Alternatif Enerji Kaynakları Teknolojisi

Alternatif Enerji Kaynakları Teknolojisi iki yıllık bir meslek yüksekokulu önlisans programıdır. Programın konusu, fosil yakıt yakmadan elektrik enerjisi üreten sistemlerin kurulması, çalıştırılması ve bakımıdır. Güneş panelinden gelen doğru akımın şebekeye verilebilir alternatif akıma dönüştürülmesi, bir rüzgâr türbininin dönme hareketinin elektriğe çevrilmesi, bir hidroelektrik santralın su düşüsünden güç alması ve yerin ısısının kullanılabilir enerjiye dönüştürülmesi bu programın çalışma alanıdır.

Alanın ekseni tek bir mühendislik sorusudur: kaynak kesintili, tüketim ise süreklidir. Güneş her saat aynı gücü vermez, rüzgâr her gün esmez, buna karşılık şebekeye verilen elektriğin gerilimi ve frekansı belirli sınırlar içinde kalmak zorundadır. Bu programın öğrettiği teknik bilgi büyük ölçüde bu uyumsuzluğun yönetilmesiyle ilgilidir: ölçme, dönüştürme, kontrol ve bakım.

Program bu yüzden iki temel üzerine oturur. Birincisi elektrik temelidir; doğru akım ve alternatif akım devreleri, ölçme, iletim ve dağıtım, kontrol ve otomasyon bu tarafa girer. İkincisi enerji dönüşümünün fiziğidir; termodinamik ve ısı transferi, kaynakların davranışı ve santral tipleri bu tarafta öğretilir. Bir öğrenci bu iki tarafın birinden hoşlanıp diğerinden hoşlanmazsa program yarım yaşanır.

Alanın gündelik işi çoğunlukla sahada geçer. Panel dizisinin yönü ve eğimi, gölgelenme, kablo kesiti, pano bağlantısı, evirici ayarı, izleme sisteminden okunan üretim verisi ve arıza kaydı bu işin somut ayrıntılarıdır. Enerji üretim tesisleri şehir merkezinde değil arazide, çatıda ya da tepede bulunur; bu, mesleğin çalışma koşulunu doğrudan belirler.

2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 3. maddesi meslek yüksekokulunu "Belirli mesleklere yönelik nitelikli insan gücü yetiştirmeyi amaçlayan, yılda iki veya üç dönem olmak üzere iki yıllık eğitim öğretim sürdüren, önlisans derecesi veren bir yükseköğretim kurumudur" diye tanımlar. Aynı maddede önlisans, "Ortaöğretim yeterliliklerine dayalı, en az iki yıllık bir programı kapsayan nitelikli insan gücü yetiştirmeyi amaçlayan veya lisans öğretiminin ilk kademesini teşkil eden bir yükseköğretimdir" biçiminde tanımlanır.

Bu program komşularıyla iki yönde karıştırılır: bir yanda mühendislik programları, diğer yanda klasik elektrik önlisans programları.

En sık karışıklık mühendislikle olanıdır. Bu bir önlisans programıdır; mezunu tekniker olarak çalışır ve mühendislik unvanı vermez. Enerji sistemleri mühendisliği adını taşıyan bir lisans programı da vardır ve bu rehberde o programa bağlantı verilmiyor, çünkü sitede o başlık için ayrı bir rehber henüz yayımlanmadı. Tasarım, hesap ve proje sorumluluğu isteyen bir öğrenci için doğru yol dört yıllık lisans programlarıdır; [elektrik-elektronik mühendisliği](/bolum/elektrik-elektronik-muhendisligi) ve [makine mühendisliği](/bolum/makine-muhendisligi) rehberleri bu yolun iki ana adresidir.

[Elektrik](/bolum/elektrik) önlisans programı bu programın en yakın komşusudur ve iki plan büyük ölçüde aynı elektrik temelini paylaşır. Ayrıştıkları yer odaktır: elektrik programı tesisat, pano, motor ve bakım tarafını genel olarak ele alır; bu program aynı temeli yenilenebilir kaynaklı üretim tesisleri üzerine yoğunlaştırır. [Elektrik enerjisi üretim, iletim ve dağıtımı](/bolum/elektrik-enerjisi-uretim-iletim-ve-dagitimi) programı ise enerjinin santralden kullanıcıya ulaşmasındaki zinciri merkeze alır; bu program o zincirin başındaki üretim tesisine bakar.

[Makine](/bolum/makine) programı dönen ve ısıyla çalışan sistemlerin mekanik tarafını öğretir; rüzgâr türbini ve jeotermal tesis bu bilgiyi de gerektirir. [Mekatronik](/bolum/mekatronik) ve [kontrol ve otomasyon teknolojisi](/bolum/kontrol-ve-otomasyon-teknolojisi) programları sistemin izlenmesi ve otomatik yönetilmesi tarafındadır; enerji tesislerinde bu iki alanın bilgisi doğrudan kullanılır.

[Çevre mühendisliği](/bolum/cevre-muhendisligi) programı kanunun amaç maddesinde geçen sera gazı ve atık değerlendirme başlıklarına bilimsel ve düzenleyici taraftan yaklaşır; bu program aynı amacın teknik uygulamasında çalışır. [İklimlendirme ve soğutma teknolojisi](/bolum/iklimlendirme-ve-sogutma-teknolojisi) programı ısı taraflı sistemleri bina ölçeğinde ele alır ve güneş kollektörü gibi konularda bu programla kesişir. [Hibrid ve elektrikli taşıtlar teknolojisi](/bolum/hibrid-ve-elektrikli-tasitlar-teknolojisi) programı ise aynı elektrik dönüşüm bilgisini taşıt üzerinde kullanır.

Programın süresi iki yıl, yani dört yarıyıldır ve staj planın parçasıdır.

Aşağıdaki başlıklar Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi Meslek Yüksekokulu Alternatif Enerji Kaynakları Teknolojisi programının yayımlanmış ders bilgi paketinden alınmıştır ve tek bir üniversitenin planıdır. Kaynak sayfa öğretim düzeyini ön lisans, öğretim dilini Türkçe olarak yazar. Aynı adı taşıyan programların ders adları ve seçmeli havuzları üniversiteden üniversiteye değişir; bu liste bir örnektir, ulusal bir zorunluluk listesi değildir. Kaynak sayfa dördüncü yarıyıldaki seçmeli ders adlarını yayımlamadığı için bu rehber o havuzun içeriğini yazmıyor. Bir ders adı kaynak sayfada "Hidroelektrik Santralları" biçiminde yazılmıştır; bu rehber ders adını kaynaktaki yazımıyla aktarıyor ve yazımı düzeltmiyor.

Birinci yarıyıl temeli kurar: Doğru Akım Devre Analizi, Elektrik Elektronik Ölçme, Temel Enerji Kaynakları, Matematik ve ortak zorunlu dersler olarak Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi I, Türk Dili I, Yabancı Dil-I. Bu yarıyılın iki dersi programın karakterini gösterir: doğru akım devre analizi, güneş tarafının dili olduğu için ilk sırada durur; elektrik elektronik ölçme ise bu meslekte her işin ölçmeyle başladığını daha ilk dönemde öğretir.

İkinci yarıyıl kontrol ve tasarım tarafını açar: Kontrol ve Otomasyon, Bilgisayar Destekli Tasarım, Mesleki Matematik ve ortak zorunlu dersler olarak Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi II, Türk Dili II, Yabancı Dil-II. Kontrol ve otomasyon dersinin ikinci yarıyılda bulunması anlamlıdır; kesintili bir kaynağı yönetmenin yolu ölçmek ve otomatik karar vermektir.

Üçüncü yarıyıl kaynak kaynak ilerler: Alternatif Akım Devre Analizi, Elektrik Enerjisi İletim ve Dağıtımı, Güneş Enerjisi ile Elektrik Üretimi, Hidroelektrik Santralları, Termodinamik ve Isı Transferi. Bu yarıyıl planın çekirdeğidir. Alternatif akım devre analizi ile iletim ve dağıtım dersinin aynı yarıyılda durması, üretilen enerjinin şebekeye verilmesi sorununun bu programda ayrı bir başlık olduğunu gösterir. Termodinamik ve ısı transferi dersi ise jeotermal ve biyokütle taraflarının fizik temelini kurar.

Dördüncü yarıyılda Endüstriye Dayalı Öğrenim, yani staj bulunur; yanında bir seçmeli ders havuzu vardır ve kaynak sayfa bu havuzun ders adlarını yayımlamamıştır. Stajın son yarıyılda olması bu alanda önemlidir; öğrenci sahaya üç yarıyıllık devre, ölçme ve santral bilgisiyle çıkar.

Planın bütününde iki eğilim görülür. Birincisi, bu plan elektrik ağırlıklıdır; devre analizi, ölçme, iletim ve dağıtım dersleri planın omurgasını taşır. İkincisi, kaynaklar arasında güneş ve hidrolik tarafına ayrı birer ders düşerken rüzgâr, jeotermal ve biyokütle tarafları temel enerji kaynakları dersi ile seçmeli havuz üzerinden ele alınmış görünüyor; başka üniversitelerde bu dağılım farklı olabilir ve rüzgâr ya da jeotermal için ayrı dersler bulunabilir.

Bu alanın birinci işvereni yenilenebilir kaynaklı elektrik üretim tesisleridir. Güneş enerjisi santralleri, rüzgâr santralleri, hidroelektrik santraller, jeotermal tesisler ve biyokütle tesisleri işletme, izleme ve bakım işleri için bu bilgiyi doğrudan kullanır. Bu işlerin ortak yanı vardiya ve saha çalışmasıdır; tesis çalışırken bakım yapılamayan sistemlerde plan dışı arıza en pahalı sorundur.

İkinci alan kurulum ve taahhüt tarafıdır. Çatı ve arazi üzerine güneş enerjisi sistemi kuran firmalar, elektrik taahhüt işletmeleri ve pano üretimi yapan işletmeler bu bilgiyi montaj, bağlantı, devreye alma ve devir teslim işlerinde arar. Bu tarafta iş, projeden sahaya geçen kısmıdır; kablo kesiti, topraklama, koruma elemanı ve bağlantı sırası doğru uygulanmak zorundadır.

Üçüncü alan imalat ve satış sonrası hizmettir. Panel, evirici, akü ve türbin bileşeni üreten ya da ithal eden firmalar teknik satış desteği, devreye alma ve servis işleri için bu bilgiye ihtiyaç duyar. Kanunun amaç maddesinde imalat sektörünün geliştirilmesinin ayrıca sayılması, bu tarafın alanın doğal parçası olduğunu gösterir.

Dördüncü alan sanayi tesislerinin kendi enerji birimleridir. Kendi tüketimi için üretim yapan işletmelerde ölçüm, izleme, bakım ve raporlama işleri bu bilgiyle yürütülür.

Kamu tarafında enerji ile ilgili kurumlar, belediyeler ve üniversitelerin teknik birimleri sayılabilir. Bu rehber hangi kadroya hangi şartla girileceğini yazmıyor: kamuda önlisans mezunlarının atanma şartları merkezî sınav ve ilan şartlarına bağlıdır, şartlar yıldan yıla değişir ve tek geçerli kaynak ilgili kurumun yayımladığı atama ilanıdır. Bu sayfa hiçbir ücret ve gelir rakamı da vermiyor; bu alanda kazanç tesise, bölgeye ve çalışma biçimine göre değişir.

Önlisans mezunu için lisans tamamlama yolu Dikey Geçiş Sınavı'dır. Bu rehber, bu programdan hangi lisans programlarına geçilebileceğinin listesini bilerek vermiyor: o liste her yıl ÖSYM tarafından yayımlanan Dikey Geçiş Sınavı kılavuzunda yer alır ve değişir. Doğru adres o kılavuzdur.

Bu bölüm fizik ve matematikten kaçmayan öğrenciye uygundur. Devre analizi, ölçme ve termodinamik bu alanın günlük dilidir; hesap yapmaktan hoşlanmayan bir öğrenci derslerin çoğunu yabancı bulur.

Saha çalışmasını kabul etmek gerekir. Bu meslekte iş çoğunlukla arazide, çatıda ya da tesis içinde yapılır; hava koşulu, yükseklik ve vardiya bu işin parçasıdır. Masa başı bir çalışma hayatı arayan öğrenci için bu program yanlış adres olur.

İş güvenliği bilinci şarttır. Elektrik, yükseklik, dönen makine ve basınçlı akışkan aynı sahada bulunur; kural takip etmeyi sıkıcı bulan biri bu alanda kendini ve ekibini riske atar.

Elle iş yapmayı sevmek avantajdır. Bu alanda öğrenmenin en hızlı yolu bağlamak, ölçmek ve arızayı bulmaktır; teorinin karşılığı sahada hemen görülür.

Yalnızca proje ve tasarım tarafına ilgi duyan öğrenci için bu program eksik kalır. O durumda [elektrik-elektronik mühendisliği](/bolum/elektrik-elektronik-muhendisligi) ya da [makine mühendisliği](/bolum/makine-muhendisligi) rehberleri, klasik elektrik işleri ilgi çekiyorsa [elektrik](/bolum/elektrik) rehberi okunmalıdır.

Birinci not: bu bir önlisans programıdır ve mezuna mühendis unvanı vermez. Program bir teknik uygulama işini ve o işin mevzuat çerçevesini öğretir.

İkinci not: aynı alan üniversitelerde birbirine yakın adlarla açılabiliyor. Tercih listesi yapılırken programın tam adının ÖSYM tercih kılavuzunda nasıl yazıldığına ve hangi meslek yüksekokuluna bağlı olduğuna bakmak gerekir.

Üçüncü not: yukarıdaki ders listesi tek bir üniversitenin planıdır. Bu alanda laboratuvar ve uygulama alanı doğrudan eğitim kalitesidir; güneş paneli uygulama alanı, devre laboratuvarı ve ölçme donanımı bulunup bulunmadığı ile bölgede staj yapılabilecek tesis olup olmadığı mutlaka araştırılmalıdır. Programın hangi kaynağa ağırlık verdiği de üniversiteye göre değişir; ders bilgi paketi okunmalıdır.

Dördüncü not: bu bölüm TYT puanıyla, ÖSYM tercih kılavuzunun önlisans programlarını içeren tablosundan tercih edilir. Programın hangi üniversitelerde açık olduğu, öğretim türü ve kontenjanı yıldan yıla değişir; bu bilgilerin tek geçerli kaynağı ilgili yılın tercih kılavuzudur.

Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.