Hava Lojistiği

Hava Lojistiği, yükün havayoluyla taşınmasını ve bu taşımanın etrafında kurulan bütün süreçleri konu edinen bir önlisans programıdır. Alanın konusu uçağın kendisi değil, uçağa yüklenen ve uçaktan indirilen yüktür: bu yükün nereden geldiği, hangi belgelerle taşındığı, hangi noktada hangi kuruma teslim edildiği ve alıcıya hangi zincirin sonunda ulaştığı.

Havayolu taşımacılığı, diğer taşıma türlerinden iki noktada ayrılır. Birincisi hızdır: kıtalar arası bir sevkiyat gün ölçeğinde tamamlanabilir. İkincisi maliyettir: aynı ağırlık deniz yoluyla taşındığında çok daha ucuza taşınır. Bu iki gerçek birlikte alanın temel sorusunu doğurur: hangi yük, hangi durumda havayla taşınmayı hak eder. Yüksek değerli ürünler, bozulabilir gıdalar, ilaç ve tıbbi malzeme, yedek parça ve acil sevkiyatlar bu sorunun tipik yanıtlarıdır.

Alanın ikinci ayağı belgedir. Bir yükün havayla taşınması, fiziksel bir hareketin yanında bir belge zincirinin de üretilmesi anlamına gelir. Taşıma sözleşmesi, sigorta, gümrük beyanı ve teslim belgeleri, yükün her aşamada kime ait olduğunu ve kimin sorumlu olduğunu gösterir. Programın taşımacılıkta belgeleme adlı bir dersi barındırması bu nedenledir.

Üçüncü ayak zincirin bütünüdür. Hiçbir yük havaalanında başlayıp havaalanında bitmez. Yük bir depodan çıkar, karayoluyla havalimanına gelir, uçağa yüklenir, varış noktasında indirilir, gümrük işlemine girer ve tekrar karayoluyla alıcıya ulaşır. Bu zincirin herhangi bir halkasındaki gecikme, havayolunun kazandırdığı zamanı yok edebilir. Programın tedarik zinciri yönetimi, depolama ve stok yönetimi ile dağıtım kanalları derslerini içermesi bu bütünlük yüzündendir.

Dördüncü ayak havacılığın kendi diline ve kurallarına aşinalıktır. Havacılık sektörünün kendine özgü bir terminolojisi, kendine özgü bir hukuku ve kendine özgü bir işletme mantığı vardır. Programın havacılık terminolojisi, sivil havacılığa giriş, temel uçak bilgisi ve sivil havacılık hukuku derslerini içermesi bu nedenledir. Bir kargo görevlisinin uçağın yükleme sınırlarını ya da tehlikeli madde kurallarının varlığını bilmesi, işin güvenlik tarafıyla ilgilidir.

Program iki yıl sürer ve bir meslek yüksekokulu programıdır. Bu rehberde aktarılan program bilgileri ve ders planı tek bir üniversitenin yayımladığı kaynaklardan alınmıştır.

Havacılık başlığı altındaki programlar birbirine çok benzer adlar taşır; tercih aşamasında farkın bilinmesi gerekir.

[Sivil hava ulaştırma işletmeciliği](/bolum/sivil-hava-ulastirma-isletmeciligi) programı havayolu ve havalimanı işletmesinin bütününe bakar: yolcu hizmetleri, harekât, uçuş operasyonu ve yer hizmetleri bu kapsamdadır. Hava lojistiği ise bu bütünün içinden yük tarafını alır ve onu bir tedarik zinciri sorunu olarak ele alır.

[Sivil havacılık kabin hizmetleri](/bolum/sivil-havacilik-kabin-hizmetleri) programı uçak içindeki yolcu hizmetine ve uçuş emniyetine odaklanır. Hava lojistiği mezununun işi uçağın kabininde değil, yükün geçtiği zincirdedir.

[Havacılık yönetimi](/bolum/havacilik-yonetimi) programı sektörün yönetim ve işletme tarafını lisans düzeyinde ele alır. Hava lojistiği iki yıllık bir önlisans programıdır; süresi, düzeyi ve mezuniyette alınan yeterlik aynı değildir.

[Havacılık ve uzay mühendisliği](/bolum/havacilik-ve-uzay-muhendisligi) programı uçağın kendisinin tasarımı ve üretimiyle ilgilenen bir mühendislik alanıdır. Hava lojistiğinin uçakla ilişkisi teknik tasarım tarafında değil, taşıma kapasitesi ve yükleme kuralları tarafındadır.

[Lojistik](/bolum/lojistik) ve [lojistik yönetimi](/bolum/lojistik-yonetimi) programları taşıma türlerinin tamamını kapsar. Hava lojistiği, bu genel alanın havayolu kesitine uzmanlaşmış halidir. [Uluslararası ticaret ve lojistik](/bolum/uluslararasi-ticaret-ve-lojistik) ise ticaretin kendisini de kapsayacak biçimde daha geniş bir çerçeve kurar.

[Deniz ve liman işletmeciliği](/bolum/deniz-ve-liman-isletmeciligi) ve [raylı sistemler işletmeciliği](/bolum/rayli-sistemler-isletmeciligi) ise aynı mantığın başka taşıma türlerindeki karşılıklarıdır. Taşıma türü değiştiğinde maliyet yapısı, hız ve belge düzeni de değişir.

Aşağıdaki bilgiler yalnızca İstanbul Kültür Üniversitesi'nin yayımladığı iki sayfadan alınmıştır: program tanıtım sayfası ve program ders planı sayfası.

Program tanıtım sayfasında program adı Hava Lojistiği olarak yayımlanmıştır ve program İstanbul Kültür Üniversitesi Meslek Yüksekokulu bünyesinde yazılıdır. Aynı sayfa, iki yıllık eğitim planında yer alan bütün dersleri başarıyla tamamlayan öğrencilere Hava Lojistiği alanında önlisans derecesi verildiğini yazmaktadır. Kaynaktaki cümlede yer alan AKTS değeri bu rehbere bilerek alınmamıştır.

Ders planı sayfası planı dört yarıyıl başlığı altında yayımlar. Kaynakta bazı ders adları büyük harfle, bazıları normal yazımla geçmektedir; bu tutarsızlık kaynağın kendi yazımıdır ve düzeltilmemiştir. Ders adları çevrilmemiş ve kısaltmalar açılmamıştır.

Birinci yarıyılda kaynakta şu dersler yazılıdır: Temel Matematik-I, İKTİSADA GİRİŞ, İŞLETME BİLİMİNE GİRİŞ, HAVACILIK TERMİNOLOJİSİ, Sivil Havacılığa Giriş, Hava Lojistiğine Giriş, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi I, Kariyer Planlama, Türkçe I, Yabancı Dil I (İngilizce / Almanca / Fransızca).

İkinci yarıyılda kaynakta şu dersler yazılıdır: Taşıma Sistemleri, TEMEL UÇAK BİLGİSİ, TEMEL MATEMATİK-II, SİVİL HAVACILIK HUKUKU, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi II, Türkçe II, Yabancı Dil II (İngilizce / Almanca / Fransızca).

Üçüncü yarıyılda kaynakta şu dersler yazılıdır: Depolama ve Stok Yönetimi, Uluslararası Nakliye ve Sigorta, Tedarik Zinciri Yönetimi, Hava Kargo Yönetimi, Havacılık İngilizcesi III.

Dördüncü yarıyılda kaynakta şu dersler yazılıdır: Taşımacılıkta Belgeleme, Dağıtım Kanalları ve Planlaması, HAVACILIK İNGİLİZCESİ IV, BİTİRME PROJESİ, İŞYERİ UYGULAMALARI.

Kaynak, bu zorunlu derslerin yanında seçmeli alan dersleri başlığı altında da kayıtlar yayımlamaktadır. Bu kayıtlar yalnızca bir kredi değeriyle birlikte verildiği için bu rehbere hiç alınmamıştır; hangi seçmeli derslerin sunulduğu konusunda olumlu ya da olumsuz bir iddiada bulunulmamaktadır. Bu nedenle yukarıdaki liste, bir öğrencinin aldığı derslerin tamamı olarak sunulmamaktadır.

Plan okunduğunda kurgu görünür hale gelir: birinci yarıyıl iktisat ve işletme temelini kurar ve havacılığın diline giriş yapar; ikinci yarıyıl taşıma sistemlerini, uçağın temel bilgisini ve havacılık hukukunu ekler; üçüncü yarıyıl doğrudan lojistiğin çekirdeğine geçer ve hava kargo yönetimini getirir; dördüncü yarıyıl belgeleme ve dağıtım tarafını tamamlayıp bitirme projesi ile işyeri uygulamasıyla kapanır. Yabancı dil dört yarıyıla yayılmıştır ve son iki yarıyılda havacılık İngilizcesine dönüşür; bu, sektörün çalışma dilinin ne olduğunu gösterir. İşyeri uygulamaları planda yazılıdır; süresi bu rehberde belirtilmemektedir.

Program bir önlisans programıdır ve lisans programlarına geçiş ayrı bir sınavla düzenlenir. Bu geçişin hangi lisans programlarını kapsadığı yıldan yıla değişir; tek geçerli kaynak ÖSYM'nin ilgili kılavuzudur.

Hava lojistiği mezununun çalışma alanı, yükün havayoluyla hareket ettiği zincirin tamamıdır. Bu rehber hiçbir kurumda hangi kadronun bulunduğu ya da hangi şartın arandığı konusunda iddiada bulunmaz.

Birinci alan hava kargo operasyonudur. Havalimanı kargo terminallerinde yükün kabulü, tartımı, paletlenmesi, uçağa yüklenmek üzere hazırlanması ve varışta işlenmesi bu alanın rutin işleridir. Çalışma vardiyalıdır ve uçuş programına bağlıdır.

İkinci alan freight forwarding olarak bilinen taşıma organizatörlüğüdür. Bu iş, yükü kendisi taşımayan ancak taşımayı organize eden şirketlerde yapılır: uygun taşıyıcının bulunması, fiyatlandırma, rezervasyon ve müşteriye karşı sürecin yürütülmesi.

Üçüncü alan gümrük süreçleridir. Yukarıda aktarılan kanun, hava sahasının gümrük bölgesine dahil olduğunu yazar. Uluslararası bir yükün belge sürecinin takibi, ilgili birimlerle yazışma ve dosyaların izlenmesi bu alanın işidir. Mezunun gümrük müşavirliği yetkisine sahip olacağı yönünde hiçbir iddiada bulunulmamaktadır.

Dördüncü alan yer hizmeti kuruluşlarıdır. Havalimanında uçağa ve yüke verilen hizmetleri yürüten şirketler, operasyon ve kargo birimlerinde personel istihdam eder.

Beşinci alan depolama ve dağıtımdır. Havalimanı çevresindeki depolar ile ülke içi dağıtım ağı, havayoluyla gelen yükün son adımıdır. Depolama ve stok yönetimi ile dağıtım kanalları dersleri bu tarafa hazırlar.

Altıncı alan hızlı kargo ve kurye şirketleridir. Bu şirketler havayolu ağını yoğun biçimde kullanır ve operasyon, müşteri hizmetleri ile sevkiyat planlaması birimlerinde teknik personele ihtiyaç duyar.

Yedinci alan üretici ve ihracatçı firmaların lojistik birimleridir. Kendi sevkiyatını yöneten bir firmada havayolu seçeneğinin ne zaman kullanılacağına karar vermek, doğrudan maliyet ve teslim süresi hesabıdır.

Sekizinci alan e-ticaret tarafıdır. Sınır ötesi elektronik ticaretin büyümesi, küçük paketlerin havayoluyla hareket ettiği bir hacim yaratmıştır ve bu hacmin kendi operasyon mantığı vardır.

Bu program, düzenli ve zaman baskısı altında çalışabilen öğrenciye uygundur. Havacılıkta program uçuş saatine göre kurulur; gecikme telafi edilemez. Esnek çalışma saatlerini ve vardiyayı kabul etmeyen bir öğrenci için alan zorlayıcı olur.

Program, detaya dikkat eden öğrenciye uygundur. Bir belgedeki eksik bilgi ya da yanlış beyan, yükün beklemesine yol açabilir. İşin belge tarafı, operasyon tarafı kadar belirleyicidir.

Program, yabancı dile yatırım yapmayı kabul eden öğrenciye uygundur. Ders planında yabancı dilin dört yarıyıla yayılması ve son iki yarıyılda havacılık İngilizcesine dönüşmesi tesadüf değildir. Sektörün belgeleri ve yazışmaları büyük ölçüde İngilizcedir. Dil öğrenmeye isteksiz bir öğrenci bu alanda kendini sınırlar.

Program, sayısal işlemlerle rahat olan öğrenciye uygundur. Ağırlık, hacim, maliyet ve süre hesapları işin günlük parçasıdır. Bu hesaplar ileri matematik gerektirmez ancak dikkat ve pratik gerektirir.

Program, insanlarla ve kurumlarla iletişim kurmayı seven öğrenciye uygundur. Zincirdeki her halka farklı bir kurumdur ve iş büyük ölçüde koordinasyondan ibarettir.

Havacılığın uçuş ve kabin tarafına ilgi duyan öğrenci için [sivil havacılık kabin hizmetleri](/bolum/sivil-havacilik-kabin-hizmetleri) ve [sivil hava ulaştırma işletmeciliği](/bolum/sivil-hava-ulastirma-isletmeciligi); teknoloji tarafına ilgi duyan öğrenci için [insansız hava aracı teknolojisi ve operatörlüğü](/bolum/insansiz-hava-araci-teknolojisi-ve-operatorlugu); taşımanın bütün türlerine ilgi duyan öğrenci için [lojistik](/bolum/lojistik) ve [ulaştırma ve trafik hizmetleri](/bolum/ulastirma-ve-trafik-hizmetleri); ticaretin kendisine ilgi duyan öğrenci için [uluslararası ticaret ve işletmecilik](/bolum/uluslararasi-ticaret-ve-isletmecilik) ve [e-ticaret ve pazarlama](/bolum/e-ticaret-ve-pazarlama); işletme tarafına ilgi duyan öğrenci için [işletme yönetimi](/bolum/isletme-yonetimi) karşılaştırılmaya değer yollar oluşturur.

Birinci not: Bu sayfada aktarılan program bilgileri ve ders planı tek bir üniversitenin yayımladığı kaynaklardan alınmıştır. Hava lojistiği ya da benzer adlarla program açan üniversiteler arasında ders adları ve yarıyıl dağılımı farklılaşır. Tercih listesi yapılırken her programın kendi ders planı ayrı ayrı okunmalıdır.

İkinci not: Bu alanda konum belirleyicidir. Büyük bir kargo trafiğine sahip havalimanına yakın bir okul, staj ve işyeri uygulaması açısından farklı bir ortam sunar. Programın hangi kuruluşlarla iş birliği yaptığı, mümkünse doğrudan sorularak öğrenilmelidir.

Üçüncü not: Kaynakta yayımlanan seçmeli alan dersleri bu rehbere alınmamıştır. Bu nedenle yukarıdaki ders listesi bir öğrencinin dört yarıyılda aldığı derslerin tamamı değildir. Seçmeli havuzun genişliği program seçiminde önemli olabilir ve doğrudan okulun kendi sayfasından okunmalıdır.

Dördüncü not: Bu rehber mezunun gümrük müşavirliği, beyanname düzenleme ya da herhangi bir havacılık lisansı yetkisi kazanacağı yönünde hiçbir iddiada bulunmamaktadır. Bu yetkiler ayrı mevzuatın konusudur ve bu rehberde incelenmemiştir.

Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.