Avcılık ve Yaban Hayatı

Avcılık ve Yaban Hayatı iki yıllık bir meslek yüksekokulu önlisans programıdır. Adı çoğu öğrenciyi yanıltır: program avlanmayı öğretmek için kurulmuş değildir. Programın konusu bir popülasyonun sayımı, bir yaşama ortamının durumu, bir sahanın taşıma kapasitesi ve avlanmanın hangi tür için, hangi yerde, hangi mevsimde ve ne kadar yapılabileceğinin teknik olarak hesaplanmasıdır. Avcılık bu işin sonucudur, başlangıcı değildir.

Alanın gündelik işi arazidedir. Sayım hattı yürümek, iz ve dışkı kaydı almak, fotokapan yerleştirmek, sulak alanda kuş sayımı yapmak, yaralı ya da hasta bir hayvanı üretim istasyonuna ulaştırmak, yangın sonrası bir sahanın yaban hayatı açısından ne kaybettiğini raporlamak. Masa başı tarafı ise kayıt, harita ve mevzuattır: hangi saha korumaya ayrılmıştır, hangi tür listede yer alır, hangi belge olmadan hangi işlem yapılamaz.

2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 3. maddesi meslek yüksekokulunu "Belirli mesleklere yönelik nitelikli insan gücü yetiştirmeyi amaçlayan, yılda iki veya üç dönem olmak üzere iki yıllık eğitim öğretim sürdüren, önlisans derecesi veren bir yükseköğretim kurumudur" diye tanımlar. Aynı maddede önlisans, "Ortaöğretim yeterliliklerine dayalı, en az iki yıllık bir programı kapsayan nitelikli insan gücü yetiştirmeyi amaçlayan veya lisans öğretiminin ilk kademesini teşkil eden bir yükseköğretimdir" biçiminde tanımlanır.

Bu program çoğu zaman komşu alanlarla karıştırılır.

[Ormancılık ve orman ürünleri](/bolum/ormancilik-ve-orman-urunleri) programının merkezinde ağaç ve orman işletmesi vardır: dikim, bakım, hasılat, odun. Avcılık ve Yaban Hayatı programının merkezinde ise hayvan popülasyonu ve yaşama ortamı vardır. İki plan geniş biçimde örtüşür; çünkü Türkiye'de yaban hayatının büyük bölümü orman içindedir ve iki alanın mevzuatı da yakın komşudur. Ayrıştıkları yer şudur: birinde ölçülen şey ağaç hacmi, diğerinde birey sayısıdır.

Orman mühendisliği ve orman endüstri mühendisliği lisans programları bu iki önlisans programının üzerindeki mühendislik katmanıdır. Bu rehberde henüz o programların sayfaları bulunmadığı için burada bağlantı verilmemiştir; ayrım bağlantısız anlatılmıştır.

[Veteriner hekimliği](/bolum/veterinerlik) bir lisans programıdır ve mezununa hekim unvanı ile teşhis ve tedavi yetkisi verir. Bu önlisans programı hayvanın hastalıklarını tanımayı ders düzeyinde konu edinir, ama mezunu hekim değildir ve tedavi yetkisi yoktur. [Laborant ve veteriner sağlık](/bolum/laborant-ve-veteriner-saglik) programı ise hayvan sağlığı hizmetlerine yardımcı teknik personel yetiştirir; onun ekseni klinik ve laboratuvardır, bu programın ekseni arazidir.

[Biyoloji](/bolum/biyoloji) lisans programı canlıyı bilim olarak inceler; bu program aynı bilgiyi bir sahayı yönetmek için kullanır. [Çevre mühendisliği](/bolum/cevre-muhendisligi) kirlilik ve arıtma tarafındadır. [Peyzaj mimarlığı](/bolum/peyzaj-mimarligi) ise açık alan tasarımıyla ilgilenir; yaban hayatı koridoru gibi konularda bu alanla temas eder ama ayrı bir meslektir.

Ölçme ve harita tarafı da ayrı durur. [Coğrafi bilgi sistemleri](/bolum/cografi-bilgi-sistemleri) ve [harita ve kadastro](/bolum/harita-ve-kadastro) programları veriyi haritalaştırmayı konu alır. Bu programın ders planında coğrafi bilgi sistemleri bir araç dersi olarak yer alır; amaç harita üretmek değil, sahayı haritada okumaktır.

Programın süresi iki yıl, yani dört yarıyıldır ve staj programın parçasıdır.

Aşağıdaki başlıklar Bursa Uludağ Üniversitesi Büyükorhan Meslek Yüksekokulu Avcılık ve Yaban Hayatı programının yayımlanmış ders bilgi paketinden alınmıştır ve tek bir üniversitenin planıdır. Öğretim dili Türkçedir. Aynı adı taşıyan programların ders adları ve seçmeli havuzları üniversiteden üniversiteye değişir; bu liste bir örnektir, ulusal bir zorunluluk listesi değildir. Kaynak plandaki ders adları büyük harflerle ve bir bölümü yazım hatalı olarak yayımlanmıştır; burada Türkçe yazımına normalize edilmiştir. Normalize edilen adlar arasında Ormancılık Bilgisi, Ormancılıkta Mekanizasyon, Ormancılık Hukuku, Ormancılıkta Teknolojinin Kullanımı, Popülasyonların Düzenlenmesi ve Doğa Fotoğrafçılığı bulunur.

Birinci yarıyıl alanın zeminini kurar: Orman Yaban Hayatı, Genel Botanik, Doğal Kaynak Ekonomisi, Genel Jeoloji ve Toprak Bilgisi, Coğrafi Bilgi Sistemleri, Biyolojik Çeşitlilik ve Koruma, Meslek Etiği, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi, Türk Dili, Yabancı Dil. Doğal kaynak ekonomisinin ilk yarıyılda durması anlamlıdır; çünkü kanunun amaç maddesi av kaynaklarının millî ekonomi açısından değerlendirilmesinden söz eder.

İkinci yarıyıl canlı ve ortam ilişkisine geçer: Ormancılık Bilgisi, Genel Zooloji, Orman Botaniği, Ekoloji, Korunan Alanlar Yönetimi, Bilgi ve İletişim Teknolojisi ile ortak dersler. Seçmeli havuzunda Çevre Kirliliği, Proje Tasarımı ve Uygulaması, İstatistik Yöntemler, Orman Koruma, Orman Suçları, İş Sağlığı ve Güvenliği, İlk Yardım ve Girişimcilik yer alır. Korunan alanlar yönetimi ile orman suçlarının aynı yılda okutulması, alanın hem koruma hem denetim yüzü olduğunu gösterir.

Üçüncü yarıyıl mesleğin teknik çekirdeğidir: Yaban Hayatında Etüt ve Envanter, Biyolojik Müze Teknikleri, Av ve Yaban Hayatı Mevzuatı, Sulak Alanlar ve Staj. Bu dönemin seçmeli havuzu geniştir: Orman Bakımı, Orman Kadastro Bilgisi, Orman Hasılat Bilgisi, Kavak ve Hızlı Gelişen Türler, Erozyon ve Sel Kontrolü, Odun Kusurları, Bitki Coğrafyası, Yaban Hayvanlarının İzlenmesi ve Transferi, Bitki Koruma, İçsu Ürünleri, Halkla İlişkiler, Popülasyonların Düzenlenmesi, Yaban Hayatı Ekolojisi, Hayatta Kalma ve Arazi Teknikleri, Yaban Hayatı Amenajmanı, İşyeri Eğitimi. Etüt ve envanter dersinin zorunlu olması bu alanın ölçmeye dayandığını gösterir: bir popülasyon sayılmadan yönetilemez.

Dördüncü yarıyıl uygulamaya döner: Yaban Hayvanları Üretimi ve Hastalıkları, Avcılık ve Avlak Yönetimi, Yaban Hayatı Alanlarının Islahı, Yaban Hayatı ve Silvikültür ile Staj. Seçmeli havuzunda Ormancılıkta Mekanizasyon, Süs Bitkisi Yetiştiriciliği, Park Bahçe ve Peyzaj Mimarisi, Odun Dışı Orman Ürünleri, Ormancılık Hukuku, Palinoloji, Odun Koruma Teknolojisi, Orman Ürünlerinin Pazarlanması, Ormancılıkta Teknolojinin Kullanımı, Dendroloji, Avlanma Yöntemleri ve Uygulamaları, Doğa ve Av Turizmi, Hayvan Coğrafyası, Yaban Hayvanları Hastalıkları, Hayvan Davranışları, Yangın Ekolojisi, Korunan Alanlar ve Doğa Turizmi, Doğa Fotoğrafçılığı ve İşyeri Eğitimi gibi dersler bulunur.

Planın bütününde üç eğilim görülür. Birincisi, botanik ve zooloji dersleri planın omurgasıdır; hayvanı yönetmek için önce ortamındaki bitkiyi tanımak gerekir. İkincisi, mevzuat ve hukuk dersleri ayrı ayrı geçer; çünkü bu alanda yapılan hemen her işlem bir izne, listeye ya da plana dayanır. Üçüncüsü, arazi teknikleri, izleme ve transfer gibi dersler mesleğin fiziksel yüzünü besler.

Bu alanın en büyük işvereni kamudur. Orman Genel Müdürlüğü ile Doğa Koruma ve Millî Parklar tarafındaki taşra birimleri, millî parklar, yaban hayatı geliştirme sahaları ve üretim istasyonları bu bilgiye ihtiyaç duyar. Bu rehber hangi kadroya hangi şartla girileceğini yazmıyor: kamuda tekniker kadrolarına atanma merkezî sınav ve ilan şartlarına bağlıdır, şartlar yıldan yıla değişir ve tek geçerli kaynak ilgili kurumun yayımladığı atama ilanıdır.

İkinci grup özel avlaklar, av turizmi acentaları ve avcılık dernekleri ile av malzemesi sektörüdür. Kanunun kapsam cümlesinde av turizmi ayrıca sayılır; örnek avlak ve özel avlak işletmeciliği tanımlı bir faaliyettir ve teknik eleman ihtiyacı buradan doğar.

Üçüncü grup projelerdir. Yaban hayatı envanteri, tür izleme, sulak alan çalışmaları ve çevresel etki değerlendirmesi süreçlerinde saha ekibi kurulur. Doğa turizmi işletmeleri, doğa eğitimi merkezleri ve hayvanat bahçeleri de bu bilgiyi kullanan alanlardır.

Önlisans mezunu için lisans tamamlama yolu Dikey Geçiş Sınavı'dır. Bu rehber, bu programdan hangi lisans programlarına geçilebileceğinin listesini bilerek vermiyor: o liste her yıl ÖSYM tarafından yayımlanan Dikey Geçiş Sınavı kılavuzunda yer alır ve değişir. Doğru adres o kılavuzdur.

Bu bölüm araziyi seven öğrenciye uygundur. İş yürümekle, beklemekle, sabahın köründe sayım hattına çıkmakla ve hava ne olursa olsun dışarıda durmakla geçer. Kapalı alanda çalışmayı isteyen biri bu planda yanlış yerdedir.

Sabır ve gözlem şarttır. Yaban hayvanı istendiği anda görünmez; bu meslekte veri, saatlerce hiçbir şey görmeden bekledikten sonra tutulan tek bir kayıttır. Sonucu hemen görmek isteyen öğrenci için zorlayıcı olur.

Sayısal kayda yakınlık gerekir. Envanter, popülasyon düzenlemesi ve istatistik dersleri planın içindedir; sayım verisini tabloya dökmeyi ve yorumlamayı sevmek işi kolaylaştırır.

Hayvan sevgisi tek başına yeterli değildir, hatta yanıltıcı olabilir. Bu alan tek tek bireyi kurtarmakla değil, popülasyonu ve yaşama ortamını yönetmekle ilgilenir; kanunun kendisi avlanmayı kontrol altına alınacak bir faaliyet olarak düzenler. İlgi tek hayvanın tedavisine yönelikse [veteriner hekimliği](/bolum/veterinerlik) ya da [laborant ve veteriner sağlık](/bolum/laborant-ve-veteriner-saglik) rehberi okunmalıdır.

Kural ve kayıt tarafını sıkıcı bulmayan öğrenci bu alanda rahat eder. Mevzuat, orman suçları ve korunan alanlar yönetimi dersleri planın içindedir; çünkü sahada verilen her karar bir izne ya da plana dayanmak zorundadır.

Birinci not: bu bir önlisans programıdır ve mezuna mühendis unvanı vermez. Orman mühendisliği ya da benzeri bir mühendislik hedefleniyorsa yol ya doğrudan lisans tercihi ya da mezuniyet sonrası Dikey Geçiş Sınavı'dır.

İkinci not: bu program bir avcılık kursu değildir ve mezununa avcılık belgesi vermez. Kanuna göre avcı, avcılık belgesine sahip olan kişidir; belge Genel Müdürlükçe yürütülen kendi usulüne bağlıdır ve avlanma için ayrıca avlanma izni gerekir. Program mezununa ayrıca hiçbir kolluk, ceza ya da el koyma yetkisi vermez.

Üçüncü not: yukarıdaki ders listesi tek bir üniversitenin planıdır. Bu program az sayıda üniversitede açıktır ve genellikle orman içi ilçelerdeki meslek yüksekokullarına bağlıdır; yani okulun bulunduğu yer, öğrencinin arazi imkânını doğrudan etkiler. Tercih edilecek üniversitenin bilgi paketi ve ders planı mutlaka açılıp okunmalıdır.

Dördüncü not: bu bölüm TYT puanıyla, ÖSYM tercih kılavuzunun önlisans programlarını içeren tablosundan tercih edilir. Programın hangi üniversitelerde açık olduğu, öğretim türü ve kontenjanı yıldan yıla değişir; bu bilgilerin tek geçerli kaynağı ilgili yılın tercih kılavuzudur.

Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.