Elektrikli Cihaz Teknolojisi

Elektrikli bir cihazın piyasaya çıkması, satılması, mühürlenmesi, bozulduğunda kimin tarafından açılacağı ve hangi teşkilat eliyle onarılacağı yalnızca üreticinin tercihine bırakılmış bir konu değildir; birçok cihaz türünde bunun bir kamusal çerçevesi vardır. Bu çerçeveye değen metinlerden biri 3100 sayılı kanundur. Kanunun adı kaynakta "KATMA DEĞER VERGİSİ MÜKELLEFLERİNİN ÖDEME KAYDEDİCİ CİHAZLARI KULLANMALARI MECBURİYETİ HAKKINDA KANUN" olarak yayımlanmıştır.

Kaynağın künyesinde kanun numarası 3100, kabul tarihi 6/12/1984, Resmî Gazete tarihi 15/12/1984 ve sayısı 18606, Düstur bilgisi ise tertip 5, cilt 24 ve sayfa 130 olarak görülmüştür. Bu kanunun beş maddesinin kenar başlıkları kaynakta Kapsam, Ödeme kaydedici cihazlar, Satış fişleri, Satış ve onarım ve Onay olarak yayımlanmıştır.

Bu kanunun bu programla bağı, kanunun asli amacında değil, cihazın kendisine ilişkin hükümlerinde kuruludur ve metinsel olarak gösterilebilir. İkinci madde cihaz sınıfını doğrudan elektronik cihaz olarak tanımlar; madde kaynakta şöyle başlar: "Madde 2 – 1. Ödeme kaydedici cihazlar, bu Kanunla ve Maliye ve Gümrük Bakanlığınca belirlenen şartları taşıyan elektronik yazar kasalar, yazıcı tertibatı bulunan elektronik teraziler veya elektronik terminaller gibi cihazlardır." Aynı maddenin ikinci paragrafı cihazın kendisine teknik ve işlevsel şart koşar: cihazın "mekanik, elektronik veya manyetik müdahalelere karşı korunmuş harici bir enerjiye ihtiyaç göstermeyen sadece pozitif işlem kabul eden toplam tahsilat ve vergi tutarlarını kaydeden bir mali hafızasının olması", "mali hafıza ile bağlantısının açılması halinde çalışmaması", "yetkili kimseler dışında cihaza müdahaleye imkan vermeyecek tarzda hayati bölümlerin muhafazasının tek bir vida ile kapatılmasına ve üzerinin özel bir mühürle mühürlenmesine uygun yapıda olması" ve "makine içerisine tespit edilmiş mali hafızaya da kaydedilen bir sicil numarasının bulunması" kaynakta bu ifadelerle yazılıdır.

Alanın bakım ve onarım tarafıyla bağı kuran hüküm dördüncü maddedir. Maddenin ikinci paragrafı kaynakta şöyle başlar: "2. Arızalanan ödeme kaydedici cihazların tamiri, bunları üreten veya ithal eden kişi veya kuruluşların yetkili servis elemanlarınca yapılabilir. Cihazların mühürü yetkili elemanlar tarafından açılabilir ve tamir işlemini takiben yine aynı elemanlar tarafından mühürlenir." Aynı paragrafta üretici ve ithalatçıya bir yükümlülük yüklenir: "Üretici veya ithalatçı kişi veya kuruluşların kuracakları bakım ve onarım servislerinin arızalanan cihazları kendilerine başvuru tarihinden itibaren en kısa sürede çalışır hale getirmeleri şarttır." Yapılan işin belgelenmesi de aynı yerde yazılıdır: "Yapılan tamir işleri başlama ve bitiş tarih ve saatlerini de gösterir şekilde ayrıntılarıyla cihazın ruhsatnamesine kaydedilir." Servis teşkilatının kendisi de bir denetim rejimine bağlanır: "Üretici veya ithalatçı kişi veya kuruluşların kuracakları bakım ve onarım teşkilatlarının uyacakları şartlar ve esaslar Maliye ve Gümrük Bakanlığınca tespit edilir ve denetlenir."

Beşinci madde ise cihaz modelinin onay rejimini kurar. Maddenin ilk paragrafı kaynakta şöyledir: "Madde 5 – 1. Ödeme kaydedici cihaz modellerinin bu Kanun ve Maliye ve Gümrük Bakanlığınca belirlenen şartlara uygunluğu, kuruluş şekli aşağıda belirlenen Komisyonun görüşü alınarak Maliye ve Gümrük Bakanlığınca onaylanır." Onayın süresi ve uzatılması kaynakta şöyle yazılıdır: "3. Ödeme kaydedici cihaz modellerinin onayı üç yıl için geçerli olup, eşit süreler itibariyle uzatılabilir. Uzatma reddedildiği takdirde, onaylanan modele uygun faaliyette bulunan cihazlar için onay hükümleri geçerli sayılır." Onayın iptali de aynı maddede, doğrudan bakım ve onarım şartlarına bağlanmıştır: "4. Ödeme kaydedici cihazların kullanımı sırasında başlangıçta verilen garantiye uygun düşmeyen kusurlar ortaya çıktığı, onaylanan modele uygun olmayan cihazların üretildiği veya ithal edildiği ve satış sonrası bakım ve onarım konusunda öngörülen şartlara uyulmadığı takdirde modelin onayı iptal edilir."

Bu hükümlerin bu program için anlamı doğrudan sözcük düzeyindedir. Bir elektrikli cihazın model onayı, cihazın taşıması gereken teknik ve işlevsel şartlar, mühürlenmesi, mührün yalnızca yetkili eleman tarafından açılıp yeniden kapatılması, yetkili servis eliyle bakım ve onarım, onarımın cihazın belgesine kaydedilmesi ve servis teşkilatının idarece denetlenmesi — elektrikli cihaz teknolojisi mezununun fiilen içinde çalıştığı çerçevenin bütün unsurları — bu kanunun doğrulanmış maddelerinde birebir yazılıdır.

Örtüşmenin sınırı da aynı açıklıkla yazılmalıdır. Bu kanun elektrikli cihaz teknolojisinin kanunu değildir. Kanunun asli amacı belge düzeni ve vergi yükümlülüğüdür; bu program bu kanunla kurulmamıştır, kanunun ders planına ilişkin hiçbir hükmü yoktur, mezunun meslek tanımını, unvanını ya da yetkisini düzenlemez ve bu rehberdeki hiçbir kariyer ifadesi bu kanuna dayandırılmamıştır. Kanunda geçen kurum ve unvan adları kaynakta olduğu gibi bırakılmıştır; bugünkü karşılıkları hakkında hiçbir iddia kurulmamıştır. Kanunun güncel hâli, yürürlük durumu ve değişiklik zinciri için kaynak listesindeki resmi adres esas alınmalıdır.

Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Kanun metni birbirinden farklı ifadeyle yazılmış üç ayrı okumayla çekilmiş, yalnızca en az iki okumada karakter düzeyinde aynı çıkan öğeler alıntılanmıştır; dördüncü okuma yapılmamıştır. Bu yöntemin kendi sınırı ayrıca kaydedilmelidir: üç okuma da aynı zaman aralığında yapıldığı ve okuma aracı aynı adres için yanıtı bir süre önbelleğe aldığı için okumalar büyük olasılıkla tek bir belge dönüşümü üzerinde çalışmıştır. Dolayısıyla okumalar arası mutabakat yalnızca okuma ve çıkarım hatasını eler, kaynağın metne dönüştürülmesi sırasında oluşmuş bir bozulmayı elemez; dönüşüm katmanında oluşmuş bir anomali üç okumada da aynı görünüp yanlışlıkla doğrulanmış sayılabilir. Bu belgede böyle bir anomali fiilen gözlenmiştir: birinci maddenin ilk paragrafı numara işareti taşımadan başlarken sonraki paragraflar numaralanmıştır ve bu asimetri üç okumada da özdeş göründüğü için mutabakatla elenememiştir; ilk paragrafın numara işaretinin kaynakta yerinde olup olmadığına dair hiçbir iddia kurulmamıştır. Beşinci maddenin üçüncü ve dördüncü paragrafları yalnızca iki okumanın kesişiminde, yani birinci ve üçüncü okumada doğrulanmıştır; ikinci okuma bu iki paragrafı hiç getirmemiştir ve bu iki paragraf bu nedenle daha zayıf bir kesişim etiketiyle alıntılanmıştır. Madde numarası ile gövde arasındaki ayraç biçimi yalnızca ikinci ve üçüncü okumanın kesişiminde doğrulanabilmiş, birinci okuma bu ibareleri kendi biçimlendirmesiyle yeniden yazdığı için sayıma alınmamıştır. Kanunun altıncı ve sonraki maddeleri hiçbir okumada istenmemiş ve getirilmemiştir; bu maddelerin varlığı ya da içeriği hakkında bu rehberde hiçbir malzeme ve hiçbir iddia yoktur. Dipnot gövdeleri alınmamıştır; bu kanun için hiçbir okuma dipnot vermemiştir ve kanunda dipnot bulunup bulunmadığı yönünde olumsuz bir iddia kurulmamıştır. Tek okumada kalan öğeler kullanılmamıştır: kabul tarihi satırının sonundaki fazladan boşluk ile birinci okumanın kanun adına, kenar başlıklara ve madde numaralarına eklediği biçimlendirme işaretleri belgede karşılığı teyit edilmemiş biçimsel eklemeler sayılmış ve alıntılanmamıştır. Aday seçimi tarafında da eksik bırakılanlar vardır: bu program için sıraya konulan ikinci ve üçüncü aday numaralar, yani 3093 ve 4760, hiç çekilmemiştir; birinci aday bütün ölçütleri karşıladığı anda durulmuştur ve bu iki numara hakkında bu rehberde hiçbir künye, ad ya da madde iddiası yoktur, varlıkları da doğrulanmamıştır. 655 numaralı düzenleme ise aday listesine hiç alınmamıştır: kaynak sitede bu rehberin kullandığı adres kalıbının dışında bir şemayla yayımlandığı için kalıp dışına çıkılmamış ve bu düzenleme hiç denenmemiştir; bu bir erişim başarısızlığı kaydı değildir, hiç denenmemiş olma kaydıdır. Yürürlük durumu, güncel kurum adları ve değişiklik zinciri araştırılmamıştır. Taban puan, başarı sıralaması, kontenjan, maaş, ücret ve istihdam oranı hiç toplanmamıştır.

Bu programın somut örneği için iki ayrı üniversitenin yayımlanmış ders planı okundu. İki plan birleştirilmedi; ayrı ayrı sunuluyor ve aralarında ortak ya da farklı ders çıkarımı yapılmıyor.

Birinci kaynak Çankırı Karatekin Üniversitesi'nin bologna bilgi sistemi sayfasıdır. Sayfa programı "Elektrikli Cihaz Teknolojisi" adıyla yayımlamaktadır ve birim adı sayfada "MESLEK YÜKSEKOKULU" olarak geçmektedir. Plan dört yarıyıl üzerine kuruludur ve yarıyıl başlıkları sayfada 1. YARIYIL DERS PLANI biçiminden 4. YARIYIL DERS PLANI biçimine kadar yayımlanmıştır.

Bu planın birinci yarıyılının dersleri Soğutma Tekniği, Elektrik ve Elektronik Ölçme Teknikleri, Lehimleme Teknikleri, Mesleki Matematik I, Teknolojinin Bilimsel İlkeleri, Doğru Akım Devreleri, Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi I, Türk Dili I ve İngilizce I olarak yayımlanmıştır. İlk yarıyıl ölçmeyi, doğru akım devresini, lehimlemeyi ve soğutmayı aynı anda açar; öğrenci daha ilk dönemde elini hem ölçü aletine hem havyaya uzatır.

İkinci yarıyılın dersleri Bilgisayar Destekli Tasarım I, Ev Cihazları I, Isıtıcı ve Pişiriciler, Mesleki Matematik II, Anolog Elektronik, Alternatif Akım Devre Analizi, Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi II, Türk Dili II, Almanca II ve İngilizce II olarak yayımlanmıştır. Bu yarıyıl planın ilk cihaz dersini getirir: ev cihazları ile ısıtıcı ve pişiriciler, o güne kadar öğrenilen devre bilgisinin bir ürünün içinde nasıl durduğunu gösterir. Bu yarıyıldaki Anolog Elektronik adı sayfada bu imla ile yayımlanmıştır ve düzeltilmemiştir; Almanca II dersi de sayfada bu yarıyılda bu biçimde yayımlanmıştır ve olduğu gibi bırakılmıştır.

Üçüncü yarıyılın dersleri Bilgisayar Destekli Tasarım II, Ev Cihazları II, Elektrik Motorları ve Sürücüleri, Sistem Analizi ve Tasarım I, Mikro Denetleyiciler ve Elektrik Bakım ve Arıza Bulma olarak yayımlanmıştır. Bu yarıyıl alanın omurgasıdır: motor ve sürücü, denetleyici ve arıza bulma aynı dönemde bir araya gelir.

Dördüncü yarıyılın dersleri İş Sağlığı ve Güvenliği, Küçük Ev Aletleri, Sistem Analizi ve Tasarım II, Elektrikli Cihaz Teknolojisi Stajı ve Programlanabilir Denetleyiciler olarak yayımlanmıştır. Son yarıyıl küçük ev aletlerini, programlanabilir denetleyicileri ve stajı bir arada kurar.

İkinci kaynak Tekirdağ Namık Kemal Üniversitesi Malkara Meslek Yüksekokulu'nun ders kataloğu sayfasıdır. Sayfa başlığı birebir "Elektrikli Cihaz Teknolojisi Ders Kataloğu" olarak yayımlanmıştır ve birim adı sayfada "Malkara Meslek Yüksekokulu" olarak geçmektedir. Bu sayfada gruplandırma yarıyıl adıyla değil, sınıf ve yarıyıl birlikte yazılarak yapılmıştır; başlıklar sayfada yayımlandığı gibi aktarılmaktadır. Aşağıda geçen parantez içindeki seçmeli ifadeleri ders adının parçası değildir; sayfadaki satır etiketini belirtmek için eklenmiştir.

Bu planın birinci sınıf güz yarıyılı dersleri Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi I, Dijital Okuryazarlık, Doğru Akım Devreleri, Elektrik Tesisatları, İş Güvenliği, Matematik I, Ölçme Tekniği, Türk Dili I, Yabancı Dil I (İngilizce) ve seçmeli satırında yayımlanan Teknik Alanlar için Mesleki İngilizce olarak yayımlanmıştır.

Birinci sınıf bahar yarıyılı dersleri Alternatif Akım Devreleri, Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi II, Matematik II, Mesleki Teknik Yöntemler, Temel Elektronik, Trafo ve Doğru Akım Makineleri, Türk Dili II, Yabancı Dil II (İngilizce) ile seçmeli olarak yayımlanan Bilgisayar Destekli Teknik Çizim, Mesleki İngilizcede İletişim Becerileri ve Sensörler ve Tranduserler olarak yayımlanmıştır. Sensörler ve Tranduserler adı sayfada bu imla ile yayımlanmıştır ve düzeltilmemiştir.

İkinci sınıf güz yarıyılı dersleri Arıza Analizi, Cihaz Yazılım Geliştirme, Elektrikli Cihazlar ve Kontrol Sistemleri, Elektrikli Ev Aletleri, Elektrik Motorları, Elektromekanik Kumanda Sistemleri, Güç Elektroniği ile seçmeli olarak yayımlanan Elektrikli Sistemler ve Donanımları, İşyeri İletişimi için İngilizce, Sarım Tekniği, Sayısal Elektronik ve üniversite seçmelisi olarak yayımlanan Web Programlama olarak yayımlanmıştır. Bu dönem bu planın en yoğun cihaz dönemidir; cihaz yazılımı geliştirme dersi, alanın kart ve yazılım tarafına ne kadar yaklaştığını gösterir.

İkinci sınıf bahar yarıyılı dersleri Staj ile seçmeli olarak yayımlanan Bilgisayar Destekli Tasarım, Elektrikli Cihaz Montaj ve Test Teknikleri, Elektrikli Cihaz Uygulamaları, Elektronik Devre Tasarımı, İş Yeri Eğitimi, İş Yeri Uygulaması, Mesleki Amaçlı İngilizce, Özel Tasarımlı Motorlar, Özel Tesisat Tekniği, Pano Tasarım ve Montajı ve Programlanabilir Denetleyiciler olarak yayımlanmıştır. Son dönem büyük ölçüde iş yeri ve uygulama üzerine kuruludur.

Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. İki kaynağın her biri birbirinden farklı ifadeyle yazılmış iki ayrı okumayla okunmuştur; birinci kaynakta yukarıda sayılan otuz ders adı, ikinci kaynakta yukarıda sayılan kırk beş satır iki okumada da aynı çıkmıştır ve hiçbir ders adı düşürülmemiştir. Öğretim düzeyi iki kaynağın hiçbirinde sayfa gövdesinde basılı bir ifade olarak doğrulanamamıştır. Birinci kaynakta düzey sözcüğü sayfada geçmemektedir; ön lisans düzeyi buradaki meslek yüksekokulu ibaresinden ve dört yarıyıllık plan yapısından yapılan bir çıkarımdır. İkinci kaynakta da düzey sözcüğü sayfa gövdesinde geçmemektedir; üçüncü bir hedefli kontrolde bu sözcüğün yalnızca sayfanın anahtar sözcük alanında bulunduğu, gövde metninde bulunmadığı saptanmıştır ve düzey bu şerhle bildirilmektedir. Üniversite adı bakımından iki kaynak ayrışır ve bu ayrım açıkça yazılmalıdır: ikinci kaynakta üniversite adı sayfada yazılı kabul edilmiştir, buna karşılık birinci kaynakta iki okuma uyuşmamıştır — bir okuma üniversite adını sayfa başlığından verdiğini bildirmiş, öteki okuma sayfada yalnızca birim adının bulunduğunu bildirmiştir. Bu nedenle birinci kaynakta üniversite adı alan adından yapılmış bir çıkarım olarak işaretlenmiştir ve o sayfada üniversite adının birebir yayımlandığı iddia edilmemektedir; uyuşmazlık yalnızca bu noktada olduğu için sayfa ders adları bakımından kullanılmıştır. Seçmeli havuzları doldurulmamıştır: her iki sayfada da bazı satırlar toplu seçmeli satırı olarak yayımlanmıştır ve o satırların altındaki tek tek ders adları sayfada yayımlanmadığı için burada yoktur; tahmin edilmemiştir. Ders kodu, kredi, iş yükü ve teori ile uygulama saatleri sayfalarda yayımlanmış olsa bile toplanmamış ve bu rehberde hiçbir yerde verilmemiştir; mezuniyet için gereken toplam yük, staj gün sayısı ve unvan bilgileri de alınmamıştır. Ders içerikleri, öğretim elemanı adları ve laboratuvar listeleri alınmamıştır. Ders adları çevrilmemiş, kısaltmalar açılmamış, imla ve büyük ile küçük harf kullanımı sayfadaki hâliyle korunmuştur. Sayfaların hiçbiri bir puan türü yayımlamamaktadır; bu rehberdeki puan türü bu sayfalara dayandırılmamıştır. Bu programın planı olarak sunulamayan kaynaklar da kaydedilmelidir: birkaç üniversitenin program tanıtım sayfası açılmış ancak yarıyıl bazlı ders listesi yayımlamadığı için kullanılmamış, bir üniversitenin sayfaları erişim kuralları nedeniyle okunamamış, bir üniversitenin plan sayfası ise dokunulmayan alan adları arasında olduğu için hiç denenmemiştir; iki üniversitede ise yayımlanmış plan sayfası bulunamamıştır. Adı benzeyen ama farklı olan programların planları bu programın planı olarak hiçbir yerde sunulmamıştır. Bu iki plan yalnızca iki üniversitenin planıdır ve öteki üniversitelerin planları için hiçbir şey söylemez.