Diyaliz

Diyaliz, böbrek fonksiyonu yetersiz kalan hastanın kanının makine ya da periton zarı aracılığıyla temizlenmesi işlemidir. Diyaliz önlisans programı, bu işlemi hekimin yönlendirmesi ve sorumluluğu altında uygulayan sağlık teknikerini yetiştirir. Program iki yıllıktır ve TYT puanıyla alır.

Bu bölümü aynı çatıdaki diğer sağlık önlisans programlarından ayıran şey, mezunun tek bir tedavi tekniğinin çevresinde uzmanlaşmasıdır. Mezun cihazı hastaya göre hazırlar, damar yolunu değerlendirir, işlemi başlatıp bitirir, seans boyunca hastayı izler ve cihazın bakım-dezenfeksiyon döngüsünü yürütür. Kronik hastalıkta aynı hastayla yıllarca haftada birkaç kez karşılaşmak da işin doğasındadır.

Türkiye'de diyaliz hizmeti hem kamu hastanelerinde hem özel diyaliz merkezlerinde verilir; bu yüzden program, sağlık önlisans programları arasında istihdam alanı en tanımlı olanlardan biridir. Ancak tanımlı olması, otomatik atama anlamına gelmez.

Diyaliz ünitesinde iki farklı meslek grubu yan yana çalışır ve bunlar aynı şey değildir. Diyaliz Merkezleri Hakkında Yönetmelik, tabip dışı sağlık personelini sayarken diyaliz teknikerinin yanında "sertifikalı hemşire, periton diyalizi için ise periton diyalizi sertifikalı hemşireler" ifadesini de kullanır. Sertifikalı hemşire yönetmelikte şöyle tanımlanır: "Hemodiyaliz veya periton diyalizi uygulamalarıyla ilgili Bakanlıkça yetkilendirilen diyaliz eğitim merkezleri tarafından verilen diyaliz eğitimi sonucu sertifikalandırılan hemşireyi".

Aradaki fark, yolun kendisidir. Hemşire lisans diplomasıyla hemşire olur ve diyaliz yetkinliğini Bakanlıkça yetkilendirilmiş merkezlerden alacağı sertifikayla kazanır. Diyaliz teknikeri ise iki yıllık önlisans diplomasıyla doğrudan bu alana girer, ama unvanı hemşire değildir ve hemşirenin görev alanının tamamını üstlenmez. Karşılaştırma için [Hemşirelik](/bolum/hemsirelik) ve [Hemşire](/meslek/hemsire) sayfalarına bakabilirsiniz.

Bir başka karışıklık laboratuvar tarafındadır. Diyaliz teknikeri hastanın kan tetkiklerini takip eden ekibin parçası olabilir ama tetkiki yapan kişi değildir; o iş [Tıbbi Laboratuvar Teknikleri](/bolum/tibbi-laboratuvar-teknikleri) programının alanıdır. Cihaz bakımının teknik derinliği ise ayrı bir mühendislik alanına, [Biyomedikal Mühendisliği](/bolum/biyomedikal-muhendisligi) tarafına uzanır.

Ders planları üniversiteye göre değişir. Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu diyaliz programının yayımlanmış planı dört yarıyılın tamamını gösterdiği için burada örnek olarak veriliyor.

Birinci yarıyıl temel bilimleri kurar: Biyokimya, Anatomi, Fizyoloji, Terminoloji, Nefroloji, Hasta Bakım İlkeleri. Nefrolojinin ilk dönemde yer alması tesadüf değildir; öğrenci böbrek hastalığını anlamadan cihazın ne yaptığını anlamaz.

İkinci yarıyıl işin kendisine geçer: Diyaliz I, Diyaliz Ekipmanları Kullanımı, Dahili ve Cerrahi Hastalıklar Bilgisi I, Farmakoloji, Beslenme İlkeleri ve Mesleki Uygulama I. Beslenme dersi kronik böbrek hastasında tedavinin ayrılmaz parçası olduğu için müfredatta zorunludur.

Üçüncü yarıyıl derinleşir: Diyaliz II, Dahili ve Cerrahi Hastalıklar Bilgisi II, Mesleki Uygulama II ve ortak dersler.

Dördüncü yarıyıl sahadadır: staj ve ortak dersler.

Ders adları okuldan okula değişir. Pamukkale Üniversitesi'nin aynı programındaki ilk iki yarıyıl örneğin Diyaliz Makinaları Kullanımı ve Bakımı, Hasta Bakım İlkeleri, İç Hastalıkları ve Bakım İlkeleri, Tıbbi Terminoloji ve İş Sağlığı ve İş Güvenliği derslerini içerir; bu üniversitenin bilgi paketinde üçüncü ve dördüncü yarıyıl ders listesi yayımlanmadığı için buraya yazılmadı. Tercih etmeden önce hedeflediğiniz üniversitenin kendi ders planını açın ve özellikle uygulama derslerinin hangi hastanede yapıldığını sorun.

Birinci alan kamu hastanelerinin diyaliz üniteleridir; kadro Sağlık Bakanlığı'nın açtığı ilanlarla ve KPSS önlisans oturumuyla belirlenir. İkinci alan özel diyaliz merkezleri ve özel hastanelerdir; Türkiye'de özel merkez ağı geniştir ve bu, mezunun coğrafi hareket alanını genişletir. Üçüncü alan üniversite hastanelerinin nefroloji kliniklerine bağlı ünitelerdir.

Dördüncü alan periton diyalizi tarafıdır. Görev tanımı yönetmeliğinin son bendi, sorumlu uzmanın gözetiminde hasta evine ziyaret, kateter bakımı, solüsyon değişimi ve hasta eğitimi görevlerini de bu unvana bağlar; bu, işin tamamının makine başında geçmediğini gösterir.

Beşinci alan cihaz ve tüketim malzemesi tarafında teknik destek ve ürün eğitimi rolleridir; burada diploma bir ön koşul değil, avantajdır.

Lisansa geçmek isteyen için yol DGS'dir. Hangi lisans programlarına geçilebileceği ÖSYM'nin her yıl yayımladığı önlisans programları tablosunda yazılıdır; hemşirelik ya da başka bir sağlık lisansını hedefliyorsanız kendi programınızın satırını o tablodan doğrulayın. Bu sayfa hiçbir kadro için puan, sıralama ya da ücret rakamı vermez.

Bu bölüm, rutini kaldırabilen ve rutinin içinde dikkatini kaybetmeyen adaylar için uygundur. Diyaliz seansı standart bir protokoldür; hatanın maliyeti yüksektir ve hata çoğu zaman dikkatsizlikten değil, alışkanlıktan doğar.

İkinci ölçüt kronik hasta ilişkisidir. Mezun aynı hastayı yıllarca görür, ailesini tanır, kötüleşmesine ve kaybına tanık olur. Bu, bazı adaylar için işin en anlamlı tarafı, bazıları için taşınamayacak bir yüktür; tercih öncesinde kendinize dürüst olun.

Üçüncüsü cihazla ilişkidir. Makinenin alarmını okumak, hazırlık ve dezenfeksiyon döngüsünü kurala uygun yürütmek işin yarısıdır; teknik detaydan sıkılan bir aday bu alanda zorlanır.

Şu adaylar için uygun değildir: kan ve invaziv işlemle çalışmakta zorlananlar; hemşire ya da hekim unvanı hedefleyip lisans yolunu düşünmeyenler; hızlı değişen, proje temelli bir iş temposu isteyenler.

Birinci not: bu programın adı mevzuatta geçer ve bu bir avantajdır, ama 1219 sayılı Kanun'un ek 13. maddesindeki tanım aynı zamanda sınırı da çizer. "Tabibin yönlendirmesine göre" ifadesi, mezunun bağımsız karar veren değil, hekim sorumluluğunda uygulayan kişi olduğunu söyler.

İkinci not: staj ve uygulama derslerinin yapılacağı ünite, bu programda okulun akademik kadrosundan daha belirleyicidir. Şehirde kaç diyaliz merkezi olduğu ve okulun hangi hastaneyle anlaştığı, iki yılın sonundaki yetkinliği doğrudan etkiler.

Üçüncü not: unvan ile kadro aynı şey değildir. Kanun size sağlık teknikeri unvanını verir; kamuda bir kadroya yerleşmek ise ilan, KPSS ve tercih sürecinden geçer. İlanın öğrenim şartı satırını her yıl yeniden okuyun.

Dördüncü not: Diyaliz Merkezleri Hakkında Yönetmelik sık değişen bir metindir. Personel oranları, sertifika şartları ve merkez standartları güncellenebilir; karar vermeden önce Mevzuat Bilgi Sistemi'ndeki güncel metne bakın.

Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.