Bahçe Tarımı

Bahçe Tarımı iki yıllık bir meslek yüksekokulu önlisans programıdır. Adındaki "bahçe" sözcüğü ev bahçesini değil, tarımın bir kolunu anlatır. Bu kol geleneksel olarak dört başlığı toplar: meyvecilik, sebzecilik, bağcılık ve süs bitkileri yetiştiriciliği. Tarlada dönümlerce alana ekilen buğday ya da mısır bu programın konusu değildir; bu programın konusu tek tek bitkiye, sıraya ve fidana bakılan bir üretim biçimidir.

Alanın işi bir takvim üzerinde yürür. Bahçe kurulacak yerin toprağı ve iklimi değerlendirilir, tür ve çeşit seçilir, fidan ya da fide dikilir, sulama düzeni kurulur, gübreleme ve bitki koruma programı uygulanır, budama yapılır, hasat zamanı belirlenir ve ürün pazara hazırlanır. Bu zincirin her halkası bir sonrakini bağlar: yanlış çeşit seçimi ya da yanlış dikim aralığı, yıllar sonra hasatta ortaya çıkar. Çok yıllık bitkilerle çalışmak bu alanın en ayırt edici tarafıdır; verilen karar tek sezonluk değildir.

İkinci ayırt edici taraf örtü altıdır. Sera ve tünel, üretimi mevsimin dışına taşır ve bunun kendine ait bir tekniği vardır: yapı, havalandırma, ısıtma, iklim yönetimi, sulama ve topraksız yetiştirme. Programın ders planında bu başlıkların ayrı ayrı yer alması bundandır.

2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 3. maddesi meslek yüksekokulunu "Belirli mesleklere yönelik nitelikli insan gücü yetiştirmeyi amaçlayan, yılda iki veya üç dönem olmak üzere iki yıllık eğitim öğretim sürdüren, önlisans derecesi veren bir yükseköğretim kurumudur" diye tanımlar. Aynı maddede önlisans, "Ortaöğretim yeterliliklerine dayalı, en az iki yıllık bir programı kapsayan nitelikli insan gücü yetiştirmeyi amaçlayan veya lisans öğretiminin ilk kademesini teşkil eden bir yükseköğretimdir" biçiminde tanımlanır.

Bu programın adı en yakın komşularıyla neredeyse aynıdır; bu yüzden ayrımı net koymak gerekir.

[Bahçe bitkileri](/bolum/bahce-bitkileri) dört yıllık bir lisans programıdır ve ziraat fakültesi içinde yer alır. Konu başlıkları büyük ölçüde aynıdır: meyve, sebze, bağ, süs bitkileri. Ayrım derinliktedir ve unvandadır. Lisans programı ıslah, fizyoloji, araştırma ve projelendirme tarafına iner ve mezununa mühendis unvanı verir; bu önlisans programı ise uygulamayı, bakımı ve üretim işini yürütecek tekniker yetiştirir. Ziraat mühendisliğinin diğer kolları da bu rehberde henüz sayfası bulunmadığı için burada bağlantı verilmemiştir; ayrım bağlantısız anlatılmıştır.

[Tarla bitkileri](/bolum/tarla-bitkileri) tahıl, baklagil, yem bitkileri ve endüstri bitkileri tarafındadır. Ölçek ve yöntem farklıdır: orada mekanizasyon ve geniş alan yönetimi öndedir, burada tek tek bitkiye müdahale öndedir.

[Bitki koruma](/bolum/bitki-koruma) hastalık, zararlı ve yabancı otla mücadeleye odaklanır. Bahçe Tarımı planında bitki koruma bir ders olarak vardır, ama o programın bütünü bu tek konunun üzerine kuruludur.

[Organik tarım](/bolum/organik-tarim) üretimin yöntemini ve sertifikasyon düzenini konu alır; ürün grubu değil, üretim biçimi ayrımıdır. Bahçe Tarımı planında organik tarım bir ders olarak yer alır. [Tıbbi ve aromatik bitkiler](/bolum/tibbi-ve-aromatik-bitkiler) ise özel bir bitki grubuna odaklanır ve bu programın seçmeli havuzunda da bir ders olarak bulunur.

[Peyzaj mimarlığı](/bolum/peyzaj-mimarligi) bitkiyi tasarım öğesi olarak kullanır; amacı ürün almak değil mekân kurmaktır. Bahçe Tarımı süs bitkisi ve çim alanı konularında onunla temas eder, ama sorusu farklıdır: peyzaj "nasıl görünecek" diye sorar, bahçe tarımı "nasıl yetişecek" diye sorar.

Hasat sonrası taraf da ayrı bir alandır. [Gıda teknolojisi](/bolum/gida-teknolojisi) ve [gıda kalite kontrolü ve analizi](/bolum/gida-kalite-kontrolu-ve-analizi) programları ürünü işleyip güvenli hale getirmekle ilgilenir. Bahçe Tarımı ürünü dalından alıp pazara hazır hale getirene kadar sorumludur; ondan sonrası bu iki alanın konusudur.

Programın süresi iki yıl, yani dört yarıyıldır ve staj programın parçasıdır.

Aşağıdaki başlıklar Bursa Uludağ Üniversitesi Gemlik Asım Kocabıyık Meslek Yüksekokulunun yayımlanmış ders bilgi paketinden alınmıştır ve tek bir üniversitenin planıdır. Öğretim dili Türkçedir. Aynı adı taşıyan programların ders adları ve seçmeli havuzları üniversiteden üniversiteye değişir; bu liste bir örnektir, ulusal bir zorunluluk listesi değildir. Kaynak plandaki üç ders adı yazım hatasıyla yayımlanmıştır ve burada düzeltilmiştir: "Bitki Yetiştime" yerine Bitki Yetiştirme, "Toprakısız Tarım" yerine Topraksız Tarım, "Mantar Yetiştime Tekniği" yerine Mantar Yetiştirme Tekniği yazıldı. Düzeltmeler yalnızca yazım düzeyindedir; hiçbir ders adı içerik olarak değiştirilmemiştir.

Birinci yarıyıl zemini kurar: Toprak, Bitki Yetiştirme Teknikleri, Bahçe Bitkilerine Giriş, Genel Bağcılık, Botanik, Tarımsal Meteoroloji, Tarımsal Mekanizasyon. Toprağın ve meteorolojinin ilk yarıyılda durması anlamlıdır; bu alanda üretimi belirleyen iki değişken toprak ve iklimdir ve ikisi de üretici tarafından seçilmez, ölçülür.

İkinci yarıyıl bitkinin kendisine ve bakımına geçer: Genel Meyvecilik, Genel Sebzecilik, Bitki Besleme ve Gübreler, Bitki Koruma, Tarımsal Ekoloji, Bitki Fizyolojisi. Seçmeli havuzunda Tarım Ekonomisi, Tarımsal Biyoteknoloji, Süs Bitkileri, Mevsimlik Çiçek Yetiştiriciliği, Standardizasyon ve Ambalajlama ile İş Sağlığı ve Güvenliği yer alır. Standardizasyon ve ambalajlamanın bu kadar erken bir seçmeli olması, bahçe ürününde kalitenin pazarda ölçüldüğünü gösterir.

Üçüncü yarıyıl üretimi kurmaya döner: Örtü Altı Yetiştiriciliği, Fidan Üretim Tekniği, Muhafaza ve Pazara Hazırlama, Bahçe Tesisi ve Projelendirme ve Staj. Bu dönemin seçmeli havuzu geniştir: Zeytin Yetiştiriciliği, Çim Alanları Bakım ve Yapım Teknolojisi, Topraksız Tarım, Sera Yapım Tekniği, Laboratuvar Tekniği, Bitki Islahı, Soğanlı Bitkiler. Bahçe tesisi ve projelendirme dersinin zorunlu olması bu mesleğin çekirdeğini gösterir: bir bahçe kurulmadan önce kâğıt üstünde kurulur.

Dördüncü yarıyıl bakım ve süreklilik tarafını tamamlar: Tohumculuk Tekniği, Budama Tekniği, Organik Tarım, Sulama ve Staj. Seçmeli havuzunda Tarım Ürünlerinin Pazarlanması, Zeytin İşleme Teknolojisi, Tıbbi ve Aromatik Bitkiler, Çiftçi Eğitimi, Tarımsal Kooperatifçilik, Avrupa Birliği ve Türk Tarımı, Tarım ve Çevre Koruma, Mantar Yetiştirme Tekniği ile Subtropik İklim Meyveleri bulunur. Budamanın ayrı bir zorunlu ders olması bu alanın çok yıllık bitkiye dayandığının kanıtıdır; budama bir bakım işi değil, ürünü belirleyen bir karardır.

Planın bütününde üç eğilim görülür. Birincisi, dersler genelden özele iner: botanik ve fizyolojiyle başlar, tür ve çeşit düzeyine kadar gider. İkincisi, ekonomi ve pazarlama dersleri planın içine dağılmıştır; çünkü bahçe ürününün değeri hasatta değil satışta belirlenir. Üçüncüsü, seçmeli havuzu yöreye açıktır; zeytin ve subtropik iklim meyveleri gibi başlıkların bulunması, planın bulunduğu bölgenin üretim desenini yansıttığını gösterir. Başka bir üniversitede aynı program başka bir bitki grubunun etrafında derinleşebilir.

Bu alanın işvereni ağırlıkla özel sektördür ve iş yerinin ölçeği çok değişir: aile işletmesinden büyük seracılık tesisine, fidancılıktan ihracat yapan paketleme tesisine kadar geniş bir aralık vardır.

Birinci grup üretim tarafıdır. Fidan ve fide üretimi yapan işletmeler, sera işletmeleri, meyve bahçesi ve bağ işletmeleri bu bilgiye ihtiyaç duyar. İş, üretim planını kurmak, bakım takvimini yürütmek, sulama ve gübreleme programını uygulamak ve hasadı yönetmektir.

İkinci grup girdi ve danışmanlık tarafıdır. Tohum, fide, fidan, gübre, sulama malzemesi ve bitki koruma ürünü satan işletmeler, ürünü tanıyan ve üreticiye doğru anlatabilen teknik eleman arar. Bu işte alan bilgisi kadar iletişim de belirleyicidir; programın çiftçi eğitimi ve halkla ilişkiler türü dersleri buraya bakar.

Üçüncü grup hasat sonrasıdır. Paketleme evleri, soğuk hava depoları ve ihracat yapan işletmelerde ürünün sınıflandırılması, ambalajlanması ve muhafaza şartlarının izlenmesi işi yürür. Programın muhafaza ve pazara hazırlama ile standardizasyon dersleri doğrudan bu işi hedefler.

Dördüncü grup kendi üretimidir. Bu alan kendi işletmesini kurmaya en açık alanlardan biridir; ancak toprağa, sermayeye ve zamana bağlıdır. Bu rehber destek, hibe ve kredi imkânlarına girmiyor: bu programlar yıldan yıla değişir ve doğru adres ilgili bakanlık ile kurumların yürürlükteki duyurularıdır.

Bu rehber hangi kadroya hangi şartla girileceğini yazmıyor: kamuda tekniker kadrolarına atanma merkezî sınav ve ilan şartlarına bağlıdır, şartlar yıldan yıla değişir ve tek geçerli kaynak ilgili kurumun yayımladığı atama ilanıdır.

Önlisans mezunu için lisans tamamlama yolu Dikey Geçiş Sınavı'dır. Bu rehber, bu programdan hangi lisans programlarına geçilebileceğinin listesini bilerek vermiyor: o liste her yıl ÖSYM tarafından yayımlanan Dikey Geçiş Sınavı kılavuzunda yer alır ve değişir. Doğru adres o kılavuzdur.

Bu bölüm açık havada çalışmayı seven öğrenciye uygundur. İş toprakta, serada ve bahçede geçer; çamur, sıcak, soğuk ve erken kalkmak bu mesleğin sıradan parçasıdır. Kapalı ortamda çalışmak isteyen biri bu planda zorlanır.

Sabır şarttır. Meyve ağacı dikildiği yıl ürün vermez; bu alanda bir kararın sonucu bazen yıllar sonra görülür. Hızlı sonuç almak isteyen öğrenci için bu tempo yorucudur.

Gözlem yeteneği belirleyicidir. Yaprakta bir renk değişimi, sürgünde bir duruş bozukluğu ya da meyvede bir leke, çoğu zaman ilk uyarıdır. Bu mesleği iyi yapan kişi, bitkiye bakınca sorunu erken gören kişidir.

Bilgiyi kayda geçirmeyi sevmek işe yarar. Sulama ve gübreleme programı, bitki koruma uygulamaları ve hasat kayıtları düzenli tutulmadığında üretim yönetilemez; bu yüzden not tutma alışkanlığı bu alanda teknik bir yetenektir.

İlgi bitkinin tasarımda kullanılmasına yönelikse [peyzaj mimarlığı](/bolum/peyzaj-mimarligi) rehberi daha uygundur. İlgi doğrudan hastalık ve zararlı mücadelesindeyse [bitki koruma](/bolum/bitki-koruma) rehberi okunmalıdır. Hedef mühendislik unvanıysa yol lisans tarafındaki [bahçe bitkileri](/bolum/bahce-bitkileri) programıdır.

Birinci not: bu bir önlisans programıdır ve mezuna ziraat mühendisi unvanı vermez. Mühendislik hedefleniyorsa yol ya doğrudan lisans tercihi ya da mezuniyet sonrası Dikey Geçiş Sınavı'dır.

İkinci not: bu program bir arazi ya da tarım işletmesi izni vermez. Bir arazide ne yapılabileceği o arazinin hukuki sınıfına ve yürürlükteki mevzuata bağlıdır; 5403 sayılı Kanun bu sınıfları tanımlar ve bu rehber hiçbir arazi için sınıf ya da izin değerlendirmesi yapmaz. Doğru adres yetkili idarenin kaydı ve yürürlükteki mevzuattır.

Üçüncü not: yukarıdaki ders listesi tek bir üniversitenin planıdır ve o planın seçmeli havuzu bulunduğu bölgenin üretim desenini yansıtır. Bu alanda okulun uygulama bahçesi, serası ve laboratuvarı eğitimin niteliğini doğrudan belirler. Tercih edilecek üniversitenin bilgi paketi ve ders planı mutlaka açılıp okunmalı, mümkünse uygulama alanı sorulmalıdır.

Dördüncü not: bu bölüm TYT puanıyla, ÖSYM tercih kılavuzunun önlisans programlarını içeren tablosundan tercih edilir. Programın hangi üniversitelerde açık olduğu, öğretim türü ve kontenjanı yıldan yıla değişir; bu bilgilerin tek geçerli kaynağı ilgili yılın tercih kılavuzudur.

Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.