Enerji Tesisleri İşletmeciliği, elektrik ve enerji tesislerinin günlük işletilmesini, güvenliğini, ölçümünü ve yönetim tarafını birlikte ele alan iki yıllık bir önlisans programıdır. Alanın içinde çalışılan kamusal çerçeveye değen metinlerden biri 6446 sayılı kanundur. Bu rehber puan vermez.
- Puan türü
- TYT
- Seviye
- Önlisans
- Süre
- 2 yıl
- ÖSYM 2025 taban
- 235,17–284,60
- Üniversite
- 3
- Genel kontenjan
- 105
- Meslek çıktısı
- 8
Taban puanlar ÖSYM'nin 2025 yerleştirme sonuçlarından alınmıştır; başarı sıralaması içermez ve her yıl değişir.
Enerji Tesisleri İşletmeciliği Nedir?
Enerji Tesisleri İşletmeciliği, elektriğin ve öteki enerji biçimlerinin üretildiği, dönüştürüldüğü, taşındığı ve dağıtıldığı tesislerin gündelik olarak çalıştırılmasını konu edinen iki yıllık bir önlisans programıdır. Programın adındaki iki sözcük, alanın iki ayrı yüzünü birlikte taşır. Birinci sözcük tesis, yani fiziksel bir kurulumdur: bir santral, bir çevrim ünitesi, bir şalt sahası, bir dağıtım noktası ya da bir depolama tesisi. İkinci sözcük işletmeciliktir, yani o kurulumun bir kuruluş içinde, bir bütçe, bir plan, bir güvenlik düzeni ve bir mevzuat çerçevesi altında sürekli çalışır tutulmasıdır. Bu program mühendislik tasarımı yapan bir program değildir; tasarlanmış ve kurulmuş bir tesisin ayakta kalmasını, ölçülmesini, denetlenmesini ve yönetilmesini konu edinir.
Alanın birinci ayağı enerjinin kendisidir. Enerjinin hangi kaynaktan geldiği, hangi dönüşümden geçtiği ve hangi ürüne dönüştüğü bu alanın temel bilgisidir. Bu rehberde okunan ders planında enerji bilgisinin iki dönem boyunca okutulması ve bunun yanına konvansiyonel kaynakların ve ürünlerinin ayrı bir ders olarak konulması bu ayağı kurar. Bir işletmeci, çalıştırdığı tesisin girdisini tanımadan çıktısını yönetemez.
İkinci ayak işletmenin kendisidir. Bir enerji tesisi bir kuruluşun içindedir; personeli, bütçesi, tedarikçileri, müşterileri ve kayıtları vardır. Planda işletme yönetimi, pazarlama yönetimi, lojistik yönetimi, genel ekonomi, muhasebe ve iletişim derslerinin bulunması bu tarafı taşır. Bu dersler alanın süsü değildir; enerji tesisleri, ürünü ölçülen ve faturalanan, girdisi satın alınan, çalışanı vardiyaya bağlanan ticari birimlerdir.
Üçüncü ayak ölçme ve izlemedir. Enerji görülmeyen bir üründür; ancak ölçülerek yönetilebilir. Planda ölçü aletleri ve ölçüm teknikleri dersinin ayrı bir başlık olarak yer alması ve yanına temel istatistiğin konulması bu ayağı kurar. Ölçmeyi bilmeyen bir işletmeci ne kaybı görebilir ne de verimliliği kanıtlayabilir.
Dördüncü ayak güvenliktir. Enerji tesisleri yüksek gerilim, basınç, sıcaklık ve tehlikeli madde barındıran yerlerdir. Planda enerji tesisleri güvenliği, ilk yardım, entegre yönetim sistemleri ve tehlikeli madde taşımacılığı derslerinin aynı dönemde toplanması rastlantı değildir: bu alanda güvenlik ayrı bir uzmanlık değil, işin yapılma biçimidir. Bu tarafa ilgi duyan öğrenci için [iş sağlığı ve güvenliği](/bolum/is-sagligi-ve-guvenligi) programı ayrıca bakılmaya değer bir komşudur.
Beşinci ayak enerjinin değişen çerçevesidir. Planın son yarıyılında alternatif ve yenilenebilir enerji kaynakları, enerji verimliliği, enerjide depolama sistemleri ve enerji tesisleri çevre planlaması derslerinin bir arada durması, alanın yalnızca mevcut tesisi çalıştırmakla kalmadığını, değişen kaynak bileşimini ve çevresel kısıtları da izlemek zorunda olduğunu gösterir. Bu eksene ilgi duyan öğrenci [alternatif enerji kaynakları teknolojisi](/bolum/alternatif-enerji-kaynaklari-teknolojisi), [yenilenebilir enerji teknikerliği](/bolum/yenilenebilir-enerji-teknikerligi) ve [hidrojen ve enerji depolama teknikerliği](/bolum/hidrojen-ve-enerji-depolama-teknikerligi) programlarına da bakmalıdır.
Altıncı ayak bakım ve arızadır. Bir tesis çalıştığı sürece yıpranır; yıprandıkça da durur. Planda temel bakım ve arıza teşhis dersinin bulunması, işletmeciliğin arıza sonrası müdahaleyi değil, arıza öncesi öngörüyü de içerdiğini gösterir. Enerji dağıtım sistemleri dersinin aynı yarıyılda yer alması ise tesisin çıktısının nereye gittiğini işletmecinin bilmesi gerektiğini anlatır.
Yedinci ayak sahadır. Planda iki ayrı yarıyılda işyeri uygulaması bulunması ve iş İngilizcesinin iki dönem okutulması, bu programın sınıf içinde tamamlanmadığını gösterir. Alanın komşuları arasında [elektrik](/bolum/elektrik), [elektrik enerjisi üretim, iletim ve dağıtımı](/bolum/elektrik-enerjisi-uretim-iletim-ve-dagitimi), [kontrol ve otomasyon teknolojisi](/bolum/kontrol-ve-otomasyon-teknolojisi), [mekatronik](/bolum/mekatronik) ve [işletme yönetimi](/bolum/isletme-yonetimi) sayılabilir; bu programın kendisi ise bu komşuların hiçbiriyle aynı değildir ve farklar bu rehberin ayrı bir başlığında ele alınmaktadır.
Alanın Kamusal Çerçevesi: 6446 Sayılı Kanun
Bir enerji tesisi kurulur ve çalıştırılır; ama bunun kimin, hangi izinle ve hangi ölçütlere göre yapabileceği teknik değil hukuki bir sorudur. Bu ikinci halka alanın kamusal çerçevesini kurar ve o çerçeveye doğrudan değen metinlerden biri 6446 sayılı kanundur. Kanunun adı kaynakta ELEKTRİK PİYASASI KANUNU olarak yayımlanmıştır ve bu ad iki ayrı okumada karakter düzeyinde aynı çıkmıştır. Ad satırında dipnot işareti bulunup bulunmadığına dair burada hiçbir iddia kurulmamaktadır.
Bu başlığın güvence düzeyi bu rehber dizisinin geri kalanından düşüktür ve bu açıkça yazılmalıdır. Doğrulama üç okuma ile yapılmıştır, dördüncü okuma yapılmamıştır ve aynı adresin yaklaşık on beş dakika önbelleğe alınması nedeniyle okumalar arası mutabakat yalnızca okuma ve çıkarım hatasını eler, kaynağın metne dönüştürülmesi sırasında oluşmuş bir bozulmayı elemez. Bu belgede buna ek bir sınır daha vardır: üç okumadan biri belgeden birebir aktarım yapmayı reddeden bir açıklama metni döndürmüş ve tek bir kaynak satırı üretmemiştir, bir başkası ise aktardığı yerlerin çoğunda metni sistematik olarak kısaltmıştır. Bu nedenle aşağıdaki bütün öğeler yalnızca iki okumanın kesişimiyle, yani birinci ve üçüncü okumanın karakter düzeyinde örtüştüğü yerlerle sınırlıdır; hiçbir kalem üç tanıklı değildir. Üçüncü okumanın tanık olmamasının nedeni bir erişim sorunu değildir: adres canlıdır ve belge açılmıştır, tanık olmayan şey okumanın kendi davranışıdır. İkisi karıştırılmamıştır.
Künye değerleri iki okumada özdeştir: kanun numarası 6446, kabul tarihi 14/3/2013, Resmî Gazete değeri Tarih: 30/3/2013 Sayı: 28603 ve Düstur değeri Tertip: 5 Cilt: 53. Künye satırlarının biçimi ise doğrulanmamıştır; bir okuma iki noktadan önce boşluk bırakmış, öteki bırakmamıştır ve bu ayrışma çözülmemiştir, bu nedenle burada yalnızca değerler verilmektedir. Düstur satırında sayfa değeri hiçbir okumada gelmemiştir; bu bir kapsam eksikliğidir, satırın basılı biçiminin bundan ibaret olduğu iddia edilmemektedir. Künye değerindeki Tertip: 5 bilgisi belgenin açıldığı adresin tertibiyle tutarlıdır.
Belgenin birinci bölüm başlığı BİRİNCİ BÖLÜM, alt başlığı Amaç, Kapsam ve Tanımlar olarak iki okumada aynı görülmüştür. İkinci bölümün başlık satırı iki okumada birbirinden ayrıştığı için burada hiç kullanılmamıştır; buna karşılık o bölümün alt başlığı Elektrik Piyasası Faaliyetleri ve Lisanslar biçiminde iki okumada aynı çıkmıştır. Madde önekleri MADDE 1 –, MADDE 2 –, MADDE 4 – ve MADDE 5 – biçiminde, büyük harfli madde sözcüğü ve iki yanı boşluklu uzun tire ile doğrulanmıştır; fıkra numaraları ise (1), (2), (3) biçimindedir.
Kanunun birinci maddesi, kenar başlığı Amaç olarak doğrulanmış tek fıkralık bir maddedir ve bu programın işletmecilik tarafının ölçütlerini yazar: (1) Bu Kanunun amacı; elektriğin yeterli, kaliteli, sürekli, düşük maliyetli ve çevreyle uyumlu bir şekilde tüketicilerin kullanımına sunulması için, rekabet ortamında özel hukuk hükümlerine göre faaliyet gösteren, mali açıdan güçlü, istikrarlı ve şeffaf bir elektrik enerjisi piyasasının oluşturulması ve bu piyasada bağımsız bir düzenleme ve denetimin yapılmasının sağlanmasıdır. Bu cümledeki yeterlilik, kalite, süreklilik ve çevreyle uyum, bir enerji tesisi işletmecisinin gündelik işinin ölçütleridir ve burada kanunun amacı olarak yazılıdır.
İkinci madde, kenar başlığı Kapsam olarak doğrulanmıştır ve alanın bütün zincirini tek cümlede toplar: (1) Bu Kanun; elektrik üretimi, iletimi, dağıtımı, toptan veya perakende satışı, ithalat ve ihracatı, piyasa işletimi ile bu faaliyetlerle ilişkili tüm gerçek ve tüzel kişilerin hak ve yükümlülüklerini kapsar. Bu programın mezunu, bu cümledeki bu faaliyetlerle ilişkili kişiler kümesinin içinde çalışır.
Üçüncü maddede beş tanım dizesi iki okumada karakter düzeyinde aynı çıkmıştır. Bu maddenin kenar başlığı iki okumada ayrıştığı için burada hiçbir başlık verilmemektedir. Ayrıca doğrulama yalnızca tanım dizesinin gövdesi için geçerlidir: bentlerin harf önekleri ile bent sonu noktalaması iki okumada aynı gelmediği için buraya alınmamıştır. Doğrulanan beş dize şunlardır. Dağıtım: Elektrik enerjisinin 36 kV ve altındaki hatlar üzerinden naklini. İletim: Elektrik enerjisinin gerilim seviyesi 36 kV üzerindeki hatlar üzerinden naklini. Tedarik: Elektrik enerjisinin ve/veya kapasitenin toptan veya perakende satışını. Üretim tesisi: Elektrik enerjisinin üretildiği tesisleri. Bağlantı anlaşması: Bir üretim şirketi, dağıtım şirketi ya da tüketicinin iletim sistemine ya da dağıtım sistemine bağlantı yapması için yapılan genel ve özel hükümleri içeren anlaşma. Bu beş dizeden ilk ikisi bu alanın en somut ayrımını hukuk metninde sabitler: iletim ile dağıtımı ayıran şey işin niteliği değil, hattın gerilim seviyesidir ve sınır 36 kV olarak yazılıdır. Dördüncü dize ise programın adındaki tesis sözcüğünün hukuki karşılığını verir.
Dördüncü madde, kenar başlığı Elektrik piyasası faaliyetleri olarak doğrulanmıştır. Birinci fıkranın bent dizisi iki okumada aynı çıkmıştır: a) Üretim faaliyeti, b) İletim faaliyeti, c) Dağıtım faaliyeti, ç) Toptan satış faaliyeti, d) Perakende satış faaliyeti, e) Piyasa işletim faaliyeti, f) İthalat faaliyeti, g) İhracat faaliyeti, ğ) Toplayıcılık faaliyeti. Bu dokuz kalem, bu programın mezununun içinde çalışabileceği faaliyet türlerinin hukuki listesidir. Birinci fıkranın giriş cümlesi iki okumada birbirinden ayrıştığı için buraya alınmamıştır ve bent dizisinin hangi cümlenin ardından geldiğine dair burada bir iddia kurulmamaktadır. Son bendin önünde bir okumada görünen değişiklik parantezi tek okumada kaldığı için alınmamış, yalnızca bendin sözcük gövdesi verilmiştir. Maddenin ikinci fıkrası iki okumada aynıdır: (2) Piyasada faaliyet gösterecek tüzel kişilerin faaliyetlerinde uymaları gereken usul ve esaslar yönetmelikle düzenlenir. Üçüncü fıkra iki okumada ayrıştığı için alınmamıştır.
Beşinci madde bu rehberde adıyla dışarıda bırakılmıştır. Kenar başlığı Lisans esasları olarak iki okumada teyit edilmiştir, ancak maddenin istenen fıkralarının hiçbiri iki okumada karakter düzeyinde aynı gelmemiştir; bir okuma bu fıkraların tümünü kısaltmış, bir fıkrayı da kendi ürettiği bir özet listesine dönüştürmüştür. Bu nedenle maddenin hiçbir fıkrası alıntılanmamıştır ve maddenin içeriği, fıkra sayısı ya da değişiklik durumu hakkında burada hiçbir iddia kurulmamaktadır. Ayrıca bu maddede bedel ve teminat hükümleri bulunduğu bildirilmiştir; doğrulanmış olsalardı bile tutar taşıdıkları için alınmayacaklardı. Bu rehbere hiçbir bedel, teminat, tutar, oran ya da katsayı girmemiştir.
Örtüşmenin sınırı aynı açıklıkla yazılmalıdır. Bu kanun bu programı kurmaz; bir yükseköğretim düzenlemesi değildir ve doğrulanan maddelerde hiçbir üniversite, meslek yüksekokulu, bölüm, program, önlisans ya da diploma hükmü yoktur. Bu programın ders planını da belirlemez: dördüncü maddedeki faaliyet listesi bir lisans sınıflandırmasıdır, bir müfredat değildir ve hangi konunun hangi derste okutulacağına dair tek bir ibare içermez; bir dersin adı ile bir faaliyet adının örtüşmesi o dersi kanunun belirlediği anlamına gelmez. Mezunun meslek tanımını da düzenlemez: doğrulanan maddelerde enerji tesisi işletmecisine, teknikere ya da operatöre unvan, atanma koşulu, yeterlik belgesi, sicil ya da meslek icrası şartı getirilmemektedir ve doğrulanan malzemede lisans tüzel kişiye verilen bir izne ilişkindir, bir kişinin mesleğine değil. Kanun, doğrulanan maddelerde tesisin teknik işletme kurallarını, bakım rejimini, iş güvenliği yükümlülüklerini ya da personel niteliklerini de düzenlememektedir. Bu terimlerin kanunda ayrıca tanımlanıp tanımlanmadığına dair hiçbir olumsuz iddia kurulmamaktadır; yalnızca bu oturumda çekilen kapsamda böyle bir tanımın iki okumada birebir teyit edilemediği söylenebilir. Kanunun bugünkü uygulanışı, yürürlük durumu, metinde geçen kurum adlarının bugünkü karşılığı, ikincil mevzuatı ve değişiklik zincirinin bugünkü hâli hakkında bu rehber hiçbir hüküm vermez; bunlar için kaynak listesindeki resmi adresin esas alınması gerekir.
Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Dördüncü bir okuma yapılmamıştır; tek okumada kalan bütün kalemler bir ek çekimle çözülmeye çalışılmamış, doğrulanmamış olarak bırakılmıştır. Üç okumadan biri belgeden birebir aktarımı reddetmiş ve hiçbir kalemde tanık sayılmamıştır; bu okuma yeniden çalıştırılmamıştır ve sonucu olarak bu başlıktaki bütün gövdeler yalnızca birinci ile üçüncü okumanın kesişiminden gelmektedir. Üçüncü okuma ise tanık olduğu yerlerin dışında sistematik olarak kısaltma yapmıştır ve kısalttığı her kalemde tanık sayılmamıştır. Beşinci madde bu nedenle adıyla dışarıda bırakılmıştır. Önbellek nedeniyle kaynağın metne dönüştürülmesi sırasında oluşabilecek bir bozulma mutabakatla elenememiştir; iki okumanın aynı göstermesi kaynakta böyle basılı olduğunun kanıtı değildir ve bu rehberde böyle bir iddia yoktur. Üçüncü maddenin beş dize dışındaki tanım bentleri alınamamıştır; bunların bir bölümünde iki okuma birbirinden ayrı metinler vermiş, bir bölümü tek okumada kalmıştır. Bu bir kapsam eksikliğidir, hükümlerin yokluğu değildir. Dördüncü maddenin birinci fıkra girişi ile üçüncü fıkrası, ikinci bölümün başlık satırı ve üçüncü maddenin kenar başlığı iki okumada ayrıştığı için hiçbir varyantıyla kullanılmamıştır. Künye satır biçimleri de aynı nedenle kullanılmamıştır. Altıncı ve sonraki maddeler hiçbir okumada istenmemiş ve getirilmemiştir; orada ne yazdığına dair hiçbir iddia kurulmamıştır, ayrıca o bölümdeki yaptırım hükümleri idari para cezası taşıdıkları için zaten toplanamazdı. Belgenin bölüm ve kısım yapısı hakkında yalnızca birinci bölüm başlığı doğrulanmıştır, geri kalanı hakkında iddia yoktur. Dipnot işaretleri ve dipnot gövdeleri hiç alınmamıştır. Değişiklik ve mülga kayıtlarının hiçbiri iki tanıklı değildir; bu nedenle hiçbir yürürlük, mülga ya da tarih sonucu çıkarılmamıştır. Bir okuma çıktısının sonuna kendiliğinden olumsuz bir iddia cümlesi eklemiştir; bu cümle kaynak sayılmamış ve reddedilmiştir, bu rehberde hiçbir terimin kanunda yer almadığı yönünde bir iddia kurulmamaktadır. Bir başka okuma da çıktısının sonuna köşeli parantezli kendi notunu yazmıştır; o not da kaynak sayılmamıştır. Okumaların eklediği başlık ve kalınlaştırma işaretleri ile ayırıcı çizgiler biçimsel ekleme sayılmıştır. Adres ilk denemede açıldığı için başka tertip adresleri hiç denenmemiştir ve denenmemiş adreslerin ölü olduğuna dair hiçbir iddia yoktur. Bu kanun için ayrılmış yedek numara hiç çekilmemiştir ve o numara hakkında burada hiçbir bilgi yoktur. Bu oturumda hiçbir adres için arşiv, önbellek ya da ayna kullanılmamıştır. Kaynaktaki hiçbir kısaltma açılmamış, yazım, büyük ve küçük harf kullanımı ile noktalama düzeltilmemiştir. Son olarak taban puan, başarı sıralaması, kontenjan, maaş, ücret ve işe girme oranı hiç toplanmamış, hiçbir para tutarı alınmamıştır.
Enerji Tesisleri İşletmeciliği ile Yakın Alanlar Aynı Şey Değil
Bu program birkaç alanla karıştırılır ve karışmanın nedeni çoğu zaman adların benzerliğidir. Birinci karışma noktası enerjinin elektrik tarafındaki teknik programlardır. [Elektrik](/bolum/elektrik) ve [elektrik enerjisi üretim, iletim ve dağıtımı](/bolum/elektrik-enerjisi-uretim-iletim-ve-dagitimi) programları tesisin elektriksel donanımını merkeze alır. Bu rehberde okunan planda ise elektrik tarafı bir ders kümesi olarak yer alırken, planın gövdesinde işletme yönetimi, muhasebe, pazarlama ve lojistik gibi yönetim dersleri de bulunmaktadır. Bu rehber hangisinin daha iyi olduğu yönünde bir değerlendirme yapmaz; yalnızca kapsamların aynı olmadığını kaydeder.
İkinci karışma noktası enerjinin mühendislik tarafıdır. [Enerji sistemleri mühendisliği](/bolum/enerji-sistemleri-muhendisligi), [elektrik mühendisliği](/bolum/elektrik-muhendisligi) ve [elektrik-elektronik mühendisliği](/bolum/elektrik-elektronik-muhendisligi) dört yıllık lisans programlarıdır ve tasarım ile hesap tarafına ağırlık verir. Bu program iki yıllık bir önlisans programıdır ve kurulmuş bir tesisin işletilmesine bakar. Bu iki yaklaşım birbirinin yerine geçmez.
Üçüncü karışma noktası yenilenebilir ve alternatif kaynak programlarıdır. [Alternatif enerji kaynakları teknolojisi](/bolum/alternatif-enerji-kaynaklari-teknolojisi), [yenilenebilir enerji teknikerliği](/bolum/yenilenebilir-enerji-teknikerligi) ve [hidrojen ve enerji depolama teknikerliği](/bolum/hidrojen-ve-enerji-depolama-teknikerligi) belirli bir kaynak ya da teknoloji ailesine odaklanır. Bu rehberde okunan planda alternatif ve yenilenebilir kaynaklar ile depolama sistemleri birer ders olarak yer alır; bu, programı bir yenilenebilir enerji programına dönüştürmez.
Dördüncü karışma noktası yakıt ve tesisat tarafıdır. [Doğalgaz ve tesisatı teknolojisi](/bolum/dogalgaz-ve-tesisati-teknolojisi), [rafineri ve petro-kimya teknolojisi](/bolum/rafineri-ve-petro-kimya-teknolojisi) ve [petrol ve doğalgaz mühendisliği](/bolum/petrol-ve-dogalgaz-muhendisligi) enerjinin yakıt zincirine bakar. Bu programda konvansiyonel kaynaklar ve ürünleri bir ders başlığı olarak geçer, ama programın merkezi yakıt üretimi ya da tesisatı değildir.
Beşinci karışma noktası nükleer alandır. [Nükleer enerji mühendisliği](/bolum/nukleer-enerji-muhendisligi) ve [nükleer teknoloji ve radyasyon güvenliği](/bolum/nukleer-teknoloji-ve-radyasyon-guvenligi) kendi başına ayrı bir düzenleme ve güvenlik rejimi taşır; bu programın planında böyle bir uzmanlaşma yoktur.
Altıncı karışma noktası kumanda ve otomasyondur. [Kontrol ve otomasyon teknolojisi](/bolum/kontrol-ve-otomasyon-teknolojisi), [mekatronik](/bolum/mekatronik) ve [elektronik teknolojisi](/bolum/elektronik-teknolojisi) sistemin kendisini kurar ve kumanda eder. Bu programda ölçü aletleri ve ölçüm teknikleri dersinin bulunması, programı bir otomasyon programı yapmaz; buradaki ölçme bilgisi işletme kararı içindir.
Yedinci karışma noktası saf işletme programlarıdır. [İşletme yönetimi](/bolum/isletme-yonetimi), [işletme](/bolum/isletme), [lojistik](/bolum/lojistik) ve [lojistik yönetimi](/bolum/lojistik-yonetimi) yönetim ve süreç tarafını merkeze alır. Bu programda bu derslerin bulunması onu bir genel işletme programına dönüştürmez; buradaki yönetim bilgisi belirli bir tesis türüne bağlanmıştır.
Sekizinci karışma noktası çevre ve verimlilik tarafıdır. [Çevre koruma ve kontrol](/bolum/cevre-koruma-ve-kontrol), [çevre mühendisliği](/bolum/cevre-muhendisligi), [karbon yönetimi teknikerliği](/bolum/karbon-yonetimi-teknikerligi) ve [yeşil ve ekolojik bina teknikerliği](/bolum/yesil-ve-ekolojik-bina-teknikerligi) çevresel ölçüt ve raporlama tarafını konu edinir. Bu programda enerji verimliliği ve çevre planlaması dersleri bulunması, programı bir çevre programı yapmaz.
Dokuzuncu karışma noktası, ders planı kaynağının kendisinde de görülen bir ad benzerliğidir: enerji yönetimi başlıklı program ile elektrik enerjisi üretim, iletim ve dağıtımı başlıklı program bu program değildir ve bu rehberde bu adlardan hiçbir ders adı ya da bilgi taşınmamıştır.
Bir Üniversitenin Ders Planı: Beykoz Üniversitesi
Bu programın somut bir örneği için üniversitenin kendi bilgi paketi adresinde herkese açık biçimde yayımlanan bir ders programı sayfası okundu. Buradaki plan tek bir üniversitenin yayımladığı plandır ve programın ülke çapındaki ortak müfredatı değildir. Sayfa bir puan türü yayımlamamaktadır; bu kaydın puan türü değeri ÖSYM program tablosuna dayanır, bu sayfaya değil.
Program adı sayfada ENERJİ TESİSLERİ İŞLETMECİLİĞİ ÖNLİSANS PROGRAMI biçiminde, tümü büyük harfle basılıdır ve aranan ad bu dizgenin içinde birebir geçmektedir. Sayfanın yazımı ile bu kaydın adı arasındaki bu fark işaretlenmiş, tek biçime getirilmemiştir. Üniversite adı sayfada BEYKOZ ÜNİVERSİTESİ biçiminde yayımlanmıştır; alan adından çıkarım değildir ve yayımlayan başka bir sayfadan alınmış bir ara durum da değildir. Öğretim düzeyi de bu sayfada yazılıdır, yarıyıl sayısından yapılmış bir çıkarım değildir: bir okuma düzeyi program başlığında, öteki okuma üç ayrı yerde bulmuştur. Plan dört yarıyıl üzerine kuruludur ve her yarıyılda dokuz ders adı bulunmaktadır. Ders adları Türkçe yayımlanmıştır; hiçbiri çevrilmemiş, hiçbir kısaltma açılmamış, sayfadaki yazım, noktalama ve şapkalı harf kullanımı düzeltilmemiştir.
Birinci yarıyılın satırları Bilgi Teknolojileri, Enerji Bilgisi I, Konvensiyonel Enerji Kaynakları ve Ürünleri, İşletme Yönetimi, Pazarlama Yönetimi, Lojistik Yönetimi, İngilizce I, Atatürk İlk. ve İnk. Tarihi I (Modern Türkiye`nin Oluşumu) ve Türk Dili I olarak yayımlanmıştır. Bu ilk blok programın iki yüzünü daha en baştan yan yana koyar: enerji bilgisi ile kaynak dersi bir yanda, işletme, pazarlama ve lojistik yönetimi öte yanda durmaktadır. Konvensiyonel sözcüğü sayfada bu yazımla basılıdır ve düzeltilmemiştir; Atatürk dersinin adındaki kısaltma açılmamış, parantez içindeki ters tırnak da sayfada göründüğü gibi bırakılmıştır.
İkinci yarıyılın satırları Genel Ekonomi, Enerji Bilgisi II, Enerji Tesisleri ve İşletmeciliği, İletişim, Muhasebe, Matematik, İngilizce II, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi II(21. Yüzyılda Türkiye) ve Türk Dili II olarak yayımlanmıştır. Programın adını neredeyse birebir taşıyan dersin ikinci yarıyılda gelmesi, ilk yarıyılda kurulan iki yüzün burada tek bir başlıkta birleştirildiğini gösterir. Bu bloktaki Atatürk dersinin adı açık yazımla ve parantezden önce boşluk bırakmadan basılıdır; birinci yarıyıldaki aynı dersin kısaltmalı ve boşluklu yazımıyla arasındaki bu fark tek biçime getirilmemiştir.
Üçüncü yarıyılın satırları Enerji Tesisleri Güvenliği, İlk Yardım, Ölçü Aletleri ve Ölçüm Teknikleri, Girişimcilik, Entegre Yönetim Sistemleri, Tehlikeli Madde Taşımacılığı, Temel İstatistik, İşyeri Uygulaması-I ve İş İngilizcesi I olarak yayımlanmıştır. Bu blok programın güvenlik ve ölçme eksenidir: tesis güvenliği, ilk yardım, tehlikeli madde ve entegre yönetim sistemleri aynı dönemde toplanmış, yanlarına ölçüm ve istatistik konulmuştur. İşyeri uygulamasının bu dönemde başlaması, sahanın müfredatın bir parçası olduğunu gösterir. İşyeri Uygulaması-I satırı sayfada tire ile ve boşluksuz basılıdır, düzeltilmemiştir.
Dördüncü yarıyılın satırları Alternatif ve Yenilenebilir Enerji Kaynakları, Enerji Tesisleri Çevre Planlaması, Enerji Verimliliği, Enerjide Depolama Sistemleri, Temel Bakım ve Arıza Teşhis, Enerji Dağıtım Sistemleri, Sosyal Sorumluluk Projesi, İşyeri Uygulaması-II ve İş İngilizcesi II olarak yayımlanmıştır. Bu son blok, programın alan derslerinin en yoğun olduğu yerdir ve bir öncekiyle birlikte okunmalıdır: güvenlik ve ölçmeyi öğrenmiş öğrenci burada kaynak bileşimi, verimlilik, depolama, bakım ve dağıtım başlıklarıyla karşılaşmaktadır.
Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Bu sayfa iki ayrı okumayla, birbirinden farklı ifadelerle yazılmış iki ayrı istekle okunmuştur; üçüncü bir okuma yapılmamıştır. İki okuma program adı, öğretim düzeyi, üniversite adı, yarıyıl sayısı ve dört yarıyılın tam ders listesi konusunda birebir uyuşmuştur; bu kaynakta iki okuma arasında hiçbir ayrışma yoktur ve reddedilen okuma yoktur. Sayfadan alınan ders adı sayısı dört yarıyıl boyunca otuz altıdır ve düşürülen ders adı yoktur. Düşürülen yer tutucu satır sayısı sıfırdır: iki okuma da, biri açıkça sorulmasına rağmen, bu sayfada seçmeli havuz ya da yer tutucu satırı bildirmemiştir. Bu, programda seçmeli ders bulunmadığı anlamına gelmez; yalnızca bu sayfanın böyle bir satır basmadığı iki okumada bildirilmiştir ve hiçbir seçmeli havuz doldurulmamıştır. Öğretim düzeyi bu sayfada basılıdır, çıkarım değildir; dört yarıyıllık yapı bu tespitin yalnızca destekleyicisidir. Üniversite adı sayfada yayımlanmıştır, çıkarım ya da ara durum değildir. Buna karşılık meslek yüksekokulu ya da birim adı bu sayfada basılı değildir: iki okuma da bir birim adı bildirmemiştir ve bu ad hiçbir yerden çıkarılmamıştır, bu rehberde de yazılmamıştır. Bu bilinçli bir eksiktir ve bu programı yürüten birimin bulunmadığı anlamına gelmez. Sayfa aynı ders adını iki kez basmamıştır; bu nedenle tekilleştirme sorusu bu kaynakta doğmamıştır. Ders kodu, kredi ve iş yükü sütunları sayfada basılıydı, alınmamıştır; bir okuma bu değerleri sorulmadığı hâlde dökmüştür ve bu değerler buraya taşınmamıştır. Bu program için ikinci bir plan kaynağı bulunamamıştır: denenen öteki adresler ya program adını basmakla birlikte yarıyıl başlıklı bir ders listesi vermemiş, ya da içerik döndürmemiştir. Aynı üniversitenin bilgi paketindeki başka bir program sayfası açılmış, raylı sistemler işletmeciliği adını bastığı için kullanılmamış ve o sayfadan tek bir ders adı taşınmamıştır. Bu eksikler, başka kurumların bu programa ait yayımlanmış bir planı bulunmadığı iddiasına çevrilmemektedir. Aramada çıkan puan ve sıralama siteleri ile hedef program dışındaki adresler hiç açılmamıştır. Bu oturumda hiçbir adres için arşiv, önbellek ya da ayna kullanılmamıştır. Son olarak bu sayfadan taban puan, başarı sıralaması, kontenjan ve ücret hiç toplanmamıştır.
Mezunlar Ne İş Yapar?
Bu programın mezununun ilk ve en belirgin çalışma alanı tesis işletme desteğidir. Bir üretim, çevrim ya da dağıtım tesisinin gündelik çalışmasının izlenmesi, vardiya kayıtlarının tutulması, işletme verilerinin toplanması ve raporlanması bu işin gövdesidir. Planda enerji bilgisinin iki dönem okutulması ile enerji tesisleri ve işletmeciliği dersinin bulunması bu alana doğrudan açılır.
İkinci alan ölçme ve izlemedir. Sayaç ve ölçü sistemlerinin okunması, tüketim ve üretim verilerinin derlenmesi, sapmaların işaretlenmesi ve bunların istatistiksel olarak değerlendirilmesi ayrı bir uzmanlıktır; planda ölçü aletleri ve ölçüm teknikleri ile temel istatistik dersleri bu tarafa hazırlar.
Üçüncü alan iş güvenliği ve yönetim sistemleri desteğidir. Tesis güvenliği kurallarının uygulanması, kayıtların tutulması, entegre yönetim sistemlerinin gerektirdiği belgelerin izlenmesi ve tehlikeli madde hareketlerinin kurala uygun yürütülmesi bu alandadır. Planda enerji tesisleri güvenliği, entegre yönetim sistemleri, tehlikeli madde taşımacılığı ve ilk yardım derslerinin aynı dönemde toplanması bu tarafı kurar.
Dördüncü alan bakım planlamasıdır. Periyodik bakımın izlenmesi, arıza kayıtlarının tutulması ve basit arıza teşhisinin yapılması tesisin durmadan çalışması için gereklidir; planda temel bakım ve arıza teşhis dersi buraya değer.
Beşinci alan enerji verimliliği ve çevre tarafıdır. Tüketim profillerinin çıkarılması, kayıpların izlenmesi, verimlilik önlemlerinin takibi ve çevresel yükümlülüklerin kayda geçirilmesi bu alandadır; planda enerji verimliliği ile enerji tesisleri çevre planlaması dersleri bu tarafa açılır.
Altıncı alan işletmenin ticari ve idari tarafıdır. Satın alma ve tedarik süreçlerinin izlenmesi, faturalama ve muhasebe kayıtlarının hazırlanması, müşteri ve tedarikçi yazışmalarının yürütülmesi bu programın yönetim derslerinin karşılığıdır; planda işletme yönetimi, muhasebe, genel ekonomi, pazarlama yönetimi ve lojistik yönetimi dersleri bu tarafı taşır.
Yedinci alan dağıtım ve saha desteğidir. Dağıtım noktalarının izlenmesi, saha ekiplerinin işiyle ofis kayıtlarının eşleştirilmesi ve kesinti kayıtlarının tutulması bu alandadır; planda enerji dağıtım sistemleri dersi buraya bakar.
Sekizinci alan yeni teknoloji ve depolama tarafıdır. Alternatif kaynakların ve depolama sistemlerinin izlenmesi, bunların mevcut tesise eklenmesi sürecinde kayıt ve takip işlerinin yürütülmesi bu alandadır; planda alternatif ve yenilenebilir enerji kaynakları ile enerjide depolama sistemleri dersleri bu tarafa hazırlar.
Bu alanda bazı işlerin belirli belge, yeterlik, izin ya da yetki şartlarına bağlı olduğu bilinmekle birlikte, bu rehber hangi işin hangi şarta bağlı olduğu konusunda bir iddia kurmamaktadır; bu bilgi ilgili mevzuattan ve yetkili kurumdan öğrenilmelidir. Bu rehber hiçbir iş için ücret aralığı, işe girme oranı ya da kariyer hızı vermez.
Kimler Tercih Etmeli?
Bu programı düşünen öğrencinin kendine sorması gereken ilk soru şudur: teknik bir ortamda çalışmayı istiyor musunuz ama tasarım yerine işletmeyi mi merkeze koymak istiyorsunuz? Bu alan bir tesisi kurmakla değil, kurulmuş bir tesisi ayakta tutmakla ilgilenir. Yalnızca hesap ve tasarım yapmak isteyen bir öğrenci burada aradığını bulamayabilir.
İkinci soru ikili yapıya dayanma isteğidir. Bu programın planı, aynı iki yıl içinde hem enerji derslerini hem de işletme, muhasebe, pazarlama ve lojistik derslerini taşır. Bu iki taraftan birini gereksiz gören bir öğrenci planın yarısına isteksiz girecek demektir.
Üçüncü soru kural ve kayıt disiplinidir. Enerji tesislerinde yapılan işin çoğu kayda geçer; ölçüm, bakım, güvenlik ve çevre başlıklarının tamamı belge üretir. Kayıt tutmayı, form doldurmayı ve prosedür izlemeyi gereksiz bulan bir öğrenci bu alanda zorlanır.
Dördüncü soru güvenlik bilincidir. Bu alan yüksek gerilim, basınç ve tehlikeli madde barındıran ortamlarla çalışır. Güvenlik kurallarını yavaşlatıcı bir engel olarak gören bir öğrenci hem kendisi hem çevresi için sorun üretir; planda güvenlik derslerinin bir arada toplanması bunun karşılığıdır.
Beşinci soru sayılarla çalışabilmektir. Ölçüm, verimlilik, tüketim ve maliyet takibi sürekli sayı okumayı gerektirir. Matematik ve istatistikten bütünüyle kaçmayı planlayan bir öğrenci bu derslerle yine karşılaşır.
Altıncı soru sahadır. Planda iki ayrı yarıyılda işyeri uygulaması bulunmaktadır ve bu alanın öğrenimi yalnızca sınıfta geçmez. Gürültülü, açık havada ya da vardiyalı bir çalışma ortamını baştan reddeden bir öğrenci alanın bir bölümünü kendine kapatmış olur.
Yedinci soru dildir. Planda iki dönem İngilizce ve iki dönem iş İngilizcesi bulunmaktadır; enerji alanının teknik belgelerinin ve ekipman kılavuzlarının bir bölümü de yabancı dilde üretilmektedir. İngilizce okumaya isteksiz bir öğrenci hem derste hem işte kendini sınırlı bulur.
Sekizinci soru sürenin ve sonrasının planlanmasıdır. Bu iki yıllık bir önlisans programıdır; mezunlar için dikey geçiş sınavı yoluyla ilgili lisans programlarına geçiş bir yol olarak bulunmaktadır ve bu rehber bu yolun kolay ya da zor olduğu yönünde hiçbir değerlendirme yapmaz.
Tercih Öncesi Notlar
Birinci not: Bu programın adı ve kapsamı üniversiteler arasında farklılaşabilmektedir. Yakın bir içerik enerji tesisleri işletmeciliği, enerji yönetimi ya da elektrik enerjisi üretim, iletim ve dağıtımı başlıklı adlarla açılabilmekte ve bu adların altındaki ders planları birbirinden belirgin biçimde ayrışabilmektedir. Aynı adın bir üniversitede elektrik ağırlıklı, başka bir üniversitede yönetim ağırlıklı kurulması olağandır. Tercih listesi yapılırken adın değil, ilgili üniversitenin kendi ders planının okunması gerekir.
İkinci not: Bu rehberde okunan plan tek bir üniversitenin yayımladığı plandır ve programın ülke çapındaki ortak müfredatı değildir. O plandaki ders dizisi bu rehberde yalnızca somut bir örnek olarak anılmıştır; başka bir üniversitenin planında hangi derslerin bulunacağı hakkında burada hiçbir iddia yoktur. Sayfa bir puan türü de yayımlamamaktadır; bu kaydın puan türü ÖSYM program tablosuna dayanır.
Üçüncü not: Uygulama, laboratuvar ve işyeri düzeni bu alanda olağandan daha belirleyicidir. Öğrencinin ölçü ve test donanımına erişip erişemediği, işyeri uygulamasının hangi kurumlarda ve hangi düzende yürütüldüğü, tesis ziyaretlerinin yapılıp yapılmadığı ve güvenlik eğitimlerinin nasıl verildiği tercihten önce sorulmalıdır. Bu rehberde okunan planda işyeri uygulaması iki ayrı yarıyılda yer almaktadır; bu düzenin her üniversitede aynı olmadığı bilinmelidir.
Dördüncü not: Alanın komşularına bakmak isteyen öğrenci için enerjinin teknik tarafına ilgi duyuluyorsa [elektrik](/bolum/elektrik), [elektrik enerjisi üretim, iletim ve dağıtımı](/bolum/elektrik-enerjisi-uretim-iletim-ve-dagitimi), [elektronik teknolojisi](/bolum/elektronik-teknolojisi), [kontrol ve otomasyon teknolojisi](/bolum/kontrol-ve-otomasyon-teknolojisi), [mekatronik](/bolum/mekatronik) ve [makine](/bolum/makine); yenilenebilir ve depolama tarafına ilgi duyuluyorsa [alternatif enerji kaynakları teknolojisi](/bolum/alternatif-enerji-kaynaklari-teknolojisi), [yenilenebilir enerji teknikerliği](/bolum/yenilenebilir-enerji-teknikerligi) ve [hidrojen ve enerji depolama teknikerliği](/bolum/hidrojen-ve-enerji-depolama-teknikerligi); yakıt ve tesisat tarafına ilgi duyuluyorsa [doğalgaz ve tesisatı teknolojisi](/bolum/dogalgaz-ve-tesisati-teknolojisi), [rafineri ve petro-kimya teknolojisi](/bolum/rafineri-ve-petro-kimya-teknolojisi) ve [iklimlendirme ve soğutma teknolojisi](/bolum/iklimlendirme-ve-sogutma-teknolojisi); yapı içi enerji ve tesisat tarafına ilgi duyuluyorsa [yapı tesisat teknolojisi](/bolum/yapi-tesisat-teknolojisi) ve [yeşil ve ekolojik bina teknikerliği](/bolum/yesil-ve-ekolojik-bina-teknikerligi); çevre ve karbon tarafına ilgi duyuluyorsa [çevre koruma ve kontrol](/bolum/cevre-koruma-ve-kontrol), [karbon yönetimi teknikerliği](/bolum/karbon-yonetimi-teknikerligi) ve [su ve atık yönetimi teknikerliği](/bolum/su-ve-atik-yonetimi-teknikerligi); işletme ve yönetim tarafına ilgi duyuluyorsa [işletme yönetimi](/bolum/isletme-yonetimi), [lojistik](/bolum/lojistik), [lojistik yönetimi](/bolum/lojistik-yonetimi), [muhasebe ve vergi uygulamaları](/bolum/muhasebe-ve-vergi-uygulamalari), [dış ticaret](/bolum/dis-ticaret) ve [üretimde kalite kontrol](/bolum/uretimde-kalite-kontrol); güvenlik tarafına ilgi duyuluyorsa [iş sağlığı ve güvenliği](/bolum/is-sagligi-ve-guvenligi); altyapı ve ulaştırma tarafına ilgi duyuluyorsa [akıllı altyapılar teknikerliği](/bolum/akilli-altyapilar-teknikerligi), [raylı sistemler işletmeciliği](/bolum/rayli-sistemler-isletmeciligi) ve [ulaştırma ve trafik hizmetleri](/bolum/ulastirma-ve-trafik-hizmetleri); dört yıllık lisans tarafına ilgi duyuluyorsa [enerji sistemleri mühendisliği](/bolum/enerji-sistemleri-muhendisligi), [elektrik mühendisliği](/bolum/elektrik-muhendisligi), [elektrik-elektronik mühendisliği](/bolum/elektrik-elektronik-muhendisligi), [nükleer enerji mühendisliği](/bolum/nukleer-enerji-muhendisligi) ve [çevre mühendisliği](/bolum/cevre-muhendisligi) karşılaştırılmaya değer yollar oluşturur.
Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.
ÖSYM bu programı 3 üniversitede, 4 ayrı kontenjan satırında açtı. Aşağıdaki iki puan, bu programın ÖSYM'de yayımlanmış en yüksek ve en düşük taban puanıdır.
ÖSYM'nin bu tablolarında başarı sıralaması yoktur; sıralama için YÖK Atlas kullanılmalıdır. Taban puanlar geçmiş yılın sonucudur, her yıl değişir.
Bu rehber bilgilendirme amaçlıdır; müfredat ve koşullar üniversiteye göre değişir. Bölümün bulunduğu üniversiteler ile güncel taban puan, başarı sıralaması ve kontenjanlar için ÖSYM tercih kılavuzu ve YÖK Atlas esastır.