Basım ve Yayım Teknolojileri

Basım ve Yayım Teknolojileri iki yıllık bir meslek yüksekokulu önlisans programıdır. Programın konusu, bir içeriğin okunabilir ve çoğaltılabilir bir yayına dönüştürülmesidir. Metin, fotoğraf ve grafik bir araya getirilir, bir sayfa düzenine oturtulur, baskıya ya da dijital yayına hazırlanır ve çoğaltılır.

Alanın ekseni iki sözcükte durur: basım ve yayım. Basım, içeriğin fiziksel ya da dijital olarak çoğaltılmasıdır. Yayım ise o çoğaltılmış içeriğin kamuya sunulmasıdır. Program bu iki işi birlikte öğretir, çünkü uygulamada ikisi tek bir üretim hattının iki ucudur: bir dergi sayfası tasarlanırken hangi baskı yöntemiyle çoğaltılacağı, hangi kâğıda basılacağı ve hangi mecrada yayımlanacağı zaten bilinir.

Adı yanıltıcı olabilir. Bu program gazetecilik programı değildir. Haberi bulan, doğrulayan ve yazan tarafın karşılığı gazeteciliktir; bu program haberin ya da yazının okuyucuya ulaşacağı biçimi üretir. Ders planında temel gazetecilik ve haber yazma başlıklarının bulunması bu ayrımı ortadan kaldırmaz; o dersler, üretilecek içeriğin nasıl bir şey olduğunu tanıtmak için vardır.

Alanın gündelik işi karar vermek ve dosya hazırlamaktır. Hangi yazı tipi hangi boyutta okunur, sütun genişliği ne olmalı, görsel hangi çözünürlükte basılabilir, sayfa hangi taşma payıyla kesilir, dosya hangi biçimde teslim edilir. Bu kararların hepsi hem estetik hem tekniktir ve yanlış verilen karar baskıdan sonra düzeltilemez. Alanın en sert kuralı budur: baskı geri alınamaz.

2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 3. maddesi meslek yüksekokulunu "Belirli mesleklere yönelik nitelikli insan gücü yetiştirmeyi amaçlayan, yılda iki veya üç dönem olmak üzere iki yıllık eğitim öğretim sürdüren, önlisans derecesi veren bir yükseköğretim kurumudur" diye tanımlar. Aynı maddede önlisans, "Ortaöğretim yeterliliklerine dayalı, en az iki yıllık bir programı kapsayan nitelikli insan gücü yetiştirmeyi amaçlayan veya lisans öğretiminin ilk kademesini teşkil eden bir yükseköğretimdir" biçiminde tanımlanır.

Bu program iki komşusuyla sürekli karıştırılır ve iki karışıklık birbirinin tersi yönde hayal kırıklığı üretir.

[Gazetecilik](/bolum/gazetecilik) programı içeriğin kendisiyle ilgilenir: haberi bulmak, doğrulamak, yazmak, kaynakla çalışmak ve etik sorumluluk taşımak. Kanunun diliyle söylenirse gazetecilik eser sahibinin işidir. Basım ve Yayım Teknolojileri ise o eserin okuyucuya ulaşacağı biçimi üretir; kanunun diliyle basımcı ve yayımcı tarafındadır. Haber yazmak isteyen öğrenci için doğru adres bu program değildir.

[Grafik tasarımı](/bolum/grafik-tasarimi) programıyla örtüşme en geniş olanıdır ve iki plan çoğu üniversitede birbirine benzer dersler içerir. Ayrıştıkları yer üründür: grafik tasarımı tarafının ürünü görsel iletişim çözümüdür ve mecrası değişebilir; basım ve yayım tarafının ürünü ise çoğaltılmış bir yayındır ve baskı süreci bu programın merkezindedir. Kâğıt, mürekkep, baskı yöntemi, forma ve kesim bu tarafın konusudur.

[Görsel iletişim tasarımı](/bolum/gorsel-iletisim-tasarimi) programı aynı işi tasarım kuramı ve dijital mecralar üzerinden ele alır. [Reklamcılık](/bolum/reklamcilik) programı içeriğin ticari amacına, [halkla ilişkiler ve tanıtım](/bolum/halkla-iliskiler-ve-tanitim) programı ise kurumsal iletişime bakar; ikisi de bu programın müşterisi olabilir ama işi aynı değildir.

[Web tasarımı ve kodlama](/bolum/web-tasarimi-ve-kodlama) programı yayının dijital tarafını üretir; kanunun kapsam maddesinde internet haber sitelerinin de sayılması bu iki alanın giderek yakınlaştığını gösterir. [Fotoğrafçılık ve kameramanlık](/bolum/fotografcilik-ve-kameramanlik) programı yayında kullanılan görüntüyü üretir; [radyo, televizyon ve sinema](/bolum/radyo-televizyon-ve-sinema) programı ise basılı olmayan mecralara bakar.

[Bilgisayar destekli tasarım ve animasyon](/bolum/bilgisayar-destekli-tasarim-ve-animasyon) ve [dijital oyun tasarımı](/bolum/dijital-oyun-tasarimi) programları hareketli içerik üretir; bu programın ürünü ise sabit sayfa düzeni ve yayın dosyasıdır. Hareketli görüntüye ilgi duyan öğrenci için o iki rehber daha uygun adreslerdir.

Programın süresi iki yıl, yani dört yarıyıldır ve işletmede mesleki eğitim planın parçasıdır.

Aşağıdaki başlıklar Kırklareli Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Basım ve Yayım Teknolojileri programının yayımlanmış ders bilgi paketinden alınmıştır ve tek bir üniversitenin planıdır. Kaynak sayfa öğretim düzeyini ön lisans, öğretim dilini Türkçe olarak yazar. Aynı adı taşıyan programların ders adları ve seçmeli havuzları üniversiteden üniversiteye değişir; bu liste bir örnektir, ulusal bir zorunluluk listesi değildir. Kaynak sayfa seçmeli ders adlarını yayımlamadığı için bu rehber seçmeli havuzun içeriğini yazmıyor. Kaynak sayfada ortak zorunlu dersler dördüncü yarıyılda listelenmiştir; bu rehber listeyi kaynaktaki yerleşimiyle aktarıyor ve bu yerleşimin sebebi hakkında bir yorum yapmıyor.

Birinci yarıyıl alanın iki tarafını birlikte açar: Temel Grafik Tasarım, Sayfa Tasarımı Uygulamaları öncesinin zeminini kuran Fotoğrafçılık, İletişim Bilimine Giriş, Yazılı ve Sözlü Anlatım, Temel Bilgi Teknolojisi Kullanımı, Temel Gazetecilik, Reklamcılığa Giriş ve Medya Tarihi. Bu listede dikkat çeken şey, tasarım ve iletişim derslerinin aynı yarıyılda durmasıdır: bu alanda biçim ile içerik ayrı öğretilmez.

İkinci yarıyıl uygulamaya geçer: Haber Toplama ve Yazma, Sayfa Tasarımı Uygulamaları, İş Sağlığı ve Güvenliği. Sayfa tasarımı uygulamaları bu planın çekirdek dersidir; metnin, görselin ve boşluğun bir sayfada nasıl yerleşeceği burada öğrenilir. İş sağlığı ve güvenliği dersinin zorunlu olması ise alanın matbaa tarafını hatırlatır: baskı makinesi, kesim ve mürekkep bulunan bir ortam risk taşır.

Üçüncü yarıyıl yayını dijital tarafa taşır: Dijital Kurgu Teknikleri, Web Tasarımı, Dijital Pazarlama İletişimi, Popüler Kültür ve Medya. Bu yarıyıl programın bugünkü halini gösterir; yayın artık yalnızca kâğıt değildir ve aynı içerik birden çok mecra için hazırlanır.

Dördüncü yarıyılda İşletmede Mesleki Eğitim ile ortak zorunlu dersler bulunur: Türk Dili, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi, İngilizce. İşletmede mesleki eğitimin son yarıyılda olması anlamlıdır; öğrenci matbaaya ya da yayın birimine üç yarıyıllık tasarım ve üretim bilgisiyle girer.

Planın bütününde iki eğilim görülür. Birincisi, bu plan matbaa tekniğinden çok içerik hazırlama ve tasarım tarafına ağırlık verir; başka üniversitelerde aynı programın planı baskı yöntemleri ve makine tarafına daha çok yer ayırabilir. İkincisi, dijital mecra dersleri planın ikinci yılında toplanmıştır.

Bu alanın birinci işvereni matbaa ve baskı sektörüdür. Baskı öncesi hazırlık birimleri, dijital baskı işletmeleri, ambalaj ve etiket matbaaları, ciltevleri ve reprodüksiyon birimleri bu bilgiyi doğrudan kullanır. Baskı öncesi hazırlık bu sektörün en çok aradığı beceridir, çünkü hatanın en ucuz yakalandığı yer baskıdan önceki adımdır.

İkinci alan yayıncılıktır. Kitap ve dergi yayınevleri, gazete ve süreli yayın kuruluşları, kurumsal yayın birimleri ve üniversite yayınevleri sayfa düzeni, mizanpaj ve yayın hazırlama işleri için bu bilgiye ihtiyaç duyar. Kanunun süreli yayın tanımının internet haber sitelerini de içermesi, bu işin dijital tarafının da aynı sektörün parçası olduğunu gösterir.

Üçüncü alan reklam ve tanıtım tarafıdır. Ajanslar, kurumsal iletişim birimleri ve tanıtım malzemesi üreten işletmeler kurumsal kimlik uygulamaları, katalog, broşür ve dijital görsel üretimi için bu bilgiyi arar. Serbest çalışma da bu alanda yaygındır; sayfa düzeni ve kurumsal basılı malzeme işleri proje bazında yapılabilir. Bu rehber serbest çalışmanın getirisi hakkında hiçbir rakam vermiyor; bu tür işlerin geliri işe, müşteriye ve şehre göre değişir.

Kamu tarafında ise kurumların basın ve halkla ilişkiler birimleri ile yayın ve dokümantasyon birimleri sayılabilir. Bu rehber hangi kadroya hangi şartla girileceğini yazmıyor: kamuda önlisans mezunlarının atanma şartları merkezî sınav ve ilan şartlarına bağlıdır, şartlar yıldan yıla değişir ve tek geçerli kaynak ilgili kurumun yayımladığı atama ilanıdır.

Önlisans mezunu için lisans tamamlama yolu Dikey Geçiş Sınavı'dır. Bu rehber, bu programdan hangi lisans programlarına geçilebileceğinin listesini bilerek vermiyor: o liste her yıl ÖSYM tarafından yayımlanan Dikey Geçiş Sınavı kılavuzunda yer alır ve değişir. Doğru adres o kılavuzdur.

Bu bölüm göze güvenen öğrenciye uygundur. Sayfa düzeni bir hizalama işidir; boşluğun, satır aralığının ve sütun genişliğinin farkını görebilen biri bu alanda hızla ilerler. Görsel ayrıntıya ilgisi olmayan bir öğrenci için işin en önemli kısmı sıkıcı görünür.

Yazılımla çalışmayı kabul etmek gerekir. Bu meslekte iş, sayfa düzeni ve görsel işleme yazılımlarında yapılır ve yazılım öğrenmek bir kere değil sürekli tekrarlanan bir iştir. Bu rehber hangi yazılımın piyasada standart olduğunu yazmıyor; bu tercih işletmeden işletmeye değişir.

Titizlik şarttır. Baskıya giden dosyada yapılan hata geri alınamaz ve maliyeti bütün baskıya yayılır. Son kontrolü yapmayı alışkanlık haline getirebilen biri bu alanda değerlidir.

Yazıyla ilgilenmek gerekir. Bu alanda metin bir malzemedir; imla, dil ve okunabilirlik işin parçasıdır. Yazıya karşı ilgisiz bir öğrenci sayfa düzenini yalnızca biçim işi sanır ve eksik çalışır.

Yalnızca haber yapmak isteyen öğrenci için bu program doğru adres değildir. O durumda [gazetecilik](/bolum/gazetecilik) rehberi, tasarımın kuramsal ve dijital tarafı ilgi çekiyorsa [görsel iletişim tasarımı](/bolum/gorsel-iletisim-tasarimi) rehberi okunmalıdır.

Birinci not: bu bir önlisans programıdır ve mezuna gazeteci ya da tasarımcı unvanı vermez. Program bir üretim işini ve o işin mevzuat çerçevesini öğretir.

İkinci not: aynı alan üniversitelerde birbirine yakın adlarla açılabiliyor. Tercih listesi yapılırken programın tam adının ÖSYM tercih kılavuzunda nasıl yazıldığına ve hangi meslek yüksekokuluna bağlı olduğuna bakmak gerekir; sosyal bilimler meslek yüksekokullarına bağlı planlar iletişim ve tasarım ağırlıklı, teknik bilimler meslek yüksekokullarına bağlı planlar baskı tekniği ağırlıklı olabilir.

Üçüncü not: yukarıdaki ders listesi tek bir üniversitenin planıdır. Baskı makinesi, matbaa atölyesi ve yazılım imkânı bu alanda doğrudan eğitim kalitesidir; tercih edilecek üniversitenin ders bilgi paketi ve atölye donanımı mutlaka araştırılmalıdır.

Dördüncü not: bu bölüm TYT puanıyla, ÖSYM tercih kılavuzunun önlisans programlarını içeren tablosundan tercih edilir. Programın hangi üniversitelerde açık olduğu, öğretim türü ve kontenjanı yıldan yıla değişir; bu bilgilerin tek geçerli kaynağı ilgili yılın tercih kılavuzudur.

Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.