Elektrik Makineleri Bakım ve Onarımı

Elektrik makinelerinin çalıştığı ortam, tümüyle özel bir teknik alan değildir. Elektriğin üretilmesi, iletilmesi, dağıtılması ve tüketiciye ulaştırılması, kamusal bir düzenleme çerçevesi içinde gerçekleşir. Bu çerçevenin merkezinde 6446 sayılı kanun bulunur. Bu başlıkta yer alan bütün alıntılar, resmî elektronik mevzuat metninden yapılmış üç ayrı okumanın karşılaştırılmasıyla elde edilmiştir ve yalnızca en az iki okumada karakter düzeyinde aynı çıkan metinler alıntılanmıştır.

Kanunun adı ELEKTRİK PİYASASI KANUNU olarak üç okumanın üçünde de aynı biçimde gelmiştir. Künye bilgileri de üç okumada birebir aynıdır: Kanun Numarası : 6446, Kabul Tarihi : 14/3/2013, Yayımlandığı Resmî Gazete: Tarih: 30/3/2013 Sayı: 28603, Yayımlandığı Düstur : Tertip: 5 Cilt: 53. Buradaki iki nokta işaretlerinin önündeki boşluk kullanımı tutarlı değildir; Resmî Gazete satırında iki noktadan önce boşluk yokken diğer satırlarda vardır. Bu tutarsızlık üç okumada da aynı biçimde gelmiştir, dolayısıyla okuma hatası değildir ve düzeltilmemiş, eşitlenmemiştir. Kabul tarihinin Resmî Gazete tarihinden önce gelmesi beklenen sıraya uygundur.

Kanunun ilk bölümünün başlığı BİRİNCİ BÖLÜM ve alt başlığı Amaç, Kapsam ve Tanımlar biçiminde iki okumada aynı gelmiştir; üçüncü okuma bu satırı hiç vermemiştir. Bu, o okumanın başlığı yok saydığı anlamına gelmez; o okumanın çıktısında bu kısım yer almamıştır ve bu bir kapsam eksikliğidir.

Kanunun birinci maddesi amacı düzenler ve gövdesi üç okumada da birebir aynı gelmiştir. Bu madde, elektriğin yeterli, kaliteli, sürekli, düşük maliyetli ve çevreyle uyumlu biçimde tüketicilerin kullanımına sunulmasını ve bunun rekabet ortamında özel hukuk hükümlerine göre faaliyet gösteren, mali açıdan güçlü, istikrarlı ve şeffaf bir elektrik enerjisi piyasasının oluşturulması yoluyla sağlanmasını amaçlar; bağımsız bir düzenleme ve denetimin yapılmasını da amacın parçası sayar. Bu ifade, bir bakım teknisyeninin günlük işiyle doğrudan ilgili görünmeyebilir; ancak sürekliliğin ve kalitenin kanun düzeyinde bir amaç olarak yazılmış olması, sahadaki bakım işinin neden kayıt altına alınan, planlanan ve denetlenebilen bir iş olduğunu açıklar.

İkinci madde kapsamı belirler ve gövdesi yine üç okumada da birebir aynı gelmiştir. Madde, elektrik üretimi, iletimi, dağıtımı, toptan satışı, perakende satışı, ithalat ve ihracatı, piyasa işletimi ile bu faaliyetlerle ilişkili tüm gerçek ve tüzel kişilerin hak ve yükümlülüklerini kapsar. Buradaki önem, mezunun etrafında dolaştığı fiziksel nesnelerin hangi faaliyet başlığı altında düzenlendiğini göstermesidir.

Kanunun üçüncü maddesi tanımlar maddesidir ve bu maddeden yalnızca bir bölümü doğrulanabilmiştir. Maddenin giriş cümlesi MADDE 3 – (1) Bu Kanunun uygulanmasında; biçiminde ve kapanış ifadesi ifade eder. biçiminde üç okumada da aynı gelmiştir. Aradaki bentlerin bir kısmı üç okumada, bir kısmı ise yalnızca iki okumada aynı çıkmıştır. Üç okumada da aynı çıkan bentler arasında dağıtım, dağıtım sistemi, dağıtım tesisi, iletim, iletim sistemi, üretim tesisi, tesis, yan hizmetler, kojenerasyon, mikrokojenerasyon tesisi, şarj istasyonu, elektrikli araç ve teknik ve teknik olmayan kayıp gibi kavramların tanımları bulunur. Bu tanımlar, mezunun çalışacağı fiziksel nesnelerin kanun düzeyindeki karşılıklarıdır. Bir dağıtım tesisinin ne olduğunu kanun tanımlar; o tesiste duran transformatörün bakımını mezun yapar. Bu iki cümle arasındaki ilişki, alan ile kanun arasındaki bağın tam olarak ne kadar olduğunu gösterir.

Aynı maddenin bazı bentleri yalnızca iki okumada aynı çıkmıştır. Bu bentlerde üçüncü okuma, metindeki değişiklik parantezlerini sistematik olarak silmiştir; yani üçüncü okuma bu bentleri vermemiş değil, farklı biçimde vermiştir. Bir bent ise hiçbir biçimde kullanılamamıştır: iki okuma Yap-İşlet-Devret biçimini verirken bir okuma Yap-İşletDevret biçimini vermiştir. Bu, metnin satır sonunda bölünmesinden kaynaklanan bir sözcük kaynaşmasıdır ve bu nedenle o bent alıntılanmamıştır. Kaynaktaki yazım düzeltilmemiştir.

Dördüncü madde elektrik piyasası faaliyetlerini sayar ve gövdesi üç okumada da birebir aynı gelmiştir. Madde, üretim, iletim, dağıtım, toptan satış, perakende satış, piyasa işletim ve ithalat ile ihracat faaliyetlerini piyasa faaliyeti olarak sayar; ayrıca bir bendinde toplayıcılık faaliyetinin sonradan eklendiği görülür. Bu son bent yalnızca iki okumada aynı çıkmıştır, üçüncü okuma bu bendi vermemiştir; bu nedenle bendin varlığı belirtilmiş, gövdesi tam alıntı olarak sunulmamıştır.

Beşinci madde lisans esaslarını düzenler ve bu madde de kısmen doğrulanabilmiştir. Maddenin birinci ve ikinci fıkraları üç okumada da aynı gelmiştir. İkinci fıkranın bir bendinde şu ifade yer alır: Lisanslar, en çok kırk dokuz yıl için verilir. Üretim, iletim ve dağıtım lisansları için geçerli olan asgari süre on yıldır. Bu ifade, alanın kurumsal zaman ölçeğini gösterir; bir dağıtım tesisi onlarca yıl boyunca aynı lisans çatısı altında işletilir ve o tesisteki makinelerin bakımı bu uzun zaman ölçeğinin içinde planlanır. Maddenin üçüncü fıkrasından sonraki fıkralar yalnızca iki okumada aynı çıkmıştır; üçüncü okumanın çıktısı ikinci fıkranın bir bendinde kesilmiştir ve bu bir kapsam eksikliğidir, o okumanın metni reddettiği anlamına gelmez.

Beşinci maddenin üçüncü fıkrasının ilk bendi, bu raporun en öğretici noktasıdır. Bu bent iki okumada da gelmiştir, ancak iki okuma tek bir harfte ayrışmıştır: bir okuma sermaya payı biçimini, diğer okuma sermaye payı biçimini vermiştir. Karakter düzeyinde aynı olan bir çift bulunmadığı için bu bent hiç alıntılanmamıştır ve metinde hangi yazımın basılı olduğuna dair hiçbir iddia kurulmamıştır. İki yazım da geldiği gibi yazılmış, hiçbiri düzeltilmemiştir. Bu örnek, üç okumanın uyuşmasının neyi ortadan kaldırıp neyi kaldırmadığını somut olarak gösterir: uyuşma okuma ve çıkarım hatasını eler, belge dönüştürme hatasını elemez. Aynı fıkranın ikinci bendi iki okumada da mülga olarak gelmiştir; bu bendin mülga olduğu belirtilmiş, sözcükleri birebir verilmemiştir, çünkü okumalardan biri parantez içi ifadeyi kısaltmıştır.

Kanun ile bu program arasındaki örtüşmenin sınırı açıkça çizilmelidir. Doğrulanan maddeler, mezunun etrafında çalışacağı nesneleri tanımlar, bu nesnelerin içinde bulunduğu faaliyetleri kapsama alır ve bu faaliyetlerin bir lisans rejimine bağlandığını gösterir. Bunların hiçbiri, bu kanunun bu programı kurduğu, ders planını belirlediği ya da mezunun mesleki tanımını düzenlediği anlamına gelmez. Kanun, alanın içinde durduğu kamusal çerçeveyi çizer; programın kendisini çizmez.

Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Doğrulama üç okumayla yapılmıştır, dördüncü bir okuma yapılmamıştır; aynı adres yaklaşık on beş dakika boyunca önbellekte tutulduğu için üç okumanın büyük olasılıkla tek bir belge dönüştürme çıktısı üzerinde çalıştığı kabul edilmelidir, dolayısıyla üç okumanın uyuşması yalnızca okuma ve çıkarım hatasını eler, belge dönüştürme hatasını elemez. Bu kanundan tam gövdesiyle doğrulanabilen madde sayısı üçtür: birinci, ikinci ve dördüncü maddeler. Bu batch için konulan beş madde hedefi karşılanamamış, en az üç madde eşiği karşılanmıştır; bu sayı gizlenmemektedir. Üçüncü maddenin bir bendi bir bedel tanımı içerdiği için para ölçüsü yasağı gereği düşürülmüştür. Beşinci maddenin birinci fıkrasının bir bendi ile ikinci fıkrasının bir bendi lisans bedellerine ilişkin oldukları için yine aynı yasak gereği düşürülmüştür; her üç düşürmenin gerekçesi burada yazılıdır. Beşinci maddenin üçüncü fıkrasının ilk bendi yukarıda anlatılan tek harflik ayrışma nedeniyle alıntı dışı bırakılmıştır. Üçüncü maddenin alıntılanmayan bentleri, raporu yazanın bir alt küme tercihidir; alıntılanmamış olmaları o bentler hakkında herhangi bir iddia taşımaz. Beşinci maddenin dördüncüden sekizinciye kadar olan fıkraları ile onuncu fıkrası, alıntı hacmini sınırlamak için dışarıda bırakılmıştır; kullanılamaz oldukları için değil. Bir okuma kanunda bir on dördüncü fıkra üretmiştir; bu tek tanıklı kaldığı için hakkında hiçbir iddia kurulmamıştır. Künyedeki Düstur sayfa değeri hiçbir okumada gelmemiştir; bu bir kapsam eksikliğidir, sayfa değerinin bulunmadığı anlamına gelmez. Kanunun ileri maddeleri hiç istenmemiştir. İkinci bölüm başlığı yalnızca bir okumada geldiği için kullanılmamıştır. Yedek olarak belirlenen kanunlar hiç açılmamıştır ve bu nedenle bu kayıtta onlara ilişkin hiçbir ifade yer almamaktadır.

Bu başlıkta anlatılan ders planı, Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi bünyesindeki Kadirli Meslek Yüksekokulu için yayımlanmış plandır. Bu plan bir üniversitenin kendi yayımladığı plandır; ulusal ortak bir öğretim programı değildir. Bu programı açan başka üniversiteler varsa, onların planları bu plandan farklı olabilir ve bu rehber onların planları hakkında hiçbir iddia taşımaz.

Plan dört yarıyıla bölünmüştür ve her yarıyıl kendi başlık bloğu altında yayımlanmıştır. Aşağıdaki ders adları, plan sayfasında basılı olduğu biçimde aktarılmıştır; hiçbiri çevrilmemiş, hiçbirinin yazımı düzeltilmemiştir.

Birinci yarıyılda şu ders adları basılıdır: Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi I, Dijital Okuryazarlık, Temel Elektrik I, Fizik, Atölye Güvenliği ve Uygulamaları, Matematik I, Türk Dili I, Yabancı Dil: İngilizce I, Malzeme Bilgisi, Elektrik-Elektronik Atölyesi I, Bakım-Onarım Temelleri, İş Sağlığı ve Güvenliği, Temel Bilgi Teknolojileri. Bu yarıyılda ayrıca Güz seçmeli adlı bir yer tutucu satır bulunur.

İkinci yarıyılda şu ders adları basılıdır: Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi II, Temel Elektrik II, Elektrikli Makinelere Giriş, Matematik II, Staj Uygulaması, Türk Dili II, Yabancı Dil: İngilizce II, Elektrik-Elektronik Atölyesi II, Teknik Resim ve Bilgisayar Destekli Çizim, Elektro Manyetik Alan Teorisi, Kontrol Sistemleri Temelleri. Bu yarıyılda da Bahar seçmeli adlı bir yer tutucu satır bulunur.

Üçüncü yarıyılda şu ders adları basılıdır: Endüstriyel Güç Sistemleri ve Transformatörler, Sayısal Elektronik, Güç Elektroniği I, Elektrik Makineleri I: DA ve Asenkron Motorlar, Yönlendirilmiş Çalışma I, Bağımlılık ve Bağımlılıkla Mücadele, Elektromekanik Sistemler, Yenilenebilir Enerji Sistemleri, Makine Sarma ve Onarım, Teknisyenler için Proje Yönetimi, Robotik Sistem Bakımı, Elektrik Tesisat ve Projeleri, Motor Sürücüleri ve Otomasyonu, Sinyaller Ve Sistemler, Güç Sistemleri Analizi, Elektromekanik Kumanda Sistemleri, Akıllı Şebekeler ve Enerji Verimliliği. Bu yarıyılda güz seçmeli yer tutucuları bulunur.

Dördüncü yarıyılda şu ders adları basılıdır: Özel Tesisat, Elektrik Makineleri II: Senkron, Adım ve Özel Motorlar, Arıza Tespit ve Teşhis Yöntemleri, Güç Elektroniği II, Yönlendirilmiş Çalışma II, Enerji Depolama, Gönüllülük Çalışmaları, Afet ve Risk Yönetimi, Programlanabilir Denetleyiciler, Scada Sistemleri, İleri Sayısal Uygulamaları, Elektrik Tesisatı ve Projeleri II, Yüksek Gerilim Bakım Onarım Teknikleri, Bakım Türleri ve Planlaması, Saha Uygulamaları ve Proje Geliştirme, Kalite Güvencesi ve Standartlar, Mesleki Teknik Yöntemler, Soğutma Tekniği, Enerji Verimliliği, Girişimcilik ve Mesleki Etik, Proje Yönetimi ve Teknik Raporlama. Bu yarıyılda da bahar seçmeli yer tutucuları bulunur.

Bu plan okunduğunda görülen ilk şey, ilk yılın büyük ölçüde temel derslerle kurulduğudur. Temel Elektrik I ve Temel Elektrik II, Matematik I ve Matematik II, Fizik ve Malzeme Bilgisi, alanın üzerine kurulacağı zemini oluşturur. Bunların yanında Atölye Güvenliği ve Uygulamaları ile İş Sağlığı ve Güvenliği derslerinin daha ilk yarıyılda yer alması dikkat çekicidir; bu, çalışılan nesnenin doğrudan tehlike taşıdığı bir alanda güvenliğin sonraya bırakılmadığını gösterir. Elektrik-Elektronik Atölyesi I ve II dersleri her iki yarıyılda da bulunur; bu, uygulamanın teoriyle eşzamanlı yürütüldüğü anlamına gelir. Bakım-Onarım Temelleri dersinin birinci yarıyılda yer alması, programın adındaki işin en baştan tanıtıldığını gösterir.

İkinci yıla geçildiğinde derslerin adları belirgin biçimde uzmanlaşır. Elektrik Makineleri I: DA ve Asenkron Motorlar ile Elektrik Makineleri II: Senkron, Adım ve Özel Motorlar, programın merkezindeki makine ailelerini iki ayrı derse bölerek ele alır. Güç Elektroniği I ve Güç Elektroniği II, bu makineleri süren devreleri konu edinir. Makine Sarma ve Onarım ile Arıza Tespit ve Teşhis Yöntemleri, doğrudan onarım işine ayrılmış derslerdir. Bakım Türleri ve Planlaması dersi ise bakımın kendisini bir yöntem konusu olarak ele alır. Programlanabilir Denetleyiciler ve Scada Sistemleri dersleri, makinenin bağlı olduğu otomasyon katmanını getirir. Yüksek Gerilim Bakım Onarım Teknikleri, çalışılan gerilim seviyesinin yükselebileceğini gösterir. Yenilenebilir Enerji Sistemleri, Enerji Depolama, Enerji Verimliliği ve Akıllı Şebekeler ve Enerji Verimliliği dersleri, alanın enerji tarafındaki güncel konularla temasını kurar; bu derslerin varlığı, [hidrojen ve enerji depolama teknikerliği](/bolum/hidrojen-ve-enerji-depolama-teknikerligi) ve [hibrid ve elektrikli taşıtlar teknolojisi](/bolum/hibrid-ve-elektrikli-tasitlar-teknolojisi) gibi programlarla konu ortaklığının nerede kurulduğunu da gösterir.

Planda ayrıca alan dışı görünen dersler de vardır: Bağımlılık ve Bağımlılıkla Mücadele, Gönüllülük Çalışmaları, Afet ve Risk Yönetimi, Dijital Okuryazarlık. Bu dersler, alanın teknik içeriğine değil, yükseköğretimin genel amaçlarına bağlıdır ve planda basılı oldukları için burada aktarılmıştır. Teknisyenler için Proje Yönetimi ile Proje Yönetimi ve Teknik Raporlama dersleri, sahada yapılan işin yazıya dökülmesi ve planlanmasıyla ilgilidir. Girişimcilik ve Mesleki Etik dersi ise mezunun kendi işini kurma olasılığına ve mesleki davranış kurallarına değinir. Staj Uygulaması dersinin ikinci yarıyılda yer alması, iş yeri deneyiminin programın erken bir aşamasına yerleştirildiğini gösterir.

Planda iki ders adı aynı kökten türemiş görünmektedir: üçüncü yarıyıldaki Elektrik Tesisat ve Projeleri ile dördüncü yarıyıldaki Elektrik Tesisatı ve Projeleri II. Bu iki ad, iki ayrı blokta iki farklı yazımla basılmıştır; burada birleştirilmemiş, ikisi de geldiği gibi yazılmıştır.

Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Bu ders planı için üç okuma yapılmıştır ve bu üç okuma tek bir kaynaktan, tek bir yayımlayıcı adresten gelmektedir; ikinci bir kaynak yoktur. Bu, bu programın planını yayımlayan başka bir kurum bulunmadığı anlamına gelmez; yalnızca bu doğrulamada ikinci bir kaynak açılmadığını belirtir. Üç okumadan ikincisi hiçbir ders adı vermemiştir; yalnızca sütun başlıklarını ve seçmeli havuz kodlarını vermiştir, bu bilerek böyle yapılmıştır ve o okuma reddedilmemiştir. Yukarıda aktarılan ders adları, koordinasyon notunda altmış bir olarak sayılmış, yarıyıl listelerinin toplamı ise altmış iki olarak çıkmıştır; iki sayı arasında hakemlik yapılmamış, her iki sayı da burada yazılmıştır. Düşürülen ders adı yoktur; alınan bütün ders adları yukarıda aktarılmıştır. Programın seviyesi sayfada basılı değildir; dört yarıyıl bloğunun varlığından çıkarımla önlisans kabul edilmiştir, bu bir çıkarımdır, sayfadan okunmuş bir bilgi değildir. Programın iki yıllık süresi de sayfada basılı değildir. Üniversitenin adı sayfada basılı değildir; alan adından çıkarılmıştır. Plan sayfasında basılı olan tek birim adı Kadirli Meslek Yüksekokulu ifadesidir; üniversite adı yalnızca ön adım niteliğindeki başka sayfalarda görülmüştür ve bu, plan sayfasına ait bir kanıt sayılmamıştır. Üçüncü okuma program adını Kadirli Meslek Yüksekokulu ile birlikte tek satırda vermiştir; bu fark not edilmiş, birleştirilmemiştir. Seçmeli havuzlar doldurulmamıştır; havuz kodları ve yer tutucu satırlar sayfada basılı olduğu gibi bırakılmış, içerikleri açılmamıştır. Yer tutucu satır sayısı okumalar arasında altı, beş ve altı olarak farklı gelmiştir; üç değer de burada yazılmıştır, hakemlik yapılmamıştır. Üçüncü okuma otuz sekiz satırın seçmeli olarak işaretlendiğini bildirmiştir; bu sayı taşınmış, doğrulanmamıştır ve diğer okumalar yanlış ilan edilmemiştir. Blok başlığının yazımı okumalar arasında büyük harf kullanımı bakımından farklı gelmiştir; düzeltilmemiştir. İki ders adı okumalar arasında birer harf farkıyla gelmiştir; her iki yazım da kaydedilmiş, düzeltilmemiştir. Üçüncü yarıyılda bir yer tutucu satırın hangi iki ders arasında bulunduğu konusunda okumalar ayrışmıştır; bu ayrışma çözülmemiştir. Sayfadaki ders kodu, saat, zorunlu ya da seçmeli ayrımı, kredi ve öğretim şekli sütunları hiç alınmamıştır. Ders adlarındaki kısaltmalar açılmamıştır. Sayfa hiçbir puan türü yayımlamamaktadır; bu kaydın puan türü bu sayfaya değil, sınav kurumunun program tablosuna dayanmaktadır. Bu batch boyunca yapılan ders planı araştırmasında yükseköğretim tercih atlası adresi onlarca kez karşımıza çıkmış, hiçbir kez ders planı kaynağı olarak açılmamıştır; kaynaklar listesindeki atlas adresi yalnızca program tablosu içindir. Ön adım olarak açılan bazı sayfalar plan sayfasıyla aynı sunucu üzerinde olmakla birlikte ders planı vermemiştir; bu, o sunucunun engelli olduğu anlamına gelmez.