Hasta Bakımı, bakıma gereksinim duyan bir kişinin günlük yaşam gereksinimlerinin karşılanmasını, bakım uygulamalarının izlenmesini ve bu işin bir sağlık ekibi içinde yürütülmesini öğreten iki yıllık bir önlisans programıdır. Alanın içinde çalışılan kamusal çerçeveye değen metinlerden biri 6283 sayılı kanundur. Bu rehber puan vermez.
- Puan türü
- TYT
- Seviye
- Önlisans
- Süre
- 2 yıl
- ÖSYM 2025 taban
- 294,32–300,33
- Üniversite
- 2
- Genel kontenjan
- 120
- Meslek çıktısı
- 8
Taban puanlar ÖSYM'nin 2025 yerleştirme sonuçlarından alınmıştır; başarı sıralaması içermez ve her yıl değişir.
Hasta Bakımı Nedir?
Hasta Bakımı, bakıma gereksinim duyan bir kişinin gündelik yaşamını sürdürebilmesi için gereken desteğin nasıl verileceğini, bu desteğin nasıl izleneceğini ve bir sağlık ekibinin içinde nasıl yürütüleceğini öğreten iki yıllık bir önlisans programıdır. Programı tanımlayan şey tek bir teknik beceri değildir; bakım, birbirinden ayrı görünen çok sayıda işin aynı kişide birleşmesidir. Beslenme, hareket, temizlik, uyku, ağrı, güvenlik ve ruh hâli aynı anda izlenir; bunların herhangi birinde ortaya çıkan bir değişiklik ötekilerini de değiştirir. Bu nedenle alanın temel sorusu bir işlemin nasıl yapıldığı değil, bir kişinin durumunun nasıl bütün olarak okunacağıdır.
Alanın birinci ayağı bedenin yapısı ve işleyişidir. Bakım yapan kişi, karşısındaki bedende neyin olağan neyin olağan dışı olduğunu ayırt edemiyorsa yaptığı iş yalnızca bir dizi hareket olarak kalır. Bu programın planında anatomi, fizyoloji ve tıbbi terminoloji başlıklı derslerin birinci dönemde bulunması bunun içindir. Terminoloji burada bir sözlük çalışması değildir: bakım yapan kişinin gördüğünü ekibin geri kalanına aktarabilmesi için ortak bir dile ihtiyaç vardır.
İkinci ayak bakım ilkelerinin kendisidir. Bu programın planında bakım ilkeleri dört dönem boyunca ardışık olarak okutulmaktadır ve bu, planın omurgasıdır. Dört döneme yayılmış bir dersin anlamı şudur: bakım tek seferde öğrenilen bir konu değil, üzerine katman eklenen bir pratiktir. İlk dönemde temel gereksinimler ve güvenli uygulama, sonraki dönemlerde daha karmaşık durumlar ve daha ağır bağımlılık düzeyleri ele alınır.
Üçüncü ayak hastalık bilgisidir. Planda kronik hastalıklar, enfeksiyon hastalıkları, genel farmakoloji ile ruh sağlığı ve hastalıkları başlıklı derslerin bulunması, bakımın hangi tablolar içinde yürütüldüğünü öğretmek içindir. Kronik bir hastalıkta bakım aylar ve yıllar boyunca sürer; enfeksiyon bilgisi ise bakımın kendisinin bir bulaşma yolu olmaması için gereklidir. Farmakoloji burada ilaç yazmayı değil, uygulanan bir tedavinin beklenen ve beklenmeyen etkilerinin nasıl gözleneceğini öğretir.
Dördüncü ayak bakımın ruhsal ve toplumsal yüzüdür. Planda hasta psikolojisi, sosyal hizmet, sosyal rehabilitasyon, yaşlılarda sosyal hizmet, engellilerde sosyal hizmet ve manevi bakım başlıklı derslerin bulunması bu tarafı kurar. Bakım gerektiren bir durum yalnızca bedeni değil, kişinin ailesini, gelirini, konutunu ve yalnızlığını da etkiler. Bu dersler bakımın yalnızca hastane odasında bitmediğini gösterir.
Beşinci ayak rehabilitasyon ve işlev kazandırmadır. Planda fiziksel rehabilitasyon, ergoterapi yaklaşımları ve refleksoloji uygulamaları başlıklı derslerin bulunması, bakımın hedefinin yalnızca zararı önlemek değil, kalan işlevi korumak ve artırmak olduğunu gösterir. Bu ayak, bakımı edilgen bir gözetimden ayıran şeydir.
Altıncı ayak özel bakım alanlarıdır. Planda palyatif bakım, yara bakımı, üreme sağlığı ve aile planlaması, menopozda sağlık, ürojinekolojik sağlık ile kadın ve çocuk sağlığı hastalıkları başlıklı derslerin bulunması, bakımın belirli durumlarda kendine özgü bir bilgi gerektirdiğini gösterir. Palyatif bakım ile yara bakımı bu programın en somut iki uzmanlaşma yönüdür.
Yedinci ayak uygulama, hukuk ve yönetimdir. Planda işletmede mesleki eğitim başlıklı dersin üç dönem boyunca yer alması ve ayrıca bir yaz stajının basılı olması, alanın sınıfta bitmediğini gösterir. Meslek etiği ve deontoloji, sağlık hukuku, sağlık kurumlarında iş güvenliği ile sağlık hizmetleri yönetimi başlıklı dersler ise bakımın hangi sınırlar içinde ve kimin sorumluluğunda yapıldığını öğretir. Alanın kamusal çerçevesi bu rehberin bir sonraki başlığında ele alınmaktadır.
Bu yedi ayak programı hem [hemşirelik](/bolum/hemsirelik), [ebelik](/bolum/ebelik) ve [ilk ve acil yardım](/bolum/ilk-ve-acil-yardim) gibi doğrudan bakım ve müdahale alanlarına, hem [evde hasta bakımı](/bolum/evde-hasta-bakimi), [yaşlı bakımı](/bolum/yasli-bakimi), [engelli bakımı ve rehabilitasyon](/bolum/engelli-bakimi-ve-rehabilitasyon) ve [çocuk koruma ve bakım hizmetleri](/bolum/cocuk-koruma-ve-bakim-hizmetleri) gibi bakımın öteki kapsamlarına, hem de [fizyoterapi](/bolum/fizyoterapi), [ergoterapi](/bolum/ergoterapi) ve [sosyal hizmetler](/bolum/sosyal-hizmetler) gibi işlev ve destek alanlarına yakın kılar.
Alanın Kamusal Çerçevesi: 6283 Sayılı Kanun
Bakım bir beceri olarak öğrenilir; ama kimin hangi işi yapabileceği, hangi unvanla çalışabileceği ve hangi sınırın ötesine geçemeyeceği bir hukuk sorunudur. Bu ikinci halka alanın kamusal çerçevesini kurar. Bu çerçeveye doğrudan değen metinlerden biri 6283 sayılı kanundur. Kanunun adı kaynakta HEMŞİRELİK KANUNU olarak yayımlanmıştır ve bu ad üç ayrı okumada karakter düzeyinde aynı çıkmıştır. Ad satırının yanında parantezli bir dipnot işareti hiçbir okumada gelmemiştir; böyle bir işaretin bulunup bulunmadığına dair burada hiçbir iddia kurulmamaktadır, yalnızca üç okumanın da böyle bir işaret getirmediği kaydedilmektedir.
Belgenin nereden alındığı ayrıca yazılmalıdır. Bu oturumda beşinci tertip adresi denenmiş ve belge vermemiştir; belge üçüncü tertip adresinden açılmış ve üç okuma bu adres üzerinden yapılmıştır. Bu, denenen adresin o denemede belge vermemesidir; bu numaraya ait bir kanunun bulunmadığı ya da yürürlükten kalktığı yönünde burada hiçbir cümle kurulmamaktadır ve nitekim aynı numara üçüncü tertip adresinden sorunsuz açılmıştır. Dördüncü tertip adresi, koşul doğmadığı için hiç denenmemiştir.
Künye değerleri üç okumada özdeştir: kanun numarası 6283, kabul tarihi 25/2/1954, Resmî Gazete değeri Tarih: 2/3/1954 Sayı: 8647 ve Düstur değeri Tertip: 3 Cilt: 35 Sayfa: 460. Satır biçimleri de üç okumada aynı gelmiştir: Kanun Numarası : 6283, Kabul Tarihi : 25/2/1954, Yayımlandığı Resmî Gazete: Tarih: 2/3/1954 Sayı: 8647 ve Yayımlandığı Düstur : Tertip: 3 Cilt: 35 Sayfa: 460. Bu satırlarda iki nokta kullanımı asimetriktir: numara ve Düstur satırlarında iki noktadan önce boşluk varken Resmî Gazete satırında yoktur ve o satırın içindeki Tarih ile Sayı etiketleri de boşluksuzdur. Bu asimetri düzeltilmemiş, aynı oturumda okunan başka bir belgenin boşluklu biçimine de eşitlenmemiştir. Kabul Tarihi satırının sonundaki fazladan bir boşluk yalnızca birinci ve üçüncü okumada görülmüştür ve o boşluk hakkında bunun ötesinde bir iddia kurulmamaktadır. Künyedeki Tertip: 3 değeri, belgenin açıldığı adresin tertibiyle tutarlıdır.
Bu belgede hiçbir okuma bölüm başlığı ya da madde kenar başlığı getirmemiştir. Bu bir kapsam eksikliğidir: belgede bölüm başlığı ya da kenar başlığı bulunup bulunmadığına dair burada hiçbir iddia yoktur. Doğrulanan tek yapısal öğe madde önekidir. Genel biçim Madde 1 – olarak, uzun tire ve iki yanında boşlukla üç okumada aynıdır; üçüncü maddenin öneki ise Madde 3- biçiminde, boşluksuz ve kısa tireyle yalnızca birinci ve üçüncü okumada aynı çıkmıştır, ikinci okumanın verdiği boşluklu biçim tek okumada kaldığı için alıntılanmamıştır. Geçici madde öneki Geçici Madde 1 – biçiminde ikinci ve üçüncü okumanın mutabakatıyla doğrulanmıştır.
Kanunun birinci maddesi unvanın nasıl kazanıldığını yazar ve bu, bakım alanındaki eğitim basamaklarını anlamanın anahtarıdır. Madde Madde 1 – (Değişik: 25/4/2007-5634/1 md.) işaretiyle açılır ve şöyledir: Türkiye'de üniversitelerin hemşirelik ile ilgili lisans eğitimi veren fakülte ve yüksek okullarından mezun olan ve diplomaları Sağlık Bakanlığınca tescil edilenler ile öğrenimlerini yurt dışında hemşirelik ile ilgili, Devlet tarafından tanınan bir okulda tamamlayarak denklikleri onaylanan ve diplomaları Sağlık Bakanlığınca tescil edilenlere Hemşire unvanı verilir. Bu cümlede iki koşul yan yana durur: belirli bir öğretim düzeyinden mezuniyet ve diplomanın tescili.
Üçüncü madde ise sınırı yazar ve bu programı düşünen bir öğrenci için kanunun en önemli cümlesidir. Madde Madde 3- (Değişik: 11/10/2011-KHK-663/ 58 md.) işaretiyle açılır: Bu Kanun hükümlerine göre hemşire unvanı kazanmış olanların dışında hiç kimse Türkiye'de hemşirelik mesleğini icra edemez. Değişiklik notundaki 663 ile 58 arasındaki fazladan boşluk üç okumada da aynı gelmiş ve düzeltilmemiştir.
Dördüncü madde bakımı bir hukuki işlem dizisi olarak tarif eder. Madde Madde 4 – (Değişik: 25/4/2007-5634/3 md.) işaretiyle açılır: Hemşireler; tabip tarafından acil haller dışında yazılı olarak verilen tedavileri uygulamak, her ortamda bireyin, ailenin ve toplumun hemşirelik girişimleri ile karşılanabilecek sağlıkla ilgili ihtiyaçlarını belirlemek ve hemşirelik tanılama süreci kapsamında belirlenen ihtiyaçlar çerçevesinde hemşirelik bakımını planlamak, uygulamak, denetlemek ve değerlendirmekle görevli ve yetkili sağlık personelidir. Ayrıca aile hekimliği uygulamasına ilişkin kanun hükümleri ile bu Kanuna dayanılarak yürürlüğe konulan mevzuattaki görevleri de yaparlar. Maddenin ikinci fıkrası şöyledir: Hemşirelerin birinci fıkrada sayılan hizmetlerde çalışma alanlarına, pozisyonlarına ve eğitim durumlarına göre görev, yetki ve sorumlulukları Sağlık Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir. Bu iki fıkranın birlikte okunması gerekir: ihtiyacın belirlenmesi, bakımın planlanması, uygulanması, denetlenmesi ve değerlendirilmesi bir dizi olarak sayılmakta, her ortamda ibaresi bakımın yataklı kurumla sınırlı olmadığını göstermekte, ikinci fıkra ise ayrıntının eğitim durumuna göre kademelendirilmiş biçimde bir yönetmeliğe bırakıldığını yazmaktadır.
Beşinci madde serbest çalışmanın usulünü kurar: Madde 5 – Hemşire okulundan mezun hemşireler mecburi hizmetlerini bitirip memuriyetten ayrılınca; mecburi hizmeti olmıyan hemşire okulu mezunları istedikleri vakit sanatlarını serbestçe yapabilirler. İkinci fıkra şöyledir: Serbest çalışacak hemşireler lüzumlu vesikalarını bir dilekçeye bağlayarak mahallin en büyük sağlık amirine verirler. Serbest çalışan hemşire ev adresiyle çalışmak istediği yerde bir değişiklik olduğu takdirde bir hafta içinde aynı makama haber vermeye mecburdur. Eski imlayla yazılmış olmıyan biçimi düzeltilmemiştir. Bu maddede hiçbir okuma bir değişiklik ya da mülga notu getirmemiştir; bu bir kapsam eksikliğidir, maddenin hiç değiştirilmemiş olduğuna dair bir iddia değildir.
Sekizinci madde unvan sonrası kademeleri yazar: Madde 8 – (Değişik: 25/4/2007-5634/4 md.) Lisans mezunu hemşireler meslekleriyle ilgili lisansüstü eğitim alarak uzmanlaştıktan ve diplomaları Sağlık Bakanlığınca tescil edildikten sonra uzman hemşire olarak çalışırlar. İkinci fıkra şöyledir: Hemşireler meslekleri ile ilgili olan özellik arz eden birim ve alanlarda belirlenecek esaslar çerçevesinde yetki belgesi alırlar. Yetki belgesi alınacak eğitim programlarının düzenlenmesi, uygulanması, koordinasyonu, belgelendirme ve tescili ile kredilendirme ve yetki belgelerinin iptali gibi hususlar, Sağlık Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir. Dokuzuncu madde ise yönetim tarafını yazar: Madde 9 – (Değişik: 25/4/2007-5634/5 md.) Hemşirelikle ilgili yönetim görevlerinde lisans ve lisansüstü eğitime sahip hemşirelerin rüçhan hakları vardır. Kaynaktaki rüçhan sözcüğü olduğu gibi bırakılmıştır.
Bu rehberin konusuyla en doğrudan bağı kuran gövde ise birinci geçici maddedir ve o gövde ikinci ile üçüncü okumanın mutabakatıyla doğrulanmıştır: Geçici Madde 1 – (6283 sayılı Kanunun numarasız geçici maddesi olup teselsül için numaralandırılmıştır.) Bu kanunun neşrinden evvel hastabakıcılık yapmakta olanlardan yedinci maddeye göre hemşire yardımcılığına talip olanlar jüri huzurunda ehliyetlerini ispat ettikleri takdirde hemşire yardımcısı olabilirler. Bitişik yazılmış hastabakıcılık sözcüğü ayrılmamıştır. Parantez içindeki ibare iki okumada birebir aynı geldiği için olduğu gibi aktarılmıştır; bu ibarenin metnin içinde mi yoksa yayımcı notu olarak mı basıldığına dair hiçbir iddia kurulmamaktadır. Bu gövdenin bir iç gerilimi de iddiaya bağlanmadan kaydedilir: madde yedinci maddeye atıf yapmakta, yedinci madde ise üç okumada da mülga olarak işaretlenmiş gelmektedir. Bu yalnızca bir gözlemdir. Ayrıca bu geçiş hükmünde geçen hastabakıcılık ve hemşire yardımcısı ibarelerinin bugünkü bir unvana ya da bugünkü bir programa karşılık geldiği burada iddia edilmemektedir.
İkinci ve üçüncü geçici maddeler eğitim basamakları arasındaki geçişlerin ve kazanılmış hakların kanunla düzenlendiğini gösterir; ikisi de ikinci ile üçüncü okumanın mutabakatıyla doğrulanmıştır. İkinci geçici madde Geçici Madde 2 – (Ek: 25/4/2007-5634/7 md.) işaretiyle açılır ve şöyle başlar: Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce hemşirelik ve hemşireliğe eşdeğer sağlık memurluğu programlarından mezun olanlar ile halen bu programlarda kayıtlı bulunan öğrencilerin kazanılmış hakları saklıdır. Aynı madde devam eder: Hemşirelik eğitimine eşdeğer sağlık memurluğu programlarından mezun olanlar hemşire olarak çalışırlar. Ve şöyle sürer: Hemşirelik eğitimine eşdeğer sağlık memurluğu programının adı, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren hemşirelik programı olarak değiştirilir ve programlar birleştirilir. Üçüncü geçici madde Geçici Madde 3 – (Ek: 4/7/2012-6354/ 23 md.) işaretiyle açılır ve birinci fıkrası belirli bir belgeye sahip olanların başvuru üzerine görevlerine devam edeceğini düzenler. Bu iki geçici maddenin öğrenci alımı kapasitesine ilişkin ibare taşıyan fıkraları bu rehbere aktarılmamıştır; bu, o fıkraların bulunmadığı iddiası değil, bu rehberin veri kalemi sınırıdır. Üçüncü geçici maddenin değişiklik notundaki 6354 ile 23 arasındaki fazladan boşluk iki okumada da aynı gelmiş ve düzeltilmemiştir.
Örtüşmenin sınırı da aynı açıklıkla yazılmalıdır. Bu kanun bu programı kurmaz: bir yükseköğretim programı ihdas etmez ve doğrulanan hiçbir maddede Hasta Bakımı diye bir program adı geçmemektedir. Bu programın ders planını belirlemez: zorunlu ders saymaz, müfredat hükmü içermez, staj düzenlemez; dördüncü ve sekizinci maddelerin ikinci fıkraları yalnızca ayrıntının yönetmeliğe bırakıldığını söyler. Mezunun meslek tanımını da düzenlemez: doğrulanan maddelerde tanımlanan ve yetkilendirilen özne hemşiredir. Hasta bakım teknikeri, hasta bakıcı ya da bakım elemanı terimlerinin bu kanunda tanımlanıp tanımlanmadığına dair burada hiçbir olumsuz iddia kurulmamaktadır; yalnızca bu oturumun üç okumasında böyle bir tanım hükmünün iki okumada birebir teyit edilmediği kaydedilir. Kanunun güncel hâli, bugünkü uygulanışı, yürürlük durumu, metinde geçen kurum adlarının bugünkü karşılığı, ikincil mevzuatı ve değişiklik zincirinin bugünkü hâli hakkında bu rehber hiçbir hüküm vermez; bunlar için kaynak listesindeki resmi adresin esas alınması gerekir.
Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Kanun metni üç ayrı okumayla çekilmiş, yalnızca en az iki okumada karakter düzeyinde aynı çıkan öğeler alıntılanmıştır; dördüncü bir okuma yapılmamıştır, dolayısıyla tek okumada kalan hiçbir öğe ek bir denemeyle çözülmeye çalışılmamıştır. Yöntemin kendi sınırı da eksik olarak sayılmalıdır: üç okuma aynı kısa zaman aralığında yapıldığı ve okuma aracı aynı adres için yanıtı yaklaşık on beş dakika önbelleğe aldığı için okumalar büyük olasılıkla tek bir metne dönüştürme çıktısı üzerinde çalışmıştır; bu nedenle okumalar arası mutabakat yalnızca okuma ve çıkarım hatasını eler, kaynağın metne dönüştürülmesi sırasında oluşmuş bir bozulmayı elemez. Bu belgede bunun somut kanıtları görülmüştür: künye bloğundaki iki nokta asimetrisi, kabul tarihi satırının sonundaki fazladan boşluk, değişiklik parantezlerinin içindeki kaynaklı boşluklar ve madde öneki biçiminin maddeden maddeye değişmesi üç ya da iki okumada aynı gelmiş, bu nedenle mutabakatla elenememiştir; bunların kaynakta gerçekten böyle basılı olduğu iddia edilmemekte, yalnızca okumaların aynı çıktığı kaydedilmektedir. Üç geçici maddenin etiketinin neden yalnızca ikinci ve üçüncü okumadan geldiği açıkça yazılmalıdır: birinci okumanın isteminde geçici maddeler açıkça istenmiş olmasına rağmen o okuma üç geçici maddenin hiçbirini getirmemiştir; bu bir kapsam eksikliğidir, bir ret değildir ve o maddelerin yokluğu anlamına gelmez, ama birinci okumayı o kalemde tanık olmaktan çıkarır. Aynı biçimde onuncu maddeden sonrası birinci okumadan hiç istenmemiştir; bu bir talep sınırıdır ve on birinci ile on ikinci maddede birinci okumanın tanık olmamasının nedenidir. Bölüm başlıkları ve madde kenar başlıkları hiçbir okumada gelmemiştir; bu bir kapsam eksikliğidir ve belgede bunların bulunup bulunmadığına dair hiçbir iddia kurulmamıştır. Üçüncü maddenin boşluklu önek biçimi ile kabul tarihi satırının boşluksuz biçimi tek okumada kalmış ve alıntılanmamıştır. Birinci okumanın eklediği başlık işaretleri, kalınlaştırmalar ve ayırıcı çizgiler ile ikinci okumanın İngilizce isteme rağmen ürettiği kalınlaştırmalar biçimsel ekleme sayılmış, kaynak metnin parçası olarak hiçbir yere aktarılmamıştır; birinci okumanın kendi ürettiği künye ve maddeler başlıkları da kaynak sayılmamıştır. Birinci okumanın beşinci maddenin ilk fıkrasını madde önekiyle aynı satıra yerleştirmesi bir yerleşim farkıdır ve kaynaktaki satır düzenine delil sayılmamıştır. Bu kanunda hiçbir okuma topluca reddedilmemiş, hiçbiri çeviri ya da özet üretmemiş, hiçbiri belgede karşılığı olmayan bir madde envanteri uydurmamış ve hiçbiri olumsuz iddia cümlesi kurmamıştır. Hiçbir okumada dipnot rakamı görülmemiştir; kanunda dipnot bulunup bulunmadığına dair olumsuz bir iddia yoktur. On birinci madde, gövdesi bir idarî para cezası tutarı taşıdığı için tümüyle düşürülmüş, o maddeden hiçbir alıntı yapılmamıştır ve bu nedenle bu kanundaki yaptırım rejimi hakkında burada tek bir iddia yoktur. İkinci, altıncı, yedinci, onuncu ve on ikinci maddeler mülga olarak işaretlenmiş gelmiştir ve yalnızca mülga olarak anılmışlardır; gövdeleri hiçbir biçimde aktarılmamıştır. Bu programa atanmış yedek kanun numarası bu oturumda hiç çekilmemiştir ve o numara hakkında burada hiçbir iddia yoktur. Bu oturumda hiçbir adres için curl, wget, istek kütüphanesi, arşiv, önbellek ya da ayna kullanılmamıştır. Kaynaktaki hiçbir kısaltma açılmamış, yazım, büyük ve küçük harf kullanımı ile noktalama düzeltilmemiştir. Son olarak taban puan, başarı sıralaması, kontenjan, maaş, ücret ve işe girme oranı hiç toplanmamış, hiçbir para tutarı alınmamıştır.
Hasta Bakımı ile Yakın Alanlar Aynı Şey Değil
Bu program birkaç alanla karıştırılır ve karışmanın nedeni çoğu zaman adların birbirine çok yakın olmasıdır. En sık karıştığı yer hemşireliktir. [Hemşirelik](/bolum/hemsirelik) dört yıllık bir lisans programıdır ve bu rehberde okunan kanun metni unvanın lisans düzeyinden ve diploma tescilinden geçtiğini, unvanı kazanmayanın ise mesleği icra edemeyeceğini yazmaktadır. Bu iki cümle birlikte okunduğunda ortaya çıkan sonuç açıktır: bu iki program birbirinin kısa yolu değildir. Bu rehber hangisinin daha iyi olduğu yönünde bir değerlendirme yapmaz; yalnızca kapsamların ve düzeylerin aynı olmadığını kaydeder.
İkinci karışma noktası bakımın yürütüldüğü yerdir. [Evde hasta bakımı](/bolum/evde-hasta-bakimi) ayrı bir program adıdır ve bu rehber için kaynak seçilirken bu ayrım korunmuştur: bu adı basan sayfalar hedef adla örtüşmediği için kaynak olarak alınmamıştır. İki programın adının benzemesi, ders planlarının aynı olduğu anlamına gelmez; her iki programın kendi planına ayrı ayrı bakılması gerekir.
Üçüncü karışma noktası bakımın kime verildiğidir. [Yaşlı bakımı](/bolum/yasli-bakimi), [engelli bakımı ve rehabilitasyon](/bolum/engelli-bakimi-ve-rehabilitasyon) ve [çocuk koruma ve bakım hizmetleri](/bolum/cocuk-koruma-ve-bakim-hizmetleri) belirli bir grubu merkeze alır. Bu rehberde okunan planda yaşlılara ve engellilere dönük dersler bulunması, programı bu adlardan biriyle aynı yapmaz; buradaki kapsam belirli bir yaş ya da durum grubuyla sınırlanmamıştır.
Dördüncü karışma noktası acil müdahaledir. [İlk ve acil yardım](/bolum/ilk-ve-acil-yardim) ani ve yaşamı tehdit eden durumlara odaklanır. Bu rehberde okunan planda temel ilk yardım başlıklı bir ders bulunması, programı bir acil müdahale programına dönüştürmez; buradaki ağırlık süreklilik gerektiren bakımdadır.
Beşinci karışma noktası işlev kazandırma alanlarıdır. [Fizyoterapi](/bolum/fizyoterapi), [fizyoterapi ve rehabilitasyon](/bolum/fizyoterapi-ve-rehabilitasyon), [ergoterapi](/bolum/ergoterapi) ve [iş ve uğraşı terapisi](/bolum/is-ve-ugrasi-terapisi) hareketin ve günlük yaşam etkinliklerinin yeniden kazandırılmasını konu edinir. Planda fiziksel rehabilitasyon ve ergoterapi yaklaşımları başlıklı derslerin bulunması, bu programı bir terapi programı yapmaz; buradaki bilgi bakımın hedefini belirlemek içindir.
Altıncı karışma noktası kliniğin teknik birimleridir. [Anestezi](/bolum/anestezi), [ameliyathane hizmetleri](/bolum/ameliyathane-hizmetleri), [diyaliz](/bolum/diyaliz), [tıbbi laboratuvar teknikleri](/bolum/tibbi-laboratuvar-teknikleri) ve [tıbbi görüntüleme teknikleri](/bolum/tibbi-goruntuleme-teknikleri) belirli bir cihaz, işlem ya da birim etrafında kurulur. Bu programın merkezinde bir cihaz değil, bakım gerektiren bir kişi vardır.
Yedinci karışma noktası toplumsal destek tarafıdır. [Sosyal hizmet](/bolum/sosyal-hizmet), [sosyal hizmetler](/bolum/sosyal-hizmetler) ve [çocuk gelişimi](/bolum/cocuk-gelisimi) bakımın toplumsal yüzüne bakar. Planda sosyal hizmet ve sosyal rehabilitasyon başlıklı derslerin bulunması, bu programı bir sosyal hizmet programına dönüştürmez.
Sekizinci karışma noktası sağlığın yönetim ve kayıt tarafıdır. [Sağlık kurumları işletmeciliği](/bolum/saglik-kurumlari-isletmeciligi), [sağlık yönetimi](/bolum/saglik-yonetimi) ve [tıbbi dokümantasyon ve sekreterlik](/bolum/tibbi-dokumantasyon-ve-sekreterlik) kurumun işleyişini ve kaydını merkeze alır. Planda sağlık hizmetleri yönetimi ve sağlık hukuku başlıklı derslerin bulunması, programı bir yönetim programı yapmaz. Yaşlanmayı bilimsel olarak inceleyen [gerontoloji](/bolum/gerontoloji) ile beslenmeyi merkeze alan [beslenme ve diyetetik](/bolum/beslenme-ve-diyetetik) de bu programla aynı değildir; planda beslenme ilkeleri başlıklı bir ders bulunması bu ayrımı ortadan kaldırmaz.
Bir Üniversitenin Ders Planı: Sağlık Bilimleri Üniversitesi
Bu programın somut bir örneği için bir üniversitenin kendi meslek yüksekokulu alan adında yayımlanmış bir müfredat belgesi okundu. Belge 2025-2026 öğretim yılına ait olarak yayımlanmıştır ve dört dönem bloğu basılıdır. Baştan yazılması gereken iki cümle şudur: buradaki plan tek bir üniversitenin yayımladığı plandır ve programın ülke çapındaki ortak müfredatı değildir; belge puan türü yayımlamamaktadır ve bu kaydın puan türü değeri ÖSYM program tablosuna dayanır, bu belgeye değil.
Program adının nasıl basıldığı bu kaynakta ayrıca ve birleştirilmeden yazılmalıdır. Belgenin künyesinde program adı Hasta Bakım olarak basılıdır; bu, iki okumanın ikisinden de aynı biçimde gelmiştir ve ikinci okumaya bu soru hedefli olarak sorulmuştur. Belgeyi yayımlayan sayfa ise Hasta Bakımı Programı dizgesini birebir basmaktadır. ÖSYM tablosundaki yazım Hasta Bakımı biçimindedir. Bu üç yazım burada olduğu gibi, birleştirilmeden ve hiçbirine ek yapılmadan kaydedilmektedir. Kaydın neden ertelenmediği de açıkça yazılmalıdır: hedef yazım, belgeyi yayımlayan sayfada aynı ana makine adı üzerinde birebir basılıdır ve belgenin dosya yolu da o program sayfasının altındadır. Buna karşılık raporun kendi ifadesiyle, kural yalnızca plan belgesinin künyesine bakılarak uygulanırsa bu kayıt ertelenmesi gereken bir kayıttır. Belge içinde geçen HASTA BAKIM İLKELERİ I, II, III ve IV adları program adı değil ders adıdır ve program adı kanıtı sayılmamıştır.
Ders adları belgede göründüğü gibi, çevrilmeden ve büyük harf kullanımı düzeltilmeden aktarılmıştır. Birinci dönemin satırları ATATÜRK İLKELERİ VE İNKILAP TARİHİ I, ANATOMİ, FİZYOLOJİ, HASTA BAKIM İLKELERİ I, TÜRK DİLİ I, TIBBİ TERMİNOLOJİ, HASTA PSİKOLOJİSİ, İNGİLİZCE I, SOSYAL HİZMET, ÜREME SAĞLIĞI VE AİLE PLANLAMASI, SOSYAL REHABİLİTASYON ve PALYATİF BAKIM olarak yayımlanmıştır; bu dönemde sayfanın bastığı üç yer tutucu satır da vardır. Bakım ilkelerinin daha ilk dönemde anatomi ve fizyolojiyle birlikte gelmesi, alanın bedeni tanımadan bakım yapılmayacağı yönündeki yaklaşımını gösterir.
İkinci dönemin satırları ATATÜRK İLKELERİ VE İNKILAP TARİHİ II, HASTA BAKIM İLKELERİ II, İNGİLİZCE II, İŞLETMEDE MESLEKİ EĞİTİM I, GENEL FARMAKOLOJİ, KRONİK HASTALIKLAR, TÜRK DİLİ II, MESLEK ETİĞİ VE DEONTOLOJİ, GELENEKSEL VE TAMAMLAYICI TIP, HALK SAĞLIĞI, YAŞLILARDA SOSYAL HİZMET, ERGOTERAPİ YAKLAŞIMLARI, SAĞLIK KURUMLARINDA İŞ GÜVENLİĞİ ve YAŞLIDA REFLEKSOLOJİ UYGULAMALARI olarak yayımlanmıştır; bu dönemde sayfanın bastığı üç yer tutucu satır vardır. İşletmede mesleki eğitimin ikinci dönemde başlaması, uygulamanın erken devreye girdiğini gösterir.
Üçüncü dönemin satırları HASTA BAKIM İLKELERİ III, ENFEKSİYON HASTALIKLARI, FİZİKSEL REHABİLİTASYON, İŞLETMEDE MESLEKİ EĞİTİM II, YAZ STAJI, MENOPOZDA SAĞLIK, ENGELLİLERDE SOSYAL HİZMET ve YARA BAKIMI olarak yayımlanmıştır; bu dönemde sayfanın bastığı üç yer tutucu satır vardır. YAZ STAJI ve İŞLETMEDE MESLEKİ EĞİTİM adları belgede ayrı satırlar olarak basılıdır ve yer tutucu değil basılı ders adı sayılmıştır.
Dördüncü dönemin satırları HASTA BAKIM İLKELERİ IV, İŞLETMEDE MESLEKİ EĞİTİM III, RUH SAĞLIĞI VE HASTALIKLARI, TEMEL İLK YARDIM, KADIN VE ÇOCUK SAĞLIĞI HASTALIKLARI, SAĞLIK HUKUKU, SAĞLIK HİZMETLERİ YÖNETİMİ, BESLENME İLKELERİ, MANEVİ BAKIM, ÜROJİNEKOLOJİK SAĞLIK ve SAĞLIK EĞİTİMİ olarak yayımlanmıştır; bu dönemde sayfanın bastığı üç yer tutucu satır vardır. Son dönemde hukukun, yönetimin, sağlık eğitiminin ve manevi bakımın bir arada durması, planın öğrenciyi bakımın teknik olmayan yüzüyle mezuniyete yakın bir noktada karşılaştırdığını gösterir.
Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Bu belge iki ayrı okumayla, birbirinden farklı ifadelerle yazılmış iki ayrı istekle okunmuştur; üçüncü bir okuma yapılmamıştır. Belgeden alınan ders adı sayısı dört dönem boyunca kırk beştir ve düşürülen yer tutucu satır sayısı on ikidir; bu sayı iki okumada da aynı çıkmıştır ve yer tutucu havuzlarının hiçbiri doldurulmamıştır, hangi havuzdan kaç ders seçileceği de hiç yazılmamıştır. Hiçbir ders adı düşürülmemiş, okunamayan dönem olmamış ve hiçbir okuma reddedilmemiştir; iki okuma program adı yazımı, düzeyin basılı olmadığı, üniversite adı, basılı dönem sayısı ile dört bloğun ders adları ve sıraları bakımından birebir aynı çıkmıştır. Öğretim düzeyi bu belgede yazılı değildir: iki okuma da önlisans, ön lisans ya da lisans ifadesinin belgede birebir basılı olmadığını bildirmiştir, dolayısıyla düzey belgede basılı dört dönemlik yapıdan yapılmış bir çıkarımdır. İki okumanın bu çıkarımı dayandırdığı gerekçe ayrışmıştır: birinci okuma dört dönemlik yapı ile belgede basılı bir toplam iş yükü ifadesine, ikinci okuma meslek yüksekokulu adı ile programın yapısına dayanmıştır; bu ayrışma çözülmemiş, yalnızca işaretlenmiştir ve söz konusu iş yükü değeri bu rehbere hiçbir biçimde aktarılmamıştır. Üniversite adı ise alan adından çıkarım değildir ve yayımlayan sayfadan alınan bir ara durum da değildir: iki okuma da belgenin künyesinde üniversite adının basılı olduğunu bildirmiştir. Birim adı Hamidiye Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu olarak basılıdır ve belgenin bir meslek yüksekokulunu fakülte etiketi altında basması düzeltilmemiş, yalnızca gözlem olarak kaydedilmiştir. Belge aynı ders adını iki kez basmamıştır; bu nedenle tekilleştirme sorusu bu kaynakta doğmamıştır. Ders kodu, kredi ve iş yükü sütunları belgede basılıydı, alınmamıştır ve bu rehberde hiçbir yerde verilmemiştir. Belgeyi yayımlayan sayfa yalnızca bir ön adım olarak açılmış ve okuma sayılmamıştır; o sayfa da düzey ifadesi basmadığı için oradan düzey kanıtı gelmemiştir. Aynı sayfada görülen daha eski bir öğretim yılına ait müfredat bağlantısı hiç açılmamıştır. Bu program için ikinci bir plan kaynağı bulunamamıştır: aday bir başka üniversitenin alan adı bu oturumda engellenmiş, engellenen adres başka hiçbir yolla çekilmeye çalışılmamış ve o kurumun ya da başka herhangi bir kurumun bu programa ait yayımlanmış bir planının bulunmadığı yönünde hiçbir iddia kurulmamıştır. Adı hedef adla örtüşmeyen sayfalar yakın program gerekçesiyle hiç alınmamıştır. Belge taban puan, başarı sırası, kontenjan ve ücret yayımlamamaktadır; aramada çıkan puan ve sıralama sayfalarının hiçbiri açılmamıştır.
Mezunlar Ne İş Yapar?
Bu programın mezununun ilk ve en belirgin çalışma alanı yatan hasta bakımıdır. Beslenme, hareket, hijyen, uyku ve güvenlik gereksinimlerinin karşılanması, kişinin durumundaki değişikliklerin gözlenmesi ve ekibe aktarılması bu işin gövdesidir. Planda bakım ilkelerinin dört dönem boyunca okutulması bu alanla doğrudan ilişkilidir.
İkinci alan palyatif bakımdır. Tedavinin iyileştirmeye değil rahatlatmaya döndüğü durumlarda ağrının, solunum güçlüğünün, beslenme sorunlarının ve ruhsal yükün birlikte ele alınması ayrı bir yaklaşım gerektirir. Planda palyatif bakım ve manevi bakım başlıklı derslerin bulunması bu tarafa hazırlar.
Üçüncü alan yara bakımıdır. Uzun süre yatan ya da hareketi kısıtlı olan kişilerde yaranın önlenmesi, izlenmesi ve bakımının düzenli sürdürülmesi bakımın en ölçülebilir çıktılarından biridir; planda yara bakımı başlıklı ders bu alana açılır.
Dördüncü alan yaşlı ve engelli bakımı ile sosyal rehabilitasyondur. Planda yaşlılarda sosyal hizmet, engellilerde sosyal hizmet, sosyal rehabilitasyon ve refleksoloji uygulamaları başlıklı derslerin bulunması, bakımın toplumsal destek ağıyla birlikte yürüdüğünü gösterir.
Beşinci alan fiziksel rehabilitasyon ve ergoterapi desteğidir. Hareketin korunması, günlük yaşam etkinliklerinin yeniden kazandırılması ve bu çalışmalarda ekibe destek verilmesi planda fiziksel rehabilitasyon ile ergoterapi yaklaşımları derslerine karşılık gelir.
Altıncı alan enfeksiyonun önlenmesi ve güvenli çalışmadır. Bulaşma yollarının bilinmesi, korunma önlemlerinin uygulanması ve çalışma ortamındaki risklerin tanınması planda enfeksiyon hastalıkları ile sağlık kurumlarında iş güvenliği derslerine bağlanır.
Yedinci alan kadın, üreme ve çocuk sağlığı bakımıdır. Planda üreme sağlığı ve aile planlaması, menopozda sağlık, ürojinekolojik sağlık ile kadın ve çocuk sağlığı hastalıkları derslerinin bulunması bu tarafı kurar.
Sekizinci alan bilgilendirme, kayıt ve kurum içi işleyiştir. Bakımın belgelenmesi, kişiye ve yakınına yapılan bilgilendirme ile kurum düzeninin gözetilmesi planda sağlık eğitimi, sağlık hukuku ve sağlık hizmetleri yönetimi derslerine karşılık gelir.
Bu programın mezunları için dikey geçiş sınavı yoluyla lisans programlarına geçiş yolu bulunmaktadır ve bu yolun hangi programlara açık olduğu ile koşulları kaynak listesindeki resmi adresten öğrenilmelidir; bu rehber bu yolun kolaylığı ya da zorluğu hakkında hiçbir değerlendirme yapmaz. Ayrıca bu alanda bazı işlerin belirli belge, yeterlik, izin ya da yetki şartlarına bağlı olduğu bilinmekle birlikte, bu rehber hangi işin hangi şarta bağlı olduğu konusunda bir iddia kurmamaktadır; bu bilgi ilgili mevzuattan ve yetkili kurumdan öğrenilmelidir. Bu rehberde okunan kanun metni hemşire unvanını kazanmayanın hemşirelik mesleğini icra edemeyeceğini yazmaktadır ve bu cümle bu alanda çalışacak kişinin bilmesi gereken en önemli hukuki sınırdır. Bu rehber hiçbir iş için ücret aralığı, işe girme oranı ya da kariyer hızı vermez.
Kimler Tercih Etmeli?
Bu programı düşünen öğrencinin kendine sorması gereken ilk soru şudur: bir başka insanın bedenine ve mahremiyetine yakın çalışmayı kaldırabiliyor musunuz? Bu alanın gündelik işi temizlik, beslenme, hareket ve tuvalet gereksinimleriyle doğrudan ilgilidir. Bu yakınlığı baştan rahatsız edici bulan bir öğrenci burada sürekli bir dirençle karşılaşır.
İkinci soru süreklilik ve sabırdır. Bakım bir seferlik bir müdahale değildir; aynı işin her gün, aynı özenle yeniden yapılmasıdır. Planda bakım ilkelerinin dört dönem boyunca okutulması bu sürekliliğin karşılığıdır. Hızlı sonuç görmek isteyen bir öğrenci bu alanda beklediğini bulamayabilir.
Üçüncü soru gözlemdir. Bu alanda en değerli beceri bir işlemi yapmak değil, bir değişikliği fark etmektir. Beslenmesi azalan, uykusu bozulan ya da huzursuzlaşan bir kişide neyin işaret olduğunu görmek eğitimle kazanılır. Ayrıntıya dikkat etmeyi sıkıcı bulan bir öğrenci burada zorlanır.
Dördüncü soru duygusal yüktür. Planda palyatif bakım ve manevi bakım derslerinin bulunması boşuna değildir: bu alanda iyileşmeyen ve kaybedilen durumlarla karşılaşılır. Bu yükü taşımanın yollarını öğrenmeye açık olmayan bir öğrenci mesleğin bu tarafında yorulur.
Beşinci soru ekip içinde çalışmaktır. Bakım tek başına yapılan bir iş değildir; hekim, hemşire, terapist ve sosyal çalışmacıyla aynı kişi üzerinde eş zamanlı çalışılır. Gördüğünü aktarmayan ya da kendi sınırını bilmeyen bir kişi ekibin işleyişini bozar. Planda tıbbi terminoloji ile meslek etiği ve deontoloji derslerinin bulunması bu tarafa işaret eder.
Altıncı soru fiziksel dayanıklılıktır. Hasta kaldırma, çevirme, taşıma ve uzun süre ayakta kalma bu işin parçasıdır. Vardiyalı bir çalışma düzenini ve bedensel yükü baştan reddeden bir öğrenci alanın bir bölümünü kendine kapatmış olur.
Yedinci soru sınırı bilmektir. Bu rehberde okunan kanun metni belirli bir unvanı kazanmayanın belirli bir mesleği icra edemeyeceğini yazmaktadır. Kendi yetki alanının nerede bittiğini öğrenmeye istekli olmayan bir kişi bu alanda hem kendini hem baktığı kişiyi riske sokar. Son olarak bu programın iki yıllık bir önlisans programı olduğu ve planda uygulama ile staj yükünün ayrı satırlar hâlinde basılı bulunduğu baştan bilinmelidir.
Tercih Öncesi Notlar
Birinci not: Bu programın adı ve yakın adlar birbirine çok benzemektedir. Bakım alanında hasta bakımı, evde hasta bakımı, yaşlı bakımı ve engelli bakımı gibi adlar ayrı ayrı açılmakta ve bu adların altındaki ders planları birbirinden belirgin biçimde ayrışabilmektedir. Bu rehberde okunan belgenin künyesindeki yazım ile ÖSYM tablosundaki yazım arasındaki fark bile bu duyarlılığın somut bir örneğidir. Tercih listesi yapılırken adın değil, ilgili üniversitenin kendi ders planının okunması gerekir.
İkinci not: Uygulama ve staj düzeni bu alanda olağandan daha belirleyicidir. Öğrencinin hangi kurumlarda uygulama yapacağı, işletmede mesleki eğitimin nasıl kurulduğu, beceri laboratuvarı ve maket donanımının bulunup bulunmadığı ile yaz stajının nasıl yürütüldüğü tercihten önce sorulmalıdır. Bu rehberde okunan planda uygulama dersleri üç dönem boyunca ve ayrıca bir yaz stajı olarak basılıdır; bu düzenin her üniversitede aynı olmadığı bilinmelidir.
Üçüncü not: Seçmeli havuzlar sorulmalıdır. Bu rehberde okunan planda dört dönem boyunca on iki yer tutucu satır bulunmaktadır ve bu havuzların içeriği belgede basılı değildir; dolayısıyla programın gerçek ağırlığının önemli bir bölümü havuzların nasıl doldurulduğuna bağlıdır. Hangi seçmeli derslerin fiilen açıldığı ilgili üniversiteden öğrenilmelidir.
Dördüncü not: Alanın komşularına bakmak isteyen öğrenci için bakım ve müdahale tarafında [hemşirelik](/bolum/hemsirelik), [ebelik](/bolum/ebelik), [ilk ve acil yardım](/bolum/ilk-ve-acil-yardim) ve [evde hasta bakımı](/bolum/evde-hasta-bakimi); bakımın belirli gruplara dönük biçimlerinde [yaşlı bakımı](/bolum/yasli-bakimi), [engelli bakımı ve rehabilitasyon](/bolum/engelli-bakimi-ve-rehabilitasyon), [çocuk koruma ve bakım hizmetleri](/bolum/cocuk-koruma-ve-bakim-hizmetleri) ve [çocuk gelişimi](/bolum/cocuk-gelisimi); işlev kazandırma tarafında [fizyoterapi](/bolum/fizyoterapi), [fizyoterapi ve rehabilitasyon](/bolum/fizyoterapi-ve-rehabilitasyon), [ergoterapi](/bolum/ergoterapi), [iş ve uğraşı terapisi](/bolum/is-ve-ugrasi-terapisi) ve [dil ve konuşma terapisi](/bolum/dil-ve-konusma-terapisi); kliniğin teknik birimlerinde [anestezi](/bolum/anestezi), [ameliyathane hizmetleri](/bolum/ameliyathane-hizmetleri), [diyaliz](/bolum/diyaliz), [tıbbi laboratuvar teknikleri](/bolum/tibbi-laboratuvar-teknikleri), [tıbbi görüntüleme teknikleri](/bolum/tibbi-goruntuleme-teknikleri) ve [dezenfeksiyon sterilizasyon ve antisepsi teknikerliği](/bolum/dezenfeksiyon-sterilizasyon-ve-antisepsi-teknikerligi); toplumsal destek tarafında [sosyal hizmet](/bolum/sosyal-hizmet) ve [sosyal hizmetler](/bolum/sosyal-hizmetler); beslenme ve yaşlanma tarafında [beslenme ve diyetetik](/bolum/beslenme-ve-diyetetik) ve [gerontoloji](/bolum/gerontoloji); sağlığın yönetim, kayıt ve bilişim tarafında [sağlık kurumları işletmeciliği](/bolum/saglik-kurumlari-isletmeciligi), [sağlık yönetimi](/bolum/saglik-yonetimi), [tıbbi dokümantasyon ve sekreterlik](/bolum/tibbi-dokumantasyon-ve-sekreterlik), [sağlık bilgi sistemleri teknikerliği](/bolum/saglik-bilgi-sistemleri-teknikerligi) ve [tele sağlık teknikerliği](/bolum/tele-saglik-teknikerligi); alanın hukuki ve güvenlik tarafında [hukuk](/bolum/hukuk) ve [iş sağlığı ve güvenliği](/bolum/is-sagligi-ve-guvenligi) karşılaştırılmaya değer yollar oluşturur.
Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.
ÖSYM bu programı 2 üniversitede, 3 ayrı kontenjan satırında açtı. Aşağıdaki iki puan, bu programın ÖSYM'de yayımlanmış en yüksek ve en düşük taban puanıdır.
ÖSYM'nin bu tablolarında başarı sıralaması yoktur; sıralama için YÖK Atlas kullanılmalıdır. Taban puanlar geçmiş yılın sonucudur, her yıl değişir.
Bu rehber bilgilendirme amaçlıdır; müfredat ve koşullar üniversiteye göre değişir. Bölümün bulunduğu üniversiteler ile güncel taban puan, başarı sıralaması ve kontenjanlar için ÖSYM tercih kılavuzu ve YÖK Atlas esastır.