Biyomedikal Cihaz Teknolojisi

Biyomedikal Cihaz Teknolojisi, sağlık kuruluşlarında kullanılan tıbbi cihazların çalışır ve güvenilir kalmasını sağlayan iki yıllık bir ön lisans programıdır. Programın konusu hasta değil cihazdır; ancak cihazın ölçtüğü şey hasta olduğu için burada bir ölçüm hatası doğrudan bir tedavi hatasına dönüşebilir. Bu programın bütün mantığı bu tek cümleden çıkar.

Alan üç işi bir arada öğretir. Birincisi bakım ve onarımdır: cihaz arızalandığında arızanın kaynağını bulmak, kart, sensör ya da modül düzeyinde müdahale etmek. İkincisi kalibrasyondur: cihaz çalışıyor görünse bile doğru ölçüp ölçmediğini referans bir düzenekle karşılaştırarak denetlemek. Üçüncüsü ise teknik danışmanlıktır: bir cihaz satın alınırken teknik şartnameyi hazırlamak ve gelen cihazın şartnameye uygunluğunu muayene etmek.

Bu üç iş üç ayrı bilgi tabanı gerektirir. Elektrik ve elektronik tarafı olmadan devre okunamaz; anatomi ve fizyoloji bilgisi olmadan cihazın ölçtüğü büyüklüğün ne anlama geldiği anlaşılamaz; ölçme ve kalibrasyon bilgisi olmadan da cihazın doğru çalıştığı iddia edilemez. Programın ders planı bu üç tabanı ilk üç yarıyıla yayar.

Programın ÖSYM'deki tek açılış biçimi TYT puanıyla öğrenci alan iki yıllık ön lisans programıdır; aynı adın dört yıllık bir lisans varyantı yoktur. Alanın lisans düzeyindeki karşılığı biyomedikal mühendisliği adıyla ayrı bir programdır ve bu ikisi aynı şey değildir; farkı aşağıda ayrıca yazıyoruz.

Bu iki ad birbirine çok benzediği için tercih listelerinde sıkça karıştırılır, ama düzey ve iş tanımı farklıdır.

Biyomedikal Cihaz Teknolojisi iki yıllık bir ön lisans programıdır ve mezunun unvanı teknikerdir. Odak var olan cihazın çalışmasını sürdürmektir: arızayı bulmak, onarmak, kalibre etmek, şartnameye uygunluğu denetlemek. Biyomedikal mühendisliği ise dört yıllık bir lisans programıdır ve odak cihazın ya da yöntemin tasarımı, geliştirilmesi ve doğrulanmasıdır. Yukarıda anılan görev tanımları yönetmeliğinin ikinci ekinde biyomedikal mühendisi unvanı da ayrı bir başlık olarak yer alır; yani mevzuat da bu ikisini ayrı iki meslek olarak görür.

Elektronik tarafındaki yakın programlarla farkı da net çizmek gerekir. [Elektronik teknolojisi](/bolum/elektronik-teknolojisi) programı devre ve sistem bilgisini sektör bağımsız verir; bu program aynı bilgiyi alır ve tek bir sektöre, hastaneye uyarlar. Fark cihazın kritikliğindedir: bir üretim hattındaki sensör hatası ürünü bozar, hastanedeki bir monitör hatası kararı bozar. [Mekatronik](/bolum/mekatronik) tarafında mekanik, elektronik ve kontrol birlikte çalışır ve odak otomasyondur; [elektrik](/bolum/elektrik) tarafında ise enerji ve tesisat merkezdedir.

Sağlık tarafındaki yakın programlarla da karıştırılmamalıdır. [Tıbbi görüntüleme teknikleri](/bolum/tibbi-goruntuleme-teknikleri) programının mezunu cihazı hasta üzerinde kullanır ve görüntüyü üretir; bu programın mezunu ise aynı cihazın doğru çalıştığından sorumludur. [Anestezi](/bolum/anestezi) programında da benzer bir ayrım vardır: orada cihaz bir uygulama aracıdır, burada cihazın kendisi konudur. Hasta ile doğrudan temas kurmak istiyorsanız o programlar, cihazla çalışmak istiyorsanız bu program sizin tarafınızdır.

Ders planı üniversiteden üniversiteye değişir. Aşağıdaki plan Pamukkale Üniversitesi Denizli Teknik Bilimler Meslek Yüksekokulu'nun Biyomedikal Cihaz Teknolojisi ön lisans programına aittir; dört yarıyıl ve toplam yüz yirmi AKTS üzerinden kuruludur. Kaynak bilgi paketinde bazı ders adları eksik harf ya da kısaltmayla yazılmıştır; burada Türkçe yazım düzenine getirilerek aktarılmıştır. Tercih edeceğiniz üniversitenin kendi bilgi paketini ayrıca açıp karşılaştırmanız gerekir.

Birinci yarıyıl temelleri kurar: Biyomedikal Cihaz Teknolojisine Giriş, Matematik I, Doğru Akım Devre Analizi, Sayısal Elektronik, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi I, Türk Dili I ve İngilizce I. Doğru Akım Devre Analizi ile Sayısal Elektronik derslerinin aynı yarıyılda olması programın omurgasıdır: analog davranışı ve sayısal mantığı aynı dönemde görmeyen öğrenci modern bir tıbbi cihazın iki katmanını birlikte okuyamaz.

İkinci yarıyıl insan tarafını ekler: Anatomi ve Fizyoloji, Biyokimya, Alternatif Akım Devre Analizi, Temel Elektronik, Matematik II, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi II, Türk Dili II ve İngilizce II. Anatomi ve Fizyoloji dersinin bir teknik programda bulunması bu alanın ayırt edici özelliğidir; cihazın ölçtüğü büyüklüğün fizyolojik anlamını bilmeyen tekniker, ölçümün makul olup olmadığını değerlendiremez.

Üçüncü yarıyıl mesleğin çekirdeğine geçer: Biyomedikal Laboratuvar Cihazları, Fizyolojik Sinyal İzleyiciler, Mikrodenetleyiciler ve Kariyer Planlama. Fizyolojik Sinyal İzleyiciler dersinin adı, yukarıda anlatılan kalibrasyon yönetmeliğinin birinci ekindeki fizyolojik sinyal izleme sistemleri yetki grubuyla doğrudan örtüşür; yani bu ders doğrudan bir yetkilendirme alanının teknik karşılığıdır.

Dördüncü yarıyıl tamamen uygulamaya ayrılmıştır ve işletmede mesleki eğitim dersi tek başına otuz AKTS taşır. Bu, programın son yarıyılının sınıfta değil sahada geçtiği anlamına gelir; hangi kurumda yapıldığı mezuniyet sonrası ilk işi doğrudan etkiler.

Programın seçmeli dersleri ilk üç yarıyıla yayılmıştır. Seçmeli ders adları bilerek yazılmadı; seçmeli havuzları her yıl ve her üniversitede değişiyor, bu yüzden burada sabit bir liste vermek yanıltıcı olur.

Mezunların çalıştığı alanlar kamu ve özel hastanelerin biyomedikal ve teknik hizmetler birimleri, tıbbi cihaz ithalatçı ve distribütör firmalarının teknik servisleri, kalibrasyon ve test hizmeti veren yetkili kuruluşlar, tıbbi cihaz üreticilerinin üretim ve kalite birimleri, tıbbi cihaz satış merkezleri, üniversite hastanelerinin cihaz parkı yönetimi ve kamu alım süreçlerinde teknik şartname hazırlayan birimlerdir.

Bu istihdamın büyük bölümü doğrudan mevzuattan doğuyor ve bu, alanın en güçlü yanıdır. Kalibrasyon yönetmeliğinin yirmi dördüncü maddesi sağlık hizmet sunucularına cihazlarını kullanım süresince test, kontrol ve kalibrasyondan geçirme yükümlülüğü getirir; bu yükümlülük yıllık olarak tekrar ettiği için hizmete olan talep süreklidir. Aynı yönetmeliğin sekizinci maddesi kalibrasyon kuruluşlarında uzman olarak çalışacak kişilerin belirli bölümlerden mezun olmasını şart koştuğu ve bu bölümler arasında bu alan adıyla sayıldığı için, program mezunu bu kapıya doğrudan aday olur. Görev tanımları yönetmeliğinin ikinci ekindeki dört bent ise hastane içindeki iş tanımını resmî olarak sabitler.

Buna karşılık iki noktayı doğru anlamak gerekiyor. Birincisi, kalibrasyon kuruluşunda uzman olarak çalışmak bir çalışma belgesi ile yetkilendirmeye bağlıdır; diploma tek başına yetkilendirme değildir ve başvuru usulü ile belge şartlarını bu rehber tek tek yazmıyor. İkincisi, kamuda kadroya girişin kendi usulü vardır ve bu usul diplomayla otomatik işlemez; sınav ve atama şartları ilanla belirlenir. Bu rehberde hiçbir sınav puanı ya da atama koşulu yazılmıyor; doğru kaynak ilgili kurumun kendi ilanı ile yürürlükteki yönetmelik metnidir.

Bu rehberde bilerek hiçbir maaş rakamı yok. Kazanç kamuda kadro ve derece sistemine, özel sektörde firmanın ölçeğine ve saha görevinin yoğunluğuna göre değişiyor; buraya bir sayı yazmak bilgi vermek değil, yanlış beklenti üretmek olurdu.

Dikey geçiş sınavıyla dört yıllık programlara geçiş yolu açıktır. Ancak hangi lisans programlarının bu ön lisans programına açık olduğu her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ilgili yılın Dikey Geçiş Sınavı kılavuzudur; bu rehberde o liste bilerek sayılmıyor.

Bu programı, bir arızanın nedenini bulana kadar üzerinde kalabilen öğrenciler için düşünmek doğru olur. Mesleğin en çok zaman alan kısmı onarımın kendisi değil, arızanın nerede olduğunu daraltmaktır. Sonuca hızla varmak isteyen, deneme yanılmayı sevmeyen bir öğrenci bu işte sabırsızlanır.

İkinci belirleyici özellik ölçüm titizliğidir. Kalibrasyon işi tanımı gereği tekrarlı, kayıt tutmaya dayalı ve belgelenmesi zorunlu bir iştir. Kayıt tutmayı gereksiz bulan biri için bu alan uygun değildir; çünkü burada yapılan işin geçerliliği kaydın kendisidir.

Üçüncü özellik sorumluluk bilincidir. Bu meslekte hata doğrudan hastaya ulaşır. Yanlış kalibre edilmiş bir cihaz, çalıştığı için güvenilir sanılır; bu yüzden alanın en tehlikeli hatası görünmeyen hatadır. Görev tanımının dördüncü bendinin hasta ve çalışanları cihazların zararlı etkilerinden korumayı ayrıca yazması bu nedenledir.

Cihaz tasarlamak istiyorsanız lisans düzeyindeki biyomedikal mühendisliği tarafına, sektör bağımsız elektronik bilgisi istiyorsanız [elektronik teknolojisi](/bolum/elektronik-teknolojisi), otomasyon istiyorsanız [mekatronik](/bolum/mekatronik) programına bakmak daha doğru olur.

Birinci not: bu rehberde hiçbir taban puan, başarı sıralaması ya da kontenjan sayısı yok. Bu üç veri her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Kontenjan ve puan bilgisini oradan, tercih dönemi içinde kontrol etmeniz gerekir.

İkinci not: bu programda okulun cihaz parkı ders planından daha belirleyicidir. Gerçek tıbbi cihaz üzerinde çalışma imkânı, kalibratör ve test düzeneklerinin varlığı, elektronik laboratuvarının donanımı ve yakınında iş birliği yapılan bir hastane bulunup bulunmadığı mezuniyet kalitenizi doğrudan etkiler. Dördüncü yarıyılın tamamen işletmede mesleki eğitime ayrıldığı bir planda staj yerinin niteliği neredeyse ders planı kadar önemlidir. Bu bilgiyi ilgili meslek yüksekokulunun kendi sayfasından araştırmanız, mümkünse yerinde görmeniz gerekir.

Üçüncü not: unvan konusunu doğru anlayın. Biyomedikal cihaz teknikeri unvanının resmî bir görev tanımı vardır, ama bu unvan yönetmeliğin ikinci ekinde, yani sağlık hizmetlerinde çalışan diğer meslek mensupları arasında düzenlenmiştir; 1219 sayılı Kanun anlamında bir sağlık meslek mensubu unvanı değildir. Bu ayrım kadro, özlük ve yetki tartışmalarında önemli olabilir.

Dördüncü not: kalibrasyon alanında çalışmak isteyenler yürürlükteki Tıbbi Cihazların Test, Kontrol ve Kalibrasyonu Hakkında Yönetmeliğin birinci ekini kendi gözleriyle okumalıdır. Bu rehber ekin bu alanı adıyla saydığını aktarır, ama ek metni değiştirilebilir bir metindir ve yetki gruplarının kapsamı güncellenebilir. Tercih kararınızı bugünün ek metnine değil, başvuru yapacağınız tarihteki yürürlükteki metne göre doğrulayın.

Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.