Doğalgaz ve Tesisatı Teknolojisi

Doğalgaz ve Tesisatı Teknolojisi iki yıllık bir meslek yüksekokulu önlisans programıdır. Programın konusu, yanıcı bir gazın bir şebekeden alınıp bir binaya, bir kazan dairesine ya da bir fabrikaya güvenli biçimde taşınması ve orada bir cihazda yakılmasıdır. İşin iki ucu vardır: bir uçta şehrin altındaki boru hattı ve basınç düşürme istasyonu, öbür uçta bir dairenin kombisi ya da bir tesisin brülörü.

Bu alanı diğer tesisat işlerinden ayıran şey, çalışılan maddenin niteliğidir. Su tesisatında yapılan bir hata ıslaklıkla, gaz tesisatında yapılan bir hata yangın ya da zehirlenmeyle sonuçlanabilir. Bu yüzden mesleğin gündelik dili sızdırmazlık testi, baca çekişi, havalandırma kesiti, basınç kaybı ve devreye alma tutanağı üzerine kuruludur. Programın planında kaynakçılık, projelendirme ve yanma tekniğinin bir arada durmasının nedeni budur.

2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 3. maddesi meslek yüksekokulunu "Belirli mesleklere yönelik nitelikli insan gücü yetiştirmeyi amaçlayan, yılda iki veya üç dönem olmak üzere iki yıllık eğitim öğretim sürdüren, önlisans derecesi veren bir yükseköğretim kurumudur" diye tanımlar. Aynı maddede önlisans, "Ortaöğretim yeterliliklerine dayalı, en az iki yıllık bir programı kapsayan nitelikli insan gücü yetiştirmeyi amaçlayan veya lisans öğretiminin ilk kademesini teşkil eden bir yükseköğretimdir" biçiminde tanımlanır. Bu program da tanıma uygun biçimde mezunu tanımlı bir işe hazırlar: tesisatı çizmek, çekmek, denemek, devreye almak ve bakımını yapmak.

Bu program çoğu üniversitede makine ya da elektrik ve enerji bölümlerinin altında durur; bu yüzden komşularıyla karıştırılır.

[İklimlendirme ve soğutma teknolojisi](/bolum/iklimlendirme-ve-sogutma-teknolojisi) programının merkezinde bir hacmin sıcaklığını, nemini ve hava kalitesini istenen değerde tutan sistemler vardır. Doğalgaz ve Tesisatı Teknolojisi ise yakıtın kendisiyle, yani gazın taşınması ve yakılmasıyla uğraşır. İki plan ısıtma tarafında geniş biçimde örtüşür; ayrıştıkları yer, birinde soğutma çevriminin, öbüründe gaz hattının ve yanmanın merkezde durmasıdır.

[Makine](/bolum/makine) önlisans programı çok daha geniş bir alandır: imalat, talaşlı üretim, makine elemanları, genel bakım. Gaz tesisatı onun içinde en fazla bir başlık olabilir, merkezinde değildir.

[Makine mühendisliği](/bolum/makine-muhendisligi) bir lisans programıdır ve sorusu hesaptır: bir hattın basınç kaybını çözmek, bir kazanı boyutlandırmak, bir yanma sistemini tasarlamak. Bu önlisans programının mezunu ise o hesabın sahadaki karşılığıyla uğraşır. Aradaki fark bilgi miktarı değil, işin türüdür.

[Elektrik](/bolum/elektrik) önlisans programıyla karışma, iki alanın da enerji taşımasından kaynaklanır; ama elektrik programının konusu elektrik enerjisinin üretimi, iletimi ve dağıtımıdır. Bu programın planındaki temel elektrik dersleri, gaz cihazlarının kumanda ve emniyet devrelerini anlamak içindir, ayrı bir elektrikçilik yetkisi vermez.

Programın süresi iki yıl, yani dört yarıyıldır ve staj programın parçasıdır.

Aşağıdaki başlıklar Bursa Uludağ Üniversitesi Teknik Bilimler Meslek Yüksekokulu Doğalgaz ve Tesisatı Teknolojisi programının yayımlanmış bilgi paketinden alınmıştır ve tek bir üniversitenin planıdır. Öğretim dili Türkçedir. Kaynak sayfada ders adları tümüyle büyük harfle yazılmıştır; burada Türkçe yazımına normalize edilerek verilmiştir. Aynı adı taşıyan programların ders adları ve seçmeli havuzları üniversiteden üniversiteye değişir; bu liste bir örnektir, ulusal bir zorunluluk listesi değildir.

Birinci yarıyıl işin fiziğini ve elini aynı anda başlatır: Termodinamik, Temel Tesisat İşlemleri, Isı Transferi, Teknik Resim, Mesleki Matematik, İş Sağlığı ve Güvenliği ve Kariyer Planlama. Termodinamik ile ısı transferinin ilk yarıyılda durması bu program için anlamlıdır; gazın niçin ve nasıl ısı verdiğini bilmeyen biri tesisatı yalnızca boru olarak görür.

İkinci yarıyıl temel becerileri ekler: Temel Elektrik, Boru Kaynakçılığı ve Bilgisayar Destekli Çizim. Boru kaynakçılığının zorunlu ders olması, bu mesleğin bağlantı işini kendi elinde yaptığını gösterir. Bu dönemin seçmeli havuzunda Yanma Teknolojisi, Akışkanlar Mekaniği, Çevre Koruma, Proje Kültürü, Araştırma Yöntem ve Teknikleri ile İletişim gibi dersler bulunur; yanma teknolojisi ile akışkanlar mekaniği, alanın iki temel sorusunun adıdır.

Üçüncü yarıyıl şebekeye ve cihaza birlikte bakar: Gaz Şebeke Tasarımı, Doğal Gazlı Evsel ve Endüstriyel Cihazlar, Isıtma Sistemleri, Doğalgaz Tesisatı ve staj. Aynı dönemin seçmeli havuzu mesleğin yan yollarını gösterir: Tesisat Meslek Resmi, Etüt Proje Teknikleri, Enerji Yönetimi, Güneş Enerjisi, Yenilenebilir Enerji Kaynakları, Petrol ve Doğal Gaz Sondaj Teknolojileri, Kalite Yönetim Sistemleri, Kalite Güvencesi ve Standartları, İşletme Yönetimi, Mesleki Yabancı Dil ve İşyeri Eğitimi.

Dördüncü yarıyıl ölçeği büyütür: İklimlendirme Tekniği, Doğalgaz Dağıtım Hatları, Isıtma Sistemlerinin ikinci basamağı, Kızgın Su ve Buhar Tesisatı ve ikinci staj. Bu dönemin seçmeli havuzunda Doğalgaz Tesisatının ikinci basamağı, Endüstriyel Tesisatlar, Tahribatsız Muayene, Tesisat Servis Hizmetleri, Bakım Arıza ve Onarım, Etüt Proje Teknikleri, İşyeri Eğitimi, İlk Yardım, Meslek Etiği, İşletme Yönetimi ve Girişimcilik yer alır. Tahribatsız muayenenin bir gaz tesisatı programında bulunması dikkat çekicidir; kaynaklı bir birleşimin sağlamlığı, o birleşim bozulmadan denetlenmek zorundadır.

Planın bütününe bakıldığında üç eğilim görülür. Birincisi, program küçükten büyüğe ilerler: bina içi tesisattan dağıtım hattına, evsel cihazdan endüstriyel tesise ve buhar tesisatına. İkincisi, elle yapılan iş ile kâğıt üzerindeki iş plana birlikte yerleşmiştir; kaynakçılık ile proje çizimi aynı planda durur. Üçüncüsü, güvenlik ve kalite başlıkları dağınık değil, tekrar eden bir eksen olarak geçer.

Bu programın mezununun ilk adresi doğal gaz dağıtım şirketleri ile bu şirketlere iş yapan yetkili tesisat ve taahhüt firmalarıdır. Şehir içi hattın çekilmesi, servis hattının binaya alınması, sayaç ve basınç düşürücü bağlantıları, iç tesisatın projelendirilmesi ve devreye alınması bu firmaların işidir.

İkinci grup, gazı kullanan tarafta çalışan işletmelerdir: kazan dairesi ve buhar tesisatı olan fabrikalar, hastane ve otel gibi büyük binaların teknik servisleri, endüstriyel fırın ve kurutma hattı işleten tesisler. Bu yerlerde işin adı yeni kurulum değil, çalışan sistemi ayakta tutmaktır.

Üçüncü grup üretici ve servis tarafıdır: kombi, brülör, kazan ve gaz cihazı üreten fabrikaların üretim ve satış sonrası birimleri, yetkili teknik servisler, mekanik tesisat malzemesi satan ve uygulayan firmalar. Kendi işini kurmak bu alanda yaygın bir yoldur; planda girişimcilik ve işletme yönetimi derslerinin bulunması bu gerçekle uyumludur.

Kamu tarafında belediyeler, hastaneler, üniversiteler ve kamu binalarının teknik hizmet birimleri anılabilir. Bu rehber hangi kadroya hangi şartla girileceğini yazmıyor: kamuda tekniker kadrolarına atanma merkezî sınav ve ilan şartlarına bağlıdır, şartlar yıldan yıla değişir ve tek geçerli kaynak ilgili kurumun yayımladığı atama ilanıdır.

Önlisans mezunu için lisans tamamlama yolu Dikey Geçiş Sınavı'dır. Bu rehber, bu programdan hangi lisans programlarına geçilebileceğinin listesini bilerek vermiyor: o liste her yıl ÖSYM tarafından yayımlanan Dikey Geçiş Sınavı kılavuzunda yer alır ve değişir. Doğru adres o kılavuzdur.

Bu bölüm kurala uymayı karakter hâline getirmiş öğrenciye uygundur. Gazla çalışan bir tesisatta prosedürü atlamak, sızdırmazlık testini kısa kesmek ya da havalandırma kesitini gözle geçmek yalnızca kalitesiz iş değildir; doğrudan bir güvenlik meselesidir. Bu mesleği seçen kişi, işi hızlandırma baskısı altında bile adımı atlamamayı öğrenmek zorundadır.

Elini kirletmekten çekinmemek gerekir. İş kazan dairesinde, çatıda, bodrumda, kolon hattında ve açık havada geçer; boru taşımak, kaynak yapmak ve dar alanda çalışmak işin parçasıdır. Temiz ve sabit bir masa arayan biri burada mutsuz olur.

Fiziğin ısı ve akışkan tarafına ilgi işe yarar. Basınç, debi, yanma ve baca çekişi bu mesleğin dilidir. İlgi hesap tarafına kayarsa [makine mühendisliği](/bolum/makine-muhendisligi) rehberi okunmalıdır; sistemin soğutma ve havalandırma yüzü merak ediliyorsa [iklimlendirme ve soğutma teknolojisi](/bolum/iklimlendirme-ve-sogutma-teknolojisi) rehberi yakın bir alternatiftir.

Elektriğe kapalı olmamak gerekir. Gaz cihazlarının emniyet ve kumanda devreleri elektriklidir; alev yokluğunda gazı kesen düzenek de bir elektrik devresidir. Temel elektrikten korkan öğrenci planın bir bölümünde zorlanır.

Güvenlik kültürüne yatkınlık bu programda başka alanlardan daha ağır bir yer tutar. [İş sağlığı ve güvenliği](/bolum/is-sagligi-ve-guvenligi) rehberi bu ilginin ayrı bir program olarak nereye gittiğini gösterir.

Birinci not: bu bir önlisans programıdır ve mezuna mühendis unvanı vermez. Mühendislik hedefleniyorsa yol ya doğrudan lisans tercihi ya da mezuniyet sonrası Dikey Geçiş Sınavı'dır.

İkinci not: bu alanda birçok iş ayrı belge ve yetkilere bağlıdır. Yukarıda anıldığı gibi kanun sertifikayı Kurul tarafından verilen bir izin olarak tanımlar; diploma o izin değildir. Bu rehber ilgili yönetmelikleri, dağıtım şirketlerinin yetkili firma düzenlemelerini ve mesleki yeterlilik belgelerini incelemediği için hangi işin hangi belgeyi gerektirdiğini yazmıyor. Bu programın mezununa doğal gaz tesisatı yetki belgesi verildiği iddia edilmemektedir.

Üçüncü not: yukarıdaki ders listesi tek bir üniversitenin planıdır ve seçmeli havuzu geniştir. Tercih edilecek üniversitenin bilgi paketi ve ders planı mutlaka açılıp okunmalıdır; bazı üniversiteler bu programı makine bölümüne, bazıları elektrik ve enerji bölümüne bağlar ve bu bağlanma planın karakterini etkiler.

Dördüncü not: bu bölüm TYT puanıyla, ÖSYM tercih kılavuzunun önlisans programlarını içeren tablosundan tercih edilir. Programın hangi üniversitelerde açık olduğu, öğretim türü ve kontenjanı yıldan yıla değişir; bu bilgilerin tek geçerli kaynağı ilgili yılın tercih kılavuzudur.

Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.