Ayakkabı Tasarım ve Üretimi, ayağa giyilen bir ürünün çiziminden kalıbına, kesiminden dikimine ve montajından son işlemine kadar giden bütün yolunu konu edinen iki yıllık bir ön lisans programıdır. Mezunun içinde çalıştığı imalat yerinin kamusal çerçevesine değen metinlerden biri 4737 sayılı kanundur. Bu rehber puan vermez.
- Puan türü
- TYT
- Seviye
- Önlisans
- Süre
- 2 yıl
- ÖSYM 2025 taban
- 234,87–297,44
- Üniversite
- 7
- Genel kontenjan
- 205
- Meslek çıktısı
- 8
Taban puanlar ÖSYM'nin 2025 yerleştirme sonuçlarından alınmıştır; başarı sıralaması içermez ve her yıl değişir.
Ayakkabı Tasarım ve Üretimi Nedir?
Ayakkabı Tasarım ve Üretimi, ayağa giyilen bir ürünün çizimle başlayıp raf ya da kutuya kadar giden bütün yolunu konu edinen iki yıllık bir ön lisans programıdır. Bu yolun bir ucunda bir fikir, bir eskiz ve bir koleksiyon kararı vardır; öteki ucunda ise kesilmiş bir deri parçası, dikilmiş bir saya, çekilmiş bir kalıp, yapıştırılmış bir taban ve son işlemi görmüş bir çift ayakkabı bulunur. Program bu iki ucu tek bir meslek içinde birleştirir: mezun hem tasarımın dilini hem de üretim hattının dilini konuşmak zorundadır.
Alanın birinci ayağı malzemedir. Ayakkabı, tek bir malzemeden yapılan bir ürün değildir; üst tarafta deri ya da tekstil, iç tarafta astar, altta taban malzemesi, arada tela, burun ve arka sertleştiricileri, tutkal, iplik ve metal aksesuar bir arada durur. Bu malzemelerin her birinin kendi davranışı vardır: biri gerilir, biri gerilmez, biri neme dayanır, biri dayanmaz, biri ısı altında biçim alır, biri bozulur. Malzemeyi tanımayan bir tasarım kâğıt üzerinde güzel görünüp ayakta durmayabilir.
İkinci ayak kalıp ve stampadır. Ayakkabının biçimini belirleyen şey aslında kalıptır; kalıbın üzerine giydirilen yüzeyin düzleme açılmasıyla elde edilen parça şablonları ise stampadır. Bu program kalıp ve model bilgisini, modelin stampaya dönüştürülmesini ve stampanın numara serisine yayılmasını öğretir. Burada yapılan bir milimetrelik hata, ürünün bütün numaralarına birlikte taşınır; bu yüzden bu ayak alanın en teknik ve en bağışlayıcı olmayan yeridir.
Üçüncü ayak tasarım ve modadır. Ayakkabı, işlevsel bir ürün olduğu kadar bir moda ürünüdür; sezon, silüet, renk, yüzey ve aksesuar kararları ürünün satılıp satılmamasını belirler. Bu nedenle planda ayakkabı modası ve tarihi, ayakkabı tasarımı, ürün geliştirme ve koleksiyon tasarımı gibi başlıklar bulunur. Tarih burada süs değildir: bugünün biçimlerinin çoğu geçmişin biçimlerinin dönüşümüdür ve bu dönüşümü bilmeyen tasarımcı sürekli aynı yerde döner.
Dördüncü ayak üretim teknolojisidir. Saya kesimi ve dikimi, monte ve finisaj, üretim hattının sırası, hangi işin hangi makinede ve hangi sırayla yapılacağı bu ayağın konusudur. Ayakkabı imalatı, hâlâ el emeğinin yüksek olduğu bir imalat türüdür; buna karşılık kesim, dikim ve taban işlemlerinde makine ve otomasyon giderek ağırlaşmaktadır. Mezunun işi bu iki dünyanın arasında durur.
Beşinci ayak bilgisayar destekli tasarımdır. Planda bilgisayar destekli tasarım ile bilgisayar destekli stampa uygulamaları ayrı ayrı yer alır. Bugün stampanın açılması, numara serisinin çıkarılması, kesim yerleşiminin planlanması ve modelin sunuma hazırlanması büyük ölçüde ekranda yapılır; elle çizim ise hâlâ ilk fikrin en hızlı anlatım biçimidir.
Altıncı ayak kalite ve maliyettir. Kalite kontrol, kalite yönetim sistemleri, iş analizi ve maliyet hesabı bu ayağın başlıklarıdır. Ayakkabıda kalite yalnızca görünüşte değil, dayanımda ölçülür: yapışmanın açılıp açılmaması, dikişin çekip çekmemesi, tabanın aşınması ve ürünün ayakta nasıl davrandığı ölçülebilir şeylerdir. Maliyet ise tasarımın sınırını çizer; hangi malzeme, hangi işlem ve hangi işçilik süresi ürünü satılabilir bir fiyata bırakır sorusu tasarım masasında sorulur.
Yedinci ayak iş sağlığı, güvenlik ve çevredir. Bu imalat kolunda tutkal, çözücü, boya ve son işlem kimyasalları kullanılır; kesim ve zımpara makineleri fiziksel risk taşır. Planda iş sağlığı ve güvenliği ile çevre koruma derslerinin bulunması bu nedenledir. Bu program bir kimya programı değildir, ancak mezunu kimyasalla aynı ortamda çalışır.
Bu yedi ayak alanı hem tasarıma hem imalata yakın kılar. Giysi tarafına ilgi duyan öğrenci için [moda tasarımı](/bolum/moda-tasarimi), [tekstil ve moda tasarımı](/bolum/tekstil-ve-moda-tasarimi) ve [giyim üretim teknolojisi](/bolum/giyim-uretim-teknolojisi); ürünün endüstriyel tarafına ilgi duyan öğrenci için [endüstri ürünleri tasarımı](/bolum/endustri-urunleri-tasarimi) ve [endüstriyel tasarım](/bolum/endustriyel-tasarim); malzeme ve hat tarafına ilgi duyan öğrenci için [tekstil teknolojisi](/bolum/tekstil-teknolojisi) ve [üretimde kalite kontrol](/bolum/uretimde-kalite-kontrol) bu alanın en yakın komşularıdır.
Alanın Kamusal Çerçevesi: 4737 Sayılı Kanun
Ayakkabı, tek bir masada tasarlanıp tek bir elde üretilen bir ürün değildir; seri üretim yapan bir imalat tesisinde üretilir. O tesisin nerede kurulabileceği, hangi izin süreciyle yatırıma açılacağı, hangi çevre değerlendirmesine tabi olacağı ve yerleşim yeriyle arasında ne kadar boşluk bırakmak zorunda olduğu, ürün mevzuatının değil sanayi alanı mevzuatının konusudur. Bu çerçeveye değen metinlerden biri 4737 sayılı kanundur.
Kanunun adı kaynakta üç satır hâlinde yayımlanmıştır. Birinci satır ENDÜSTRİ BÖLGELERİ KANUNU, ikinci satır (ENDÜSTRİ BÖLGELERİ KANUNU VE ORGANİZE SANAYİ BÖLGELERİ ve üçüncü satır KANUNUNDA DEĞİŞİKLİK YAPILMASI HAKKINDA KANUN) biçimindedir. İkinci satırın sonundaki fazladan boşluk kaynağın okunmasında bu hâlde görülmüştür ve düzeltilmemiştir; satır kırılması da kaynakta bu noktadadır.
Kaynağın künyesinde kanun numarası satırı Kanun Numarası : 4737, kabul tarihi satırı Kabul Tarihi : 9/1/2002, Resmî Gazete satırı Yayımlandığı Resmî Gazete : Tarih : 19/1/2002 Sayı : 24645 ve Düstur satırı Yayımlandığı Düstur : Tertip : 5 Cilt : 42 biçiminde görülmüştür. Bu belgede künye satırlarında iki nokta üst üste işaretinden önce tutarlı biçimde bir boşluk bulunmaktadır ve bu boşluk düzeltilmemiştir. Düstur satırında bir Sayfa öğesi bu oturumun okumalarında görünmemiştir; kaynakta böyle bir öğe bulunup bulunmadığına dair burada hiçbir iddia kurulmamaktadır.
Kanunun birinci maddesinin kenar başlığı kaynakta Amaç ve kapsam olarak yayımlanmıştır. Maddenin başındaki değişiklik ibaresi kaynakta Madde 1- (Değişik: 18/6/2017-7033/75 md.) biçimindedir. Madde ayracının bu belgede uzun tire değil, kısa tire ve boşluksuz biçimde, yani Madde 1- olarak geçtiği ayrıca kaydedilmelidir; bu biçim kaynaktaki hâliyle korunmuş, tek biçime getirilmemiştir. Maddenin amaç cümlesi kaynakta şöyledir: Bu Kanunun amacı endüstri bölgelerinin kurulması, yönetim ve işletilmesine ilişkin esasları düzenlemektir. Kapsam cümlesi ise kaynakta şu hâldedir: Bu Kanun, (…)1endüstri bölgelerinin kuruluşu ve ilânını, yatırım izni sürecini, teşvik tedbirlerini ve yönetici şirketin görev ve yetkilerini belirleyen hükümleri kapsar. Bu cümledeki (…)1endüstri dizisi bir dipnot rakamının kendinden sonra gelen sözcüğe boşluksuz kaynamasıyla oluşmuştur; kaynağın okunmasında üç kez aynı biçimde görülmüş ve dokunulmamıştır.
Kanunun birinci maddesinin A harfli ek maddesinin kenar başlığı Tanımlar olarak yayımlanmıştır ve madde kaynakta Madde 1/A- (Ek: 22/6/2004-5195/1 md.) ibaresiyle açılır, ardından Bu Kanunda geçen; satırı gelir. Bentler kaynakta şu hâldedir: a) (Değişik: 18/6/2017-7033/76 md.) Bakanlık: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığını,2 — bu bendin sonundaki 2 rakamı bir dipnot işaretinin virgülden sonra sözcüğe kaynamasıdır ve düzeltilmemiştir. b) (Değişik: 18/6/2017-7033/76 md.) Endüstri bölgesi: Ülke ekonomisini uluslararası rekabet edebilir bir yapıya kavuşturmak, teknoloji transferini sağlamak, üretim ve istihdamı artırmak, yabancı sermaye girişini hızlandırmak ve özellikle üretim maliyetleri açısından büyük ölçekli yatırımlar için uygun sanayi alanı oluşturmak üzere bu Kanun uyarınca kurulacak üretim bölgelerini, c) (Değişik: 18/6/2017-7033/76 md.) Katılım payı: Yönetici şirketi tarafından bölgenin yönetilmesi ve işletilmesi için gereken harcamaları karşılamak üzere bölgede faaliyette bulunan yatırımcılardan alınacak bedeli, d) (Mülga:20/10/2022-7419/1 md.) e) Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Raporu: 2872 sayılı Çevre Kanunu uyarınca hazırlanması gereken raporu, f) Sağlık koruma bandı: 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu gereği, endüstri bölgesi mülkiyet sınırları içinde bırakılması gereken yapılaşmaya kapalı alanı, g) (Değişik: 18/6/2017-7033/76 md.) Yönetici şirket: Bu Kanuna uygun ve anonim şirket olarak kurulan, bölgenin yönetimi ve işletilmesinden sorumlu şirketi, ve maddenin son satırı ifade eder. biçimindedir. Bentlerin bir bölümünün sonunda görülen fazladan boşluklar kaynağın okunmasında bu hâlde gelmiştir ve düzeltilmemiştir. Kısaltmalar açılmamıştır: ÇED ibaresi kaynaktaki hâliyle bırakılmıştır.
Kanunun ikinci maddesinin kenar başlığı Endüstri Bölgeleri Koordinasyon Kurulu olarak yayımlanmıştır; maddenin gövdesi ise kaynakta yalnızca Madde 2- (Mülga: 2/7/2018-KHK-703/198 md.) satırından oluşmaktadır. Yani bu madde başlığıyla ayakta, gövdesiyle yürürlükten kaldırılmış hâldedir ve bu rehber maddenin eski içeriğine dair hiçbir şey söylemez.
Bu hükümlerin bu program için anlamı, mezunun içinde çalıştığı üretim yerinin kamusal çerçevesi düzeyindedir. Doğrulanmış tanım maddesi, endüstri bölgesini üretim ve istihdamı artırmak amacıyla kurulan üretim bölgelerini olarak tanımlar; doğrulanmış birinci madde ise kanunun kapsamına yatırım izni sürecini, teşvik tedbirlerini ve yönetici şirketin görev ve yetkilerini sokar. Aynı tanım maddesi her yatırımı 2872 sayılı Çevre Kanunu uyarınca hazırlanması gereken bir Çevresel Etki Değerlendirmesi raporuna ve 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu gereği bırakılması gereken bir sağlık koruma bandına bağlar. Ayakkabı ve deri işleme kolu, atık suyu, kimyasal kullanımı ve koku yükü nedeniyle tam olarak bu iki yükümlülüğün gündeme geldiği imalat türlerindendir; dolayısıyla bağ, mezunun fiilen içinde çalıştığı tesisin nerede ve hangi koşulla kurulabileceği düzeyinde gerçektir.
Örtüşmenin sınırı aynı açıklıkla yazılmalıdır. Bu kanun ayakkabıya ya da deriye özgü bir düzenleme değildir; imalat yerinin genel kamusal çerçevesidir. Bu rehberin kanuna dayandırdığı bağ, yatırım izni, Çevresel Etki Değerlendirmesi ve sağlık koruma bandı yükümlülükleri düzeyindedir; bundan daha geniş bir bağ kurulmamıştır. Kanun bu programı kurmaz, ders planını belirlemez, mezunun meslek tanımını, unvanını ya da yetkisini düzenlemez ve ayakkabı ürününün kendisine ilişkin bir teknik kural koymaz. Ayrıca ayakkabı, deri ve tabakhane sözcükleri bu oturumun okumalarında görünmemiştir; bu sözcüklerin kanunda bulunup bulunmadığına dair hiçbir olumsuz iddia kurulmamaktadır. Bir önceki çalışma turunda kanun düzeyinde ayakkabı, deri ya da elyaf eşleşmesi bulunamadığı yönünde bir gözlem kaydedilmiştir; bu gözlem böyle bir kanun yoktur biçiminde yorumlanmamıştır ve burada da yorumlanmıyor. Kanunun güncel hâli için kaynak listesindeki resmi adresin esas alınması gerekir.
Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Kanun metni üç ayrı okumayla çekilmiş, yalnızca en az iki okumada karakter düzeyinde aynı çıkan öğeler alıntılanmıştır; dördüncü okuma yapılmamıştır. Üçüncü maddenin tamamı yalnızca tek bir okumada göründüğü için alıntılanmamıştır ve içeriği hakkında hiçbir iddia kurulmamıştır; dördüncü madde ve sonrası hiç istenmemiştir. Kanunun yürürlük ve yürütme maddeleri, geçici maddeleri ve ek maddeleri hiç istenmemiş ve hiç alınmamıştır. Metinde görülen dipnot işaretlerinin gövde metinleri hiçbir okumada istenmemiş ve getirilmemiştir; dipnot içerikleri hakkında bu rehberde hiçbir malzeme yoktur. Bölüm ya da kısım başlığı hiçbir okumada elde edilmemiştir; belgede bölüm başlığı bulunup bulunmadığına dair olumsuz bir iddia kurulmamakta, yalnızca doğrulanmış bölüm başlığı malzemesi olmadığı kaydedilmektedir. Künye Düstur satırında Sayfa öğesi okumalarda görünmemiştir ve bu yukarıda ayrıca yazılmıştır. Aday numaralar bakımından da eksikler açıkça sayılmalıdır: bu eksende ikinci aday olarak denenen 2089 ve üçüncü aday olarak denenen 6676 numaralı metinler ilgili adreste 404 yanıtı vermiştir, bu iki numara için tertip 3 ve tertip 4 hiç denenmemiş, 404 alındığı anda durulmuş ve başka hiçbir yol, ayna ya da önbellek kullanılmamıştır. Bir başka eksende üçüncü aday olarak belirlenen 4760 numaralı metin hiç denenmemiştir. 6750 numaralı metin bir kez geri çekilmiş bir eşleştirme olduğu için aday listesine hiç alınmamıştır; 5324 numaralı metin de aday listesine hiç alınmamıştır. Deri, ayakkabı, tekstil etiketleme ve elyaf adlandırma için bu oturumda yeni bir hedefli tarama yapılmamıştır. Yöntemin kendi sınırı da eksik olarak sayılmalıdır: üç okuma aynı zaman aralığında yapıldığı ve okuma aracı aynı adres için yanıtı bir süre önbelleğe aldığı için okumalar büyük olasılıkla tek bir metin dönüşümü üzerinde çalışmıştır; dolayısıyla okumalar arası mutabakat yalnızca okuma hatasını eler, kaynağın metne dönüştürülmesi sırasında oluşmuş bir bozulmayı elemez. Yukarıda işaretlenen kaynamış dipnot rakamları ve satır sonu boşlukları bu sınırın somut örnekleridir.
Ayakkabı Tasarım ve Üretimi ile Yakın Alanlar Aynı Şey Değil
Bu program birkaç alanla karıştırılır. En sık karıştığı yer giysi tarafıdır. [Moda tasarımı](/bolum/moda-tasarimi) ve [tekstil ve moda tasarımı](/bolum/tekstil-ve-moda-tasarimi) giysinin tasarımına, [giyim üretim teknolojisi](/bolum/giyim-uretim-teknolojisi) ise giysinin seri üretimine bakar. Ayakkabı ise iki boyutlu bir kalıptan değil, üç boyutlu bir kalıptan doğar; ürünün taşıyıcı bir işlevi vardır ve ayağın anatomisiyle doğrudan ilişkilidir. Bu nedenle ayakkabı, giysinin bir alt başlığı değildir.
İkinci karışma noktası malzeme ve kumaş programlarıdır. [Tekstil teknolojisi](/bolum/tekstil-teknolojisi) ipliği, kumaşı ve terbiye işlemlerini merkeze alır; [tekstil mühendisliği](/bolum/tekstil-muhendisligi) dört yıllık bir mühendislik programıdır ve süreç tasarımı ile hesaba ağırlık verir; [polimer teknolojisi](/bolum/polimer-teknolojisi) sentetik malzemenin kendisine bakar. Bu program bu malzemeleri kullanır, ancak onları üretmeyi konu edinmez.
Üçüncü karışma noktası ürün tasarımı programlarıdır. [Endüstri ürünleri tasarımı](/bolum/endustri-urunleri-tasarimi) ve [endüstriyel tasarım](/bolum/endustriyel-tasarim) her tür seri üretim ürününü kapsar ve tasarım kuramına daha çok yer verir. Bu program tek bir ürün ailesine, ayakkabıya ve ona bağlı yan ürünlere yoğunlaşır; planında yan sanayi ürün tasarımı gibi başlıkların bulunması bu yoğunlaşmanın işaretidir.
Dördüncü karışma noktası kalıp ve imalat programlarıdır. [Endüstriyel kalıpçılık](/bolum/endustriyel-kalipcilik) metal ve plastik kalıbı, [makine resim ve konstrüksiyonu](/bolum/makine-resim-ve-konstruksiyonu) makine parçasının çizimini, [imalat yürütme sistemleri operatörlüğü](/bolum/imalat-yurutme-sistemleri-operatorlugu) üretim hattının izlenmesini konu edinir. Ayakkabı kalıbı bunlardan ayrı bir bilgi alanıdır: ölçüsü anatomik, malzemesi farklı ve numara serisine yayılması kendine özgüdür.
Beşinci karışma noktası ayağın sağlığıyla ilgilenen programlardır. [Podoloji](/bolum/podoloji) ayak sağlığı bakımına, [ortopedik protez ve ortez](/bolum/ortopedik-protez-ve-ortez) ise ortez ve protez üretimine bakar. Bu iki alan da ayakla ilgilidir, ancak ikisi de sağlık alanıdır; bu program bir sağlık programı değildir ve mezunu hastaya yönelik bir işlem yapmaz. Ayakkabının biçimiyle ayak sağlığı arasındaki ilişkiye ilgi duyan öğrencinin bu ayrımı baştan bilmesi gerekir.
Altıncı karışma noktası el sanatları ve aksesuar programlarıdır. [Geleneksel el sanatları](/bolum/geleneksel-el-sanatlari) ve [kuyumculuk ve takı tasarımı](/bolum/kuyumculuk-ve-taki-tasarimi) tek parça ve el işçiliği ağırlıklı üretime yakındır. Bu program da el becerisi ister, ancak hedefi tek parça değil, aynı ürünün numara numara ve seri hâlinde üretilebilmesidir.
Yedinci karışma noktası satış ve pazarlama programlarıdır. [Pazarlama](/bolum/pazarlama), [perakende satış ve mağaza yönetimi](/bolum/perakende-satis-ve-magaza-yonetimi) ve [dış ticaret](/bolum/dis-ticaret) ürünün satılmasına ve dolaşımına bakar. Bu programın planında pazarlama yönetimi, tasarım ve marka gibi başlıkların bulunması onu bir pazarlama programına dönüştürmez; buradaki amaç ürünü kimin için ve hangi çerçevede tasarladığını bilmektir.
Bir Üniversitenin Ders Planı: Pamukkale Üniversitesi
Bu programın somut bir örneği için Pamukkale Üniversitesi'nin eğitim bilgi sistemi sayfası okundu. Sayfa üniversitenin adını Pamukkale Üniversitesi olarak yayımlamaktadır; üniversite adı sayfada basılıdır ve alan adından çıkarım değildir. Programın başlığı sayfada 701 AYAKKABI TASARIM VE ÜRETİMİ biçiminde, yani bir sayı ön ekiyle ve büyük harflerle basılıdır; bu ön ek ve büyük harf yazımı korunmuş, düzeltilmemiştir. Öğretim düzeyi de bu sayfada yazılıdır: okumalardan biri düzeyi parantezli biçimde, öteki büyük harfli biçimde bildirmiştir; iki okuma arasındaki bu parantez ve büyük harf farkı işaretlenmiş, tek biçime getirilmemiştir. Yani bu kaynakta ön lisans düzeyi yarıyıl sayısından çıkarım değildir, sayfada basılıdır. Plan dört yarıyıl üzerine kuruludur ve ders adları sayfada Türkçe ve büyük harflerle yayımlanmıştır.
Birinci yarıyılın dersleri sayfada AYAKKABI MALZEMELERİ, KALIP VE MODEL BİLGİSİ, AYAKKABI MODASI VE TARİHİ, AYAKKABI ÜRETİM TEKNOLOJİLERİ, ÇOCUK HAKLARI VE AİLE EĞİTİMİ ve TÜRK DİLİ olarak yayımlanmıştır. Sayfa bu yarıyılda ayrıca Seçmeli-1 adlı bir yer tutucu satır basmaktadır; bu bir ders adı değil, sayfanın bastığı bir satırdır. İlk yarıyıl malzemeyi, kalıbı, ürünün tarihini ve üretim teknolojisini aynı anda açar; öğrenci daha ilk dönemde hem ürünün geçmişini hem de ürünün nasıl kurulduğunu görür.
İkinci yarıyılın dersleri sayfada SAYA KESİM VE DİKİMİ, AYAKKABI TASARIMI, MODEL VE STAMPAYA GİRİŞ VE UYGULAMALARI, KARİYER PLANLAMA, İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ ve OZD İNGİLİZCE I-II olarak yayımlanmıştır; bu yarıyılda da Seçmeli II adlı bir yer tutucu satır basılıdır. OZD İNGİLİZCE I-II adındaki kısaltma açılmamış, sayfadaki hâliyle bırakılmıştır. Bu yarıyıl planın omurgasıdır: ürünün üst parçasının kesilip dikilmesi, tasarımın kendisi ve modelin stampaya dönüştürülmesi aynı dönemde bir araya gelir.
Üçüncü yarıyılın dersleri sayfada BİLGİSAYAR DESTEKLİ STAMPA UYGULAMALARI, BİLGİSAYAR DESTEKLİ TASARIM, MONTE VE FİNİSAJ, ÜRÜN GELİŞTİRME VE KOLEKSİYON TASARIMI, KALİTE YÖNETİM SİSTEMLERİ, MESLEKİ İNGİLİZCE, ÇEVRE KORUMA ve ATATÜRK İLKELERİ VE İNKILAP TARİHİ olarak yayımlanmıştır; bu yarıyılda Seçmeli III adlı bir yer tutucu satır basılıdır. Bu yarıyıl ürünün bilgisayarda kurulmasını, montaj ve son işlem aşamasını, koleksiyon düşüncesini ve kalite yönetimini bir arada ele alır.
Dördüncü yarıyılın tek dersi sayfada İŞLETMEDE MESLEKİ EĞİTİM olarak yayımlanmıştır. Yani bu planın son yarıyılı bütünüyle işletmede geçen bir eğitim üzerine kuruludur; bu, sayfanın bastığı hâldir ve eksik bir okuma değildir.
Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Sayfa iki ayrı okumayla, farklı ifadeyle yazılmış iki ayrı istekle okunmuştur. Program adı, üniversite adı, düzey ifadesi ve yukarıda sayılan yirmi bir ders adı iki okumada da aynı çıkmıştır; bu yirmi bir addan hiçbiri düşürülmemiştir. Öğretim düzeyi bu sayfada basılıdır ve yarıyıl sayısından çıkarım değildir; dört yarıyıllık yapı yalnızca destekleyici bir gözlem olarak not edilmiştir. Üniversite adı da sayfada yayımlanmıştır ve alan adından çıkarım değildir. Buna karşılık seçmeli havuzlar doldurulmamıştır: sayfa üç yarıyılda yalnızca Seçmeli-1, Seçmeli II ve Seçmeli III yer tutucu satırlarını basmakta, bu havuzların içindeki ders adlarını ise yalnızca iki okumadan biri dökümlemiştir. Tek okumada kalan bu on dokuz havuz ders adı bu rehbere taşınmamıştır ve içerikleri hakkında hiçbir iddia kurulmamaktadır; havuzlarda hangi derslerin bulunmadığı yönünde de bir iddia kurulmamaktadır. Havuzlardan kaç ders seçildiği de yazılmamıştır. Ders kodu, kredi ve iş yükü değerleri sayfada yayımlanmış olsa bile toplanmamış ve bu rehberde hiçbir yerde verilmemiştir. Ders adları çevrilmemiş, kısaltmalar açılmamış, büyük-küçük harf düzeltilmemiştir. Sayfa bir puan türü yayımlamamaktadır; bu rehberdeki puan türü bu sayfaya dayandırılmamıştır. Yakın adlarla karışma riski ayrıca gözetilmiş, ayakkabı adını taşımayan programların sayfaları kaynak olarak kullanılmamıştır. Bu plan tek bir üniversitenin planıdır ve öteki üniversitelerin planları için hiçbir şey söylemez.
Mezunlar Ne İş Yapar?
Bu programın mezununun ilk ve en yaygın çalışma alanı ayakkabı üreten işletmelerin model ve kalıp bölümüdür. Bir modelin kalıp üzerinde kurulması, stampasının açılması, numara serisine yayılması ve kesim yerleşiminin planlanması bu işin gündelik gövdesidir.
İkinci alan üretim hattıdır. Saya kesim ve dikim bölümünün izlenmesi, monte ve finisaj aşamalarının sırasının kurulması, hattaki duruşların çözülmesi ve işçiliğin yönlendirilmesi bu tarafa girer. Üçüncü alan malzeme ve tedariktir; deri, astar, taban, tutkal, iplik ve aksesuarın seçilmesi, örneklerinin sınanması ve tedarikçiyle konuşulması ayrı bir görev olarak kurulabilir.
Dördüncü alan kalite kontroldür; gelen malzemenin ve çıkan ürünün denetlenmesi, dayanım ve görünüş kusurlarının kayda geçirilmesi ve iade nedenlerinin çözümlenmesi bu tarafa girer. Beşinci alan ürün geliştirme ve koleksiyondur; sezon kararlarının alınması, örnek çiftlerin hazırlanması ve koleksiyonun sunuma getirilmesi bu işin tasarıma en yakın biçimidir.
Altıncı alan yan sanayidir; kalıp üreten, taban üreten, aksesuar üreten ve baskı ya da yüzey işlemi yapan işletmeler bu mezunun çalışabileceği yerlerdendir. Yedinci alan satış ve ürün yönetimidir; mağaza tarafında ürün bilgisinin taşınması, koleksiyonun anlatılması ve müşteri geri bildiriminin tasarım masasına aktarılması ayrı bir görev olabilir. Sekizinci alan kendi atölyesini ya da markasını kurmaktır; bu alan küçük ölçekli üretimin hâlâ mümkün olduğu imalat kollarındandır.
Ayrıca dikey geçiş yolu vardır; bu programın mezunu ayrı bir sınavla lisans programlarına geçiş yapabilir ve bu rehber o yolun kolay ya da zor olduğu yönünde bir değerlendirme yapmaz.
Bu alanda bazı işlerin belirli belge, yeterlik ya da yetki şartlarına bağlı olduğu bilinmekle birlikte, bu rehber hangi işin hangi şarta bağlı olduğu konusunda bir iddia kurmamaktadır; bu bilgi ilgili mevzuattan ve yetkili kurumdan öğrenilmelidir. Bu rehber hiçbir iş için ücret aralığı, işe girme oranı ya da kariyer hızı vermez.
Kimler Tercih Etmeli?
Bu programı düşünen öğrencinin kendine sorması gereken ilk soru şudur: elinizle çalışmak sizi yorar mı yoksa dinlendirir mi? Bu alan ekranda başlar, ancak masada, kalıp üzerinde ve makine başında sürer. Deriyi eline almadan, kesimi görmeden ve dikişin nasıl çektiğini denemeden bu işi öğrenmek güçtür.
İkinci soru üç boyutlu düşünmeyle ilgilidir. Ayakkabı, düz bir yüzeyin üç boyutlu bir gövdeyi sarmasıyla kurulur; stampa tam olarak bu geçişin hesabıdır. Düzlemle hacim arasında zihninde gidip gelebilen öğrenci bu alanda hızlı ilerler.
Üçüncü soru ölçü duyarlılığıyla ilgilidir. Bu işte bir milimetre gerçek bir farktır ve numara serisinin bütününe taşınır. Yaklaşık çalışmayı seven, ölçüyü sonradan düzeltmeye alışkın bir öğrenci bu alanda zorlanır.
Dördüncü soru moda ile üretim arasındaki gerilime dayanmakla ilgilidir. Tasarımcı bir biçim ister, hat o biçimi üretilebilir bulmayabilir; maliyet bir malzemeyi dışlayabilir, müşteri onu bekliyor olabilir. Bu alanda başarı, bu gerilimi bir tarafı yok sayarak değil, ikisini birlikte tutarak yönetmekten geçer.
Beşinci soru kimyasal ve gürültülü bir ortamda çalışmakla ilgilidir. Bu imalat kolunda tutkal, çözücü ve son işlem kimyasalları kullanılır; kesim ve zımpara makineleri gürültü ve toz üretir. Planda iş sağlığı ve güvenliği ile çevre koruma derslerinin bulunması bunun kabulüdür. Bu koşulları baştan bilmek gerekir.
Altıncı soru yabancı dille ilgilidir. Bu planda iki yabancı dil dersi vardır; bunun ötesinde malzeme belgeleri, makine kılavuzları ve moda yayınları büyük ölçüde yabancı dildedir ve bu alan ihracat ağırlıklı bir imalat koludur. Son olarak bu programın ön lisans olduğu ve lisans tamamlama yolunun ayrı bir sınavla yürüdüğü baştan bilinmelidir.
Tercih Öncesi Notlar
Birinci not: Bu programın adı üniversiteler arasında farklılaşabilmektedir. Yakın bir içerik ayakkabı tasarımı, ayakkabı tasarım ve üretimi ya da deri ve ayakkabı ağırlıklı başka adlarla açılabilmekte ve bu adların altındaki ders planları birbirinden ayrışabilmektedir. Tercih listesi yapılırken adın değil, ilgili üniversitenin kendi ders planının okunması gerekir.
İkinci not: Bu alanda atölye ve makine imkânı olağandan daha belirleyicidir. Kalıp ve stampa atölyesinin bulunup bulunmadığı, kesim ve dikim makinelerinin öğrenci kullanımına açık olup olmadığı, monte ve finisaj hattının okulda kurulu olup olmadığı, bilgisayar destekli stampa yazılımına erişim sağlanıp sağlanmadığı ve sınıf mevcudunun uygulamaya elverip elvermediği tercihten önce sorulmalıdır.
Üçüncü not: İşletmede eğitim düzeni ayrıca sorulmalıdır. Bu rehberde okunan planın son yarıyılı bütünüyle işletmede mesleki eğitim üzerine kuruludur. Bu düzenin her üniversitede aynı olmadığı bilinmelidir; eğitimin ne zaman ve ne kadar sürdüğü, hangi işletmelerle yapıldığı, üniversitenin bulunduğu ilde ayakkabı üreten bir yoğunlaşma olup olmadığı ve öğrencinin ulaşım ve barınma yükünün ne olacağı öğrenilmelidir.
Dördüncü not: Giysi ve moda tarafına ilgi duyan öğrenci için [moda tasarımı](/bolum/moda-tasarimi), [tekstil ve moda tasarımı](/bolum/tekstil-ve-moda-tasarimi) ve [giyim üretim teknolojisi](/bolum/giyim-uretim-teknolojisi); malzeme ve kumaş tarafına ilgi duyan öğrenci için [tekstil teknolojisi](/bolum/tekstil-teknolojisi), [polimer teknolojisi](/bolum/polimer-teknolojisi) ve [kimya teknolojisi](/bolum/kimya-teknolojisi); dört yıllık bir yol arayan öğrenci için [tekstil mühendisliği](/bolum/tekstil-muhendisligi), [endüstri mühendisliği](/bolum/endustri-muhendisligi) ve [endüstri ürünleri tasarımı](/bolum/endustri-urunleri-tasarimi); kalıp ve imalat tarafına ilgi duyan öğrenci için [endüstriyel kalıpçılık](/bolum/endustriyel-kalipcilik), [makine resim ve konstrüksiyonu](/bolum/makine-resim-ve-konstruksiyonu) ve [imalat yürütme sistemleri operatörlüğü](/bolum/imalat-yurutme-sistemleri-operatorlugu); kalite ve ölçüm tarafına ilgi duyan öğrenci için [üretimde kalite kontrol](/bolum/uretimde-kalite-kontrol) ve [laboratuvar teknolojisi](/bolum/laboratuvar-teknolojisi); ayak sağlığı tarafına ilgi duyan öğrenci için [podoloji](/bolum/podoloji) ve [ortopedik protez ve ortez](/bolum/ortopedik-protez-ve-ortez); el işçiliği ve aksesuar tarafına ilgi duyan öğrenci için [geleneksel el sanatları](/bolum/geleneksel-el-sanatlari) ve [kuyumculuk ve takı tasarımı](/bolum/kuyumculuk-ve-taki-tasarimi); görsel sunum tarafına ilgi duyan öğrenci için [grafik tasarımı](/bolum/grafik-tasarimi), [görsel iletişim tasarımı](/bolum/gorsel-iletisim-tasarimi) ve [bilgisayar destekli tasarım ve animasyon](/bolum/bilgisayar-destekli-tasarim-ve-animasyon); satış, marka ve dolaşım tarafına ilgi duyan öğrenci için [pazarlama](/bolum/pazarlama), [perakende satış ve mağaza yönetimi](/bolum/perakende-satis-ve-magaza-yonetimi), [e-ticaret ve pazarlama](/bolum/e-ticaret-ve-pazarlama), [dış ticaret](/bolum/dis-ticaret) ve [lojistik](/bolum/lojistik); işletme ve girişim tarafına ilgi duyan öğrenci için [işletme yönetimi](/bolum/isletme-yonetimi); üretimin çevre ve güvenlik yüküne ilgi duyan öğrenci için [iş sağlığı ve güvenliği](/bolum/is-sagligi-ve-guvenligi), [çevre koruma ve kontrol](/bolum/cevre-koruma-ve-kontrol) ve [su ve atık yönetimi teknikerliği](/bolum/su-ve-atik-yonetimi-teknikerligi) karşılaştırılmaya değer yollar oluşturur.
Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.
ÖSYM bu programı 7 üniversitede, 7 ayrı kontenjan satırında açtı. Aşağıdaki iki puan, bu programın ÖSYM'de yayımlanmış en yüksek ve en düşük taban puanıdır.
ÖSYM'nin bu tablolarında başarı sıralaması yoktur; sıralama için YÖK Atlas kullanılmalıdır. Taban puanlar geçmiş yılın sonucudur, her yıl değişir.
Bu rehber bilgilendirme amaçlıdır; müfredat ve koşullar üniversiteye göre değişir. Bölümün bulunduğu üniversiteler ile güncel taban puan, başarı sıralaması ve kontenjanlar için ÖSYM tercih kılavuzu ve YÖK Atlas esastır.