Bilgisayar Destekli Tasarım ve Animasyon

Bilgisayar Destekli Tasarım ve Animasyon iki yıllık bir meslek yüksekokulu önlisans programıdır. Adı iki ayrı işi bir arada anar ve programın karakteri de tam olarak buradan gelir: bir taraf nesnenin ölçülü biçimde çizilmesi ve modellenmesi, diğer taraf ise hareketin kurulmasıdır.

Birinci taraf tasarımın teknik yüzüdür. Bir nesne bilgisayarda ölçülerine uygun biçimde çizilir, iki boyutlu teknik anlatımdan üç boyutlu modele geçilir, malzeme ve yüzey tanımlanır, sonra bu model başkasının anlayacağı bir çıktı haline getirilir. Bu tarafın dili teknik resimdir; ölçü, ölçek, görünüş ve kesit kavramları bu yüzden planın ilk döneminde durur.

İkinci taraf hareketin kendisidir. Animasyon, hareketi çizerek kurma işidir: zamanlama, ağırlık, hız değişimi, bir hareketin başlangıcı ve durması. Bu işin bilgisayarla yapılması onu bir yazılım işine dönüştürmez; iyi animasyonu kötüsünden ayıran şey kullanılan program değil, hareketin gerçekten inandırıcı olmasıdır. Bu yüzden planda animasyonun temelleri ayrı bir ders olarak, üstelik iki dönem sürecek biçimde durur.

Bu iki tarafın bir arada okutulması programa geniş bir çalışma alanı kazandırır. Aynı mezun bir gün bir ürünün üç boyutlu görselini hazırlar, bir başka gün bir tanıtım filmi için hareketli bir açılış yapar, bir başka gün bir mimari görselleştirme için sahne kurar. Alanın gündelik gerçeği ise sabırdır: modelleme ve animasyon uzun süren, çok sayıda deneme ve düzeltme isteyen işlerdir. Bir sahnenin son yüzde birlik düzeltmesi çoğu zaman ilk kurulumundan daha uzun sürer.

2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 3. maddesi meslek yüksekokulunu "Belirli mesleklere yönelik nitelikli insan gücü yetiştirmeyi amaçlayan, yılda iki veya üç dönem olmak üzere iki yıllık eğitim öğretim sürdüren, önlisans derecesi veren bir yükseköğretim kurumudur" diye tanımlar. Aynı maddede önlisans, "Ortaöğretim yeterliliklerine dayalı, en az iki yıllık bir programı kapsayan nitelikli insan gücü yetiştirmeyi amaçlayan veya lisans öğretiminin ilk kademesini teşkil eden bir yükseköğretimdir" biçiminde tanımlanır.

Bu program birbirine yakın birkaç alanın tam ortasında durur ve bu yüzden en çok karıştırılan programlardan biridir.

[Grafik tasarımı](/bolum/grafik-tasarimi) programının ekseni durağan görsel iletişimdir: tipografi, düzen, kurumsal kimlik, baskı ve dijital yayın için görsel üretim. Bu programda grafik bilgisi vardır ama amaç hareketli ve üç boyutlu üretime doğru gider. [Görsel iletişim tasarımı](/bolum/gorsel-iletisim-tasarimi) ise lisans katmanında, mesajın kendisini ve iletişim stratejisini tasarım kuramıyla birlikte ele alır.

[Dijital oyun tasarımı](/bolum/dijital-oyun-tasarimi) tarafında amaç etkileşimdir: oyuncunun kararına tepki veren bir sistem kurulur, oyun mekaniği ve seviye tasarımı işin merkezindedir. Bu program ise etkileşimli değil, izlenmek üzere hazırlanan bir çıktı üretir. İki alanın modelleme ve animasyon becerileri büyük ölçüde örtüşür; ayrıldıkları yer oyunun kural sistemidir.

[Endüstriyel tasarım](/bolum/endustriyel-tasarim) lisans programı bir ürünün kullanımını, biçimini ve üretilebilirliğini bütün olarak tasarlar ve mezununa tasarımcı kimliği kazandırır; bu önlisans programındaki endüstriyel ürün tasarımı dersi o işin bir girişidir, tamamı değildir. [İç mekân tasarımı](/bolum/ic-mekan-tasarimi) tarafı ise mekânı konu alır; bu programın mezunu iç mekân görselleştirmesi yapabilir ama mekânı tasarlayan meslek başkadır.

[Radyo televizyon ve sinema](/bolum/radyo-televizyon-ve-sinema) lisans programı anlatının, yapımın ve yayının kendisini konu alır: senaryo, çekim, kurgu, yapım yönetimi. Bu önlisans programı bir film yapımcısı ya da yönetmen yetiştirmez; sinema ve televizyon üretimine görsel ve animasyon tarafından teknik katkı veren personel yetiştirir. [Web tasarımı ve kodlama](/bolum/web-tasarimi-ve-kodlama) programı ise arayüz ve kod tarafındadır; bu iki alan hareketli görsel üretiminde sık sık birlikte çalışır ama becerileri farklıdır. Teknik resim ve modelleme tarafındaki yakınlığı nedeniyle [makine](/bolum/makine) programı da zaman zaman karıştırılır; oradaki amaç imalattır, buradaki amaç görsel üretimdir.

Programın süresi iki yıl, yani dört yarıyıldır ve yaz stajı programın parçasıdır.

Aşağıdaki başlıklar Çukurova Üniversitesi Karaisalı Meslek Yüksekokulu Bilgisayar Destekli Tasarım ve Animasyon programının yayımlanmış ders planından alınmıştır ve tek bir üniversitenin planıdır. Kaynak sayfa programı ön lisans düzeyinde vermektedir; öğretim dili kaynak sayfada belirtilmediği için bu rehber öğretim dili hakkında hiçbir şey söylemiyor. Aynı adı taşıyan programların ders adları üniversiteden üniversiteye değişir; bu liste bir örnektir, ulusal bir zorunluluk listesi değildir. Kaynak plan bir dersin adını "Temel Bilgi Tek. Kullanım" biçiminde kısaltarak yayımlamıştır; burada kaynaktaki kısaltma korunmuş, açılımı tahmin edilmemiştir.

Birinci yarıyıl iki hattı birlikte açar: Matematik I, Temel Tasarım, Teknik Resim I, Grafik Animasyon I, Temel Bilgi Tek. Kullanım, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi I, İngilizce I, Türk Dili I. Temel tasarım ile teknik resmin aynı dönemde durması bu planın karakterini ilk günden gösterir: bir tarafta biçimin ve kompozisyonun dili, diğer tarafta ölçünün ve görünüşün dili. Grafik animasyon dersinin de ilk yarıyılda başlaması, animasyonun bir üst dönem uzmanlığı değil, en baştan kurulan bir beceri olarak görüldüğü anlamına gelir.

İkinci yarıyıl bilgisayarlı tasarımı devreye alır: Bilgisayar Destekli Tasarım I, Grafik Animasyon II, Animasyonun Temelleri I, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi II, İngilizce II, Türk Dili II. Bu dönemin en önemli dersi animasyonun temelleridir; grafik animasyon dersinde araç kullanımı öğrenilirken bu derste hareketin kendi kuralları öğrenilir. İkisinin ayrı ders olarak durması alanın en doğru pedagojik tercihlerinden biridir.

Üçüncü yarıyıl planın en yüklü dönemidir: Bilgisayar Destekli Tasarım II, Endüstriyel Ürün Tasarımı, Web Tasarımına Giriş, Yaz Stajı, Bilgisayar Destekli Modelleme I, Grafik Animasyon III, Animasyonun Temelleri II. Kaynak plan yaz stajını 30 iş günü olarak yayımlamıştır. Bu dönemde üç yeni kapı açılır: üç boyutlu modelleme, ürün tasarımına giriş ve web tarafı. Modellemenin bu dönemde başlaması iki yıllık planın mantığına uygundur; öğrenci önce iki boyutta ölçülü çizmeyi, sonra üç boyutta hacim kurmayı öğrenir.

Dördüncü yarıyıl işi toparlar: Bitirme Projesi, Sunum Teknikleri, Bilgisayar Destekli Modelleme II, Grafik Animasyon IV. Bitirme projesinin sunum teknikleriyle aynı dönemde durması anlamlıdır: bu alanda üretilen şey ancak anlatılabildiği ölçüde iş bulur. Bir modelin ya da bir animasyonun işverene, müşteriye veya ekibe anlatılması mesleğin ayrılmaz parçasıdır.

Planın bütününde üç eğilim görülür. Birincisi, grafik animasyon dersi dört dönem boyunca kesintisiz sürer; bu, alanın çekirdek becerisinin tekrarla kurulduğunu gösterir. İkincisi, bilgisayar destekli tasarım ve modelleme dersleri ikişer basamak halinde ilerler, yani iki boyuttan üç boyuta geçiş kademeli tasarlanmıştır. Üçüncüsü, plan animasyonun yanına sürekli olarak ürün ve mekân tarafını koyar; mezunun yalnızca eğlence sektörüne değil, sanayi ve mimarlık görselleştirmesine de hazırlandığı anlaşılır.

Bu alanın ilk işvereni reklam, tanıtım ve dijital içerik üretimidir. Reklam ajansları, prodüksiyon şirketleri, dijital pazarlama ajansları ve sosyal medya içeriği üreten yapılar hareketli grafik ve kısa animasyon üretimi için bu bilgiye ihtiyaç duyar. Bu tarafta iş çoğu zaman kısa süreli, çok sayıda ve hızlı teslim isteyen projeler biçiminde gelir.

İkinci alan görselleştirmedir. Mimarlık ve iç mekân ofisleri, gayrimenkul geliştirme şirketleri, mobilya ve ürün üreticileri satılan şeyin henüz üretilmemiş halini göstermek için üç boyutlu görsel ve tanıtım animasyonu ister. Bu tarafta modelleme becerisi ile teknik resim okuma becerisi bir arada değerlidir.

Üçüncü alan yayın ve eğlence tarafıdır: televizyon kanalları, yapım şirketleri, animasyon stüdyoları ve oyun stüdyoları. Bu tarafta iş bölünmüştür; bir kişi her şeyi yapmaz, modelleme, dokulandırma, hareketlendirme ve son işlem ayrı uzmanlıklardır. Bir önlisans mezunu bu zincirin bir halkasında başlar ve uzmanlığını orada derinleştirir.

Dördüncü alan eğitim ve kurumsal içeriktir. Uzaktan eğitim içeriği üreten yapılar, yayınevleri, müzeler ve kurumsal iletişim birimleri anlatım amaçlı animasyona ihtiyaç duyar. Bu tarafta anlatımın doğruluğu görsel gösterişten daha önemlidir.

Bu alanda serbest çalışma yaygındır ve bunun iki yüzü vardır. Bir yanda kendi işini kurma ve uzaktan çalışma imkânı, öte yanda düzensiz iş akışı ve kendi işini kendin pazarlama zorunluluğu. Bu rehber hiçbir kazanç ya da iş bulma oranı yazmıyor; bu alanda gelirin ve iş yoğunluğunun tek belirleyicisi kişinin ürettiği işin portföyüdür.

Kamu tarafında ise kurumların basın ve halkla ilişkiler birimleri, üniversitelerin uzaktan eğitim ve görsel üretim merkezleri sayılabilir. Bu rehber hangi kadroya hangi şartla girileceğini yazmıyor: kamuda tekniker kadrolarına atanma merkezî sınav ve ilan şartlarına bağlıdır, şartlar yıldan yıla değişir ve tek geçerli kaynak ilgili kurumun yayımladığı atama ilanıdır.

Önlisans mezunu için lisans tamamlama yolu Dikey Geçiş Sınavı'dır. Bu rehber, bu programdan hangi lisans programlarına geçilebileceğinin listesini bilerek vermiyor: o liste her yıl ÖSYM tarafından yayımlanan Dikey Geçiş Sınavı kılavuzunda yer alır ve değişir. Doğru adres o kılavuzdur.

Bu bölüm görsel işten gerçekten keyif alan öğrenciye uygundur. Bir sahneyi saatlerce düzeltmek, bir hareketi onlarca kez yeniden denemek bu işin sıkıcı yanı değil, işin kendisidir. Sonucu hemen görmek isteyen biri bu ritimde zorlanır.

Ölçü ve teknik anlatımdan kaçmamak gerekir. Plan teknik resimle başlar ve bilgisayar destekli tasarımla sürer; yalnızca serbest çizim ve sanatsal üretim bekleyen bir öğrenci için planın teknik yarısı sürpriz olur.

Portföy yapmayı kabul etmek gerekir. Bu alanda işe alım büyük ölçüde gösterilen işe bakar; diploma tek başına kapı açmaz. Okurken düzenli olarak iş üretip toplamayan bir mezun, aynı diplomayla çok daha zor iş bulur.

Bilgisayar başında uzun süre çalışmaya hazır olmak gerekir. Bu meslek uzun ekran süresi, tekrarlı el hareketi ve yoğun dikkat ister; oturma düzeni ve mola alışkanlığı bu işte gerçek bir mesele haline gelir.

Etkileşimli üretim hedefleniyorsa yön farkı bilinmelidir. Oyun yapmak isteyen öğrenci için doğru adres [dijital oyun tasarımı](/bolum/dijital-oyun-tasarimi) rehberidir; durağan görsel iletişim ilgi çekiyorsa [grafik tasarımı](/bolum/grafik-tasarimi) rehberi okunmalıdır.

Birinci not: bu bir önlisans programıdır ve mezuna sanatçı, tasarımcı ya da mühendis unvanı vermez. Mezuniyette kazanılan unvan teknikerdir; lisans düzeyinde bir tasarım kimliği hedefleniyorsa yol ya doğrudan lisans tercihi ya da mezuniyet sonrası Dikey Geçiş Sınavı'dır.

İkinci not: bu programın adı iki iş birleştirdiği için beklenti hatası sık görülür. Yalnızca animasyon isteyen öğrenci planın tasarım yarısını, yalnızca ürün tasarımı isteyen öğrenci planın animasyon yarısını beklemeden bulur. Tercihten önce planın tamamına bakmak gerekir.

Üçüncü not: yukarıdaki ders listesi tek bir üniversitenin planıdır. Bazı üniversitelerde plan hareketli grafik ve reklam üretimine, bazılarında üç boyutlu modelleme ve görselleştirmeye, bazılarında ise ürün tasarımı tarafına ağırlık verir. Tercih edilecek üniversitenin ders planı, laboratuvar donanımı ve kullandığı yazılımlar mutlaka araştırılmalıdır; bu alanda okulun bilgisayar ve yazılım imkânı doğrudan eğitim kalitesidir.

Dördüncü not: bu bölüm TYT puanıyla, ÖSYM tercih kılavuzunun önlisans programlarını içeren tablosundan tercih edilir. Programın hangi üniversitelerde açık olduğu, öğretim türü ve kontenjanı yıldan yıla değişir; bu bilgilerin tek geçerli kaynağı ilgili yılın tercih kılavuzudur.

Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.