Elektronörofizyoloji

Elektronörofizyoloji iki yıllık bir sağlık hizmetleri meslek yüksekokulu önlisans programıdır. Programın konusu, sinir sisteminin ve kasların kendi ürettiği elektriksel etkinliğin cihazlarla kaydedilmesidir. Beynin elektriksel etkinliğinin kaydı, kasın ve çevresel sinirin uyarıya verdiği yanıtın ölçülmesi, görme ve işitme yollarının uyarılmış yanıtları ile uykunun gece boyunca kaydedilmesi bu alanın işidir.

Adı uzun ama bileşenleri açıktır: elektro, ölçülenin elektriksel bir işaret olduğunu; nöro, ölçülen yerin sinir sistemi olduğunu; fizyoloji ise ölçülenin bir yapı değil bir işleyiş olduğunu söyler. Bu son bölüm alanın en ayırt edici yanıdır. Görüntüleme yöntemleri organın biçimini gösterir; elektronörofizyoloji ise organın çalışıp çalışmadığını, ne kadar hızlı ve ne düzenlilikte çalıştığını gösterir. Bir sinirin görüntüsü normal görünürken iletim hızı bozuk olabilir.

Alanın gündelik işi hasta başında ve laboratuvarda geçer. Elektrotların doğru noktalara yerleştirilmesi, cilt temizliği ve direncin kabul edilebilir sınırda tutulması, cihaz ayarlarının kayda uygun seçilmesi, hastanın hareketinden ya da elektrik şebekesinden gelen gürültünün ayırt edilmesi ve kaydın hekim değerlendirmesine hazır biçimde teslim edilmesi bu mesleğin somut adımlarıdır.

Bu işin en zor yanı gürültüdür. Kaydedilen işaretler çok küçüktür; hastanın kirpik hareketi, dişini sıkması, terlemesi ya da odadaki bir cihaz kaydın üzerine kendi izini bırakır. İyi bir kayıt ile kullanılamaz bir kayıt arasındaki farkı büyük ölçüde kaydı alan kişinin dikkati belirler. Bu yüzden alanın mesleki değeri tekniğin doğru uygulanmasında toplanır.

Sınırı baştan yazmak gerekir: bu program kayıt almayı öğretir, teşhis koymayı öğretmez. Kaydın yorumlanması ve hastalığın adının konulması hekimin işidir; bu programın mezunu hekim gözetiminde çalışır ve rapor yazma yetkisi taşımaz.

2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 3. maddesi meslek yüksekokulunu "Belirli mesleklere yönelik nitelikli insan gücü yetiştirmeyi amaçlayan, yılda iki veya üç dönem olmak üzere iki yıllık eğitim öğretim sürdüren, önlisans derecesi veren bir yükseköğretim kurumudur" diye tanımlar. Aynı maddede önlisans, "Ortaöğretim yeterliliklerine dayalı, en az iki yıllık bir programı kapsayan nitelikli insan gücü yetiştirmeyi amaçlayan veya lisans öğretiminin ilk kademesini teşkil eden bir yükseköğretimdir" biçiminde tanımlanır.

Bu program üç yönde karıştırılır ve üç karışıklığın hepsi öğrencinin beklentisini yanlış kurar.

En sık karışıklık [tıbbi görüntüleme teknikleri](/bolum/tibbi-goruntuleme-teknikleri) programıyladır. O program yapıyı görüntüler; röntgen, tomografi ve manyetik rezonans gibi yöntemlerle organın biçimini ortaya çıkarır ve çalışanı iyonlaştırıcı radyasyon ortamında bulunur. Elektronörofizyoloji ise hastaya bir görüntü almak için ışın vermez; hastanın kendi ürettiği elektriksel etkinliği kaydeder. İkisinin ortak yanı cihazla çalışmak ve hekime veri hazırlamaktır; işin fiziği farklıdır.

İkinci karışıklık nöroloji ile olanıdır. Nöroloji bir tıp uzmanlık alanıdır; hastayı muayene eden, kaydı yorumlayan ve teşhisi koyan hekim nörologdur ve o yolun adresi [tıp](/bolum/tip) rehberidir. Bu program o hekimin çalışabilmesi için gereken kaydı alan teknik meslek elemanını yetiştirir. Beyni ve sinir sistemini merak eden ama teşhis koymak isteyen bir öğrenci için doğru adres bu program değildir.

Üçüncü karışıklık [psikoloji](/bolum/psikoloji) ile olur. Beyin ile ilgilenmek aynı şey değildir: psikoloji davranışı ve zihinsel süreçleri inceler, bu program ise sinir sisteminin elektriksel işleyişini ölçer. Ölçülen şey bir düşünce değil bir işarettir.

Komşu programlar da ayırt edilmelidir. [Odyometri](/bolum/odyometri) programı işitmeyi ölçer ve işitsel uyarılmış yanıtlar konusunda bu programla kesişir. [Anestezi](/bolum/anestezi) programı hasta izlemini ameliyat sürecinde yapar. [Fizyoterapi ve rehabilitasyon](/bolum/fizyoterapi-ve-rehabilitasyon) ile [fizyoterapi](/bolum/fizyoterapi) rehberleri kanunun adında geçen fizyoterapi müesseseleri tarafına daha yakındır; oradaki iş ölçmek değil tedavi uygulamaktır. [Tıbbi laboratuvar teknikleri](/bolum/tibbi-laboratuvar-teknikleri) programı örnek üzerinde çalışır, bu program hasta üzerinde. [Radyoterapi](/bolum/radyoterapi) programı ışınla tedavi tarafındadır. Kalp ve akciğer destek sistemlerini yürüten perfüzyon teknikleri adlı bir program da bulunur; bu rehberde o başlığa bağlantı verilmiyor, çünkü sitede o program için ayrı bir rehber henüz yayımlanmadı.

[Biyomedikal cihaz teknolojisi](/bolum/biyomedikal-cihaz-teknolojisi) programı ise bu alanın kullandığı cihazın kendisiyle ilgilenir: kurulum, kalibrasyon ve arıza. Cihazı kullanmak ile cihazı onarmak farklı iki meslektir; cihazın içine merak duyan öğrenci için o rehber daha uygundur.

Programın süresi iki yıl, yani dört yarıyıldır ve klinik uygulama planın parçasıdır.

Aşağıdaki başlıklar İstanbul Nişantaşı Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu Elektronörofizyoloji programının yayımlanmış ders bilgi paketinden alınmıştır ve tek bir üniversitenin planıdır. Kaynak sayfa öğretim düzeyini ön lisans, öğretim dilini Türkçe olarak yazar ve isteğe bağlı bir hazırlık dönemi ile İngilizce ve Türkçe hazırlık derslerini ayrıca listeler. Aynı adı taşıyan programların ders adları ve seçmeli havuzları üniversiteden üniversiteye değişir; bu liste bir örnektir, ulusal bir zorunluluk listesi değildir. Kaynak sayfa bölüm seçmeli ve okul genel seçmeli derslerinin adlarını yayımlamadığı için bu rehber o havuzların içeriğini yazmıyor. İki ders adı kaynak sayfada "Biofizik" ve "Uyku ve Polisomografi" biçiminde yazılmıştır; bu rehber ders adlarını kaynaktaki yazımıyla aktarıyor ve yazımı düzeltmiyor. Ayrıca kaynak planda "Elektronörofizyoloji Uygulamaları II" adlı bir ders listelenmiş, aynı adın birinci numaralı hâli listede görünmemiştir; bu rehber listenin eksiksiz olduğunu iddia etmiyor.

Birinci yarıyıl hem alanı hem insan vücudunu tanıtır: Elektronörofizyolojiye Giriş, Biofizik, Anatomi, Tıbbi Terminoloji, Sağlıkta Temel Beceriler ve ortak zorunlu dersler olarak Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi I, Türk Dili I, İngilizce I. Bu yarıyılda biyofizik dersinin bulunması programın karakterini gösterir; bu meslekte ölçülen şey bir elektriksel işarettir ve işaretin fiziğini bilmeyen kişi gürültüyü veriden ayırt edemez.

İkinci yarıyıl doğrudan yöntemlere geçer: Nöroloji, EEG ve EMG, Fizyoloji, İlk ve Acil Yardım ve ortak zorunlu dersler olarak Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi II, Türk Dili II, İngilizce II. Bu yarıyıl planın kırılma noktasıdır; beynin elektriksel kaydı ile kas ve sinir kaydı burada ilk kez birlikte öğretilir. İlk ve acil yardım dersinin zorunlu olması ise işin hasta başında yapıldığını hatırlatır.

Üçüncü yarıyıl ileri kayıt yöntemlerini açar: Kognitif Nörofizyoloji, Uyarılmış Potansiyeller, Uyku ve Polisomografi, Elektronörofizyoloji Uygulamaları II, Bağımlılık ve Bağımlılıkla Mücadele ile bölüm seçmeli ve okul genel seçmeli dersleri. Uyku kaydının ayrı bir ders olması bu mesleğin çalışma biçimi için önemli bir işarettir; uyku laboratuvarında kayıt gece boyunca sürer.

Dördüncü yarıyıl klinik tarafa geçer: Elektronörofizyoloji Klinik Uygulamaları, Topluma Hizmet Uygulamaları ile bölüm seçmeli ve okul genel seçmeli dersleri. Klinik uygulamanın son yarıyılda toplanması bu alanda anlamlıdır; öğrenci hasta başına üç yarıyıllık cihaz, anatomi ve yöntem bilgisiyle çıkar.

Planın bütününde iki eğilim görülür. Birincisi, temel bilimler ile alan dersleri iç içe verilmiştir; anatomi ve fizyoloji ile kayıt yöntemleri birbirini takip eder. İkincisi, uygulama ağırlığı ikinci yıla toplanmıştır ve programın ikinci yılı büyük ölçüde laboratuvar ve klinik üzerine kuruludur.

Bu alanın birinci işvereni hastanelerin nöroloji birimleridir. Nöroloji poliklinikleri ve klinikleri, elektroensefalografi ve elektromiyografi laboratuvarları ile nöroşirürji ve yoğun bakım birimleri bu bilgiyi doğrudan kullanır. Kayıt işi bu birimlerde günlük iş akışının parçasıdır ve iyi kayıt alan kişi aranan kişidir.

İkinci alan uyku laboratuvarlarıdır. Uyku bozukluklarının incelendiği merkezlerde gece boyunca sürecek kayıtların hazırlanması, izlenmesi ve kaydın bütünlüğünün korunması bu mesleğin işidir. Bu tarafın çalışma düzeni gece vardiyasıdır ve tercih yapılırken bu bilinmelidir.

Üçüncü alan ameliyat sırasında yapılan sinir sistemi izlemidir. Bazı cerrahi girişimlerde sinir yapılarının bütünlüğü ameliyat boyunca elektriksel olarak izlenir ve bu izlem teknik bir ekip işidir. Bu tarafta çalışmak dikkat ve dayanıklılık ister.

Dördüncü alan çocuk nörolojisi ve epilepsi merkezleridir; kayıt tekniği burada hasta grubuna göre değişir ve çocukla çalışmak ayrı bir beceri gerektirir.

Beşinci alan cihaz tarafıdır. Elektronörofizyoloji cihazları satan ve servis eden firmalar ürün eğitimi, kurulum desteği ve teknik satış işlerinde bu bilgiyi arar.

Kamu tarafında ise kamu hastaneleri ve üniversite hastaneleri sayılabilir. Bu rehber hangi kadroya hangi şartla girileceğini yazmıyor: kamuda sağlık önlisans mezunlarının atanma şartları merkezî sınav ve ilan şartlarına bağlıdır, şartlar yıldan yıla değişir ve tek geçerli kaynak ilgili kurumun yayımladığı atama ilanıdır. Bu sayfa hiçbir ücret, ek ödeme ve gelir rakamı da vermiyor.

Önlisans mezunu için lisans tamamlama yolu Dikey Geçiş Sınavı'dır. Bu rehber, bu programdan hangi lisans programlarına geçilebileceğinin listesini bilerek vermiyor: o liste her yıl ÖSYM tarafından yayımlanan Dikey Geçiş Sınavı kılavuzunda yer alır ve değişir. Doğru adres o kılavuzdur.

Bu bölüm sabırlı öğrenciye uygundur. Bir kayıt hazırlığı elektrot yerleşimiyle başlar ve kaydın kendisi uzun sürer; işi hızlı bitirme isteği bu alanda doğrudan veri kalitesini düşürür.

Titizlik şarttır. Elektrot direncinin yüksek kalması, cilt hazırlığının eksik yapılması ya da bir kablonun gevşek durması kaydı kullanılamaz hâle getirir. Ayrıntıyı takip etmeyi seven biri bu alanda kısa sürede güvenilir bir çalışan olur.

Hasta ile iletişim kurmak gerekir. Kayıt sırasında hastanın rahat olması, hareket etmemesi ve verilen yönlendirmeyi anlaması gerekir; korkulu ya da huzursuz bir hastayla çalışmak bu mesleğin gündelik gerçeğidir. Çocuk hastalarda bu daha da belirleyicidir.

Fizik ve biyolojiye ilgi avantajdır. Bu alanda cihaz ayarını anlamak fiziksel bir mantık gerektirir; ölçülen şeyin ne olduğunu anlamak ise fizyoloji bilgisi ister.

Vardiya ve gece çalışmasını kabul etmek gerekir. Özellikle uyku laboratuvarı tarafı için bu bir seçenek değil işin tanımıdır.

Teşhis koymak ve hastayı tedavi etmek isteyen öğrenci için bu program eksik kalır. O durumda [tıp](/bolum/tip) rehberi, tedavi uygulamak isteniyorsa [fizyoterapi ve rehabilitasyon](/bolum/fizyoterapi-ve-rehabilitasyon) rehberi, cihazın kendisi ilgi çekiyorsa [biyomedikal cihaz teknolojisi](/bolum/biyomedikal-cihaz-teknolojisi) rehberi okunmalıdır.

Birinci not: bu bir önlisans programıdır ve mezuna hekim unvanı vermez. Mezun kayıt alır; kaydı yorumlamak, teşhis koymak ve rapor yazmak hekimin işidir. Kanunun 2. maddesi elektrikli aletlerle çalışan müesseselerin yalnızca ihtisas belgesi almış hekimlerce açılabileceğini yazar; bu nedenle mezun kendi adına böyle bir merkez açamaz.

İkinci not: bu program her üniversitede bulunmaz ve adı bazı yerlerde farklı yazılabilir. Tercih listesi yapılırken programın tam adının ÖSYM tercih kılavuzunda nasıl yazıldığına ve hangi meslek yüksekokuluna bağlı olduğuna bakmak gerekir.

Üçüncü not: yukarıdaki ders listesi tek bir üniversitenin planıdır. Bu alanda uygulama imkânı doğrudan eğitim kalitesidir; programın anlaşmalı olduğu hastane, laboratuvarda gerçek cihazla çalışma imkânı ve klinik uygulama saati mutlaka araştırılmalıdır. Cihaz görmeden mezun olmak bu meslekte ciddi bir eksiklik olur.

Dördüncü not: bu bölüm TYT puanıyla, ÖSYM tercih kılavuzunun önlisans programlarını içeren tablosundan tercih edilir. Programın hangi üniversitelerde açık olduğu, öğretim türü ve kontenjanı yıldan yıla değişir; bu bilgilerin tek geçerli kaynağı ilgili yılın tercih kılavuzudur. Vakıf üniversitelerinde öğrenim ücreti ve burs koşulları da bulunur; bu rehber hiçbir ücret bilgisi vermiyor, o bilgi üniversitenin kendi duyurusundan öğrenilmelidir.

Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.