Eser Koruma, geçmişten devralınan taşınır ve taşınmaz yapıtların bozulmasını durdurmayı, belgelemeyi ve ilkeye bağlı biçimde onarmayı konu edinen iki yıllık bir ön lisans programıdır. Alanın içinde çalışılan kamusal çerçeveye değen metinlerden biri 2960 sayılı kanundur. Bu rehber puan vermez.
- Puan türü
- TYT
- Seviye
- Önlisans
- Süre
- 2 yıl
- ÖSYM 2025 taban
- 228,25–264,24
- Üniversite
- 7
- Genel kontenjan
- 220
- Meslek çıktısı
- 8
Taban puanlar ÖSYM'nin 2025 yerleştirme sonuçlarından alınmıştır; başarı sıralaması içermez ve her yıl değişir.
Eser Koruma Nedir?
Eser Koruma, geçmişten devralınan yapıtların bugüne bozulmadan taşınmasını konu edinen iki yıllık bir ön lisans programıdır. Bir çini pano, bir duvar resmi, bir mozaik döşeme, bir ahşap tavan göbeği, madeni bir kap, bir taş sütun başlığı, bir kağıt belge ya da bir deri cilt: bunların hepsi zamanla suyla, tuzla, ısıyla, ışıkla, kirlilikle, canlı etkisiyle ve insan eliyle bozulur. Bu program o bozulmanın nasıl okunacağını, nasıl yavaşlatılacağını ve yapıtın hangi ölçüde, hangi ilkelerle onarılacağını öğretir.
Alanın birinci ayağı eseri tanımaktır. Genel arkeoloji, sanat tarihi, mimarlık sanat tarihi, süsleme terminolojisi ve arkeolojik tanımlama dersleri bu ayağı kurar. Bir yapıtın hangi dönemin, hangi atölyenin ve hangi tekniğin ürünü olduğu bilinmeden ona dokunulamaz; çünkü koruma kararının kendisi, eserin ne olduğuna verilen yanıta bağlıdır. Bu nedenle bu programda tarih dersleri bir kültür süsü değil, doğrudan mesleki bir araçtır.
İkinci ayak malzemedir. Malzeme bilgisi, koruma kimyası ve laboratuvar uygulaması bu ayağın konularıdır. Taş, tuğla, harç, sır, cam, ahşap, metal, kağıt, deri ve boya tabakası birbirinden bütünüyle ayrı davranan malzemelerdir: biri neme, biri tuza, biri ışığa, biri asit ortama duyarlıdır. Aynı temizleme yöntemi bir yüzeyde kurtarıcı, öteki yüzeyde yıkıcı olabilir. Bu yüzden alanın gündelik dili kimyasal bir dildir.
Üçüncü ayak belgelemedir. Röleve, meslek resmi, bilgisayar destekli çizim ve fotoğraf ile mesleki belgeleme dersleri bu ayağı oluşturur. Korumanın ilk kuralı, müdahaleden önceki hâlin kayda geçirilmesidir: ölçülü çizim, fotoğraf, hasar haritası ve yazılı rapor. Bir eserde yapılan her işlem geri dönülemez bir iz bırakabileceği için, o izin öncesi ve sonrası belgelenmezse müdahale mesleki olarak savunulamaz hâle gelir.
Dördüncü ayak malzemeye göre ayrışan uygulama dersleridir. Bu planda seramik ve cam koruma-onarımı, çini ürünleri koruma ve onarımı, metal ve taş koruma-onarımı, ahşap koruma ve onarım, kağıt ve deri koruma-onarımı ile duvar resmi ve mozaik koruma ve onarım ayrı ayrı yer alır. Bu ayrışma alanın gerçeğidir: koruma mesleği tek bir teknik değil, malzeme ailelerine göre bölünmüş bir teknikler kümesidir.
Beşinci ayak sergileme ve depolamadır. Müzecilik sergileme ve depolama dersi, eserin onarıldıktan sonra nereye ve nasıl konulacağını konu edinir. Bir yapıtın ömrünü belirleyen şey çoğu zaman ona yapılan müdahale değil, hangi nemde, hangi ışıkta, hangi vitrinde ve hangi ambalajla durduğudur. Koruma bu nedenle bir onarım işi kadar bir ortam yönetimi işidir.
Altıncı ayak ilke ve yönetimdir. Eser koruma ve onarım ilkeleri, kültürel miras ve yönetimi, dünya mirası alanlarında koruma ve yönetim yaklaşımları ile iş sağlığı ve güvenliği dersleri bu ayağı kurar. Bu alanda "yapılabilir" ile "yapılmalı" aynı şey değildir: geri alınabilirlik, en az müdahale, özgün malzemeye saygı ve eklenen parçanın ayırt edilebilirliği gibi ilkeler, teknik olarak mümkün olan pek çok işlemi mesleki olarak kabul edilemez kılar.
Yedinci ayak geleneksel tekniklerdir. Yüzey süsleme teknikleri ve geleneksel Türk sanatları dersleri, bir eseri üreten tekniğin bizzat öğrenilmesini sağlar. Bir çininin sırının nasıl atıldığını eliyle denemiş bir öğrenci, o sırdaki çatlağı da başka türlü okur. Bu nedenle koruma eğitimi üretim eğitiminden bütünüyle kopuk yürütülmez.
Bu yedi ayak programı hem sanat tarihine hem laboratuvara hem de atölyeye yakın kılar. Aynı koruma nesnesine dört yıllık bir düzeyden bakmak isteyen öğrenci için [kültür varlıklarını koruma ve onarım](/bolum/kultur-varliklarini-koruma-ve-onarim), yapı ölçeğine ilgi duyan öğrenci için [mimari restorasyon](/bolum/mimari-restorasyon), alanın kazı ve buluntu tarafına ilgi duyan öğrenci için [arkeoloji](/bolum/arkeoloji), eserin yorumuna ilgi duyan öğrenci için [sanat tarihi](/bolum/sanat-tarihi), üretim tekniklerine ilgi duyan öğrenci için [geleneksel el sanatları](/bolum/geleneksel-el-sanatlari) ve [mimari dekoratif sanatlar](/bolum/mimari-dekoratif-sanatlar) bu alanın en yakın komşularıdır.
Alanın Kamusal Çerçevesi: 2960 Sayılı Kanun
Eser koruma işinin en belirgin yanı, bu işin özel bir zevk alanı olmamasıdır. Korunan bir yapıya, korunan bir alana ya da tescilli bir eserin bulunduğu bir çevreye yapılan her müdahale, izin, denetim ve yasak rejimlerinin içinden geçer. Bu rejimin çerçevesine değen metinlerden biri 2960 sayılı kanundur. Kanunun adı kaynakta "BOĞAZİÇİ KANUNU" olarak yayımlanmıştır. Bu belgenin üç ayrı okumasında başlık, son sözcüğüne boşluksuz kaynamış bir dipnot rakamıyla, yani "KANUNU1" biçiminde görülmüştür; rakam dipnot atfı sayılıp kanunun adından ayrılmıştır. Bu ayırma bir yorumdur ve burada açıkça işaretlenmektedir.
Kanunun künye satırları üç okumada da birebir aynı çıktığı için satır olarak aktarılabilmektedir: "Kanun Numarası : 2960", "Kabul Tarihi : 18/11/1983", "Yayımlandığı Resmî Gazete : Tarih : 22/11/1983 Sayı : 18229" ve "Yayımlandığı Düstur : Tertip : 5 Cilt : 22 Sayfa : 970". Etiket öneklerindeki ve iki nokta önündeki boşluklar kaynakta bu hâldedir ve düzeltilmemiştir.
Kanunun birinci maddesinin kenar başlığı kaynakta "Amaç:" olarak yayımlanmıştır; sonundaki iki nokta kaynağa aittir. Maddenin gövdesi kaynakta şöyledir: "Madde 1 – Bu Kanunun amacı; İstanbul Boğaziçi Alanının kültürel ve tarihi değerlerini ve doğal güzelliklerini kamu yararı gözetilerek korumak ve geliştirmek ve bu alandaki nüfus yoğunluğunu artıracak yapılanmayı sınırlamak için uygulanacak imar mevzuatını belirlemek ve düzenlemektir." Bu tek cümle, bu rehberin kanunla kurduğu bağın çekirdeğidir: kanun, belirli bir alandaki kültürel ve tarihi değerlerin korunmasını doğrudan kendi amacı sayar.
İkinci maddenin kenar başlığı kaynakta "Tanımlar:" biçimindedir ve gövde "Madde 2 – Bu Kanunda kullanılan bazı terimlerin tanımları aşağıda gösterilmiştir." cümlesiyle açılır. Madde, alanı bölgelere ayırır; ilk bendi kaynakta "a) Boğaziçi Alanı; Boğaziçi kıyı ve sahil şeridinden, öngörünüm bölgesinden, geri görünüm bölgesinden ve etkilenme bölgelerinden oluşan ve sınırları ve koordinatları bu Kanuna ekli krokide işaretli ve 22/7/1983 onay tarihli nazım planda gösterilen alandır." biçiminde geçer. Koruma alanının bölgelere ayrılması, bir koruma teknikerinin sahada karşılaştığı ilk kavramdır: aynı müdahale, alanın hangi bölgesinde olduğuna göre serbest, izne bağlı ya da yasak olabilir.
Üçüncü maddenin kenar başlığı kaynakta "Genel esaslar:" olarak görülmüştür. Bu kenar başlığı üç okumanın ikisinde birebir aynı çıkmış, bir okuma kenar başlığını hiç vermemiştir; bu nedenle burada iki okuma mutabakatıyla verilmektedir. Maddenin giriş cümlesi kaynakta şöyledir: "Madde 3 – Boğaziçi Alanının korunması ve geliştirilmesinde ve imar mevzuatının uygulanmasında aşağıdaki hususlar esas alınır."
Bu maddenin bu program için en doğrudan hükmü, onarıma öncelik veren bendidir: "d) Boğaziçi Alanındaki kültür ve tabiat varlıklarının onarımına öncelik verilir." Bu tek satırda geçen iki ifade alanın çekirdeğidir. "onarım" bu mesleğin kanun dilindeki karşılığıdır; "kültür ve tabiat varlıkları" ise korumanın nesnesinin kanuni adıdır. Aynı maddenin öteki bentleri bu çerçeveyi tamamlar: "b) Boğaziçi Alanı bu Kanunun amaçlarına uygun olarak ve doğal ve tarihi çevreye uyumu gözetilerek güzelleştirilir ve geliştirilir." ve "c) Boğaziçi Alanında tarihi ve milli kültürümüze dayanan yaşamın yeniden canlandırılması, mesire yerlerinin geliştirilmesi ve gezinti alışkanlıklarının sürdürülmesi teşvik edilir."
Aynı maddenin yapı rejimine ilişkin bentleri, koruma teknikerinin fiilen içinde çalıştığı denetim ortamını gösterir: "e) Boğaziçi Alanındaki yapılar bu Kanun hükümlerine ve imar planları esaslarına göre yapılır, aykırı olanlar derhal yıkılır veya yıktırılır." ve "n) Boğaziçi Alanında imar planlarında parseller için belirlenen kullanım kararları tapu sicillerine işlenir." Alanda geçici yapıya ilişkin bent ise kaynakta şöyledir: "o) Boğaziçi Alanında kamu hizmet ve tesislerine ayrılan alanlarda geçici inşaat müsaadesi verilmez. Ancak; Boğaziçi öngörünüm, geri görünüm ve etkilenme bölgelerinde kamu hizmet ve tesislerine ayrılan alanlarda 40 m2'yi geçemeyen bekçi kulübesi, büfe, çay ocağı gibi yapılara imar uygulama programı uygulanana kadar Boğaziçi İmar İdare Heyetince müsaade edilir." Bu bentteki alan ölçüsünde geçen ifade kaynağın metne dönüştürülmüş hâlinde düz bir rakamla görülmüştür; özgün belgede bu rakamın üstsimge biçiminde olup olmadığı bu okumalarla ayırt edilemediği için ifade olduğu gibi bırakılmış, düzeltilmemiştir.
Kanun ayrıca korunan alanın yeşil dokusunu ayrı maddelerle düzenler. Dördüncü maddenin kenar başlığı iki okumada "Orman alanları:" olarak görülmüştür ve maddenin ikinci fıkrası kaynakta şöyledir: "Devlet ormanı statüsüne alınan bu yerler, Tarım ve Orman Bakanlığınca hazırlanacak proje ve programa göre Boğaziçi Alanının doğal yapısına uygun olarak düzenlenir, ağaçlandırılır parklar ve mesire yerleri yapılır ve bunların bakımı, işletilmesi ve muhafazası sağlanır." Bu satırda bir sözcükten sonra virgül görülmemektedir; bunun kaynağa mı yoksa kaynağın metne dönüştürülmesine mi ait olduğu ayırt edilemediği için düzeltilmemiştir. Beşinci maddenin kenar başlığı iki okumada "Yeşil alanlar:" biçimindedir ve maddenin bir fıkrası kaynakta "Bu alanlardaki ağaç varlıklarının yok edilmesi veya tahrip edilmesi yasaktır." biçiminde geçer. Korunan bir çevrede çalışan bir teknikerin, yapıtın kendisi kadar onu çevreleyen dokunun da hukuken korunduğunu bilmesi bu nedenle işin bir parçasıdır.
Örtüşmenin sınırı da aynı açıklıkla yazılmalıdır. Bu kanun eser koruma mesleğinin kanunu değildir. Bu programı kurmaz, bu programın ders planını belirlemez, mezununun görev tanımını, yetkisini ya da unvanını düzenlemez ve ülke genelinde geçerli genel bir koruma çerçevesi değildir: belirli bir alanda geçerli özel bir koruma ve imar rejimi kurar. Bu nedenle burada tamamlayıcı bir örnek olarak sunulmaktadır, alanın tek ya da genel çerçevesi olarak değil. Bu programın adı ve alanın mesleki unvanları bu oturumun okumalarında kanun metninde görülmemiştir; bunların kanunda bulunup bulunmadığına dair bir iddia kurulmuyor. Kanunun güncel hâli ve yürürlük durumu için kaynak listesindeki resmi adresin esas alınması gerekir; doğrulanan maddelerde bir değişiklik ve bir iptal ibaresi görülmüş olmakla birlikte, bu rehber kanunun yürürlük durumu hakkında hiçbir hüküm vermez.
Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Kanun metni üç ayrı okumayla çekilmiş, yalnızca en az iki okumada karakter düzeyinde aynı çıkan öğeler alıntılanmıştır; dördüncü bir okuma yapılmamıştır, dolayısıyla mutabakatsız kalan öğeler ek bir denemeyle çözülmeye çalışılmamıştır. Bu programa aday olarak belirlenen ilk numara için iki ayrı Düstur tertibinde adres denenmiş ve her ikisinde de 404 alınmıştır; kural gereği ilk 404'te durulmuş, o numara için ikinci ve üçüncü okuma yapılmamış, başka bir tertip denenmemiş, başka hiçbir araç, ayna, arşiv veya önbellek kullanılmamıştır. O numaranın adı, künyesi ve içeriği bu rehberde hiçbir yerde yoktur ve o numara hakkında hiçbir iddia kurulmamıştır. Aynı gerekçeyle, denenmemiş bırakılan üçüncü bir aday numara vardır: ikinci aday açıldığı ve konu örtüşmesi tuttuğu için sıraya girme koşulu doğmamış, bu numara için hiçbir istek yapılmamıştır; erişilebilir olup olmadığı, adı ve içeriği hakkında bu rehberde hiçbir bilgi yoktur. Bu alanın müze, arşiv, kütüphane ve yazma eser eksenleri için ise hiç aday üretilmemiştir, çünkü bu eksenlerin doğrudan kanunları başka kayıtlarda kullanımdaydı; bu eksenler bilinçli olarak eksik bırakılmış, zorlama bir bağ kurulmamıştır. Kanunun altıncı ve sonraki maddeleri hiçbir okumada istenmemiş ve getirilmemiştir; bu maddeler hakkında bu rehberde hiçbir malzeme yoktur ve varlıkları ya da içerikleri hakkında hiçbir iddia kurulmamıştır. Kanuna ekli kroki bir çizim olduğu için metin olarak istenmemiştir. Belgedeki dipnot atfı görülmüş, ancak dipnotun gövde metni hiçbir okumada istenmemiş ve alınmamıştır. Üçüncü maddenin a) ile işaretli bendi okumalar arasında birebir örtüşmediği için bu rehberde alıntılanmamıştır; o bendin içeriği hakkında hiçbir iddia kurulmamış, kanunda bulunup bulunmadığına dair de olumsuz bir iddia kurulmamıştır. Yalnızca tek bir okumada görünüp bu nedenle kullanılamaz sayılan öğeler şunlardır: madde gövdelerinin özgün satır kırılma yerleri, birinci maddenin kenar başlığından sonraki boşluk biçimi, ikinci maddenin bentlerinin girinti ve hizalama düzeni, alan ölçüsündeki rakamın üstsimgeli olup olmadığı ve dipnot gövdesi. Bunların hiçbirinin kanunda bulunup bulunmadığına dair olumsuz bir iddia yazılmamıştır; yalnızca iki okumada birebir teyit edilemedikleri kaydedilmiştir. Yöntemin kendi sınırı da eksik olarak sayılmalıdır: üç okuma aynı zaman aralığında yapıldığı ve okuma aracı aynı adres için yanıtı kısa süre önbelleğe aldığı için okumalar büyük olasılıkla tek bir metne dönüştürme üzerinde çalışmıştır. Dolayısıyla okumalar arası mutabakat yalnızca okuma ve çıkarım hatasını eler; kaynağın metne dönüştürülmesi sırasında oluşmuş bir bozulmayı elemez. Kırpılmış bir satır, kaynamış bir dipnot rakamı ya da düşmüş bir üstsimge üç okumada da aynı görünüp yanlışlıkla doğrulanmış sayılabilir; bu başlığın güvence düzeyi "iki okumada aynı" ile sınırlıdır, "kaynak belgede kesin böyle yazıyor" değildir.
Eser Koruma ile Yakın Alanlar Aynı Şey Değil
Bu program birkaç alanla karıştırılır ve karışmanın nedeni çoğu zaman adların benzerliğidir. En sık karıştığı yer dört yıllık koruma programlarıdır. [Kültür varlıklarını koruma ve onarım](/bolum/kultur-varliklarini-koruma-ve-onarim) aynı koruma nesnesine lisans düzeyinden bakar; süresi, ders yükü ve mezuniyet unvanı bu programdan ayrıdır. Bu rehber iki düzeyi birbirinin yerine kullanmaz ve hangisinin daha iyi olduğu yönünde bir değerlendirme yapmaz.
İkinci karışma noktası yapı ölçeğidir. [Mimari restorasyon](/bolum/mimari-restorasyon) ağırlığı taşınmaz kültür varlığına, yani yapının kendisine, taşıyıcı sistemine, cephesine ve yapı ölçeğindeki müdahaleye verir. Eser Koruma ise ağırlığı taşınır ya da yapıya bağlı eser ölçeğine, yani çiniye, duvar resmine, mozaiğe, ahşap ögeye, metale, kağıda ve deriye verir. Bu ayrım bu rehberde bilinçli olarak korunmuştur; iki ad birbirinin karşılığı olarak kullanılmamıştır.
Üçüncü karışma noktası miras yönetimi ve turizmdir. [Kültürel miras ve turizm](/bolum/kulturel-miras-ve-turizm) mirasın tanıtımı, ziyaretçi yönetimi ve turizmle ilişkisine bakar; bu programın merkezinde ise esere fiilen dokunan teknik iş vardır. Bu programın planında kültürel miras ve yönetimi adlı bir ders bulunması, programı bir miras yönetimi programına dönüştürmez: o bir ders adıdır, program adı değildir ve bu rehberde ikisi karıştırılmamıştır. Alanın rehberlik ve ziyaretçi tarafına ilgi duyan öğrenci için [turist rehberliği](/bolum/turist-rehberligi) ayrı bir yoldur.
Dördüncü karışma noktası eseri yorumlayan alanlardır. [Arkeoloji](/bolum/arkeoloji) buluntunun kazılması, tarihlendirilmesi ve bağlamının kurulmasına, [sanat tarihi](/bolum/sanat-tarihi) ise eserin biçimi, üslubu ve anlamı üzerine çalışır. Bu programın planında genel arkeoloji ve sanat tarihi dersleri bulunur, ancak buradaki amaç eseri yorumlamak değil, ona doğru müdahale edebilmek için tanımaktır. Yorum ile müdahale aynı meslek değildir.
Beşinci karışma noktası üretim alanlarıdır. [Geleneksel el sanatları](/bolum/geleneksel-el-sanatlari), [mimari dekoratif sanatlar](/bolum/mimari-dekoratif-sanatlar) ve [kuyumculuk ve takı tasarımı](/bolum/kuyumculuk-ve-taki-tasarimi) yeni eser üretmeye yönelir; bu program var olan eseri ayakta tutmaya yönelir. Üretim tekniği bilgisi korumanın aracıdır, amacı değildir: bir tekniği bilmek, o teknikle yeni bir yapıt üretmek için değil, eski bir yapıttaki bozulmayı okumak için gereklidir.
Altıncı karışma noktası laboratuvar programlarıdır. [Laboratuvar teknolojisi](/bolum/laboratuvar-teknolojisi) ve [kimya teknolojisi](/bolum/kimya-teknolojisi) analiz ve süreç tarafında durur; bu programın planında koruma kimyası ve uygulama dersi bulunması, programı bir kimya programına dönüştürmez. Buradaki kimya, malzemenin bozulmasını ve müdahalenin sonucunu anlamaya yönelik uygulamalı bir kimyadır.
Yedinci karışma noktası belge ve koleksiyon yönetimidir. [Bilgi ve belge yönetimi](/bolum/bilgi-ve-belge-yonetimi) arşiv ve kütüphane koleksiyonlarının düzenlenmesine ve erişime bakar; bu programda kağıt ve deri koruma-onarımı ile müzecilik sergileme ve depolama dersleri, aynı koleksiyonların fiziksel ömrüne bakar. Koleksiyonu düzenlemek ile koleksiyonun malzemesini korumak farklı işlerdir.
Sekizinci karışma noktası iç mekân ve dekorasyon alanlarıdır. [İç mekan tasarımı](/bolum/ic-mekan-tasarimi) ve [mobilya ve dekorasyon](/bolum/mobilya-ve-dekorasyon) yeni bir mekân ya da ürün kurar; bu programın ahşap ve yüzey dersleri ise tarihî bir ögenin özgünlüğünü koruma amacı taşır. Yenilemek ile korumak bu alanda birbirinin karşıtıdır.
Bir Üniversitenin Ders Planı: Kütahya Dumlupınar Üniversitesi
Bu programın somut bir örneği için Kütahya Dumlupınar Üniversitesi'nin yayımladığı ders planı belgesi okundu. Belge programı "Eser Koruma (5220)" biçiminde basmaktadır ve "Eser Koruma" dizgesi hem program adında hem bir ders adında geçmektedir. Üniversitenin adı belgede yayımlanmıştır; alan adından çıkarım değildir. Programı yürüten birim Kütahya Güzel Sanatlar Meslek Yüksekokulu olarak yayımlanmıştır. Plan dört yarıyıl üzerine kuruludur ve yarıyıl başlıkları belgede 1. YARIYIL, 2. YARIYIL, 3. YARIYIL ve 4. YARIYIL biçiminde basılıdır. Ders adları Türkçe yayımlanmıştır ve bu rehberde belgedeki yazımıyla bırakılmıştır.
Birinci yarıyılın dersleri Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi I, Türk Dili I, Süsleme Terminalojisi I, Temel Sanat Eğitimi I, Genel Arkeoloji I, Mimarlık Sanat Tarihi ve Malzeme Bilgisi olarak yayımlanmıştır. Aynı yarıyılda belgenin bastığı bir de yabancı dil satırı vardır ve bu satır bir ders adı olarak değil, belgenin bastığı satır olarak aktarılmaktadır: "YDS1 Yabancı Dil Seçmeli Ders Grubu I". İlk yarıyıl eseri tanımayı, süsleme dilini ve malzemeyi aynı anda açar; koruma dersleri henüz gelmemişken tarih ve malzeme temeli kurulur.
İkinci yarıyılın dersleri Kariyer Planlaması, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi II, Türk Dili II, Temel Sanat Eğitimi II, Sanat Tarihi, Genel Arkeoloji II, Meslek Resmi ve Süsleme Terminalojisi II olarak yayımlanmıştır. Bu yarıyılda da belgenin bastığı bir yabancı dil satırı vardır: "YDS2 Yabancı Dil Seçmeli Ders Grubu II". Meslek resminin bu yarıyılda yer alması dikkat çekicidir: belgeleme becerisi, uygulama derslerinden önce kurulur.
Üçüncü yarıyılın dersleri Arkeolojik Tanımlama ve Terminoloji, Röleve ile Seramik ve Cam Teknolojisi Koruma-Onarımı olarak yayımlanmıştır. Aynı yarıyılda belgenin bastığı bir seçmeli havuz başlığı vardır: "2. Sınıf Güz Seçmeli Ders Grubu". Bu havuzun içeriği belgede yayımlanmış olduğu için aktarılabilmektedir ve şu ders adlarından oluşur: Yüzey Süsleme Teknikleri I, Fotoğraf Sanatı ve Mesleki Belgeme, Metal ve Taş Koruma-Onarımı, Bilgisayar Destekli Çizim I, İş Sağlığı ve Güvenliği, Unesco Dünya Mirası Alanlarında Koruma ve Yönetim Yaklaşımları ile Ahşap Koruma ve Onarım. Bu yarıyılda plan belgelemeden ilk gerçek malzeme uygulamalarına geçer.
Dördüncü yarıyılın dersleri Eser Koruma ve Onarım İlkeleri, Koruma Kimyası ve Uygulama, Müzecilik Sergileme ve Depolama ile Endüstriye Dayalı Eğitim (Staj) olarak yayımlanmıştır. Aynı yarıyılda belgenin bastığı seçmeli havuz başlığı "2. Sınıf Bahar Seçmeli Ders Grubu" biçimindedir ve belgede yayımlanmış havuz içeriği şu ders adlarından oluşur: Yüzey Süsleme Teknikleri II, Geleneksel Türk Sanatları, Çini Ürünleri Koruma ve Onarımı, Kağıt ve Deri Koruma-Onarımı, Kültürel Miras ve Yönetimi, Bilgisayar Destekli Çizim II ile Duvar Resmi-Mozaik Koruma ve Onarım. Son yarıyıl ilkeyi, kimyayı, müze ortamını ve iş yeri eğitimini bir arada kurar; yani öğrenci mezun olmadan önce hem müdahale ilkesini hem müdahale sonrası ortamı görür.
Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Bu belge iki ayrı okumayla, farklı ifadeyle yazılmış iki ayrı istekle okunmuş; program adı, üniversite adı, birim adı ve zorunlu ders adları iki okumada örtüşmüştür. İkinci okuma seçmeli havuzların içeriğini tek tek dökmek yerine yalnızca havuz başlıklarını bastığı için, havuz içeriklerinin belgede yayımlandığını ikinci kez teyit etmek üzere üçüncü ve hedefli bir okuma yapılmıştır; havuz içerikleri birinci ve üçüncü okumada birebir örtüşmüştür. Toplanan ders adı sayısı yirmi iki zorunlu ders ile on dört seçmeli havuz dersi olmak üzere otuz altıdır ve hiçbir ders adı düşürülmemiştir; bunların dışında iki yabancı dil satırı ve iki havuz başlığı ders adı sayılmamış, yalnızca belgenin bastığı satır olarak taşınmıştır. Havuz içerikleri belgede yayımlanmış olduğu için alınmıştır; hiçbir havuz içeriği tahmin edilmemiş, hiçbir havuz dışarıdan doldurulmamış, havuzdan kaç ders seçileceği ve ders yükü ise hiç yazılmamıştır. Üniversite adı belgede yayımlanmıştır ve alan adından çıkarım yapılmamıştır; buna karşılık iki okuma arasında adın önündeki kısaltmalı önek bakımından bir fark bildirilmiştir ve bu fark tek biçime getirilmemiştir. Öğretim düzeyi ise bu belgede yazılı sayılmamıştır: ikinci okuma düzey sözcüğünün belgede birebir yazılı olmadığını açıkça bildirmiş, birinci okuma sorulan şablona düzey adını yazmakla birlikte birebir bir alıntı vermemiştir. Bu fark çıkarım lehine yorumlanmış, ön lisans düzeyi belgede yayımlanmış diye iddia edilmemiş ve düzey, belgenin bastığı dört yarıyıllık yapıdan ve birimin meslek yüksekokulu olmasından yapılan bir çıkarım olarak işaretlenmiştir; uyuşmazlık yalnızca düzey ifadesinde olduğu için belge ders adları bakımından kullanılmıştır. Ders adları çevrilmemiş, hiçbir kısaltma açılmamış ve belgedeki yazımlar düzeltilmemiştir: bu nedenle "Süsleme Terminalojisi I", "Röleve", "Fotoğraf Sanatı ve Mesleki Belgeme" ve "Unesco Dünya Mirası Alanlarında Koruma ve Yönetim Yaklaşımları" adları olduğu gibi bırakılmıştır. İki okuma arasında iki satırda daha fark bildirilmiştir: bir okuma seçmeli havuz derslerinin sonuna belgede basılı olan bir seçmeli eki de eklemiş, öteki okuma eki olmadan bildirmiştir; ayrıca dördüncü yarıyıldaki staj satırı bir okumada parantezli ekiyle, öteki okumada eki olmadan gelmiştir. Bu farklar işaretlenmiş, tek biçime indirilmemiştir. Ders kodu, kredi ve iş yükü değerleri belgede basılı olduğu hâlde toplanmamış ve bu rehberde hiçbir yerde verilmemiştir. Belge bir puan türü yayımlamamaktadır; bu rehberdeki puan türü bu belgeye dayandırılmamıştır. Ad yakınlığı tuzakları ayrıca sınanmıştır: yakın adlı iki ayrı program hiçbir kaynak olarak kullanılmamış ve dördüncü yarıyıl havuzundaki miras dersinin bir ders adı olduğu, program adı olmadığı ayrıca işaretlenmiştir. İkinci bir üniversite kaynağı bulunamamıştır: aday iki meslek yüksekokulu sayfasına erişilememiş ve bu adreslerde başka hiçbir yol denenmemiştir. Bu plan tek bir üniversitenin planıdır ve öteki üniversitelerin planları için hiçbir şey söylemez.
Mezunlar Ne İş Yapar?
Bu programın mezununun ilk ve en belirgin çalışma alanı koruma ve onarım atölyeleridir. Bir eserin atölyeye kabulü, hasar durumunun kaydedilmesi, temizlik ve sağlamlaştırma işlemlerinin uzman gözetiminde yürütülmesi, eksik parçaların ayırt edilebilir biçimde tamamlanması ve işlem sonrası raporun yazılması bu işin gündelik gövdesidir.
İkinci alan müze ve koleksiyon ortamıdır. Depo düzeninin kurulması, uygun ambalaj ve taşıyıcıların hazırlanması, sergi vitrinlerinin eser açısından değerlendirilmesi, ortam koşullarının izlenmesi ve eser hareketlerinin kayda geçirilmesi bu tarafa girer. Bu programın planında müzecilik sergileme ve depolama dersinin bulunması bu alanla doğrudan bağlantılıdır.
Üçüncü alan kazı ve saha çalışmasıdır. Buluntunun sahada ilk müdahaleyle güvenli hâle getirilmesi, taşınması, geçici depolanması ve belgelenmesi ayrı bir beceri kümesidir; arkeolojik tanımlama ve röleve dersleri bu tarafa hazırlar.
Dördüncü alan yapıya bağlı eserlerdir. Duvar resmi, mozaik döşeme, çini kaplama ve ahşap ögeler yapının içinde durur ve bunların korunması, yapıda yürüyen bir onarım işinin yanında yürütülür. Bu iş, koruma uzmanlarının, mimarların ve ustaların bir arada çalıştığı bir ortamda yapılır.
Beşinci alan belge, kağıt ve deri koleksiyonlarıdır. Arşiv ve kütüphane malzemesinin fiziksel durumunun değerlendirilmesi, temizliği, düzleştirilmesi ve uygun kutulanması bu tarafın işidir.
Altıncı alan belgeleme ve çizim desteğidir. Röleve alınması, hasar haritasının çıkarılması, bilgisayar destekli çizimlerin hazırlanması ve fotoğraf belgelemesinin düzenli tutulması, koruma projelerinin vazgeçilmez ara işidir.
Yedinci alan geleneksel üretim atölyeleridir. Çini, seramik, cam, ahşap ve metal üzerine çalışan atölyelerde, koruma eğitimi almış bir kişinin malzeme ve teknik bilgisi kullanılabilir; bu programın yüzey süsleme ve geleneksel sanatlar dersleri bu tarafa değer.
Ayrıca dikey geçiş yolu vardır; bu programın mezunu ayrı bir sınavla lisans programlarına geçiş yapabilir ve bu rehber o yolun kolay ya da zor olduğu yönünde bir değerlendirme yapmaz.
Bu alanda bazı işlerin belirli belge, yeterlik, izin ya da yetki şartlarına bağlı olduğu bilinmekle birlikte, bu rehber hangi işin hangi şarta bağlı olduğu konusunda bir iddia kurmamaktadır; bu bilgi ilgili mevzuattan ve yetkili kurumdan öğrenilmelidir. Bu rehber hiçbir iş için ücret aralığı, işe girme oranı ya da kariyer hızı vermez.
Kimler Tercih Etmeli?
Bu programı düşünen öğrencinin kendine sorması gereken ilk soru şudur: geri alınamayan bir işin sorumluluğunu taşıyabilir misiniz? Bir eserde yapılan yanlış temizlik, yanlış dolgu ya da yanlış yapıştırma çoğu zaman geri döndürülemez. Bu alan, hata maliyetinin yüksek ve kalıcı olduğu bir alandır; acele eden, ölçmeden karar veren ve kendi işini sınamayı sevmeyen bir öğrenci burada zorlanır.
İkinci soru elle çalışmaya ilişkindir. Bu işin büyük bölümü küçük ölçekte, ince aletlerle, uzun süre aynı yüzeye bakarak yapılır. Titiz el becerisi, sabır ve dikkat süresi bu alanda yetenekten çok bir çalışma alışkanlığıdır ve eğitim boyunca kurulur; ama bu tür bir çalışmayı baştan sıkıcı bulan bir öğrenci mesleğin gündelik hâlinden hoşlanmayabilir.
Üçüncü soru tarihle ilgilidir. Planda arkeoloji, sanat tarihi, mimarlık sanat tarihi ve süsleme terminolojisi dersleri vardır. Eseri okumayı sevmeyen, dönem ve üslup ayrımlarını gereksiz bulan bir öğrenci, koruma kararlarının neden bu bilgiye dayandığını anlamakta zorlanır.
Dördüncü soru kimyayla ilgilidir. Bu program bir kimya programı değildir, ancak koruma kimyası ve malzeme bilgisi işin merkezindedir. Malzemenin nasıl bozulduğunu ve bir çözeltinin yüzeyde ne yaptığını anlamak isteyen öğrenci bu alanda kendini rahat bulur.
Beşinci soru çalışma ortamıyla ilgilidir. Bu iş atölyede, depoda, müze arka odasında, kazı alanında ve iskele üzerinde geçer; toz, koku, kimyasal madde ve zaman zaman zorlu fiziksel koşullar işin parçasıdır. Bu nedenle planda iş sağlığı ve güvenliği dersinin bulunması bir formalite değildir.
Altıncı soru ekip çalışmasıyla ilgilidir. Koruma kararları tek başına verilen kararlar değildir; uzman, tekniker, mimar, arkeolog ve kurum yetkilisi aynı masada durur. Kendi işini yazılı olarak anlatmayı ve gerekçelendirmeyi öğrenmek bu meslekte teknik beceri kadar önemlidir. Son olarak bu programın ön lisans olduğu ve lisans tamamlama yolunun ayrı bir sınavla yürüdüğü baştan bilinmelidir.
Tercih Öncesi Notlar
Birinci not: Bu programın adı üniversiteler arasında farklılaşabilmektedir. Yakın bir içerik eser koruma, kültür varlıklarını koruma ve onarım ya da restorasyon başlıklı adlarla açılabilmekte ve bu adların altındaki ders planları birbirinden belirgin biçimde ayrışabilmektedir. Aynı adın bir üniversitede taşınır eser ağırlıklı, başka bir üniversitede yapı ağırlıklı kurulması olağandır. Tercih listesi yapılırken adın değil, ilgili üniversitenin kendi ders planının okunması gerekir.
İkinci not: Bu alanda atölye ve laboratuvar imkânı olağandan daha belirleyicidir. Koruma kimyası dersinin gerçekten laboratuvarda yürütülüp yürütülmediği, öğrencinin gerçek malzeme üzerinde çalışıp çalışabildiği, hangi malzeme ailelerinde atölye bulunduğu, aletlerin ve sarf malzemesinin öğrenci başına yeterli olup olmadığı ve sınıf mevcudunun uygulamaya elverip elvermediği tercihten önce sorulmalıdır.
Üçüncü not: Staj ve saha düzeni ayrıca sorulmalıdır. Bu rehberde okunan planda iş yeri eğitimi son yarıyılda yer almaktadır. Bu düzenin her üniversitede aynı olmadığı bilinmelidir; stajın hangi kurumlarda yapıldığı, müze, kazı ya da özel atölye seçeneklerinin bulunup bulunmadığı, kaç iş günü yürütüldüğü ve öğrencinin gerçek eser üzerinde gözetim altında çalışmasına izin verilip verilmediği öğrenilmelidir.
Dördüncü not: Aynı koruma nesnesine dört yıllık bir düzeyden bakmak isteyen öğrenci için [kültür varlıklarını koruma ve onarım](/bolum/kultur-varliklarini-koruma-ve-onarim); yapı ölçeğine ilgi duyan öğrenci için [mimari restorasyon](/bolum/mimari-restorasyon), [mimarlık](/bolum/mimarlik) ve [insaat teknolojisi](/bolum/insaat-teknolojisi); mirasın yönetimi ve tanıtımı tarafına ilgi duyan öğrenci için [kültürel miras ve turizm](/bolum/kulturel-miras-ve-turizm), [turist rehberliği](/bolum/turist-rehberligi) ve [turizm rehberliği](/bolum/turizm-rehberligi); eseri yorumlayan alanlara ilgi duyan öğrenci için [arkeoloji](/bolum/arkeoloji), [sanat tarihi](/bolum/sanat-tarihi) ve [tarih](/bolum/tarih); üretim tekniklerine ilgi duyan öğrenci için [geleneksel el sanatları](/bolum/geleneksel-el-sanatlari), [mimari dekoratif sanatlar](/bolum/mimari-dekoratif-sanatlar) ve [kuyumculuk ve takı tasarımı](/bolum/kuyumculuk-ve-taki-tasarimi); malzeme ve analiz tarafına ilgi duyan öğrenci için [laboratuvar teknolojisi](/bolum/laboratuvar-teknolojisi), [kimya teknolojisi](/bolum/kimya-teknolojisi) ve [kimya](/bolum/kimya); belge ve koleksiyon tarafına ilgi duyan öğrenci için [bilgi ve belge yönetimi](/bolum/bilgi-ve-belge-yonetimi); çizim ve ölçme tarafına ilgi duyan öğrenci için [yapı ressamlığı](/bolum/yapi-ressamligi) ve [harita ve kadastro](/bolum/harita-ve-kadastro); mekân ve ürün tasarımına ilgi duyan öğrenci için [iç mekan tasarımı](/bolum/ic-mekan-tasarimi), [mobilya ve dekorasyon](/bolum/mobilya-ve-dekorasyon) ve [endüstri ürünleri tasarımı](/bolum/endustri-urunleri-tasarimi); korunan alanların planlanmasına ilgi duyan öğrenci için [şehir ve bölge planlama](/bolum/sehir-ve-bolge-planlama) ve [kentsel tasarım ve peyzaj mimarlığı](/bolum/kentsel-tasarim-ve-peyzaj-mimarligi) karşılaştırılmaya değer yollar oluşturur.
Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.
ÖSYM bu programı 7 üniversitede, 7 ayrı kontenjan satırında açtı. Aşağıdaki iki puan, bu programın ÖSYM'de yayımlanmış en yüksek ve en düşük taban puanıdır.
ÖSYM'nin bu tablolarında başarı sıralaması yoktur; sıralama için YÖK Atlas kullanılmalıdır. Taban puanlar geçmiş yılın sonucudur, her yıl değişir.
Bu rehber bilgilendirme amaçlıdır; müfredat ve koşullar üniversiteye göre değişir. Bölümün bulunduğu üniversiteler ile güncel taban puan, başarı sıralaması ve kontenjanlar için ÖSYM tercih kılavuzu ve YÖK Atlas esastır.