Çevresel Ölçüm ve İzleme Sistemleri Teknikerliği, havanın, suyun ve toprağın durumunun ölçülmesini, sürekli izlenmesini ve raporlanmasını konu edinen iki yıllık bir ön lisans programıdır. Alanın kamusal çerçevesine değen metinlerden biri 7261 sayılı kanundur. Bu rehber puan vermez.
- Puan türü
- TYT
- Seviye
- Önlisans
- Süre
- 2 yıl
- ÖSYM 2025 taban
- 205,87–256,55
- Üniversite
- 6
- Genel kontenjan
- 210
- Meslek çıktısı
- 7
Taban puanlar ÖSYM'nin 2025 yerleştirme sonuçlarından alınmıştır; başarı sıralaması içermez ve her yıl değişir.
Çevresel Ölçüm ve İzleme Sistemleri Teknikerliği Nedir?
Çevresel Ölçüm ve İzleme Sistemleri Teknikerliği, havanın, suyun, toprağın ve gürültünün durumunun sayıya çevrilmesini, bu sayının düzenli aralıklarla izlenmesini ve bir rapora dönüştürülmesini konu edinen iki yıllık bir ön lisans programıdır. Alanın çekirdeğinde tek bir soru vardır: bir ortamda ne var, ne kadar var ve bu miktar zaman içinde nasıl değişiyor. Programın bütün dersleri bu sorunun bir yanını tutar.
Alanın birinci ayağı temel bilimlerdir. Kimyasal maddelerin nasıl davrandığı, bir çözeltinin nasıl hazırlandığı, canlıların ortamla nasıl etkileştiği ve ölçüm sonuçlarının hangi matematikle değerlendirildiği bu ayağın konularıdır. Bu alanda hiçbir ölçüm, arkasındaki kimya ve biyoloji bilinmeden doğru yorumlanamaz.
İkinci ayak numune ve ölçmedir. Bir su, hava ya da toprak örneğinin nereden, ne zaman ve nasıl alınacağı, alınan örneğin nasıl korunacağı ve laboratuvara ulaşana kadar bozulmasının nasıl engelleneceği bu ayağın konularıdır. Bu alanda yanlış alınmış bir numune, sonrasında yapılan hiçbir analizle düzeltilemez; bu nedenle numune alma bu mesleğin en kritik ilk adımıdır.
Üçüncü ayak analizdir. Laboratuvarda hangi cihazın hangi maddeyi hangi yöntemle ölçtüğü, cihazın nasıl ayarlandığı, sonucun hangi hata payıyla okunduğu ve ölçümün nasıl tekrarlanabilir kılındığı bu ayağın konularıdır. Program bu ayağı hem genel laboratuvar teknikleriyle hem de alana özgü analiz dersleriyle kurar.
Dördüncü ayak izleme sistemleridir. Sürekli çalışan ölçüm istasyonlarının nasıl kurulduğu, verinin nasıl toplandığı, uzun bir veri dizisinin nasıl temizlendiği ve haritayla nasıl birleştirildiği bu ayağın konularıdır. Bu ayak alanın adındaki "izleme" kelimesinin karşılığıdır ve alanı klasik bir laboratuvar mesleğinden ayırır.
Beşinci ayak kirlilik konularıdır. Suyun, havanın ve toprağın nasıl kirlendiği, atığın nereden geldiği ve nasıl kontrol altına alındığı, arıtmanın nasıl çalıştığı ve gürültünün nasıl ölçüldüğü bu ayağın konularıdır. Bu ayak alanın kimliğidir; öğrenci burada neyi neden ölçtüğünü öğrenir.
Altıncı ayak mevzuat ve raporlamadır. Ölçüm sonuçlarının kime, hangi biçimde ve hangi düzenle bildirildiği, çevresel etki değerlendirmesinin ne anlama geldiği ve bir raporun nasıl yazıldığı bu ayağın konularıdır. Bu alanda ölçümün sonucu bir belgeye dönüşmediği sürece bir işe yaramaz.
Bu altı ayak alanı hem laboratuvar hem saha hem de veri tarafına yakın kılar. Çevre konularının bütününe ilgi duyan öğrenci için [çevre koruma ve kontrol](/bolum/cevre-koruma-ve-kontrol) ve [çevre sağlığı ve çevresel risk yönetimi teknikerliği](/bolum/cevre-sagligi-ve-cevresel-risk-yonetimi-teknikerligi), arıtma ve atık tarafına ilgi duyan öğrenci için [su ve atık yönetimi teknikerliği](/bolum/su-ve-atik-yonetimi-teknikerligi), aynı alanın mühendislik tarafına yönelmek isteyen öğrenci için [çevre mühendisliği](/bolum/cevre-muhendisligi), verinin haritaya bağlanmasına ilgi duyan öğrenci için [coğrafi bilgi sistemleri](/bolum/cografi-bilgi-sistemleri) bu alanın komşularıdır.
Alanın Kamusal Çerçevesi: 7261 Sayılı Kanun
Bu alanın konularından biri, çevre kirliliğinin önlenmesi ve bu amaçla kurulan kamusal yapılardır. Bu çerçeveye değen metinlerden biri 7261 sayılı kanundur. Kanunun adı kaynakta "TÜRKİYE ÇEVRE AJANSININ KURULMASI İLE BAZI KANUNLARDA DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR KANUN" olarak yayımlanmıştır ve künyede kanun numarası 7261 olarak yer alır.
Kanunun birinci maddesinin kenar başlığı kaynakta "Amaç ve kapsam" olarak yayımlanmıştır. Maddenin birinci fıkrası şöyledir: "(1) Bu Kanunun amacı; çevre kirliliğini önlemek ve yeşil alanların korunmasına, iyileştirilmesine ve geliştirilmesine katkı sağlamak, döngüsel ekonomi ve sıfır atık yaklaşımı doğrultusunda kaynak verimliliğini artırmak ile ulusal ölçekte depozito yönetim sistemi kurulmasına, işletilmesine, izlenmesine ve denetimine yönelik faaliyetlerde bulunmak üzere Türkiye Çevre Ajansının kurulmasıdır." İkinci fıkra şöyledir: "(2) Bu Kanun; Türkiye Çevre Ajansının kuruluşu, yönetimi, denetimi, faaliyet konuları ve gelirlerine ilişkin usul ve esasları kapsar."
İkinci maddenin kenar başlığı kaynakta "Tanımlar" olarak yayımlanmıştır. Maddenin metni şöyledir: "(1) Bu Kanunda geçen; a) Ajans: Türkiye Çevre Ajansını, b) Bakan: Çevre ve Şehircilik Bakanını, c) Bakanlık: Çevre ve Şehircilik Bakanlığını, ç) Depozito yönetim sistemi: Bakanlıkça belirlenen ve belirli bir depozito bedeli alınarak piyasaya sürülen ürünlerin tüketilmesi/kullanılması sonrasında iade alınması ve depozito bedelinin geri ödenmesine dayalı sistemi, ifade eder." Bu bentler kaynakta yayımlandığı hâliyle aktarılmıştır; hiçbiri açıklanmamış, güncellenmemiş ya da başka bir metinle karşılaştırılmamıştır.
Üçüncü maddenin kenar başlığı kaynakta "Kuruluş" olarak yayımlanmıştır ve maddenin birinci fıkrası şöyledir: "(1) Bu Kanunla verilen görevleri yerine getirmek üzere Bakanlıkla ilgili, tüzel kişiliği haiz, bu Kanunda belirtilen hususlar dışında özel hukuk hükümlerine tabi Türkiye Çevre Ajansı kurulmuştur."
Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Kanunun metni üç ayrı okumayla çekilmiş, yalnızca en az iki okumada harfi harfine aynı çıkan cümleler alıntılanmıştır; ikinci okuma bazı maddeleri aktarmak yerine yabancı dilde bir özet ürettiği için o okumadan gelen hiçbir cümle kaynak metin sayılmamıştır. Kabul tarihi yalnızca tek bir okumada göründüğü için yazılmamıştır. Resmî Gazete tarih ve sayı değerleri iki okumada örtüşmüş, ancak künye satırının basılı biçimi tek okumaya dayandığı için satır tırnak içinde verilmemiştir. Bölüm başlıkları yalnızca tek okumada göründüğü için düşürülmüştür. Madde işaretlerindeki tire ve boşluk düzeni okumalar arasında farklı çıktığı için bu rehberde madde işaretleri tırnak içinde verilmemiştir. İkinci maddede "ç" bendinden sonra başka bir bent hiçbir okumada görülmemiştir; bu rehber bu maddenin başka bendi bulunup bulunmadığı konusunda bir iddia kurmamaktadır. Üçüncü maddenin birinci fıkrasından sonraki fıkralar iki okumada doğrulanamadığı için alınmamıştır. Kaynakta yalnızca ilk üç madde okunmuştur; bu kanunun diğer kanunlarda değişiklik yapan sonraki maddeleri, ekleri ve geçici hükümleri bu rehbere alınmamıştır. Kanunun bu programı, bu programın ders planını ya da mezununun görev tanımını düzenlediği yönünde hiçbir iddia kurulmamıştır. Kanunun güncel hâli için kaynak listesindeki bağlantıya bakılmalıdır.
Çevresel Ölçüm ve İzleme Sistemleri Teknikerliği ile Yakın Alanlar Aynı Şey Değil
Bu program birkaç alanla karıştırılır. En sık karıştığı yer çevre başlıklı diğer ön lisans programlarıdır. [Çevre koruma ve kontrol](/bolum/cevre-koruma-ve-kontrol) çevre konularının bütününe daha geniş bir çerçeveden bakar; [çevre sağlığı ve çevresel risk yönetimi teknikerliği](/bolum/cevre-sagligi-ve-cevresel-risk-yonetimi-teknikerligi) insan sağlığına dönük riskin değerlendirilmesini merkezine alır; [su ve atık yönetimi teknikerliği](/bolum/su-ve-atik-yonetimi-teknikerligi) ise arıtma ve atık işletmesinin kendisine bakar. Bu program adındaki iki kelimeyle ayrışır: ölçüm ve izleme. Yani gövdesi, çevrenin durumunun sayıyla ve süreklilikle takip edilmesidir. Aradaki fark bir üstünlük değil, bir ağırlık farkıdır ve tercih öncesinde ilgili üniversitenin kendi ders planından okunmalıdır.
İkinci karışma noktası mühendislik tarafıdır. [Çevre mühendisliği](/bolum/cevre-muhendisligi) dört yıllık bir lisans programıdır ve arıtma tesisinin tasarımı, projelendirme ve sistem kurma tarafında durur; bu program tasarlanmış bir sistemin ölçülmesi ve izlenmesi tarafındadır. Aynı konuya iki farklı mesafeden bakılır.
Üçüncü karışma noktası laboratuvar tarafıdır. [Laboratuvar teknolojisi](/bolum/laboratuvar-teknolojisi) ve [kimya teknolojisi](/bolum/kimya-teknolojisi) analiz düzeninin kendisine, [gıda kalite kontrolü ve analizi](/bolum/gida-kalite-kontrolu-ve-analizi) ise gıda örneklerine bakar. Bu programda laboratuvar bir araçtır ve örnek çevreden gelir; sahada numune almak bu alanın ayrılmaz parçasıdır. Temel bilimlerin kendisine yönelmek isteyen öğrenci için [kimya](/bolum/kimya) ve [biyoloji](/bolum/biyoloji) lisans düzeyinde ayrı yollardır.
Dördüncü karışma noktası veri ve harita tarafıdır. [Coğrafi bilgi sistemleri](/bolum/cografi-bilgi-sistemleri) verinin konuma bağlanmasına, [harita ve kadastro](/bolum/harita-ve-kadastro) ölçme ve haritalamanın kendisine bakar; bu programda bu araçlar çevresel verinin sunulması için kullanılır. İşyerindeki tehlikelerin bütününe ilgi duyan öğrenci için [iş sağlığı ve güvenliği](/bolum/is-sagligi-ve-guvenligi), olağanüstü durumların yönetimine ilgi duyan öğrenci için [acil durum ve afet yönetimi](/bolum/acil-durum-ve-afet-yonetimi), tarımsal üretimin çevreyle ilişkisine ilgi duyan öğrenci için [organik tarım](/bolum/organik-tarim) ve [toprak bilimi ve bitki besleme](/bolum/toprak-bilimi-ve-bitki-besleme) karşılaştırılmaya değer alanlardır.
Bir Üniversitenin Ders Planı: Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi
Bu programın somut bir örneği için Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi'nin Bologna ders planı sayfası okundu. Sayfa üniversitenin adını kendi metninde yayımlamaktadır; bu rehberdeki üniversite adı bir tahminle değil, sayfanın kendisinden okunmuştur. Programın bağlı olduğu birim aynı sistemin program listesi sayfasında Gölhisar Meslek Yüksekokulu olarak yayımlanmıştır. Sayfanın yayımladığı program adı "Çevresel Ölçüm ve İzleme Sistemleri Teknikerliği" biçimindedir. Sayfa öğretim düzeyini "Ön Lisans" ve normal öğrenim süresini iki yıl olarak yayımlar; azami sürenin dört yıl olduğu da aynı sayfada yer alır.
Sayfa dersleri dört yarıyıl başlığı altında toplar. Birinci yarıyılın dersleri Temel Çevre Bilimleri, Temel Laboratuvar Teknikleri, Genel Kimya, Mesleki Matematik, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi I, Türk Dili I, Yabancı Dil I (İngilizce I), Seçmeli Dersler Havuzu 1, İş Sağlığı ve Güvenliği, Temel Bilgi Teknolojileri, Hukukun Temel Kavramları, Temel Afet Bilgisi, İlk Yardım ve Sağlık Bilgisi, İletişim Becerileri, Girişimcililk ve İnovasyon, Temel İklim Bilgisi, Biyolojik Çeşitlilik ve Temel Harita Bilgisi olarak yayımlanmıştır. İlk yarıyıl alanın kimya, matematik ve laboratuvar tabanını kurarken iklim, harita ve afet başlıklarını da hemen başta getirir.
İkinci yarıyılın dersleri Yapay Zeka Uygulamaları, İstatistik ve Veri Analizi, Coğrafi Bilgi Sistemleri, Çevre Kimyası, Çevre Mikrobiyolojisi, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi II, Türk Dili II, Yabancı Dil II (İngilizce II), Seçmeli Dersler Havuzu 2, Numune Alma Teknikleri, Su Kirliliği ve Kontrolü, Sürdürülebilir Çevre Yönetimi, Meslek Etiği, Kariyer Planlama, Güzel Sanatlar, İklim Değişikliği, Radyasyon ve Korunma Yöntemleri, Çevre ve Yaban Hayatı ve Doğa Koruma ve Korunan Alanlar olarak yayımlanmıştır. Bu yarıyılda numune alma, çevre kimyası ve veri analizi aynı dönemde yan yana gelir; yukarıda anlatılan numune ve izleme ayaklarının plandaki karşılığı burada başlar.
Üçüncü yarıyılın dersleri Çevresel Ölçüm ve Analiz Yöntemleri I, Toprak Kirliliği ve Kontrolül, Hava Kirliliği ve Kontrolü, Yönlendirilmiş Çalışma, Seçmeli Dersler Havuzu 3, İçme Suyu Arıtımı, Çevresel Toksikoloji, Çevre Sorunları, Ekoloji, Çevresel Etki Değerlendirmesi, Raporlama ve Sunum Teknikleri, Atık Suların Arıtılması, Sürdürülebilir Çevre, Çevresel Modelleme ve Çevresel Analizlerde Spektroskopik Teknikler olarak yayımlanmıştır. Bu yarıyıl planın en teknik dönemidir; ölçüm yöntemleri, kirlilik başlıkları ve raporlama aynı dönemde birleşir.
Dördüncü yarıyılın dersleri Staj Uygulaması, Çevresel Ölçüm ve Analiz Yöntemleri II, Çevre Mevzuatı, Katı Atıkların Kontrolü, Bitirme Projesi, Seçmeli Dersler Havuzu 4, Gürültü Kirliliği, Çevre Yönetim Sistemleri, Tehlikeli Atıklar, İklim Değişikliği Etkileri, Sıfır Atık, Yenilenebilir Enerji Kaynakları, Çevre Etiği, AB ve Çevre Politikaları ve Karbon Yönetimi olarak yayımlanmıştır. Son yarıyıl staj, bitirme projesi ve mevzuat başlıklarını bir araya getirir.
Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Üniversite adı, program adı, öğretim düzeyi, süre, dört yarıyıl başlığı ve altmış yedi ders adı sayfanın iki ayrı okumasında harfi harfine aynı çıktığı için aktarılmıştır; iki okuma arasında hiçbir fark bulunmadığı için düşürülen ders adı yoktur. Ders adları kaynakta hangi yazımla yer alıyorsa öyle bırakılmıştır; bu nedenle "Toprak Kirliliği ve Kontrolül" ve "Girişimcililk ve İnovasyon" ibareleri de düzeltilmeden aktarılmıştır. Hiçbir ders adı çevrilmemiş, hiçbir kısaltma açılmamıştır; bu nedenle "AB ve Çevre Politikaları" ibaresindeki kısaltma da olduğu gibi bırakılmıştır. Sayfada "Seçmeli Dersler Havuzu" adını taşıyan satırlar birer ders adı olarak yayımlandığı için listede yer almaktadır; bu rehber bu satırların altında hangi derslerin bulunduğu konusunda hiçbir iddia kurmamaktadır. Sayfa derslerin zorunlu mu yoksa seçmeli mi olduğunu bu iki okumada ayırt edilebilir biçimde yayımlamamıştır; bu nedenle bu rehber hiçbir dersi zorunlu ya da seçmeli olarak nitelememektedir. Ders kodları, kredi ve iş yükü değerleri bu rehberde hiçbir yerde verilmez. Sayfa bir puan türü yayımlamamaktadır; bu rehberdeki puan türü bu sayfaya dayandırılmamıştır. Bu plan tek bir üniversitenin planıdır ve diğer üniversitelerin planları için hiçbir şey söylemez.
Mezunlar Ne İş Yapar?
Bu programın mezununun ilk çalışma alanı çevre ölçüm ve analiz hizmeti veren laboratuvarlardır. Sahadan numune alınması, numunenin kayda geçirilmesi ve korunması, laboratuvarda analiz düzeninin yürütülmesi ve sonucun raporlanması bu işin gündelik gövdesidir. Bu tarafta çalışan kişi hem araziyle hem de laboratuvarla aynı hafta içinde ilgilenir.
İkinci alan sürekli izleme sistemleridir. Baca gazı, hava kalitesi ve su kalitesi ölçüm istasyonlarının çalışır durumda tutulması, verinin izlenmesi, kayıpların ve hataların fark edilmesi ve bakım ihtiyacının bildirilmesi bu tarafın işleridir. Bu iş, klasik laboratuvar mesaisinden farklı olarak kesintisiz çalışan bir sistemin takibini gerektirir.
Üçüncü alan sanayi tesislerinin kendi çevre birimleridir; tesisin ölçüm yükümlülüklerinin takibi, kayıtların tutulması ve iç raporlamanın yürütülmesi bu tarafa girer. Dördüncü alan arıtma ve atık tesisleridir; giriş ve çıkış suyunun izlenmesi ile işletme kayıtlarının tutulması bu tarafa girer.
Beşinci alan danışmanlık kuruluşlarıdır: çevresel etki değerlendirmesi süreçlerinde saha çalışmasına ve rapor hazırlığına teknik destek verilmesi bu tarafa girer. Altıncı alan yerel yönetimlerin ve kamu kurumlarının ilgili birimleridir; bu kurumlarda çalışmanın kendi giriş koşulları vardır ve bu rehber o koşullar hakkında bir iddia kurmaz. Yedinci alan dikey geçiş yoludur; bu programın mezunu ayrı bir sınavla lisans programlarına geçiş yapabilir ve bu rehber o yolun kolay ya da zor olduğu yönünde bir değerlendirme yapmaz.
Bu alanda bazı ölçüm ve raporlama işlerinin belirli yetkilendirme, akreditasyon ya da belge şartlarına bağlı olduğu bilinmekle birlikte, bu rehber hangi işin hangi şarta bağlı olduğu konusunda bir iddia kurmamaktadır; bu bilgi ilgili mevzuattan ve yetkili kurumdan öğrenilmelidir. Bu rehber hiçbir iş için ücret aralığı, işe girme oranı ya da kariyer hızı vermez.
Kimler Tercih Etmeli?
Bu programı düşünen öğrencinin kendine sorması gereken ilk soru şudur: hem arazide hem laboratuvarda çalışmak size uygun mu? Bu alanın işi masada başlamaz; numune çoğu zaman bir dere kenarında, bir baca üzerinde ya da bir tarlada alınır. Hava koşullarından ve arazi çalışmasından hoşlanmayan bir öğrenci için bu alan yorucu olabilir.
İkinci soru kimyayla ilgilidir. Genel kimya, çevre kimyası ve analiz yöntemleri bu alanın dilidir; bu derslerden uzak durmak isteyen bir öğrenci planın ilk üç yarıyılında zorlanır. Kimyaya ilgi duymak burada gerçek bir avantajdır.
Üçüncü soru dikkat ve kayıt düzeniyle ilgilidir. Bu alanda bir numunenin nereden ve ne zaman alındığının yazılmaması, o numuneyi kullanılamaz hâle getirir. Kayıt tutmayı gereksiz bir yük sayan bir öğrenci bu alanda sık hata yapar.
Dördüncü soru veriyle ilgilidir. Uzun ölçüm dizilerinin okunması, istatistiğin kullanılması ve sonucun bir raporda anlatılması bu işin ayrılmaz parçasıdır. Sayılarla ve yazıyla aynı anda çalışmak istemeyen bir öğrenci bu alanın yalnızca saha tarafında kalabileceğini baştan bilmelidir. Son olarak bu programın ön lisans olduğu ve lisans tamamlama yolunun ayrı bir sınavla yürüdüğü baştan bilinmelidir.
Tercih Öncesi Notlar
Birinci not: Bu programın adı yenidir ve üniversiteler arasında farklı adlarla açılan yakın programlar bulunmaktadır. Aynı iş için çevre koruma, çevre sağlığı ya da su ve atık başlıklı adlar kullanılabilmektedir ve bu adların altındaki ders planları birbirinden ayrışır. Tercih listesi yapılırken adın değil, planın okunması gerekir.
İkinci not: Programın laboratuvar donanımı sorulmaya değer. Bu alanda gerçek analiz cihazlarıyla uygulama yaptıran bir program ile bu konuları yalnızca anlatım üzerinden geçen bir program aynı eğitimi vermez. Hangi cihazların bulunduğu, öğrencinin bu cihazlarla ne kadar zaman geçirdiği ve numune alma uygulamasının nasıl yürütüldüğü tercihten önce öğrenilmelidir.
Üçüncü not: Staj ve saha düzeni ayrıca sorulmalıdır. Bu rehberde okunan planda staj uygulaması ve bitirme projesi son yarıyılda birlikte yer almaktadır. Stajın hangi kurumlarla yürütüldüğü, çevresel ölçüm laboratuvarlarıyla ya da izleme istasyonlarıyla kurulmuş bir işbirliği bulunup bulunmadığı ve programın bulunduğu yerleşkenin bu kurumlara yakınlığı sorulmalıdır.
Dördüncü not: Çevre konularının bütününe ilgi duyan öğrenci için [çevre koruma ve kontrol](/bolum/cevre-koruma-ve-kontrol) ve [çevre sağlığı ve çevresel risk yönetimi teknikerliği](/bolum/cevre-sagligi-ve-cevresel-risk-yonetimi-teknikerligi); arıtma ve atık işletmesine ilgi duyan öğrenci için [su ve atık yönetimi teknikerliği](/bolum/su-ve-atik-yonetimi-teknikerligi); aynı alanın mühendislik tarafına yönelmek isteyen öğrenci için [çevre mühendisliği](/bolum/cevre-muhendisligi); laboratuvar ve analiz tarafına ilgi duyan öğrenci için [laboratuvar teknolojisi](/bolum/laboratuvar-teknolojisi), [kimya teknolojisi](/bolum/kimya-teknolojisi) ve [gıda kalite kontrolü ve analizi](/bolum/gida-kalite-kontrolu-ve-analizi); temel bilimlerin kendisine yönelmek isteyen öğrenci için [kimya](/bolum/kimya) ve [biyoloji](/bolum/biyoloji); verinin haritaya ve konuma bağlanmasına ilgi duyan öğrenci için [coğrafi bilgi sistemleri](/bolum/cografi-bilgi-sistemleri) ve [harita ve kadastro](/bolum/harita-ve-kadastro); işyerindeki tehlikelerin bütününe ilgi duyan öğrenci için [iş sağlığı ve güvenliği](/bolum/is-sagligi-ve-guvenligi); olağanüstü durumların yönetimine ilgi duyan öğrenci için [acil durum ve afet yönetimi](/bolum/acil-durum-ve-afet-yonetimi) ve [sivil savunma ve itfaiyecilik](/bolum/sivil-savunma-ve-itfaiyecilik); enerji tarafına ilgi duyan öğrenci için [yenilenebilir enerji teknikerliği](/bolum/yenilenebilir-enerji-teknikerligi) ve [alternatif enerji kaynakları teknolojisi](/bolum/alternatif-enerji-kaynaklari-teknolojisi); toprağın ve bitkinin kendisine ilgi duyan öğrenci için [toprak bilimi ve bitki besleme](/bolum/toprak-bilimi-ve-bitki-besleme), [organik tarım](/bolum/organik-tarim) ve [bitki koruma](/bolum/bitki-koruma); suyun canlı tarafına ilgi duyan öğrenci için [su ürünleri mühendisliği](/bolum/su-urunleri-muhendisligi); kamusal yönetim tarafına ilgi duyan öğrenci için [yerel yönetimler](/bolum/yerel-yonetimler) karşılaştırılmaya değer yollar oluşturur.
Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.
ÖSYM bu programı 6 üniversitede, 8 ayrı kontenjan satırında açtı. Aşağıdaki iki puan, bu programın ÖSYM'de yayımlanmış en yüksek ve en düşük taban puanıdır.
ÖSYM'nin bu tablolarında başarı sıralaması yoktur; sıralama için YÖK Atlas kullanılmalıdır. Taban puanlar geçmiş yılın sonucudur, her yıl değişir.
Bu rehber bilgilendirme amaçlıdır; müfredat ve koşullar üniversiteye göre değişir. Bölümün bulunduğu üniversiteler ile güncel taban puan, başarı sıralaması ve kontenjanlar için ÖSYM tercih kılavuzu ve YÖK Atlas esastır.