Bölüm seçimi, tercih sürecinin en çok kafa karıştıran adımı: bir yanda "sevdiğin işi yap" öğüdü, öbür yanda "iş bulabileceğin bölümü seç" baskısı. Bu yazıda iki ucu da veriyle tarttık. "İş imkânı" tarafı için TÜİK'in Temmuz 2026'da açıkladığı Yükseköğretim İstihdam Göstergeleri 2025'in rakamlarını, "kapı" tarafı için kendi ÖSYM 2026 verimizi kullandık. Önemli bir not: TÜİK bülteninin kendisine bu makineden ulaşamadık; rakamlar bülteni aktaran yayınlardan alındı. Ana göstergeler birden çok yayında tutarlı çıktı; alan ve program tabloları ise tek bir yayından (Alomaliye) geldi. Bunu kaynaklar bölümünde ayrıca yazdık.
"İş imkânı" neyle ölçülür?
Bir bölümün "iş imkânı yüksek" olduğunu söylerken çoğumuz haberlerdeki "en çok kazandıran bölümler" başlıklarına güveniyoruz. Oysa iş imkânının birkaç ayrı ölçüsü var ve bunlar birbirinden bağımsız hareket eder. TÜİK'in bülteni üç ayrı soruyu yanıtlıyor:
- ›Kayıtlı istihdam oranı: mezunların kaçı, idari kayıtlarda çalışıyor görünüyor?
- ›İlk iş bulma süresi: mezuniyetten ilk işe ortalama kaç ay geçiyor?
- ›Eğitim alanıyla uyumlu çalışma: ücretli çalışan (SGK 4/A) mezunların kaçı, eğitim aldığı alanla eşleşen bir meslek grubunda çalışıyor?
Bunların dışında bir de kazanç ölçüsü var; bültende bölümler kazanç gruplarına ayrılıyor, ancak bu yazıda para tutarı vermiyoruz çünkü kaynaklarda tutar yok. Bir ölçünün yüksek olması ötekinin de yüksek olduğu anlamına gelmez. Örnek: lisans düzeyinde "iş, yönetim ve hukuk" alanı alanla uyumlu çalışmada %79,6 ile ikinci sırada, ama Dünya gazetesinin aktardığına göre ilk iş bulma süresi en uzun alan bu (18,3 ay). Hem kayıtlı istihdamda hem alanla uyumda sağlık ve refah önde, üstelik ilk işi de en kısa sürede bulan alan (9,0 ay).
Kayıtlı istihdamın bülten tanımını okuyamadığımız için bir noktayı açık tutuyoruz: yurt dışında çalışan, kayıt dışı çalışan ya da öğrenimine devam eden mezunun bu orana nasıl girdiğini bültenden teyit etmeden yazmıyoruz. Bir oranı kendi kararına uygularken bu soruyu sorman gerekir: bu ölçü, benim "iş bulmak" dediğim şeyi mi sayıyor?
Rakamlarla: seviyeler ve alanlar
TÜİK verisi 2015-2024 arasında mezun olan ve 2025'te kayıtlı bulunan kişilerin idari verisine dayanıyor; yani bugün yerleşen biri dört yıl sonra mezun olacak, bu rakamlar geçmişin fotoğrafı. İlk tabloda seviyeler var:
| Lisans | Ön lisans | |
|---|---|---|
| Kayıtlı istihdam oranı, 2025 | %73,9 (2024: %75,0) | %65,7 (2024: %66,4) |
| İlk iş bulma süresi, 2025 | 14,2 ay (2024: 14,4) | 15,8 ay (2024: 16,0) |
| Eğitim alanıyla uyumlu çalışma, 2025 | %56,7 (2024: %56,1) | %50,8 (2024: %51,0) |
İkinci tabloda lisans düzeyinde, eğitim alanlarına göre bazı göstergeler var (ISCED 2013 sınıflaması). Çizgi (-) o göstergeyi okuduğumuz kaynaklarda bulamadığımız anlamına geliyor:
| Lisans eğitim alanı | Kayıtlı istihdam | İlk iş bulma süresi | Alanla uyumlu çalışma |
|---|---|---|---|
| Sağlık ve refah | %84,5 | 9,0 ay | %80,4 |
| Mühendislik, imalat ve inşaat | %82,1 | 11,6 ay | %63,6 |
| Bilişim ve iletişim teknolojileri | %76,7 | 11,4 ay | %56,1 |
| Eğitim | %75,4 | 12,9 ay | %64,8 |
| İş, yönetim ve hukuk | %74,1 | 18,3 ay (Dünya haberi) | %79,6 |
| Sosyal bilimler, gazetecilik ve enformasyon | - | - | %20,6 |
Bu tabloları iki cümleyle özetleyebiliriz. Birincisi, alan farkı büyük: sağlık ile iş-yönetim-hukuk arasında ilk iş bulma süresinde iki katı aşan fark var. İkincisi, "alanında çalışmak" ile "çabuk iş bulmak" ayrı şeyler: sosyal bilimlerde alanla uyum %20,6 iken sağlıkta %80,4. Alanla uyumun düşük olması kötü bir iş anlamına gelmez; ama eğitimini aldığın mesleğin dışında çalışma ihtimalinin alandan alana ciddi biçimde değiştiğini gösterir. Ücretli çalışan lisans mezunlarının yaklaşık %43'ü (100 eksi 56,7) alanıyla uyumlu bir meslek grubunda çalışmıyor; bu da bölüm seçiminin tek yönlü ve geri dönülmez bir karar gibi sunulmasının neden abartılı olduğunu gösteriyor.
İş imkânı yüksek programların kapısı ne kadar geniş?
Şimdi kendi verimizden bir soru: TÜİK'in kayıtlı istihdamı en yüksek bulduğu lisans programlarına 2026'da kaç koltuk vardı ve oraya girmek için puan ne kadardı? Yüksek istihdam, yalnızca o programa girebilenler için bir bilgi; girebilirlik ayrı bir soru.
| Program | Kayıtlı istihdam (TÜİK 2025) | İlk iş bulma süresi | 2026 program satırı | 2026 kontenjan | Devlet payı | Ortanca taban puan | Puan türü |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Tıp | %95,5 | 3,9 ay | 242 | 18.564 | %79,7 | 503,54 | SAY |
| Özel Eğitim Öğretmenliği | %90,8 | 4,4 ay | 95 | 2.721 | %71,3 | 420,99 | SÖZ |
| Havacılık Elektrik ve Elektroniği | %89,9 | - | 19 | 420 | %50,0 | 364,84 | SAY |
| Matematik Mühendisliği | %89,8 | - | 5 | 189 | %100 | 505,37 | SAY |
| Hemşirelik | %89,8 | - | 290 | 17.034 | %67,1 | 384,38 | SAY |
Bu tablodan okunabilenler:
- ›Aynı istihdam oranı, çok farklı kapı genişliği. Hemşirelik ve Matematik Mühendisliği'nin istihdam oranı aynı (%89,8) ama 2026'da biri 17.034, öbürü 189 koltuk açtı. Matematik Mühendisliği'ne yalnızca devlet üniversitelerinde, beş programda öğrenci alındı.
- ›Yüksek istihdam, yüksek taban puan demek değil. Matematik Mühendisliği'nin ortanca taban puanı 505,37 iken Hemşirelik'in 384,38. Puan türleri aynı (SAY) olduğu için bu iki rakam doğrudan karşılaştırılabilir.
- ›Devlet payı değişiyor. Tıpta kontenjanın %79,7'si devlette; Havacılık Elektrik ve Elektroniği'nde yarı yarıya.
- ›Bu bir öngörü değil. Bugün girenler 2030'da mezun olur; 2025'in yüksek oranı o zaman da geçerli olacak diye bir garanti yok. Nedenini de bu veri söylemez: bir programın istihdamının yüksek olması, o mesleğin mezun sayısıyla, kamu ve özel sektörün alımlarıyla ve başka etkenlerle birlikte belirlenir; biz bunların ağırlığını ölçmedik.
Ortanca taban puan için ilgili puan türünde puanı yayımlanmış tüm satırlar (burslu ve indirimli satırlar dâhil) kullanıldı. Taban puanın yıldan yıla ne kadar kaydığını taban puan mı başarı sıralaması mı yazımızda, rekabetin en yoğun olduğu bölümleri ise en rekabetli bölümler yazımızda ele aldık.
İlgi tarafı: sevmediğin alanda neden zorlanırsın?
İlgi tarafı için elimizde TÜİK gibi bir ölçü yok ve olmadığı için yok sayma hatasına düşmek kolay. Bunu "ilgi mutlaka önceliklidir" diye bir bilimsel iddiaya çevirmeden, yalnızca kendi gözlemimiz olarak şunu yazıyoruz: bölümü bitirmek dört yıllık bir iştir ve derslerin tamamı hoşuna gidecek değil; ilgi, zorlu dönemlerde devam etmeyi kolaylaştıran bir etken olabilir. Tersi de geçerli: yalnızca ilgiye bakıp mezuniyet sonrasını hiç düşünmemek de bir risktir. Bu yüzden ilgiyi karar değil, filtre olarak kullanmak daha sağlam:
- 1.İlgi duyduğun 3-5 bölümü yaz. Bölüm adından değil, müfredattan ve mezunların günlük işinden yola çık. Bölüm adı ile meslek ayrı şeyler; bunu meslek rehberlerimizde ve bölüm rehberlerimizde ayrı ayrı anlatıyoruz.
- 2.Her biri için üç rakamı yan yana koy: TÜİK'te ait olduğu alanın kayıtlı istihdamı, ilk iş bulma süresi ve alanla uyumlu çalışma oranı; ÖSYM'de kontenjan ve taban puan.
- 3.Girebilirliğe bak. Puanın ya da sıralaman bir programa yetmiyorsa o program karar listesinden çıkmaz ama "yakın alternatif" aramanı gerektirir; tercih listesi rehberimizde bunu nasıl dengeleyeceğini anlattık.
- 4.Beceri taşınabilirliğini düşün. Alanla uyumlu çalışma oranı düşük olan alanlarda mezunların başka mesleklere geçmesi daha sık olabilir; bu, o alanda kazanılan becerilerin (veri, yazma, analiz, iletişim) başka işlerde de kullanılabildiği anlamına gelebilir. Bunu ölçmediğimiz için kesin söylemiyoruz.
- 5.Geri dönüş yollarını bil. Kayıttan sonra yatay geçiş, çift anadal ve yandal gibi seçenekler var; koşulları üniversiteye göre değişiyor, o yüzden hedef üniversitenin yönergesine bak.
Verileri yanlış okumanın beş yolu
- 1."Oran yüksek, iş garantili" sanmak. %95,5 bile, kayıtlı istihdamı olmayan %4,5'i dışarıda bırakıyor ve bu bir ortalama; senin durumunu söylemez.
- 2.Ortalama süreyi kendi süren sanmak. 14,2 ay lisans mezunlarının ortalaması; bölüme, şehre ve kişiye göre çok farklı olabilir.
- 3.Sıralamaya bakıp alt satırı unutmak. Kazanç ya da istihdam sıralaması en üstteki programları öne çıkarıyor; kendi puanınla girilebilecek programların rakamı ayrı bir yerde duruyor.
- 4.Geçmiş mezunun bugünün piyasasını söylediğini varsaymak. Veri 2015-2024 mezunlarına ait.
- 5.Alanla uyumsuzluğu başarısızlık saymak. Ölçü, mezunun eğitimini aldığı meslek grubunda çalışıp çalışmadığına bakıyor; işin kalitesine ya da mezunun memnuniyetine değil.
Kaynaklar ve yöntem
- ›TÜİK, Yükseköğretim İstihdam Göstergeleri, 2025 (23 Temmuz 2026 tarihli duyuru; bir sonraki bülten haberlere göre Temmuz 2027). Bültenin kendisini ilgili sayfadan TÜİK Veri Portalı'nda "Yükseköğretim İstihdam Göstergeleri" diye aratarak bulabilirsin. Biz bültene bu makineden ulaşamadık (sayfa boş yüklendi); bu yüzden bültenin tanımlarını okuyamadık.
- ›Rakamların alındığı yayınlar (3 Kasım 2026'da okundu): Alomaliye, "Yükseköğretim İstihdam Göstergeleri, 2025" (programlar, alanlar ve alanla uyumlu çalışma tabloları) ve Dünya gazetesi, 24 Temmuz 2026 (iş, yönetim ve hukuk alanının ilk iş bulma süresi yalnızca bu yayında vardı). Lisans için %73,9, ön lisans için %65,7, 14,2 ve 15,8 aylık süreler ve Tıp'ın %95,5'i arama sonuçlarında başka yayınlarla da tutarlı çıktı. Dünya haberi kendi içinde ön lisans oranını bir yerde %65,6, bir yerde %65,7 yazıyordu; diğer yayınlarla uyumlu olan %65,7'yi aldık. Alan ve program tabloları (alanla uyumlu çalışma dâhil) yalnızca Alomaliye'den geldi, başka bir yayınla çapraz doğrulanmadı.
- ›ÖSYM 2026 yerleştirme tabloları (sitemizdeki 21.493 program satırı): lisans satırları, program adı parantez içi koşul atılarak birebir eşleştirildi. Betik: scripts/blog-bolum-istihdam-veri.mjs.
Bilmediklerimiz. TÜİK bülteninin tanımlarını okumadık; kayıt dışı, yurt dışı ve yüksek lisans durumlarının orana nasıl girdiği bilinmiyor. Kazanç tutarları kaynaklarda yoktu, yazılmadı. İlk iş bulma süresini yalnızca bazı programlar için bulabildik. İstihdamı yüksek programların neden yüksek olduğunu bu veriyle söyleyemeyiz.
