Çevre Sağlığı ve Çevresel Risk Yönetimi Teknikerliği, su, gıda, atık, hava ve vektör kaynaklı sağlık risklerinin ölçülmesi, denetlenmesi ve raporlanması üzerine tekniker yetiştiren iki yıllık bir ön lisans programıdır. Alanın kamusal çerçevesine değen metinlerden biri 5216 sayılı kanundur. Bu rehber puan vermez.
- Puan türü
- TYT
- Seviye
- Önlisans
- Süre
- 2 yıl
- ÖSYM 2025 taban
- 182,65–313,39
- Üniversite
- 8
- Genel kontenjan
- 322
- Meslek çıktısı
- 6
Taban puanlar ÖSYM'nin 2025 yerleştirme sonuçlarından alınmıştır; başarı sıralaması içermez ve her yıl değişir.
Çevre Sağlığı ve Çevresel Risk Yönetimi Teknikerliği Nedir?
Çevre Sağlığı ve Çevresel Risk Yönetimi Teknikerliği, insanın içinde yaşadığı ortamdan kaynaklanan sağlık risklerini ölçen, denetleyen ve raporlayan kişiyi yetiştiren iki yıllık bir ön lisans programıdır. Alanın konusu çevrenin kendisi değil, çevre ile insan sağlığı arasındaki bağdır: içilen suyun, yenen gıdanın, solunan havanın, biriken atığın ve taşıyıcı canlıların insanda hastalığa dönüşme yollarıdır. Bu nedenle program hem laboratuvar hem saha hem de mevzuat tarafına aynı anda bakar.
Alanın birinci ayağı su ve atık sudur. Suyun kaynağından musluğa kadar geçirdiği aşamalar, numunenin nasıl alındığı, hangi ölçümlerin yapıldığı ve atık suyun nasıl toplanıp arıtıldığı bu ayağın konularıdır. Su bu alanın en eski ve en doğrudan konusudur; çevre sağlığının klasik başlangıç noktası burasıdır.
İkinci ayak katı atık ve geri dönüşümdür. Atığın kaynağında ayrılması, toplanması, taşınması, geri kazanımı ve bertarafı ile bu zincirin her adımında ortaya çıkan sağlık riskleri bu ayağın konularıdır. Bu ayak alanı belediye hizmetlerinin içine yerleştirir.
Üçüncü ayak gıda hijyeni ve sanitasyondur. Gıdanın üretiminden tüketimine kadar geçen yolda bozulma ve bulaşma noktalarının belirlenmesi, temizlik ve dezenfeksiyon düzeninin kurulması ve bir işletmenin hijyen açısından denetlenmesi bu ayağın konularıdır. Bu ayak mezunu doğrudan denetim masasına yaklaştırır.
Dördüncü ayak mikrobiyoloji ve halk sağlığıdır. Hastalık etkenlerinin nasıl çoğaldığı ve yayıldığı, bir salgının nasıl izlendiği, temel epidemiyoloji kavramları ve toplum düzeyinde koruyucu önlemlerin mantığı bu ayağın konularıdır. Bu ayak, ölçülen bir değerin neden önemli olduğunu açıklar.
Beşinci ayak vektör mücadelesi ve ilaçlamadır. Sivrisinek, kemirgen ve benzeri taşıyıcılarla mücadelenin yöntemleri, kullanılan maddelerin güvenli kullanımı ve mücadelenin kayda geçirilmesi bu ayağın konularıdır. Bu ayak alanın en görünür saha işlerinden birini oluşturur.
Altıncı ayak mevzuat, denetim ve raporlamadır. Çevre ve sağlık alanındaki kuralların okunması, bir denetimin nasıl yürütüldüğü, bulgunun nasıl tutanağa geçirildiği ve raporun nasıl yazıldığı bu ayağın konularıdır. Ölçüm ne kadar doğru olursa olsun, kayda geçmeyen bir bulgu idari olarak yok hükmündedir.
Bu altı ayak alanı hem çevre hem sağlık tarafına yakın kılar. Çevrenin teknik tarafına ilgi duyan öğrenci için [çevre koruma ve kontrol](/bolum/cevre-koruma-ve-kontrol) ve [çevre mühendisliği](/bolum/cevre-muhendisligi), suyun ve atığın yönetimine ilgi duyan öğrenci için [su ve atık yönetimi teknikerliği](/bolum/su-ve-atik-yonetimi-teknikerligi), gıdanın kendisine ilgi duyan öğrenci için [gıda teknolojisi](/bolum/gida-teknolojisi) bu alanın komşularıdır.
Alanın Kamusal Çerçevesi: 5216 Sayılı Kanun
Çevre sağlığı işinin büyük bölümü kamu eliyle yapılır ve bu işin en görünür adresi belediyelerdir. Katı atığın toplanması ve bertarafı, gıda ile ilgili işyerlerinin ruhsatlandırılması ve denetlenmesi, mezbahaların işletilmesi gibi başlıklar belediyelerin görev alanındadır. Büyükşehirlerde bu görevleri düzenleyen metinlerden biri 5216 sayılı kanundur. Kanunun künyesi kaynakta "BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ KANUNU" adıyla, "Kanun Numarası : 5216" ve "Kabul Tarihi : 10/7/2004" biçiminde yayımlanmıştır; Resmî Gazete bilgisi "Tarih : 23/7/2004 Sayı : 25531", Düstur bilgisi ise "Tertip : 5 Cilt : 43" olarak verilmiştir.
Kanunun amaç maddesi kaynakta şöyledir: "Bu Kanunun amacı, büyükşehir belediyesi yönetiminin hukukî statüsünü düzenlemek, hizmetlerin plânlı, programlı, etkin, verimli ve uyum içinde yürütülmesini sağlamaktır." Kapsam maddesi ise tek cümledir: "Bu Kanun, büyükşehir belediyesiyle büyükşehir sınırları içindeki belediyeleri kapsar." Bu iki cümle kanunun sınırını çizer: konu belediyenin hukuki yapısıdır.
Kanunun tanımlar maddesi "Bu Kanunun uygulanmasında;" cümlesiyle açılır ve bentlerle sürer. Kaynakta bu maddenin ikinci bendi "b) Büyükşehir belediyesinin organları: Büyükşehir belediye meclisi, büyükşehir belediye encümeni ve büyükşehir belediye başkanını," ve üçüncü bendi "c) İlçe belediyesi: Büyükşehir belediyesi sınırları içinde kalan ilçe belediyesini," biçiminde yayımlanmıştır; madde "ifade eder." cümlesiyle kapanır. Aynı maddenin dördüncü bendi ise kaynakta "d) (Mülga: 12/11/2012-6360/4 md.)" biçiminde basılmıştır; bu rehber kaynağın kendi işaretlemesini olduğu gibi aktarır ve bendin konusunun bugün hangi metinde düzenlendiği hakkında hiçbir iddia kurmaz.
Bu alanın işiyle en doğrudan ilişkili madde ise görev ve sorumluluklar maddesidir. Kanunun yedinci maddesinde belediyenin gıda ve işyeri denetimine ilişkin bendi kaynakta şöyledir: "j) Gıda ile ilgili olanlar dâhil birinci sınıf gayrisıhhî müesseseleri ruhsatlandırmak ve denetlemek, yiyecek ve içecek maddelerinin tahlillerini yapmak üzere laboratuvarlar kurmak ve işletmek." Bu tek cümle bu programın iki ayağını birden karşılar: hem denetim hem laboratuvar burada belediyenin görevi olarak sayılmıştır.
Aynı maddenin bir başka bendi ise hal ve mezbaha konusunu düzenler: "t) Her çeşit toptancı hallerini ve mezbahaları yapmak, yaptırmak, işletmek veya işlettirmek, imar plânında gösterilen yerlerde yapılacak olan özel hal ve mezbahaları ruhsatlandırmak ve denetlemek." Gıdanın toplu olarak el değiştirdiği ve hayvansal üretimin yapıldığı yerlerin ruhsat ve denetim rejimi de böylece belediyenin görevleri arasında yer alır. Bu iki bent kaynağın dört ayrı okumasında da aynı çıkmıştır ve hiçbirinin başında "(Mülga:" ya da "(Değişik:" ibaresi bulunmamaktadır.
Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Tanımlar maddesinin birinci bendinin metni bu rehber için hiç elde edilmemiştir; yalnızca bendin var olduğu ve başında bir değişiklik ibaresi taşıdığı bilinmektedir, metni aktarılmamıştır. Yedinci maddenin çevre koruma, katı atık ve tıbbi atıklarla ilgili bendi ile afet ve itfaiye ile ilgili bendi bu rehberden tümüyle çıkarılmıştır: bu iki bent üç okumada tam metin olarak, bir okumada ise mülga ya da değişik işaretiyle döndüğü için okumalar arasında çelişki oluşmuştur ve çelişkili hiçbir metin bu rehbere alınmaz. Bu nedenle yukarıdaki bent alıntıları maddenin bent listesinin eksiksiz hâli değildir ve maddenin görev listesi bu rehberde tamamlanmamıştır. Yedinci maddenin kenar başlığı tek okumaya dayandığı için burada alıntılanmamış, maddeye yalnızca numarasıyla atıf yapılmıştır. Kanunun büyükşehir belediyesinin kurulmasına, sınırlarına, organlarının çalışmasına, mali hükümlerine ve personeline ilişkin maddeleri bu rehbere alınmamıştır. Kanunun bu programı, bu programın ders planını ya da mezununun görev tanımını düzenlediği yönünde hiçbir iddia kurulmamıştır. Kanunun güncel hâli ve sonraki değişiklikleri için kaynak listesindeki bağlantıya bakılmalıdır.
Çevre Sağlığı ve Çevresel Risk Yönetimi Teknikerliği ile Yakın Alanlar Aynı Şey Değil
Bu program en sık [çevre koruma ve kontrol](/bolum/cevre-koruma-ve-kontrol) ile karıştırılır. İki program da iki yıllıktır ve atık, su ve hava konularına dokunur; ancak çevre koruma ve kontrol programının ağırlık merkezi arıtma tesisi, ölçüm ve çevre teknolojisidir, bu programın ağırlık merkezi ise insan sağlığıdır. Aynı numuneye bakarlar ama farklı soru sorarlar: biri "kirlilik ne kadar", diğeri "bu kirlilik insanda neye yol açar" der.
İkinci karışma noktası lisans tarafıdır. [Çevre mühendisliği](/bolum/cevre-muhendisligi) dört yıllık bir lisans alanıdır ve arıtma sistemlerinin tasarımını, hesabını ve projelendirmesini merkeze alır; bu program ise kurulmuş bir düzenin denetlenmesine ve ölçülmesine odaklanır. Aradaki fark tasarım ile uygulama farkıdır.
Üçüncü karışma noktası gıda tarafıdır. [Gıda teknolojisi](/bolum/gida-teknolojisi) ve [gıda kalite kontrolü ve analizi](/bolum/gida-kalite-kontrolu-ve-analizi) gıdanın üretimine ve analizine, [gıda mühendisliği](/bolum/gida-muhendisligi) ise sürecin mühendislik tarafına bakar. Bu program gıdaya yalnızca hijyen ve halk sağlığı penceresinden bakar; gıdanın üretim teknolojisi bu programın konusu değildir.
Dördüncü karışma noktası sağlık tarafıdır. [Tıbbi laboratuvar teknikleri](/bolum/tibbi-laboratuvar-teknikleri) insandan alınan örneklerle, bu program ise çevreden alınan örneklerle çalışır. Beşinci karışma noktası ise yönetim ve afet tarafıdır: [su ve atık yönetimi teknikerliği](/bolum/su-ve-atik-yonetimi-teknikerligi) suyun ve atığın işletme tarafına, [acil durum ve afet yönetimi](/bolum/acil-durum-ve-afet-yonetimi) ile [sivil savunma ve itfaiyecilik](/bolum/sivil-savunma-ve-itfaiyecilik) olağanüstü durumların yönetimine, [iş sağlığı ve güvenliği](/bolum/is-sagligi-ve-guvenligi) işyeri içindeki risklere, [yerel yönetimler](/bolum/yerel-yonetimler) ve [kamu yönetimi](/bolum/kamu-yonetimi) ise bu hizmetlerin idari yapısına bakar. Hayvan sağlığı tarafına ilgi duyan öğrenci için [laborant ve veteriner sağlık](/bolum/laborant-ve-veteriner-saglik) ayrı bir yoldur.
Bir Üniversitenin Ders Planı: İstanbul Atlas Üniversitesi
Bu programın somut bir örneği için İstanbul Atlas Üniversitesi'nin ders bilgi paketi sayfası okundu. Sayfa üniversite adını "İstanbul Atlas Üniversitesi", program adını "ÇEVRE SAĞLIĞI VE ÇEVRESEL RİSK YÖNETİMİ TEKNİKERLİĞİ" ve öğretim düzeyini "ÖNLİSANS DERECESİ" biçiminde yayımlar. Program dört yarıyıla ayrılmıştır ve dersler yarıyıl sırasına göre listelenmiştir.
Birinci yarıyılda İş Sağlığı ve Güvenliği, Akademik ve Sosyal Oryantasyon, Çevre Mevzuatı ve Etik, Mikrobiyoloji, Çevre Sağlığına Giriş, Temel Kimya, Kariyer Planlama, İngilizce I ve Türk Dili dersleri yayımlanmıştır. Mevzuat dersinin daha ilk dönemde yer alması alanın karakterini gösterir: burada teknik bilgi ile kural bilgisi baştan birlikte yürür.
İkinci yarıyılda Katı Atık ve Geri Dönüşüm Yönetimi, Ölçme ve Numune Alma Teknikleri, Vektörlerle Mücadele Teknikleri, Halk Sağlığı ve Epidemiyoloji, Laboratuvar Uygulamaları ile Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi ve İngilizce II dersleri yayımlanmıştır. Numune alma dersi ile laboratuvar uygulamasının aynı dönemde durması, yukarıda anlatılan birinci ve dördüncü ayakların plandaki doğrudan karşılığıdır: doğru alınmamış bir numuneden doğru sonuç çıkmaz.
Üçüncü yarıyılda Gıda Hijyeni ve Sanitasyon, Hava Kalitesi ve Gürültü Denetimi, Mesleki Uygulama I ve Afetlerde Çevre Sağlığı Uygulamaları dersleri yayımlanmıştır. Bu dönem alanın denetim tarafını açar; mesleki uygulama dersinin bu dönemde başlaması da öğrenciyi sahaya bu aşamada taşır.
Dördüncü yarıyılda Toplumsal Farkındalık ve Çevre Eğitimi, Mesleki Uygulama II, Kurumsal Denetim ve Raporlama Teknikleri ve Su ve Atık Su Yönetimi dersleri yayımlanmıştır. Son dönemde denetim ve raporlama dersinin su ve atık su dersiyle bir arada durması, planın altıncı ayağı en sona bırakarak öğrenciyi kurumsal işe hazırladığını gösterir. Sayfa ayrıca bölüm seçmeli ve üniversite seçmeli adlı havuz satırları da yayımlar.
Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Üniversite adı, program adı, öğretim düzeyi ve dört yarıyılın adı verilmiş ders listeleri sayfanın iki ayrı okumasında harfi harfine aynı çıktığı için aktarılmıştır. Yarıyıl başlıklarının tam yazımı iki okumada büyük harf kullanımı bakımından farklı çıktığı için başlık dizeleri tırnak içinde alıntılanmamıştır; yalnızca dört yarıyıllık sıra aktarılmıştır. Seçmeli havuz satırlarının sayısı da iki okumada farklı çıktığı için bu rehberde hiçbir sayı verilmemiş, yalnızca bu havuzların bulunduğu belirtilmiştir; bu havuzların içindeki ders adları sayfadan alınmamıştır. Ders kodları, kredi ve iş yükü değerleri bu rehberde hiçbir yerde verilmez. Sayfa bir puan türü ya da bir öğrenim süresi yayımlamamaktadır; bu rehberdeki puan türü ve süre bilgisi bu sayfaya dayandırılmamıştır. Bu plan tek bir üniversitenin planıdır ve diğer üniversitelerin planları için hiçbir şey söylemez; kaynak listesindeki bağlantıdan güncel hâli okunmalıdır.
Mezunlar Ne İş Yapar?
Bu programın mezununun ilk yerleşme alanı belediyelerin çevre ve sağlık birimleridir. Gıda satılan işyerlerinin hijyen denetimi, ruhsat sürecine teknik destek, şikâyetlerin yerinde incelenmesi ve tutanak ile raporun hazırlanması bu işin gündelik gövdesidir.
İkinci alan su ve atık su tesisleridir. Numune alınması, temel ölçümlerin yapılması, kayıtların tutulması ve tesisin işletme kayıtlarının izlenmesi bu tarafın işleridir. Üçüncü alan katı atık ve geri dönüşüm tesisleridir: toplama düzeninin izlenmesi, tesis içindeki hijyen ve güvenlik önlemlerinin takibi ve raporlama burada mezunun katkı yaptığı yerlerdir.
Dördüncü alan gıda işletmelerinin kendi hijyen birimleridir; temizlik ve dezenfeksiyon planının uygulanması, personel hijyeninin izlenmesi ve kayıtların tutulması bu tarafa düşer. Beşinci alan ilaçlama ve vektör mücadelesi hizmeti veren firmalardır; burada iş, uygulamanın kurallara uygun yapılması ve belgelendirilmesidir. Altıncı alan ise otel, yurt, hastane ve toplu yaşam alanlarının çevre sağlığı hizmetleridir. Kamu kurumlarında çalışmanın kendi giriş koşulları vardır ve bu rehber o koşullar hakkında bir iddia kurmaz.
Bu rehber hiçbir iş için ücret aralığı, işe girme oranı ya da kariyer hızı vermez. Bunlar kurumun büyüklüğüne, sektöre, bölgeye ve kişinin kendi birikimine göre değişir; bu rehberin kaynakları bu tür sayıları yayımlamamaktadır. Bu programın mezunu için yasa ile kurulmuş bir unvan ve yetki çerçevesi de bu rehberde iddia edilmemektedir.
Kimler Tercih Etmeli?
Bu programı düşünen öğrencinin kendine sorması gereken ilk soru şudur: kural okumaya ve kural uygulamaya tahammülünüz var mı? Bu alanın işi büyük ölçüde bir ölçütün karşılanıp karşılanmadığını belirlemekten ibarettir ve bu iş yazılı kurallarla yürür.
İkinci soru sahayla ilgilidir. Mutfak, depo, çöp aktarma istasyonu, arıtma tesisi ve mezbaha gibi yerlere girmek bu işin parçasıdır. Kokuya, kalabalığa ve düzensiz ortamlara karşı toleransı düşük olan bir öğrenci için işin gündelik hâli zorlayıcıdır.
Üçüncü soru insanla iletişimle ilgilidir. Denetlenen kişi çoğu zaman denetimden memnun değildir; bulguyu sakin, gerekçeli ve tartışmasız biçimde anlatabilmek bu alanda teknik bilgi kadar önemlidir.
Dördüncü soru laboratuvar ve kayıtla ilgilidir. Numunenin doğru alınması, etiketlenmesi ve kaydının tutulması işin görünmeyen ama belirleyici tarafıdır; düzen tutmayı sevmeyen biri bu alanda zorlanır. Son olarak bu programın ön lisans olduğu ve lisans tamamlama yolunun ayrı bir sınavla yürüdüğü baştan bilinmelidir; bu rehber o yolun kolay ya da zor olduğu yönünde bir değerlendirme yapmaz.
Tercih Öncesi Notlar
Birinci not: Bu programın adı üniversiteler arasında aynı olsa da ders planları farklılaşır. Bazı planlar gıda hijyenini, bazıları su ve atık suyu, bazıları vektör mücadelesini ağırlıklandırır. Tercih listesi yapılırken her programın kendi ders planı ayrı ayrı okunmalıdır; bu rehberdeki plan yalnızca bir örnektir.
İkinci not: Programın laboratuvar ve uygulama düzeni sorulmaya değer. Kendi mikrobiyoloji ve kimya laboratuvarında öğrenciye deney yaptıran, numune alma uygulamasını sahada yürüten bir program ile bu konuları yalnızca anlatım üzerinden geçen bir program aynı eğitimi vermez.
Üçüncü not: Mesleki uygulama ve staj düzeni de sorulmalıdır. Bu alanda öğrencinin belediye, tesis ya da işletme ortamında geçirdiği zaman doğrudan iş hazırlığıdır; bu uygulamanın hangi kurumlarda ve ne kadar sürdüğü tercihten önce öğrenilmelidir.
Dördüncü not: Çevrenin teknik tarafına ilgi duyan öğrenci için [çevre koruma ve kontrol](/bolum/cevre-koruma-ve-kontrol) ve [çevre mühendisliği](/bolum/cevre-muhendisligi); suyun ve atığın işletmesine ilgi duyan öğrenci için [su ve atık yönetimi teknikerliği](/bolum/su-ve-atik-yonetimi-teknikerligi); gıdanın üretim ve analiz tarafına ilgi duyan öğrenci için [gıda teknolojisi](/bolum/gida-teknolojisi), [gıda kalite kontrolü ve analizi](/bolum/gida-kalite-kontrolu-ve-analizi) ve [gıda mühendisliği](/bolum/gida-muhendisligi); insan örnekleriyle çalışmaya ilgi duyan öğrenci için [tıbbi laboratuvar teknikleri](/bolum/tibbi-laboratuvar-teknikleri); hayvan sağlığı tarafına ilgi duyan öğrenci için [laborant ve veteriner sağlık](/bolum/laborant-ve-veteriner-saglik); işyeri risklerine ilgi duyan öğrenci için [iş sağlığı ve güvenliği](/bolum/is-sagligi-ve-guvenligi); afet ve acil durum tarafına ilgi duyan öğrenci için [acil durum ve afet yönetimi](/bolum/acil-durum-ve-afet-yonetimi) ve [sivil savunma ve itfaiyecilik](/bolum/sivil-savunma-ve-itfaiyecilik); hizmetin idari yapısına ilgi duyan öğrenci için [yerel yönetimler](/bolum/yerel-yonetimler) ve [kamu yönetimi](/bolum/kamu-yonetimi) karşılaştırılmaya değer yollar oluşturur.
Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.
ÖSYM bu programı 8 üniversitede, 11 ayrı kontenjan satırında açtı. Aşağıdaki iki puan, bu programın ÖSYM'de yayımlanmış en yüksek ve en düşük taban puanıdır.
ÖSYM'nin bu tablolarında başarı sıralaması yoktur; sıralama için YÖK Atlas kullanılmalıdır. Taban puanlar geçmiş yılın sonucudur, her yıl değişir.
Bu rehber bilgilendirme amaçlıdır; müfredat ve koşullar üniversiteye göre değişir. Bölümün bulunduğu üniversiteler ile güncel taban puan, başarı sıralaması ve kontenjanlar için ÖSYM tercih kılavuzu ve YÖK Atlas esastır.