Fidan Yetiştiriciliği

Fidan yetiştiriciliğinin en belirgin yanı, bu işin serbestçe yapılan bir bahçıvanlık olmamasıdır. Üretilen şey bir tüketim ürünü değil, başka üretimlerin başlangıç materyalidir; bu nedenle hangi çeşidin üretilebileceği, üretimin nerede yapılacağı, materyalin nasıl denetleneceği ve nasıl belgelenip etiketleneceği kamusal bir rejimin içindedir. Bu rejimin çerçevesine doğrudan değen metinlerden biri 5553 sayılı kanundur. Kanunun adı kaynakta "TOHUMCULUK KANUNU" olarak yayımlanmıştır ve bu ad üç ayrı okumada karakter düzeyinde aynı çıkmıştır.

Kanunun künye satırları kaynakta şu biçimlerde görülmüştür: "Kanun Numarası : 5553", "Kabul Tarihi : 31/10/2006", "Yayımlandığı Resmî Gazete : Tarih : 8/11/2006 Sayı : 26340" ve "Yayımlandığı Düstur : Tertip : 5 Cilt : 46". Etiket öneklerindeki ve iki nokta önündeki boşluklar kaynakta bu hâldedir ve düzeltilmemiştir. Bu dört satırın tam biçimi üç okumanın ikisinde birebir aynı çıkmıştır; satırların içindeki değerler ise üç okumada da aynıdır. Üçüncü okuma künyeyi kendi biçim işaretleriyle yeniden yazdığı için satır biçimi bakımından sayıma alınmamıştır.

Kanunun ilk bölümünün başlığı kaynakta "BİRİNCİ BÖLÜM" ve "Amaç, Kapsam ve Tanımlar" biçimindedir; ikinci bölümün başlığı ise "İKİNCİ BÖLÜM" ve "Tohumlukların Kaydı, Üretimi, Sertifikasyonu, Ticareti ve Piyasa Denetimi" biçimindedir. Madde kenar başlıkları kaynakta "Amaç", "Kapsam", "Tanımlar", "Kayıt altına alma", "Tohumluk üretimi" ve "Tohumluk sertifikasyonu" olarak görülmüştür. Bu son üç başlığı bir okuma her sözcüğü büyük harfle başlatarak vermiş, iki okuma yukarıdaki biçimde vermiştir; iki okumanın birebir eşleştiği biçim kullanılmış, öteki biçim düzeltme yapılmadan dışarıda bırakılmıştır.

Kanunun amaç maddesi kaynakta şöyledir: "MADDE 1 – Bu Kanunun amacı; bitkisel üretimde verim ve kaliteyi yükseltmek, tohumluklara kalite güvencesi sağlamak, tohumluk üretim ve ticareti ile ilgili düzenlemeleri yapmak ve tohumculuk sektörünün yeniden yapılandırılması ve geliştirilmesi için gerekli olan düzenlemeleri gerçekleştirmektir." Kapsam maddesi ise şu hâldedir: "MADDE 2 – Bu Kanun; tarla bitkileri, bağ-bahçe bitkileri, orman bitki türleri ve diğer bitki türleri çoğaltım materyaline ait çeşitlerin ve genetik kaynakların kayıt altına alınması, tohumlukların üretimi, sertifikasyonu, ticareti, piyasa denetimi ve kurumsal yapılanmalar ile ilgili düzenlemeleri kapsar." Bir fidan yetiştiricisinin çalıştığı bütün materyal sınıfı, bağ-bahçe bitkileri ve orman bitki türleri ifadeleriyle bu kapsamın içindedir.

Bu kanunun bu programla kurduğu bağ bir çağrışım bağı değildir; kanunun kendi tanım maddesinin içinde geçen sözcüğe dayanır. Tanımlar maddesi "MADDE 3 – Bu Kanunda geçen;" cümlesiyle açılır ve kanunun merkezî kavramını şöyle tanımlar: "r) Tohumluk: Bitkilerin çoğaltımı için kullanılan tohum, yumru, fide, fidan, çelik gibi generatif ve vegetatif bitki kısımlarını,". Yani fidan, kanunun tohumluk tanımının içinde adıyla sayılmaktadır; tohumluğa dair her hüküm tanım gereği fidana da uzanır. Aynı maddenin ilk bendi ise sektörün meslek kuruluşunu sayarken fidan üreticisini ayrı bir üretici kategorisi olarak anar: "a) Alt birlik: Faaliyet konularına göre bitki ıslahçıları, tohum sanayicileri ve üreticileri, fide üreticileri, fidan üreticileri, tohum yetiştiricileri, tohum dağıtıcıları, süs bitkileri üreticileri ve tohumculukla ilgili konularda iştigal eden gerçek veya tüzel kişiler tarafından oluşturulan, tüzel kişiliğe sahip, kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşunu,".

Aynı maddenin bu program açısından doğrudan işe yarayan başka bentleri de vardır. Üretim alanı şöyle tanımlanır: "l) Özel üretim alanları: Tohumluk üretimi yapılması amacıyla, sınırları Bakanlık tarafından belirlenen alanları,". Belgelendirme işleminin kendisi şöyle tanımlanır: "u) Tohumluk sertifikasyonu: Tohumlukların tarla ve laboratuvar kontrolleri sonucunda genetik, fiziksel, biyolojik ve sağlıkla ilgili değerlerinin standartlara uygunluğunun tespit edilmesi ve bunun belgelendirilmesi işlemini,". Kontrolün kendisi ve kontrolü yapan kişi ayrı ayrı tanımlanmıştır: "t) Tohumluk kontrolü: Fiziksel ve biyolojik durumları tespit edilen tohumlukların, standartlara uygunluğunun kontrol edilmesini," ve "s) Tohumluk kontrolörü: Tohumluk sertifikasyonuna ilişkin kontrolleri yapan, numune alan ve piyasa denetimlerini yaparak bu konularda belge düzenleyen kamu görevlilerini veya özel kişileri,". Çeşidin kütüğe yazılması ise şöyle tanımlanır: "o) Tescil: Yurt içinde veya yurt dışında ıslah edilen veya bulunan ve geliştirilen bitki çeşitlerinin farklı, yeknesak ve durulmuş olduğunun ve/veya biyolojik ve teknolojik özellikleri ile hastalık ve zararlılara dayanıklılığının ve tarımsal değerlerinin tespit edilerek kütüğe kaydedilmesini,". Maddenin bent harfleri kaynakta "a b c d e f g h ı i j k l m n o p r s t u ü v y z" sırasıyla görülmüştür ve bu sırada "ı" bendi "i" bendinden önce gelmektedir; bu dizide bazı harflerin görünmemesine ilişkin hiçbir olumsuz iddia kurulmamaktadır, yalnızca iki okumada görünen dizi aktarılmaktadır. Madde, bütün bentlerin ardından "ifade eder." satırıyla kapanır.

Tanımların ardından gelen maddeler alanın gündelik işleyişini kurar. Kayıt maddesi şöyledir: "MADDE 4 – Bitki çeşitlerinin tescili, üretim izni ve standart tohumluk çeşit kaydı ile genetik kaynakların kütüğe kaydedilmesi Bakanlık tarafından yapılır." Maddenin devamı kaynakta şu hâldedir: "Islah edilmiş çeşitler farklılık, yeknesaklık ve durulmuşluk ve/veya biyolojik, teknolojik özellikleri ile tarımsal değerleri belirlenmek suretiyle; genetik kaynaklar ise morfolojik ve/veya moleküler karakterizasyonu yapılarak kayıt altına alınır. Süs bitkileri ile çiçek tohumlarında kayıt şartı aranmaz." ve "Tarımsal bitki türlerine ait çeşitlerin; kayıt altına alınması, kütükte kalış süresi, kayıt altına almanın yenilenmesi, kütükten silinmesi, devamlılığın sağlanması, katalog oluşturulması ile ilgili hususlar yönetmelikle belirlenir." ile "Ayrıca tescil, üretim izni ve standart tohumluk çeşit kaydı ile ilgili usul ve esaslar bitki gruplarına göre yönetmelikle düzenlenir."

Üretim maddesi bu programın çekirdeğine en yakın hükümdür: "MADDE 5 – Bakanlık tarafından, bitkisel ve tarımsal özellikleri belirlenerek sadece kayıt altına alınan çeşitlere ait tohumlukların üretimine izin verilir." Maddenin devamı üretim alanını ve o alandaki yasağı düzenler: "Tohumlukların yetiştirileceği özel üretim alanlarının özellikleri ile sınırları içerisinde tohumluk üretimi yapan ve bitkisel ürün yetiştiren gerçek veya tüzel kişilerin uyması gereken hususlar yönetmelikle belirlenir." ve "Özel üretim alanlarının sınırları içerisinde, Bakanlıkça izin verilmeyen tohumluk veya bitkisel ürün yetiştirilemez." Aynı maddenin son fıkrası sektörün desteklenmesine ilişkindir: "Tohumculuk sektörü, yurt içinde yatırım yapmak kaydıyla, Avrupa Birliği standartlarında ve uluslararası rekabete uygun bir şekilde gelişmesi amacıyla Bakanlıkça belirlenecek teşvik ve desteklerden yararlandırılır. Destekleme usul ve esasları, Bakanlık tarafından çıkarılacak tebliğ ile düzenlenir."

Sertifikasyon maddesi ise fidanlıktan çıkan materyalin belgelenmesini ve ambalajlanmasını düzenler: "MADDE 6 – Yurt içinde üretilen, 4 üncü maddeye göre tescil edilen veya üretim izni verilen çeşitlerden, tohumluk sınıflarına göre yetiştirilen ve üretilen tohumluklar, sertifikasyon işlemine tâbi tutulur." Maddenin devamı şöyledir: "Tarla ve laboratuvar kontrolleri yapılarak, tohumluk standartlarına uygun olarak sertifikalandırılan tohumluklar, usulüne göre ambalajlanarak etiketlenir." ve "Tohumluk sertifikasyon esasları ile ambalajlama ve etiketlemede uyulacak hususlar, bitki gruplarına göre yönetmelikle belirlenir." Bu üç madde birlikte okunduğunda bir fidan yetiştiricisinin fiilen içinde çalıştığı zincir ortaya çıkar: çeşidin kayıtlı olması, üretimin izne bağlı olması, üretim alanının denetlenmesi, materyalin tarla ve laboratuvar kontrolünden geçmesi ve sonunda ambalajlanıp etiketlenmesi.

Örtüşmenin sınırı da aynı açıklıkla yazılmalıdır. Bu kanun bu programı kurmaz: ne bu adı ne başka bir yükseköğretim programını anar. Ders planını belirlemez; doğrulanan maddelerde hiçbir müfredat, uygulama saati ya da eğitim içeriği hükmü yoktur. Mezunun meslek tanımını, unvanını ya da yetkisini düzenlemez; yukarıda aktarılan tohumluk kontrolörü tanımı kamu görevlilerini veya özel kişileri anmakla birlikte, bu bendin bir ön lisans mezununu tanımladığı ya da ona bir unvan veya yetki verdiği yönünde hiçbir iddia kurulmamaktadır. Kanunun düzenlediği şey materyalin ve piyasanın rejimidir, kişinin diploması değil. Metinde geçen "Tarım ve Köyişleri Bakanlığını" ibaresinin bugünkü kurumsal karşılığına dair de hiçbir iddia kurulmamış, ibare kaynakta yazdığı gibi bırakılmıştır. Kanunun güncel hâli ve yürürlük durumu için kaynak listesindeki resmi adresin esas alınması gerekir; bu rehber kanunun yürürlük durumu hakkında hiçbir hüküm vermez.

Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Kanun metni üç ayrı okumayla çekilmiş, yalnızca en az iki okumada karakter düzeyinde aynı çıkan öğeler alıntılanmıştır; dördüncü bir okuma yapılmamıştır, dolayısıyla mutabakatsız kalan öğeler ek bir denemeyle çözülmeye çalışılmamıştır. Yöntemin kendi sınırı da eksik olarak sayılmalıdır: üç okuma aynı zaman aralığında yapıldığı ve okuma aracı aynı adres için yanıtı kısa süre önbelleğe aldığı için okumalar büyük olasılıkla tek bir metne dönüştürme üzerinde çalışmıştır; bu nedenle okumalar arası mutabakat yalnızca okuma ve çıkarım hatasını eler, kaynağın metne dönüştürülmesi sırasında oluşmuş bir bozulmayı elemez. Raporun kaydettiği somut dönüşüm bozulması örnekleri arasında bu belgeye ilişkin olanlar şunlardır: künye satırlarında iki nokta önündeki boşluğun okumalar arasında farklı biçimlerde görünmesi, Düstur satırının sayfa değerinin hiçbir okumada gelmemesi ve bir okumanın madde paragraflarını satır sonu artık boşluklarıyla, öteki okumanın aynı paragrafları boş satırla ayırarak vermesi; rapor ayrıca aynı oturumda incelenen öteki kanun belgesinde kırpma, satır sarma ve hedefli sorgunun iki okumada iki ilgisiz bent döndürmesi türünden bozulmalar kaydetmiştir. Bu kayda yedek olarak belirlenen kanun numarası hiç çekilmemiştir, çünkü asıl numara ilk denemede açılmış ve konu örtüşmesi tutmuştur; o numaranın adı, künyesi, içeriği ve erişilebilirliği hakkında bu rehberde hiçbir bilgi ve hiçbir iddia yoktur, aynı şey raporun kapsadığı öteki program için belirlenmiş yedek numara bakımından da geçerlidir. Üçüncü bir kanun numarası hiç aranmamıştır; bu oturumda aday araması yapılmamış, kanun atanmış olarak verilmiştir. Bu kanunun yedinci ve sonraki maddeleri kullanılmamıştır: yedinci madde yalnızca tek bir okumada göründüğü için tek okumada kalmış sayılmış ve alıntılanmamıştır, sekizinci ve sonraki maddeler ise hiçbir okumada istenmemiştir; bu maddelerin varlığı ya da içeriği hakkında hiçbir iddia kurulmamaktadır. Aynı biçimde, raporun kapsadığı öteki kanunda da pek çok madde hiç istenmemiş ve o maddeler hakkında hiçbir iddia kurulmamıştır; o kanunda hedeflenen bir tanım bendi ile bir ibare iki okumada birebir teyit edilemediği için kullanılmamış, bunların bulunup bulunmadığına dair de olumsuz bir iddia kurulmamıştır. Dipnot gövdeleri alınmamıştır: hiçbir okuma bu belge için dipnot getirmemiştir ve belgede dipnot bulunup bulunmadığına dair olumsuz bir iddia kurulmamıştır. Düstur satırının sayfa değeri alınmamıştır; üç okuma da satırı cilt değerinde bitirmiştir ve değerin kaynakta bulunup bulunmadığı hakkında hiçbir iddia yoktur. Yürürlük durumu, güncel kurum adları ve değişiklik zinciri araştırılmamıştır; kaynakta geçen kurum adları olduğu gibi bırakılmış, hiçbir kısaltma açılmamıştır. Madde numarası ile gövde arasındaki ayraç biçimi yalnızca iki okumada teyit edilebilmiştir; üçüncü okuma bu ibareleri kendi başlık biçimine dönüştürdüğü için sayıma alınmamıştır. Aynı okuma tanımlar maddesini bentlere ayırmadan özetlediği, birkaç maddenin ikinci ve sonraki paragraflarını kendi cümleleriyle yeniden yazdığı ve bir tanımı üç noktayla yarım bıraktığı için, o okumanın ürettiği parafrazların hiçbiri bu rehberde kullanılmamıştır. Madde gövdelerinin özgün satır kırılma yerleri, bentlerin girinti ve hizalama düzeni ve paragraf aralarındaki boşluk rejimi iki okumada aynı görünmediği için kaynak biçimi olarak doğrulanmamış ve aktarılmamıştır. Son olarak taban puan, başarı sıralaması, kontenjan, ücret ve istihdam verisi hiç toplanmamıştır; doğrulanan madde gövdelerinde para tutarı ve yüzde ifadesi geçmemiş, dolayısıyla aktarılacak bir tutar da olmamıştır.

Bu programın somut bir örneği için Adnan Menderes Üniversitesi'nin yayımladığı ders planı sayfası okundu. Sayfa programı "Fidan Yetiştiriciliği" biçiminde basmaktadır ve bu dizge hem başlıkta hem yol navigasyonunda geçmektedir. Üniversitenin adı sayfada yayımlanmıştır; alan adından çıkarım değildir. Programı yürüten birim sayfada "Sultanhisar Meslek Yüksekokulu" olarak basılıdır. Plan dört yarıyıl üzerine kuruludur ve her yarıyıl sayfada üç alt bloğa ayrılmıştır: bir zorunlu blok, bir seçmeli blok ve bütün yarıyıllarda tekrarlanan ortak bir bölüm dışı seçmeli havuzu. Ders adları Türkçe yayımlanmıştır ve bu rehberde sayfadaki yazımıyla bırakılmıştır.

Birinci yarıyılın zorunlu dersleri Bahçe Bitkileri Fizyolojisi ve Morfolojisi, Toprak Bilgisi, Üretim Teknikleri, Türk Dili, Tarımsal Pazarlama, Bitki Koruma ve Bahçe Bitkileri olarak yayımlanmıştır. Aynı yarıyılın seçmeli bloğu Temel Bilgi Teknolojileri, Ağaçlandırma, Örtüaltı Yetiştiriciliği, Tarım Hukuku ve Toplam Kalite Yönetimi derslerinden oluşmaktadır. İlk yarıyıl bitkiyi, toprağı ve üretim tekniğini aynı anda açar; fidan sözcüğü henüz ders adlarında görünmezken alanın altyapısı kurulur.

İkinci yarıyılın zorunlu dersleri Bodur Fidan Tesisi ve Yönetimi, Fidan Yetiştirme Teknikleri, Sulama, İş Sağlığı ve Güvenliği, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi, İngilizce Dil Becerileri ve Acil Durum ve Afet Yönetimi olarak yayımlanmıştır. Seçmeli bloğu ise Mesleki Uygulama, Fidancılıkta Biyoteknoloji, Tarımsal Kooperatifçilik ve Tarımsal Yayım ve İletişim derslerinden oluşur. Alanın adını taşıyan ilk dersler bu yarıyılda gelir ve fidan tesisi ile yetiştirme tekniği aynı dönemde birlikte verilir.

Üçüncü yarıyılın zorunlu dersleri İç Mekân Süs Bitkileri ve Üretimi, Meyve Çeşit Tanıtımı I, Fidan Hastalıkları ve Savaşımı, Fidancılıkta Sertifikasyon, Ölçme Bilgisi, Budama Teknikleri ve Organik Tarım olarak yayımlanmıştır. Seçmeli bloğu Fide Yetiştirme Teknikleri, Bağcılık, Meslek Etiği ile İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku derslerinden oluşur. Bu yarıyılda planın belge tarafı devreye girer: fidancılıkta sertifikasyon dersinin varlığı, bir önceki başlıkta aktarılan kamusal çerçevenin eğitim planında da karşılığı olduğunu gösterir. Bu, ders adı ile kanun arasında kurulan bir konu yakınlığıdır; bu dersin içeriğinin o kanunu işlediği yönünde bir iddia kurulmamaktadır, çünkü ders içerikleri bu çalışmada toplanmamıştır.

Dördüncü yarıyılın zorunlu dersleri Staj, Peyzaj Bitkileri, Fidanlık Planlaması, Fidan Zararlıları ve Savaşımı, Bitki Besleme ve Gübreleme, Meyve Çeşit Tanıtımı II, Fidancılıkta Mikro Üretim Teknikleri ve Tarım Ekonomisi ve İşletmeciliği olarak yayımlanmıştır. Seçmeli bloğu Fidan Yetiştirme Uygulamaları, Biyolojik Savaş, İstatistik ile Araştırma Yöntem ve Teknikleri derslerinden oluşur. Son yarıyıl fidanlığın planlanmasını, ileri üretim tekniğini, işletme tarafını ve iş yeri eğitimini bir arada kurar.

Bütün yarıyıllarda tekrarlanan bölüm dışı seçmeli havuzu ise sayfada şu ders adlarıyla yayımlanmıştır: Şifalı Bitkiler, Aromaterapi, Tarla Bitkileri Üretimi, Proje Yönetimi, Mülakat Teknikleri, Türk Vergi Sistemi, Vücut Analizi, Rapor Yazma ve Sunma Teknikleri, Etkili Sunum Becerileri, Türkiye Ekonomisi, Tıbbi ve Aromatik Bitkiler, Sanat Tarihi ve Estetik, Beden Dili ve İletişim, Fitoterapi, Medya Okuryazarlığı ve Stresle Başa Çıkma. Bu havuz alanın dışından gelen bir genel kültür ve beceri havuzudur; programın mesleki omurgasını kuran bloklar yukarıdaki zorunlu ve seçmeli bloklardır.

Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Bu sayfa dört ayrı okumayla, farklı ifadelerle yazılmış dört ayrı istekle okunmuştur; program adı, öğretim düzeyi ifadesi ve üniversite adı iki okumada birebir doğrulanmış, aşağıdaki her ders adı en az iki ayrı okumada görünmüştür. Alınan ders adı sayısı yirmi dokuz zorunlu ders, on yedi bölüm içi seçmeli ders ve her yarıyılda tekrarlanan bölüm dışı seçmeli havuzunda on altı ayrı ad olmak üzere altmış ikidir; hiçbir ders adı düşürülmemiştir. Buna karşılık havuz sayısında çözülmemiş bir fark vardır: bir okuma havuzu her yarıyılda on dört ders olarak saymış, başka bir okuma birinci, ikinci ve üçüncü yarıyıllarda on altı ad dökmüş, dördüncü yarıyılda ise on dört ad dökmüştür ve o dökümde son iki ad görünmemiştir. Bu fark işaretlenmiş, taraf tutularak çözülmemiştir; havuz burada iki okumanın bastığı on altı adla verilmiş, dördüncü yarıyıl havuzunun eksik kalabileceği açıkça kaydedilmiştir ve o iki adın dördüncü yarıyıl havuzunda bulunmadığı iddia edilmemektedir. Öğretim düzeyi sayfada yazılıdır, çıkarım değildir: düzey sözcüğü sayfada bitişik yazımıyla basılıdır, ancak bu bir cümle içinde kurulmuş düzey beyanı değil, bir yol navigasyonu ve kategori bağlantısının metnidir; bu ayrım bilerek belirtilmiş, düzey daha güçlü bir beyan gibi sunulmamıştır ve dört yarıyıllık yapı bu tespitin kaynağı değil destekleyicisi sayılmıştır. Üniversite adı sayfada yayımlanmıştır, alan adından çıkarım değildir; buna karşılık kurumun başka bir sayfasında adın önünde bir yer adı bulunduğu bildirilmiş, bu fark işaretlenmiş ve tek biçime getirilmemiştir, ders planı sayfasının bastığı yazım kullanılmıştır. Yüksekokul adı da sayfada basılıdır. Programın bağlı olduğu bölüm adı ders planı sayfasının kendisinden teyit edilemediği için gruplamada kullanılmamıştır. Seçmeli havuzlar dışarıdan doldurulmamıştır: havuz içeriği sayfada yayımlandığı için alınmış, hiçbir ders adı tahmin edilmemiş, havuzdan kaç ders seçileceği ve ders yükü hiç yazılmamıştır. Bir okumanın havuzu ikinci, üçüncü ve dördüncü yarıyıllarda tek tek dökmek yerine bir yer tutucuyla geçmesi eksik döküm sayılmış, çelişki sayılmamış ve o okuma ders adı kaynağı olarak kullanılmamıştır. Ders adları çevrilmemiş, hiçbir kısaltma açılmamış ve sayfadaki büyük-küçük harf ve noktalama düzeltilmemiştir. Ders kodu, kredi, teorik ve uygulama saati ile iş yükü değerleri sayfada basılı olduğu hâlde toplanmamış ve bu rehberde hiçbir yerde verilmemiştir. Sayfa bir puan türü yayımlamamaktadır; bu rehberdeki puan türü bu sayfaya dayandırılmamıştır. İkinci bir üniversite kaynağı bulunamamıştır: iki ayrı kurum sayfası açılmış, ancak biri yalnızca program tanıtımı yayımladığı, öteki ders planını yalnızca bir indirme bağlantısının ardında bıraktığı ve o bağlantının hedef adresi okumada görünmediği için ders planı kaynağı olarak kullanılamamıştır; hedef adres tahmin edilerek üretilmemiş ve hiçbir adres başka bir araçla, ayna, arşiv ya da önbellek üzerinden yeniden denenmemiştir. Bu plan tek bir üniversitenin planıdır ve öteki üniversitelerin planları için hiçbir şey söylemez.