Engelli Bakımı ve Rehabilitasyon

Engelli Bakımı ve Rehabilitasyon, engelli bireyin bakımını, günlük yaşam becerilerinin desteklenmesini ve rehabilitasyon programının uygulama tarafını üstlenen personeli yetiştiren iki yıllık bir önlisans programıdır. Puan türü TYT'dir; mezuniyette lisans düzeyinde bir meslek unvanı verilmez.

Programın işi tek bir engel grubuyla sınırlı değildir: fiziksel engel, zihinsel engel, otizm, görme ve işitme engeli, yaşa bağlı bağımlılık ve kronik hastalığa bağlı bakım ihtiyacı aynı müfredatın içinde yer alır. Bu yüzden program, tek bir tekniğin değil bir bakım planının nasıl yürütüldüğünün öğretildiği bir alandır.

Bölümün en çok karıştırıldığı nokta, "rehabilitasyon" kelimesidir. Buradaki rehabilitasyon, fizyoterapi reçetesi yazmak ya da özel eğitim dersi vermek anlamına gelmez; bireyin bakım ve destek planının günlük uygulamasını yürütmek anlamına gelir. Mevzuat bu ayrımı da açıkça yapar.

Bu iki alan aynı bireye dokunur ama farklı yetkilerle dokunur. Özel eğitim öğretmenliği dört yıllık bir lisans programıdır; mezunu öğretmen unvanı alır, bireyselleştirilmiş eğitim programının eğitim tarafından sorumludur ve devlet okulunda öğretmen olarak atanabilir. Engelli bakımı ve rehabilitasyon önlisans mezunu öğretmen değildir, eğitim programı hazırlamaz ve öğretmen kadrosuna atanamaz.

Ayrım fizyoterapi tarafında da aynıdır. Fizyoterapist unvanı lisans eğitimine bağlıdır; yukarıda alıntılanan meslek personeli tanımı bunu açıkça yazar. Bu bölümün mezunu egzersiz programı planlamaz, planlanmış programın günlük uygulamasında ve bireyin bakımında görev alır. Karşılaştırma için [Fizyoterapi](/bolum/fizyoterapi) ve [Fizyoterapist](/meslek/fizyoterapist) sayfalarına bakabilirsiniz.

Programın en yakın komşuları ise [Yaşlı Bakımı](/bolum/yasli-bakimi) ve [Çocuk Gelişimi](/bolum/cocuk-gelisimi) programlarıdır; yönetmeliğin bakıcı personel tanımı üçünü de aynı cümlede sayar. Kurum ve politika tarafıyla ilgilenenler için [Sosyal Hizmetler](/bolum/sosyal-hizmetler) ayrı bir seçenektir.

Ders planları üniversiteye göre değişir. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu'nun yayımladığı engelli bakımı ve rehabilitasyon ders planı dört yarıyılın tamamını gösterdiği için burada örnek olarak veriliyor.

Birinci yarıyıl temel bilgiyi kurar: Engelli Grupları ve Özel Eğitim, Çocuk Gelişimi ve Eğitimi, Anatomi, Fizyoloji, Temel Bilgi Teknolojileri ile ortak dersler.

İkinci yarıyıl planlama ve engel gruplarına geçer: Engelli Rehabilitasyonunu Planlama, Fiziksel Engellilerin Rehabilitasyonu, Engellilerde Gelişimsel ve Davranışsal Bozukluklar, Temel Bakım İlkeleri.

Üçüncü yarıyıl uygulamayı başlatır: Engelli Bakım ve Rehabilitasyon Uygulamaları I, Zihinsel Engelli ve Otizmli Bireylerin Eğitimi, Aile Eğitimi, Hastalık Bilgisi, Toplum ve Halk Sağlığı, Beslenme İlkeleri.

Dördüncü yarıyıl sahayı bitirir: Engelli Bakım ve Rehabilitasyon Uygulamaları II, Konuşma ve Ses Bozuklukları, Görme, İşitme Engelliler ve Teknolojik Rehabilitasyon, İlk Yardım ve otuz iş günlük staj.

Bu listeye bakarken iki şeye dikkat edin. Birincisi, müfredatın ağırlık merkezi laboratuvar değil uygulamadır; iki dönem boyunca süren uygulama dersleri ve staj, mezuniyet sonrası işin nasıl göründüğünü belirler. İkincisi, aile eğitimi dersi tesadüf değildir: bakım hizmetinin muhatabı çoğu zaman yalnızca birey değil, bireyin ailesidir. Tercih etmeden önce hedeflediğiniz üniversitenin kendi bilgi paketindeki ders planını mutlaka açın; seçmeli havuzlar ve staj süresi okuldan okula ciddi biçimde değişir.

Ana istihdam alanı, yönetmeliğin düzenlediği engelli bireylere yönelik özel bakım merkezleridir; buna umut evleri, bakım ve rehabilitasyon merkezleri ile gündüzlü hizmet veren birimler dahildir. İkinci alan, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'na bağlı kuruluşlarda ve belediyelerin engelli hizmet birimlerinde açılan kadrolardır; bu kadrolar ilanla ve sınav şartlarıyla belirlenir, program adı üzerinden otomatik hak doğmaz.

Üçüncü alan özel sektörün evde bakım ve refakat hizmetleridir. Dördüncü alan ise özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinin bakım ve destek kadrolarıdır; buradaki eğitim kadroları öğretmen unvanı istediği için mezunun yeri eğitim değil destek tarafıdır.

Devlet kadrosu hedefleyenler için yol KPSS'nin önlisans oturumundan geçer ve hangi kadroya hangi puan türüyle başvurulacağı her yıl tercih kılavuzunda ilan edilir. Bu sayfa hiçbir kadro için puan ya da sıralama vermez.

Lisansa geçmek isteyen için yol DGS'dir. DGS ile hangi önlisans programından hangi lisans programlarına geçilebileceği ÖSYM'nin her yıl yayımladığı önlisans programları tablosunda yazılıdır; kendi programınızın satırını o tablodan kontrol etmeden bir lisans hedefi belirlemeyin.

Bu bölüm, insanla uzun süreli ve fiziksel temas gerektiren bir işi kabul edebilen adaylar için uygundur. Vardiya, kaldırma-taşıma, kişisel bakım ve duygusal yük işin ayrılmaz parçasıdır; bunları romantize etmeyen bir beklenti şart.

İkinci uygunluk ölçütü sabırdır. Rehabilitasyon süreci haftalarla değil aylarla ölçülür ve ilerleme çoğu zaman görünür değildir. Hızlı geri bildirim isteyen bir adayın bu alanda motivasyonu düşer.

Üçüncüsü iletişimdir. Mezun, bireyin yanında aileyle, hekimle, fizyoterapistle ve sosyal çalışmacıyla aynı masada oturur. Yazılı kayıt tutmak, gözlemini aktarmak ve sınırını bilmek işin merkezindedir.

Şu adaylar için uygun değildir: öğretmen ya da fizyoterapist unvanı hedefleyen ve lisans yolunu düşünmeyenler; masa başı ve ofis temposu isteyenler; bakım işinin bedensel yükünü kaldıramayacağını bilenler.

Birinci not: bu program TYT ile alan iki yıllık bir önlisans programıdır ve mezuniyette lisans unvanı vermez. Öğretmenlik ya da fizyoterapistlik hedefliyorsanız doğru rota DGS ya da doğrudan lisans tercihidir.

İkinci not: yönetmelik diplomayı "engelli veya yaşlı bakımı bölümü ile bu bölümlerin ön lisans programları" ifadesiyle sayar. Bir ilana başvurmadan önce ilanın öğrenim şartı satırını ve gerekiyorsa kurumun kendi yazısını okuyun; adların birebir örtüşmediği yerde tartışma çıkabilir.

Üçüncü not: staj yükü ve uygulama saatleri okullar arasında ciddi biçimde farklıdır. Uygulama yapılacak kurumun okula uzaklığı, şehirdeki bakım merkezi sayısı ve okulun anlaşmalı kurumları, iki yılın niteliğini belirleyen en somut ölçütlerdir.

Dördüncü not: sertifika programları bu diplomanın alternatifi değil, farklı bir yoldur. Yönetmelik Millî Eğitim Bakanlığı onaylı asgari dört yüz saatlik modüler programları da sayar; bu, diplomanın değerini düşürmez ama alanda tek giriş kapısının önlisans olmadığını gösterir.

Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.