CNC Programlama ve Operatörlüğü, sayısal denetimli takım tezgâhlarının programlanmasını, ayarlanmasını ve tezgâh başında parça üretilmesini konu edinen iki yıllık bir ön lisans programıdır. Alanın içinde çalışılan kamusal çerçeveye değen metinlerden biri 3423 sayılı kanundur. Bu rehber puan vermez.
- Puan türü
- TYT
- Seviye
- Önlisans
- Süre
- 2 yıl
- ÖSYM 2025 taban
- 190,85–334,16
- Üniversite
- 6
- Genel kontenjan
- 286
- Meslek çıktısı
- 8
Taban puanlar ÖSYM'nin 2025 yerleştirme sonuçlarından alınmıştır; başarı sıralaması içermez ve her yıl değişir.
CNC Programlama ve Operatörlüğü Nedir?
CNC Programlama ve Operatörlüğü, bir parçanın çizimden çıkıp gerçek bir metal gövdeye dönüştüğü aşamayı konu edinen iki yıllık bir ön lisans programıdır. Alanın merkezinde sayısal denetimli takım tezgâhı vardır: operatörün elini kolu değil, önceden yazılmış bir programı izleyerek kesen, delen, tornalayan ve frezeleyen bir makine. Bu programın öğrencisi hem o programı yazmayı, hem tezgâhı o programa hazırlamayı, hem de tezgâhtan çıkan parçanın istenen ölçüde olup olmadığını denetlemeyi öğrenir.
Programın adında geçen kısaltma bu rehberde açılmamıştır; okunan üniversite belgesinde de kısaltma biçimiyle yayımlanmıştır ve bu yazım korunmuştur. Aynı belgede program adının tümü büyük harfle basıldığı görülmüştür; bu rehberde adın küçük harfli biçimi kullanılırken kaynaktaki büyük harfli yazım ayrıca işaretlenmiş, iki biçim tek biçime indirilmemiştir.
Alanın birinci ayağı tezgâh teknolojisidir. Torna ve freze, iki ayrı kesme mantığıdır: birinde parça döner ve takım ilerler, ötekinde takım döner ve parça bağlanır. Okunan planda bu iki mantık iki ayrı derse ayrılmıştır ve daha birinci yarıyıldan başlar. Tezgâhın eksenleri, referans noktaları, sıfırlama düzeni ve takım tutucuları bu ayağın gündelik konularıdır.
İkinci ayak programlamadır. Sayısal denetimli bir tezgâhın anladığı dil, takımın hangi noktadan hangi noktaya, hangi hızla ve hangi derinlikte gideceğini satır satır yazan bir dildir. Bu program o satırları elle yazmayı da, bilgisayar destekli üretim yazılımıyla üretmeyi de kapsar. Programın doğruluğu soyut bir konu değildir: yanlış bir satır, kırılan bir takım, bozulan bir parça ya da hasar gören bir tezgâh demektir.
Üçüncü ayak çizim ve tasarımdır. Bilgisayar destekli teknik resim ve bilgisayar destekli tasarım dersleri, parçanın ölçülendirilmiş bir belgeye dönüşmesini konu edinir. Atölyede iş, çoğu zaman bir çizimin okunmasıyla başlar; çizimdeki tolerans, yüzey işaretleri ve kesit görünüşleri doğru okunmazsa üretim baştan yanlış kurulur.
Dördüncü ayak malzemedir. Malzeme bilimi ve genel imal usulleri dersleri, aynı takımın aynı hızla farklı malzemelerde neden farklı davrandığını açıklar. Kesme hızı, ilerleme, soğutma ve takım ömrü büyük ölçüde malzemenin sertliğine, işlenebilirliğine ve ısı davranışına bağlıdır.
Beşinci ayak bağlama ve kalıptır. Bağlama ve iş kalıpları dersi, parçanın tezgâha nasıl tutturulacağını konu edinir. Bir parçanın kesilmesi kadar, kesilirken yerinden oynamaması da işin parçasıdır; seri üretimde aynı parçanın her defasında aynı yere aynı biçimde bağlanmasını sağlayan düzenekler ayrı bir tasarım işidir.
Altıncı ayak süreç planlamadır. Okunan planın son yarıyılında yer alan proses planlama dersi, bir parçanın hangi sırayla, hangi tezgâhta ve hangi takımla üretileceğinin kararını konu edinir. Aynı parça birden çok yolla üretilebilir; hangi yolun seçileceği kalite, süre ve tezgâh kapasitesi arasındaki dengeye bağlıdır.
Yedinci ayak işyeri eğitimi ve stajdır. Okunan planda işyeri eğitimi üç ayrı yarıyıla yayılmıştır ve staj ikinci yarıyılda yer alır. Bu alan, sınıfta anlatılanın atölyede tekrarlanmasıyla değil, atölyede fiilen parça üretilmesiyle öğrenilir; bu nedenle planın işyerine bakan ağırlığı belirgindir.
Sekizinci ayak güvenliktir. İş sağlığı ve güvenliği dersi planın ilk yarıyılında durur. Dönen bir mil, sıcak bir talaş ve basınçlı bir soğutma sistemi ile aynı ortamda çalışmak, kişisel koruyucu donanımı ve tezgâh emniyet kurallarını işin kendisi kadar temel kılar.
Bu ayaklar alanı hem makine imalatına hem bilgisayarlı üretime yakın kılar. Makinenin bütününe ilgi duyan öğrenci için [makine](/bolum/makine) ve [makine resim ve konstrüksiyonu](/bolum/makine-resim-ve-konstruksiyonu), kalıp tarafına ilgi duyan öğrenci için [endüstriyel kalıpçılık](/bolum/endustriyel-kalipcilik), birleştirme tarafına ilgi duyan öğrenci için [kaynak teknolojisi](/bolum/kaynak-teknolojisi), ölçme ve denetim tarafına ilgi duyan öğrenci için [üretimde kalite kontrol](/bolum/uretimde-kalite-kontrol), otomasyon tarafına ilgi duyan öğrenci için [kontrol ve otomasyon teknolojisi](/bolum/kontrol-ve-otomasyon-teknolojisi) ve [mekatronik](/bolum/mekatronik) bu alanın en yakın komşularıdır.
Alanın Kamusal Çerçevesi: 3423 Sayılı Kanun
Bu programın öğrencisi mesleğini bir sınıfta değil, tezgâhı, avadanlığı ve malzemesi olan bir atölyede öğrenir. Böyle bir atölyede yapılan iş her zaman yalnızca alıştırma da değildir: mesleki ve teknik öğretim okullarının atölyelerinde sipariş üzerine fiilen üretim yapılması, o üretimin hesabının tutulması ve bu işlerde çalışan öğrencinin konumunun düzenlenmesi kamusal bir çerçevenin içindedir. Bu çerçeveye değen metinlerden biri 3423 sayılı kanundur. Kanunun adı kaynakta "MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞINA BAĞLI MESLEKÎ VE TEKNİK ÖĞRETİM OKULLARI DÖNER SERMAYESİ HAKKINDA KANUN" olarak yayımlanmıştır. Addaki inceltme işaretleri ve büyük harf düzeni kaynağa aittir ve bu rehberde düzeltilmemiştir.
Kanun bir döner sermaye kanunudur. Kaynağın künyesinde kanun numarası 3423, kabul tarihi 3/6/1938, Resmî Gazete tarihi 14/6/1938 ve sayısı 3933, Düstur bilgisi ise tertip 3, cilt 19 ve sayfa 445 olarak görülmüştür. Bu künye satırları üç okumada da aynı çıktığı için aktarılmaktadır. Belgenin okunduğu adres bakımından ayrı bir kayıt gerekir: kanun numarasının beşinci tertip kalıbındaki adresi bu oturumda bulunamadı, üçüncü tertip kalıbındaki adres ise açıldı ve bütün okumalar o adres üzerinden yapıldı. Yani ölü olan şey adresin bir biçimidir, kanun numarası değildir; kanun üçüncü tertipten okunmuştur.
Kanunun birinci maddesinin birinci fıkrası, daha eski kanunlarla ayrı ayrı tahsis edilmiş döner sermayelerin birleştirilmesini düzenler ve kaynakta şöyle geçer: "Madde 1 – 8 Haziran 1927 tarih ve 1087 sayılı kanunun birinci maddesi mucibince Aydın sanayi idadisiyle sanayi mektepleri atelyeleri için, 21 Mart 1931 tarih ve 1774 sayılı kanun mucibince Milli Eğitim Bakanlığı emrinde bulunan meslek mektepleri atelye ve satış evleri için, 16 Mart 1936 tarih ve 2920 sayılı kanun mucibince Milli Eğitim Bakanlığı emrinde bulunan kız mesleki ve teknik öğretim okulları için tahsis edilen ve 22 Temmuz 1931 tarih ve 1867 sayılı kanunun dördüncü maddesi mucibince vilayet hususi idarelerinden san'at mektepleri için verilen döner sermayeler birleştirilmiştir." Metnin tarihî yazımı, kesme işareti ve atelye biçimindeki sözcük kaynakta bu hâldedir; düzeltilmemiştir.
İkinci madde atölye işlerinin gerektirdiği memur istihdamını düzenler ve kaynakta şöyledir: "Madde 2 – Döner sermaye atelyeleri işlerine ve bu işlerin inkişafına göre muvakkaten memur istihdamına lüzum görüldüğü takdirde doğrudan doğruya bu işlerle meşgul olmak üzere Maliye Bakanlığının muvafakatile Milli Eğitim Bakanlığınca bu okullara kafi miktarda memur tayin olunabilir. Bu memurların ücretleri o okula ait döner sermaye atelyesinin umumi hasılatından tediye olunur." Bu iki cümlenin ilki üç okumada, tam gövde ise iki okumada birebir aynı çıkmıştır.
Üçüncü madde, döner sermaye muhasipliği ya da memurluğu uhdesine verilen okul memurlarına, okul döner sermaye atölyelerinin umumi gelirinden ödenmek üzere iş hacimleri gözönünde tutularak ücret verilmesini düzenler. Bu maddenin gövdesi üç okumada birebir aynı çıkmıştır; buna karşılık maddenin kendi metnindeki para tutarları bu rehbere taşınmamıştır, çünkü bu rehber hiçbir yerde ücret verisi vermez ve kanunun tarihî tutarları güncel bir ücret göstergesi olarak okunamaz.
Dördüncü madde döner sermayenin kimlerin müşterek mesuliyeti altında kullanılacağını düzenler ve kaynakta şöyledir: "Madde 4 – Her okula verilen döner sermaye, Maliye Bakanlığının muvafakatiyle tayin olunan mesul muhasibin veya uhdesine ilave olarak döner sermaye muhasipliği verilmiş olan okul katip ve hesap memurunun veya maaşlı veyahut ücretli diğer memurun ve Milli Eğitim Bakanlığınca tensip olunmak şartıyla okul direktörünün veya direktör muavinlerinden veyahut atelye şeflerinden birinin müşterek mesuliyeti altında mütemadiyen devir ve teselsül kaidesiyle kullanılır."
Bu alanla asıl bağı kuran hüküm beşinci maddedir. Kaynakta şöyledir: "Madde 5 – Mesleki ve teknik öğretim okulları döner sermaye atelyelerinin muamelatı, idare tarzı ve siparişlerden alınacak ücretlerle bu atelyelerde yapılan sipariş işlerinde çalıştırılacak talebeye umumi hasılattan verilecek ücretler Maliye ve Milli Eğitim Bakanlığınca müşterek tesbit olunur." Bu hüküm, teknik öğretim atölyesinde sipariş üzerine iş yapılmasını ve o işte çalışan öğrencinin ödeme rejimini bir arada düzenler; yani atölyeyi yalnızca bir eğitim mekânı değil, aynı zamanda üretim yapan bir birim olarak tanır.
Altıncı madde atölyede yapılan alıştırma işlerini vergi muafiyetine bağlar: "Madde 6 – Mesleki ve teknik öğretim okulları döner sermaye atelyelerinde yapılacak temrin işleri muamele vergisinden muaf tutulur." Yedinci madde döner sermayelerin harcanması ve tahsili bakımından ayrı bir usul kurar: "Madde 7 – Mesleki ve teknik öğretim okulları döner sermayelerinin sarf ve kabzı Muhasebei Umumiye Kanunu ile Arttırma, Eksiltme ve İhale Kanunu hükümlerinden müstesnadır."
Sekizinci maddenin birinci cümlesi ise atölye hesabının nasıl kapatılacağını düzenler ve bu programın malzeme dünyasını birebir adlandırır: "Madde 8 – Döner Sermayesi olan mesleki ve teknik öğretim okullarında tenmiye edilecek mebaliğin Sayıştayca, atelyelerin umumi masrafları, ücretler, atelye için satın alınan demirbaş makine, avadanlık ve malzemenin tutarları çıktıktan sonra, bir mali seneye ait muamelatının tetkik ve tasdiki neticesinde tahakkuk ettirilecek karı usulüne tevfikan malsandıklarına yatırılır." Demirbaş makine, avadanlık ve malzeme ibaresi, tezgâhı, takımı ve hammaddesi olan bir atölyenin hesabından söz eder.
Bu maddelerin bu program için anlamı doğrudandır. Sayısal denetimli tezgâh başında çalışan bir öğrenci, tam olarak bu kanunun tarif ettiği ortamda bulunur: temrin işi yapan, sipariş alan, avadanlık ve malzeme satın alınan, geliri ve gideri ayrı bir hesapta tutulan bir teknik öğretim atölyesinde. Mezun olduktan sonra aynı işi bir sanayi atölyesinde yapar; ancak öğrencilik dönemindeki üretim ilişkisinin kamusal çerçevesi bu metinle kurulmuştur. Bağ, kanunun adındaki tek bir sözcüğe değil, atölye üretim rejimini kuran hükümlerin kendisine dayanır.
Örtüşmenin sınırı da aynı açıklıkla yazılmalıdır. Bu kanun bu programın kanunu değildir. Kanun bu programı kurmaz, bu programın ders planını belirlemez, mezunun meslek tanımını, unvanını ya da yetkisini düzenlemez; sayısal denetimli tezgâh operatörlüğüne ilişkin bir yeterlik rejimi getirmez. Bu alanın gündelik sözlüğündeki terimlerin kanunda tanımlı olup olmadığı konusunda da bu rehber bir iddia kurmaz: bu oturumun okumalarında böyle bir tanım görülmedi, bulunup bulunmadığına dair bir iddia kurulmuyor. Kanunun güncel hâli için kaynak listesindeki resmi adresin esas alınması gerekir.
Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Kanun metni üç ayrı okumayla çekilmiş, yalnızca en az iki okumada karakter düzeyinde aynı çıkan öğeler alıntılanmıştır; dördüncü okuma yapılmamıştır ve tek okumada kalan malzeme ek bir okumayla kurtarılmaya çalışılmamıştır. Yöntemin kendi sınırı ayrıca kaydedilmelidir: okumalar aynı zaman aralığında yapıldığı ve sayfayı getiren aracın yanıtı bir süre önbelleğe aldığı için üç okuma büyük olasılıkla tek bir belge dönüşümü üzerinde çalışmıştır; dolayısıyla okumalar arası mutabakat yalnızca okuma ve çıkarım hatasını eler, belgenin metne dönüştürülmesi sırasında oluşmuş bir bozulmayı elemez. Bu oturumda bunun somut kanıtı da görülmüştür: bir okuma kanunun adını, sözcüklerden birinin son harfi düşmüş biçimde vermiş, bu varyant alıntılanmamıştır; bir başka okuma madde gövdelerini kaynakta bulunmayan tırnak işaretleriyle sarmış, bu işaretler alıntıya alınmamıştır; üçüncü okuma ise çıktısının başına belgede bulunmayan yabancı dilde bir üst başlık eklemiştir. Adresle ilgili olarak şu kaydedilmelidir: bu numaranın beşinci tertip kalıbındaki adresi tek çıktı olarak bulunamadı bilgisini vermiş, ilk bulunamama karşısında durulmuş, o adres ikinci kez denenmemiş, başka bir çekme aracı, ayna ya da arşiv kullanılmamıştır. Aynı oturumda yedek aday olarak belirlenen 5591 ve 2089 numaralı metinler ile oturumun öteki programı için belirlenen 2658 ve 7164 numaralı metinler denendikleri tek adreste bulunamadı yanıtı vermiş, her biri için yalnızca bir tertip denenmiş, ilk bulunamamada durulmuş ve bu numaraların gerçekten ölü olduğu iddia edilmemiştir. Yedek aday 5084 açılmış ama yalnızca tek bir keşif okuması yapılmış, konu örtüşmesi ölçütü daha ilk okumada düştüğü için üç okuma disiplinine sokulmamış, adı verilmemiş ve bu belgeden hiçbir malzeme doğrulanmış sayılmamıştır; oturumun öteki programı için açılan 2804 numaralı metin de aynı biçimde tek okumada bırakılmıştır. Kanunun dokuzuncu ve sonraki maddeleri, geçici maddeleri ve yürürlük ile yürütme maddeleri hiç istenmemiştir; talep ilk sekiz madde ile sınırlı tutulmuş ve bu maddeler hakkında bu rehberde hiçbir malzeme yoktur. Dipnot gövdeleri hiç alınmamıştır; hiçbir okuma dipnot metni getirmemiş, dipnotların içeriğine dair hiçbir iddia kurulmamıştır. Madde kenar başlıkları da doğrulanamamıştır: hiçbir okuma birebir bir kenar başlığı satırı vermemiştir ve bu belgede kenar başlığı bulunmadığı iddia edilmiyor. Tek okumada kalıp kullanılamaz sayılan öğeler şunlardır: birinci maddenin ikinci ve üçüncü fıkraları, sekizinci maddenin ikinci cümlesi ve kanun adındaki satır kırılmasının yeri; bunların hiçbiri alıntılanmamış ve içerikleri hakkında iddia kurulmamıştır. Bir okuma kısmen reddedilmiştir: ikinci maddenin ikinci cümlesini düşürmüş ve birinci maddenin ek fıkralarını hiç getirmemiştir, bu nedenle o kalemlerde mutabakat sayımına alınmamıştır. Ayrıca bu numara için üç okumadan önce, yalnızca belgenin o adreste bulunup bulunmadığını yoklayan kısa bir erişim yoklaması yapılmıştır; bu yoklama üç okuma disiplininin parçası değildir, çıktısı hiçbir kesişim hesabına katılmamıştır ve doğrulama malzemesi olarak kullanılmamıştır. Aday belirlenirken bazı eksenler hiç denenmemiştir, çünkü akla gelen numaraları ya korpusta kullanımda olma listesi ya da erişilemeyenler defteri kapatıyordu: takım tezgâhı emniyeti ve piyasaya arz, ölçü aletleri ve kalibrasyon, sanayi sicili, gürültü ve titreşim, savunma sanayii yerlileştirme ve teknik eleman istihdamı eksenlerinde durum böyledir; kaynak ve basınçlı kap ile kalıp ve model imalatı eksenlerinde ise kanun düzeyinde bir aday bulunamamıştır. Genel bir vergi ya da genel bir yatırım teşviki düzenlemesi olan metinler, her sanayi programına eşit uzaklıkta durdukları için zorlama bağ sayılmış ve reddedilmiştir. Uydurma numara denenmemiştir. Son olarak bu rehber için puan, başarı sıralaması, kontenjan, ücret ya da işe girme oranı türünde hiçbir veri toplanmamıştır; kanun metninin kendi içindeki para tutarları da bu rehbere taşınmamıştır.
CNC Programlama ve Operatörlüğü ile Yakın Alanlar Aynı Şey Değil
Bu program birkaç alanla karıştırılır. En sık karıştığı yer genel makine programlarıdır. [Makine](/bolum/makine) ve [makine resim ve konstrüksiyonu](/bolum/makine-resim-ve-konstruksiyonu) makinenin tasarımına, çizimine ve bütününe bakar; bu program ise belirli bir üretim yöntemine, yani sayısal denetimli tezgâhta talaş kaldırarak parça üretmeye yoğunlaşır. Okunan planda bir makine programının klasik dersleri de bulunur, ancak planın omurgası tezgâh ve program çiftidir.
İkinci karışma noktası kalıp ve kalite programlarıdır. [Endüstriyel kalıpçılık](/bolum/endustriyel-kalipcilik) kalıbın kendisini bir ürün olarak ele alır; [üretimde kalite kontrol](/bolum/uretimde-kalite-kontrol) ise üretilmiş parçanın ölçülmesine ve kabul edilip edilmemesine bakar. Bu programda kalıp ve ölçme birer ders olarak yer alır, ancak mezunun asıl işi parçanın üretilmesidir.
Üçüncü karışma noktası otomasyon ve mekatronik programlarıdır. [Kontrol ve otomasyon teknolojisi](/bolum/kontrol-ve-otomasyon-teknolojisi), [mekatronik](/bolum/mekatronik) ve [otonom sistemler teknikerliği](/bolum/otonom-sistemler-teknikerligi) bir sistemin denetlenmesine, algılayıcıya ve eyleyiciye bakar; bu program denetlenen makinenin başında, o makineye ne yapacağını söyleyen programı yazan kişiyi yetiştirir. İkisi aynı fabrikada yan yana çalışır ama aynı iş değildir.
Dördüncü karışma noktası imalat ve üretim yönetimi programlarıdır. [İmalat yürütme sistemleri operatörlüğü](/bolum/imalat-yurutme-sistemleri-operatorlugu) üretimin izlenmesine ve yazılımla yönetilmesine bakar; [endüstri mühendisliği](/bolum/endustri-muhendisligi) ise üretim sisteminin bütününü, akışını ve verimliliğini konu edinir. Bu program ise tek bir tezgâhın başındaki teknik yeterliği merkezine alır.
Beşinci karışma noktası lisans programlarıdır. [Makine mühendisliği](/bolum/makine-muhendisligi) ve [mekatronik mühendisliği](/bolum/mekatronik-muhendisligi) dört yıllık programlardır ve ağır matematik, mekanik ve termodinamik yüküyle yürür. Bu program iki yıllıktır ve doğrudan uygulama becerisine yönelir. İki düzeyin süresi, ders yükü ve unvanı birbirinden ayrıdır.
Altıncı karışma noktası birleştirme ve malzeme programlarıdır. [Kaynak teknolojisi](/bolum/kaynak-teknolojisi) parçaların birleştirilmesine, [metalurji](/bolum/metalurji) ve [metalurji ve malzeme mühendisliği](/bolum/metalurji-ve-malzeme-muhendisligi) malzemenin kendisine bakar. Bu programda malzeme bir derstir; amaç malzemeyi geliştirmek değil, doğru kesme koşullarını seçebilmektir.
Yedinci karışma noktası tasarım programlarıdır. [Endüstri ürünleri tasarımı](/bolum/endustri-urunleri-tasarimi), [endüstriyel tasarım](/bolum/endustriyel-tasarim) ve [bilgisayar destekli tasarım ve animasyon](/bolum/bilgisayar-destekli-tasarim-ve-animasyon) ürünün biçimine ve görselleştirilmesine bakar; bu program o biçimin gerçek malzemede nasıl elde edileceğine bakar. Tasarımın üretilebilir olup olmadığı sorusu tam bu iki alanın kesiştiği yerde durur.
Sekizinci karışma noktası sektöre göre adlandırılmış makine programlarıdır. [Otomotiv teknolojisi](/bolum/otomotiv-teknolojisi), [raylı sistemler makine teknolojisi](/bolum/rayli-sistemler-makine-teknolojisi), [tarım makineleri](/bolum/tarim-makineleri), [gemi inşaatı](/bolum/gemi-insaati), [uçak teknolojisi](/bolum/ucak-teknolojisi) ve [silah sanayi teknikerliği](/bolum/silah-sanayi-teknikerligi) belirli bir ürün ailesinin bakımına ya da üretimine yönelir; bu program ise yöntem üzerinden kurulur ve mezunu bu sektörlerin hepsinde parça üretimi tarafında çalışabilir.
Bir Üniversitenin Ders Planı: Necmettin Erbakan Üniversitesi
Bu programın somut bir örneği için Necmettin Erbakan Üniversitesi'nin yayımladığı ders planı belgesi okundu. Belgede başlık satırı birebir "MAKİNE VE METAL TEKNOLOJİLERİ BÖLÜMÜ, CNC PROGRAMLAMA VE OPERATÖRLÜĞÜ PROGRAMI" biçiminde yayımlanmıştır; üniversitenin ve birimin adı da belgede basılıdır ve birebir "T.C. NECMETTİN ERBAKAN ÜNİVERSİTESİ OSB TEKNİK BİLİMLER MESLEK YÜKSEK OKULU" olarak geçmektedir. Plan dört yarıyıl üzerine kuruludur ve yarıyıl başlıkları belgede 1. YARIYIL, 2. YARIYIL, 3. YARIYIL ve 4. YARIYIL biçiminde yayımlanmıştır. Ders adları Türkçe yayımlanmıştır ve bu rehberde belgedeki yazımıyla bırakılmıştır.
Birinci yarıyılın dersleri CNC Torna Teknolojisi, Temel Bilgisayar Teknolojileri, Bilgisayar Destekli Teknik Resim, Genel İmal Usulleri, Malzeme Bilimi, Mekanik, İş Sağlığı ve Güvenliği, Mesleki Matematik, Yabancı Dil I, Türk Dili I, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi I, Akademik Yazım Dersi ve Akademik Türkçe I olarak yayımlanmıştır. İlk yarıyıl tezgâhı, çizimi, malzemeyi, mekaniği ve güvenliği aynı anda açar; sayısal denetimli tornanın daha ilk dönemde plana girmesi bu planın belirgin bir tercihidir.
İkinci yarıyılın dersleri CNC Freze Teknolojisi, Bilgisayar Destekli Tasarım, İşyeri Eğitimi I, Teknik Mesleki Seçmeli I, Teknik / Mesleki Olmayan Seçmeli, Yabancı Dil II, Türk Dili II, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi II, Staj I (30 İş günü) ve Kariyer Planlama olarak yayımlanmıştır. Bu yarıyıl ikinci tezgâh mantığını, yani frezeyi açar ve öğrenciyi ilk kez işyerine gönderir.
Üçüncü yarıyılın dersleri Bilgisayar Destekli Üretim I, Bağlama ve İş Kalıpları, İşyeri Eğitimi II ve Teknik Mesleki Seçmeli II olarak yayımlanmıştır. Bu yarıyıl programın yazılım tarafını, yani bilgisayar destekli üretimi, parçanın tezgâha bağlanması sorusuyla birlikte ele alır.
Dördüncü yarıyılın dersleri CNC Proses Planlama, İşyeri Eğitimi III ve Teknik Mesleki Seçmeli III olarak yayımlanmıştır. Son yarıyıl planın ağırlığını süreç planlamaya ve işyerinde geçirilen zamana kaydırır.
Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Belge iki ayrı okumayla, farklı ifadeyle yazılmış iki ayrı istekle okunmuş; program adı, üniversite ve birim adı, dört yarıyıl başlığı ve yukarıda sayılan otuz ders adı satırı iki okumada da aynı çıkmıştır ve hiçbir ders adı düşürülmemiştir. İki fark bildirilmiş ve tek biçime getirilmemiştir: bir seçmeli satırı bir okumada ayırıcı çevresinde boşluklu, öteki okumada boşluksuz bildirilmiştir; staj satırının parantezli açıklaması ise bir okumada yeniden dökülmemiştir. Bu farklar çelişki sayılmamış, işaretlenmiş ve iki biçim yan yana bırakılmıştır. Üniversite adı belgede yayımlanmıştır; alan adından çıkarım yapılmamıştır. Buna karşılık öğretim düzeyi belgede basılı değildir: iki okuma da ön lisans karşılığı sözcüğün belgede geçmediğini bildirmiştir. Bu nedenle ön lisans düzeyi bu belgeye dayandırılmamış, belgedeki meslek yüksek okulu ibaresinden ve dört yarıyıllık yapıdan yapılan bir çıkarım olarak işaretlenmiştir; bu çıkarım kaynağın iddiası gibi sunulmamaktadır. Program adı belgede tümü büyük harfle basılıdır; bu rehberdeki küçük harfli biçim bir düzeltme değildir, iki yazım yan yana bırakılmıştır ve addaki kısaltma açılmamıştır. Seçmeli havuzlar doldurulmamıştır: belgede toplu satır olarak yayımlanan teknik mesleki seçmeli satırları ile teknik ve mesleki olmayan seçmeli satırının altındaki tek tek ders adları belgede yayımlanmamıştır, bu nedenle bu rehberde de yoktur ve bu havuzların içeriği hakkında hiçbir tahmin yapılmamıştır. Ders kodu, kredi ve iş yükü değerleri hiçbir yerde toplanmamıştır. Belge bir puan türü yayımlamamaktadır; bu rehberdeki puan türü bu belgeye dayandırılmamıştır. Bu program için ikinci bir kaynak aranmış ama iki okuma disiplininden geçen ikinci bir kaynak bulunamamıştır; bir başka üniversitenin ders planı sayfası, iki okumanın bir seçmeli dersin adının son sözcüğünde birbirini tutmaması nedeniyle bütünüyle reddedilmiş ve o sayfadan hiçbir ders adı alınmamıştır, ayrıca o sayfa yalnızca iki yarıyıl yayımladığı için üçüncü ve dördüncü yarıyıl hiç raporlanmamıştır. Ad yakınlığı taşıyan birkaç sayfa da kullanılmamıştır: bir sayfa aynı başlığın altında makine programının bilgi paketini yayımladığı için, bir başkası haftalık ders çizelgesi olduğu ve dersleri yarıyıl başlıkları altında gruplamadığı için, bir üçüncüsü ise programın kendisi değil tek bir dersin kaydı olduğu için dışarıda bırakılmıştır. Hiçbir dersin bu programda bulunmadığı yönünde olumsuz bir iddia kurulmamıştır; yalnızca kaynağın ne yayımladığı yazılmıştır. Bu plan tek bir üniversitenin planıdır ve öteki üniversitelerin planları için hiçbir şey söylemez.
Mezunlar Ne İş Yapar?
Bu programın mezununun ilk ve en yaygın çalışma alanı metal işleme atölyeleri ve makine imalat tesislerinin üretim katıdır. Tezgâhın kurulması, takımın bağlanması, iş parçasının sıfırlanması, programın tezgâha yüklenmesi, ilk parçanın denenmesi ve seri üretimin izlenmesi bu işin gündelik gövdesidir.
İkinci alan programlama tarafıdır. Bir parçanın çiziminden yola çıkarak takım yolunun oluşturulması, kesme koşullarının belirlenmesi ve programın benzetimle denenmesi ayrı bir görev olarak kurulabilir; bu görev tezgâhın başında değil, üretim planlamanın yanında yürütülür.
Üçüncü alan takım ve bağlama tarafıdır. Hangi takımın hangi malzemede kullanılacağı, takım ömrünün izlenmesi, aparat ve bağlama düzeneklerinin hazırlanması bu tarafa girer. Dördüncü alan ölçme ve denetimdir; üretilen parçanın ölçülmesi, toleransların denetlenmesi ve sapma çıktığında üretimin durdurulması bu işin ayrı bir biçimidir.
Beşinci alan bakım ve destektir; tezgâhın günlük bakımı, arıza bildirimi ve servis ekibiyle çalışma mezunun işinin parçasıdır. Altıncı alan kalıp ve aparat üreten atölyelerdir; kalıp parçalarının işlenmesi bu alanın en talepkâr işlerinden biridir.
Yedinci alan mesleki ve teknik öğretim ile eğitim atölyeleridir; okul atölyelerinde üretim ve alıştırma işlerinin yürütülmesine destek veren teknik personel bu alanda çalışır ve bu ortamın kamusal çerçevesi yukarıdaki başlıkta ele alınmıştır. Sekizinci alan satış ve teknik destektir; tezgâh, takım ve yazılım satan firmaların teknik destek tarafında bu programın mezunu çalışabilir.
Ayrıca dikey geçiş yolu vardır; bu programın mezunu ayrı bir sınavla lisans programlarına geçiş yapabilir ve bu rehber o yolun kolay ya da zor olduğu yönünde bir değerlendirme yapmaz.
Bu alanda bazı işlerin belirli belge, yeterlik ya da yetki şartlarına bağlı olduğu bilinmekle birlikte, bu rehber hangi işin hangi şarta bağlı olduğu konusunda bir iddia kurmamaktadır; bu bilgi ilgili mevzuattan ve yetkili kurumdan öğrenilmelidir. Bu rehber hiçbir iş için ücret aralığı, işe girme oranı ya da kariyer hızı vermez.
Kimler Tercih Etmeli?
Bu programı düşünen öğrencinin kendine sorması gereken ilk soru şudur: elinizle iş yapmak sizi memnun eder mi? Bu alanın çıktısı bir ekran görüntüsü değil, ölçülebilir bir metal parçadır. Gün sonunda somut bir şey üretmiş olmayı isteyen öğrenci bu alanda yerini bulur; masa başında kalmak isteyen öğrenci atölye ortamını yorucu bulabilir.
İkinci soru dikkatle ilgilidir. Sayısal denetimli tezgâhta hata pahalıdır: yanlış girilmiş bir değer takımı kırabilir, parçayı hurdaya çıkarabilir ya da tezgâha zarar verebilir. Bu nedenle bu alan, yaptığını iki kez denetlemeyi alışkanlık haline getirmiş öğrenciye yakındır.
Üçüncü soru ölçüyle ilgilidir. Bu işte ölçü, yaklaşık değil kesin bir kavramdır; tolerans dışına çıkan bir parça çalışmaz. Ölçme aletleriyle çalışmayı, sayıya bakmayı ve küçük sapmaları ciddiye almayı sıkıcı bulan bir öğrenci bu alanda zorlanır.
Dördüncü soru matematik ve uzamsal düşünmeyle ilgilidir. Bu program bir mühendislik programı değildir ve ağır matematik yükü taşımaz; buna karşılık planda mesleki matematik ve mekanik dersleri vardır, koordinat düşünmek ve bir parçayı kafada üç boyutlu çevirebilmek bu işin temel aracıdır.
Beşinci soru ortamla ilgilidir. Atölye gürültülüdür, talaşlıdır, yağlıdır ve ayakta çalışmayı gerektirir. Vardiyalı çalışma bu sektörde yaygındır. Bu koşullar baştan bilinmelidir; iş sağlığı ve güvenliği kurallarının bu alanda bir formalite olmadığı da öyle.
Altıncı soru öğrenmenin sürekliliğiyle ilgilidir. Tezgâh denetleyicileri ve bilgisayar destekli üretim yazılımları birbirinden farklıdır; bir markanın düzenini öğrenmek ötekini kendiliğinden bilmek anlamına gelmez. Bu nedenle mezuniyetten sonra da yeni denetleyici ve yeni yazılım öğrenmek işin bir parçasıdır. Son olarak bu programın ön lisans olduğu ve lisans tamamlama yolunun ayrı bir sınavla yürüdüğü baştan bilinmelidir.
Tercih Öncesi Notlar
Birinci not: Bu programın adı üniversiteler arasında farklılaşabilmektedir. Yakın bir içerik makine, makine ve metal teknolojileri ya da bilgisayar destekli üretim başlıklı adların altında da açılabilmekte ve bu adların altındaki ders planları birbirinden ayrışabilmektedir. Bazı üniversitelerde aynı bölümün altında birden çok program yan yana durur. Tercih listesi yapılırken adın değil, ilgili üniversitenin kendi ders planının okunması gerekir.
İkinci not: Bu alanda atölye ve tezgâh imkânı olağandan daha belirleyicidir. Okulda kaç tezgâh olduğu, bu tezgâhların kaç eksenli olduğu, öğrenci başına düşen tezgâh süresinin ne kadar olduğu, bilgisayar destekli üretim yazılımına öğrenci erişimi bulunup bulunmadığı ve derslerin gerçekten tezgâh başında mı yoksa yalnızca benzetim üzerinde mi yürütüldüğü tercihten önce sorulmalıdır.
Üçüncü not: İşyeri eğitimi ve staj düzeni ayrıca sorulmalıdır. Bu rehberde okunan planda işyeri eğitimi üç yarıyıla yayılmış, staj ise ikinci yarıyılda yer almaktadır. Bu düzenin her üniversitede aynı olmadığı bilinmelidir; işyeri eğitiminin hangi işletmelerde yürütüldüğü, ulaşımın nasıl sağlandığı, kaç iş günü sürdüğü ve nasıl değerlendirildiği öğrenilmelidir.
Dördüncü not: Makinenin bütününe ilgi duyan öğrenci için [makine](/bolum/makine) ve [makine resim ve konstrüksiyonu](/bolum/makine-resim-ve-konstruksiyonu); kalıp ve aparat tarafına ilgi duyan öğrenci için [endüstriyel kalıpçılık](/bolum/endustriyel-kalipcilik); birleştirme tarafına ilgi duyan öğrenci için [kaynak teknolojisi](/bolum/kaynak-teknolojisi); ölçme ve denetim tarafına ilgi duyan öğrenci için [üretimde kalite kontrol](/bolum/uretimde-kalite-kontrol) ve [laboratuvar teknolojisi](/bolum/laboratuvar-teknolojisi); otomasyon ve robot tarafına ilgi duyan öğrenci için [kontrol ve otomasyon teknolojisi](/bolum/kontrol-ve-otomasyon-teknolojisi), [mekatronik](/bolum/mekatronik), [otonom sistemler teknikerliği](/bolum/otonom-sistemler-teknikerligi) ve [robotik ve yapay zeka](/bolum/robotik-ve-yapay-zeka); üretimin yönetimi ve izlenmesi tarafına ilgi duyan öğrenci için [imalat yürütme sistemleri operatörlüğü](/bolum/imalat-yurutme-sistemleri-operatorlugu) ve [endüstri mühendisliği](/bolum/endustri-muhendisligi); dört yıllık bir yol arayan öğrenci için [makine mühendisliği](/bolum/makine-muhendisligi), [mekatronik mühendisliği](/bolum/mekatronik-muhendisligi) ve [metalurji ve malzeme mühendisliği](/bolum/metalurji-ve-malzeme-muhendisligi); malzeme tarafına ilgi duyan öğrenci için [metalurji](/bolum/metalurji), [polimer teknolojisi](/bolum/polimer-teknolojisi) ve [kimya teknolojisi](/bolum/kimya-teknolojisi); tasarım tarafına ilgi duyan öğrenci için [endüstri ürünleri tasarımı](/bolum/endustri-urunleri-tasarimi), [endüstriyel tasarım](/bolum/endustriyel-tasarim) ve [bilgisayar destekli tasarım ve animasyon](/bolum/bilgisayar-destekli-tasarim-ve-animasyon); belirli bir sektörde çalışmak isteyen öğrenci için [otomotiv teknolojisi](/bolum/otomotiv-teknolojisi), [raylı sistemler makine teknolojisi](/bolum/rayli-sistemler-makine-teknolojisi), [tarım makineleri](/bolum/tarim-makineleri), [gemi inşaatı](/bolum/gemi-insaati), [uçak teknolojisi](/bolum/ucak-teknolojisi) ve [silah sanayi teknikerliği](/bolum/silah-sanayi-teknikerligi); iş makineleri ve saha işlerine ilgi duyan öğrenci için [iş makineleri operatörlüğü](/bolum/is-makineleri-operatorlugu); güvenlik ve mevzuat tarafına ilgi duyan öğrenci için [iş sağlığı ve güvenliği](/bolum/is-sagligi-ve-guvenligi); küçük ölçekli üretim ve el işçiliğine ilgi duyan öğrenci için [kuyumculuk ve takı tasarımı](/bolum/kuyumculuk-ve-taki-tasarimi) ve [mobilya ve dekorasyon](/bolum/mobilya-ve-dekorasyon) karşılaştırılmaya değer yollar oluşturur.
Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.
ÖSYM bu programı 6 üniversitede, 8 ayrı kontenjan satırında açtı. Aşağıdaki iki puan, bu programın ÖSYM'de yayımlanmış en yüksek ve en düşük taban puanıdır.
ÖSYM'nin bu tablolarında başarı sıralaması yoktur; sıralama için YÖK Atlas kullanılmalıdır. Taban puanlar geçmiş yılın sonucudur, her yıl değişir.
Bu rehber bilgilendirme amaçlıdır; müfredat ve koşullar üniversiteye göre değişir. Bölümün bulunduğu üniversiteler ile güncel taban puan, başarı sıralaması ve kontenjanlar için ÖSYM tercih kılavuzu ve YÖK Atlas esastır.