Hidrojen ve Enerji Depolama Teknikerliği, hidrojenin üretimi, taşınması ve kullanımı ile enerjinin depolanmasına yarayan sistemlerin kurulumu, işletimi ve bakımını konu edinen iki yıllık bir ön lisans programıdır. Alanın enerji depolama tarafının içinde çalıştığı kamusal çerçeveye değen metinlerden biri 6446 sayılı kanundur. Bu rehber puan vermez.
- Puan türü
- TYT
- Seviye
- Önlisans
- Süre
- 2 yıl
- ÖSYM 2025 taban
- 241,27–297,57
- Üniversite
- 3
- Genel kontenjan
- 85
- Meslek çıktısı
- 8
Taban puanlar ÖSYM'nin 2025 yerleştirme sonuçlarından alınmıştır; başarı sıralaması içermez ve her yıl değişir.
Hidrojen ve Enerji Depolama Teknikerliği Nedir?
Hidrojen ve Enerji Depolama Teknikerliği, enerjinin üretildiği anla kullanıldığı an arasındaki boşluğu kapatan teknolojileri konu edinen iki yıllık bir ön lisans programıdır. Bu boşluk kulağa teknik bir ayrıntı gibi gelir, oysa bugünün enerji sisteminin en zor sorunudur: güneş öğle saatinde en çok üretir, rüzgâr rüzgâr estiğinde üretir, tüketim ise başka saatlerde zirve yapar. Üretilen enerjinin bir yerde tutulup sonra geri verilebilmesi gerekir. Bu programın adındaki iki yarı, o tutmanın iki ayrı yolunu anlatır: enerjiyi bir kimyasal taşıyıcıya, yani hidrojene çevirerek saklamak ve enerjiyi doğrudan elektrokimyasal ya da başka bir depolama tesisinde tutmak.
Programın birinci ayağı temel bilimlerdir. Matematik, temel elektrik-elektronik, elektrokimya ve uygulamaları, malzeme bilgisi ve ölçme tekniği, temel akışkanlar mekaniği ile termodinamik ve ısı transferi bu ayağı kurar. Bu derslerin hepsi tek bir soruya hizmet eder: bir enerji taşıyıcısı bir sistemin içinde hangi kurallara göre hareket eder, hangi kayıpla dönüşür ve hangi koşulda güvenli kalır. Bir bataryanın iç direncini, bir elektroliz hücresinin çalışma gerilimini ya da bir hidrojen borusundaki basınç düşüşünü anlamak bu temeli gerektirir.
İkinci ayak hidrojenin kendisidir. Hidrojen teknolojileri, hidrojen üretim yöntemleri, hidrojen üretiminde elektroliz teknolojileri, hidrojen enerjisi altyapı sistemleri ve hidrojen ekonomisi dersleri bu ayağı oluşturur. Hidrojen, doğada serbest hâlde bulunmadığı için üretilmesi gereken bir taşıyıcıdır; üretim yöntemi değiştikçe hem maliyet yapısı hem çevresel sonucu değişir. Bu nedenle alanın dili yalnızca cihaz dili değil, aynı zamanda bir süreç ve altyapı dilidir: üretim, sıkıştırma, depolama, taşıma ve son kullanım bir zincir olarak düşünülür.
Üçüncü ayak depolamadır. Yakıt hücreleri ve enerji depolama teknolojileri, batarya teknolojileri ve yönetimi, karbon yakalama ve depolama teknolojisi ile pil ve hidrojen teknolojilerinde geri dönüşüm dersleri bu ayağı kurar. Depolama tek bir teknoloji değildir: bir hücrenin kimyası, bir batarya paketinin yönetim sistemi, bir yakıt hücresinin membranı ve bir tesisin kurulu gücü birbirinden ayrı ama birbirine bağlı konulardır. Bir teknikerin gündelik işi çoğu zaman bu katmanların arasında durur.
Dördüncü ayak sistemi besleyen üretim tarafıdır. Yenilenebilir enerji sistemleri, güneş enerjisi sistemleri, rüzgar enerjisi sistemleri ve biyokütle enerjisi ve biyohidrojen dersleri, depolamanın neden var olduğunu anlatır. Depolama, kesintili üretimin yanında anlam kazanır; bu yüzden bu programın öğrencisi yalnızca depoyu değil, depoyu dolduran kaynağı da öğrenir. Aynı eksene lisans düzeyinden bakmak isteyen öğrenci için [enerji sistemleri mühendisliği](/bolum/enerji-sistemleri-muhendisligi), aynı düzeyde komşu duran programlar için [yenilenebilir enerji teknikerliği](/bolum/yenilenebilir-enerji-teknikerligi) ve [alternatif enerji kaynakları teknolojisi](/bolum/alternatif-enerji-kaynaklari-teknolojisi) en yakın adreslerdir.
Beşinci ayak uygulama ve işletmedir. Tesislerde bakım ve onarım, elektromekanik kumanda sistemleri, endüstriyel ekipman ve sistem teknolojileri, sistem analizi ve tasarımı, bilgisayar destekli tasarım ile endüstriye dayalı eğitim bu ayağı kurar. Bir depolama tesisi kurulduktan sonra yıllarca çalışır; o yılların içindeki periyodik bakım, arıza takibi, ölçüm ve kayıt işi teknikerin asıl işidir.
Altıncı ayak güvenlik ve çevredir. İş sağlığı ve güvenliği, çevre koruma ve atık yönetimi, enerjide sürdürülebilirlik ve ilk yardım dersleri bu ayağı oluşturur. Hidrojen düşük yoğunluklu ve geniş tutuşma aralığı olan bir gazdır; batarya paketleri ise ısıl kaçak riski taşır. Bu alanda güvenlik bir ek başlık değil, tasarımın ve işletmenin kendisidir.
Yedinci ayak sayısallaşma ve yönetimdir. Bilgi teknolojileri ve kodlama, enerji sistemlerinde yapay zeka uygulamaları, enerjide dijitalleşme, enerji yönetimi ve verimliliği, işletme yönetimi ve girişimcilik ve kariyer planlama dersleri bu ayağı kurar. Bugün bir depolama tesisi ölçülmeden, izlenmeden ve verisi değerlendirilmeden işletilmez; bu nedenle alanın bir ucu doğrudan veri tarafına bakar.
Alanın Kamusal Çerçevesi: 6446 Sayılı Kanun
Bu alanın en belirgin yanı, içinde çalışılan işin serbest bir teknik faaliyet olmamasıdır. Elektrik üretimi, iletimi, dağıtımı ve satışı izne, lisansa ve denetime bağlı bir düzenin içinde yürür; enerji depolama tesisi de bu düzenin içinde kurulur ve işletilir. Bu düzenin çerçevesine değen metinlerden biri 6446 sayılı kanundur. Kanunun adı kaynakta "ELEKTRİK PİYASASI KANUNU" olarak yayımlanmıştır ve bu ad üç ayrı okumada karakter düzeyinde aynı çıkmıştır.
Kanunun künye satırları da üç okumada birebir aynı çıktığı için satır olarak aktarılabilmektedir: "Kanun Numarası : 6446", "Kabul Tarihi : 14/3/2013", "Yayımlandığı Resmî Gazete: Tarih: 30/3/2013 Sayı: 28603" ve "Yayımlandığı Düstur : Tertip: 5 Cilt: 53". Bu satırlardaki bir asimetri özellikle işaretlenmelidir: ilk, ikinci ve dördüncü satırda iki nokta işaretinden önce boşluk varken Resmî Gazete satırında yoktur; ayrıca aynı belgede "Tertip : 5" ve "Tertip: 5" biçimleri karışık geçmektedir. Bu asimetri üç okumada da aynı yerde durmaktadır ve düzeltilmemiştir. Anomalinin kaynak belgeye mi yoksa belgenin metne dönüştürülmesine mi ait olduğu bu okumalarla ayırt edilememiştir; bu nedenle hiçbir yönde bir iddia kurulmuyor.
Kanunun birinci maddesinin kenar başlığı kaynakta "Amaç" olarak yayımlanmıştır ve maddenin gövdesi şöyledir: "MADDE 1 – (1) Bu Kanunun amacı; elektriğin yeterli, kaliteli, sürekli, düşük maliyetli ve çevreyle uyumlu bir şekilde tüketicilerin kullanımına sunulması için, rekabet ortamında özel hukuk hükümlerine göre faaliyet gösteren, mali açıdan güçlü, istikrarlı ve şeffaf bir elektrik enerjisi piyasasının oluşturulması ve bu piyasada bağımsız bir düzenleme ve denetimin yapılmasının sağlanmasıdır." Bu tek cümlede geçen "sürekli" ve "düşük maliyetli" ifadeleri, depolamanın neden bu kanunun ilgi alanına girdiğini de açıklar: sürekliliği sağlayan şey, üretimle tüketim arasındaki farkı kapatan tesistir.
İkinci maddenin kenar başlığı kaynakta "Kapsam" biçimindedir ve gövdesi şöyledir: "MADDE 2 – (1) Bu Kanun; elektrik üretimi, iletimi, dağıtımı, toptan veya perakende satışı, ithalat ve ihracatı, piyasa işletimi ile bu faaliyetlerle ilişkili tüm gerçek ve tüzel kişilerin hak ve yükümlülüklerini kapsar." Kapsamın "bu faaliyetlerle ilişkili tüm gerçek ve tüzel kişiler" ifadesiyle bitmesi, alanın hukuki çevresinin yalnızca büyük tesis sahiplerinden ibaret olmadığını gösterir.
Dördüncü maddenin kenar başlığı iki okumada "Elektrik piyasası faaliyetleri" olarak görülmüştür. Maddenin gövdesi kaynakta şöyle başlar: "MADDE 4 – (1) Piyasada, bu Kanun hükümleri uyarınca lisans almak koşuluyla yürütülebilecek faaliyetler şunlardır:" ve bentler şu biçimde sıralanır: "a) Üretim faaliyeti", "b) İletim faaliyeti", "c) Dağıtım faaliyeti", "ç) Toptan satış faaliyeti", "d) Perakende satış faaliyeti", "e) Piyasa işletim faaliyeti", "f) İthalat faaliyeti", "g) İhracat faaliyeti", "ğ) (Ek:22/12/2022-7429/8 md.) Toplayıcılık faaliyeti". Aynı maddenin sonraki fıkraları şöyledir: "(2) Piyasada faaliyet gösterecek tüzel kişilerin faaliyetlerinde uymaları gereken usul ve esaslar yönetmelikle düzenlenir." ve "(3) Piyasada faaliyet gösterecek özel hukuk hükümlerine tabi tüzel kişilerin, ilgili mevzuat hükümlerine göre anonim şirket veya limited şirket olarak kurulması ve anonim şirketlerin sermaye piyasası mevzuatına göre borsada işlem görenler dışındaki paylarının nama yazılı olması şarttır. Bu şirketlerin ana sözleşmelerinde bulunması gereken hususlar yönetmelikle düzenlenir." Ekleme ibaresindeki "Ek:" yazımının burada boşluksuz, aynı belgedeki başka ekleme ibarelerinde ise boşluklu geçmesi kaynakta bu hâldedir ve düzeltilmemiştir.
Bu kaydın omurgası ise depolamaya ilişkin hüküm metinleridir. Yedinci maddenin onuncu fıkrasının birinci cümlesi iki okumada birebir aynı çıkmıştır: "(10) (Ek: 1/7/2022-7417/56 md.) Elektrik depolama tesisi kurmayı taahhüt eden tüzel kişilere, kurmayı taahhüt ettikleri elektrik depolama tesisinin kurulu gücüne kadar Kurum tarafından rüzgâr ve/veya güneş enerjisine dayalı elektrik üretim tesisi kurulmasına ilişkin önlisans verilir." Bu tek cümlede üç şey bir arada durur: depolama tesisinin kurulu gücü, depolamanın rüzgâr ve güneş üretimiyle eşleştirilmesi ve bu eşleşmenin bir kamusal izne bağlanması. Bir enerji depolama teknikerinin fiilen içinde çalıştığı tesis tipi ve o tesisin kurulum rejimi bu cümlede yazılıdır.
Aynı maddenin on birinci fıkrasının doğrulanan kısmı ise mevcut bir tesise depolama eklenmesi hâlini kurar: "(11) (Ek: 1/7/2022-7417/56 md.) Kısmen veya tamamen işletmede bulunan üretim tesislerinden elektrik depolama tesisi kurmayı taahhüt eden rüzgâr ve/veya güneş enerjisine dayalı elektrik üretim lisansı sahibi tüzel kişilere, kurmayı taahhüt ettikleri elektrik depolama tesisinin kurulu gücüne kadar". Bu alıntı burada bilerek yarım bırakılmıştır: fıkranın bu noktadan sonraki metni yalnızca tek bir okumada göründüğü için alıntılanmamıştır. Fıkranın devamının içeriği hakkında bu rehberde hiçbir iddia yoktur.
Depolamanın yalnızca bir tesis değil, aynı zamanda bir piyasa faaliyeti olarak da metinde yer aldığı yer on dördüncü maddedir. Bu maddenin birinci fıkrasının bir bendi iki okumada birebir şöyle görülmüştür: "e) (Ek: 21/3/2018-7103/84 md.) Bakanlığın görüşü alınarak Kurulun belirleyeceği limitler ile usul ve esaslar çerçevesinde elektrik depolama ve talep tarafı katılımı kapsamında gerçekleştirilen piyasa faaliyetleri". Bu bent, depolamayı bir kurul kararına ve belirlenecek limitlere bağlı bir faaliyet kalemi olarak sayar.
Örtüşmenin sınırı üç başlıkta açıkça yazılmalıdır. Birincisi, tanım katmanı doğrulanamamıştır: depolamaya ilişkin bir tanım bendi bu oturumun okumalarında iki okumada birebir teyit edilememiş, üç okuma üç farklı sonuç vermiştir. Bu kayıt yalnızca hüküm metinlerine dayanır. Kanunda böyle bir tanımın bulunmadığı yönünde hiçbir olumsuz iddia kurulmuyor; yalnızca bu okumalarda teyit edilemediği kaydediliyor. İkincisi, programın adındaki hidrojen yarısı bu okumalarda karşılıksız kalmıştır: hidrojen ibaresi hiçbir okumada sorgulanmamış ve hiçbir okuma tarafından getirilmemiştir; bu kanunun hidrojene ilişkin bir hükmü bulunup bulunmadığına dair ne olumlu ne olumsuz bir iddia kuruluyor. Doğrulanmış örtüşme programın yalnızca enerji depolama tarafını karşılar. Üçüncüsü, kanun bu programı kurmaz: bu adı ya da başka bir yükseköğretim programını anmaz, ders planını belirlemez, mezunun meslek tanımını, unvanını ya da yetkisini düzenlemez. Kanunun düzenlediği özne tüzel kişilerdir, tekniker değildir. Metinde geçen Kurum, Kurul, Bakanlık ve TEİAŞ ibareleri kaynakta olduğu gibi bırakılmış, kısaltmalar açılmamış ve bugünkü karşılıkları hakkında hiçbir iddia kurulmamıştır. Kanunun güncel hâli ve yürürlük durumu için kaynak listesindeki resmi adresin esas alınması gerekir; bu rehber yürürlük durumu hakkında hiçbir hüküm vermez.
Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Kanun metni üç ayrı okumayla çekilmiş, yalnızca en az iki okumada karakter düzeyinde aynı çıkan öğeler alıntılanmıştır; dördüncü bir okuma yapılmamıştır. Yedinci maddenin onuncu ve on birinci fıkralarının kırpılmamış tam gövdesi ile üçüncü maddedeki depolamaya ilişkin tanım bendi bir dördüncü okumayla çözülebilirdi; yöntem bunu yasakladığı için çözülmemiş ve o malzeme kullanılamaz kalmıştır. Yöntemin kendi sınırı da eksik olarak sayılmalıdır: üç okuma aynı zaman aralığında yapıldığı ve okuma aracı aynı adres için yanıtı kısa süre önbelleğe aldığı için okumalar büyük olasılıkla tek bir metne dönüştürme üzerinde çalışmıştır; dolayısıyla okumalar arası mutabakat yalnızca okuma ve çıkarım hatasını eler, kaynağın metne dönüştürülmesi sırasında oluşmuş bir bozulmayı elemez. Bu oturumda altı somut bozulma belirtisi kaydedilmiştir: künye satırlarındaki tutarsız iki nokta boşluğu, Düstur satırındaki sayfa değerinin hiçbir okumada gelmemesi, aynı fıkranın iki farklı yerden kırpılması, madde gövdelerinin bir okumada sert satır sonlarıyla bir okumada tek paragraf hâlinde gelmesi, boşluk ve paragraf rejimi farkı ve hedefli bir sorgunun iki okumada birbiriyle ilgisiz iki ayrı bent döndürmesi. Bu son durum açık bir çıkarım başarısızlığıdır: iki okumanın döndürdüğü bentlerin ikisi de sorulan ölçütü karşılamamış ve ikisi de tek okumada kaldığı için kullanılamaz sayılmıştır; o bentlerin metni bu rehberde hiçbir yerde yoktur ve içerikleri hakkında hiçbir iddia kurulmamıştır. Üçüncü, beşinci, altıncı, sekizinci ile on üçüncü arası ve on beşinci ve sonraki maddelerin gövdeleri hiçbir okumada istenmemiş ve getirilmemiştir; bu bir kapsam eksikliğidir, o hükümlerin yokluğu değildir ve bu maddeler hakkında hiçbir iddia kurulmamıştır. Üçüncü maddenin, yedinci maddenin ve on dördüncü maddenin kenar başlıkları iki okumada birebir aynı çıkmadığı için alıntılanmamıştır. Bu kayıt için belirlenen yedek kanun numarası hiç çekilmemiştir, çünkü atanan numara ilk denemede açılmış ve konu örtüşmesi tutmuştur; o yedek numara hakkında bu rehberde hiçbir künye, ad, madde ya da varlık iddiası yoktur. Üçüncü bir kanun numarası aranmamıştır; görev tanımı aday araması yapmayı yasakladığı için ne arama aracıyla ne başka bir yolla aday üretilmiştir. Aynı oturumun raporunda yer alan öteki kanun numarasında da bazı maddeler tek okumada kaldığı için alıntılanmamıştır; o malzemenin hiçbiri bu kayıtta kullanılmamıştır. Dipnot gövdeleri alınmamıştır: hiçbir okuma bu belge için dipnot getirmemiştir ve belgede dipnot bulunup bulunmadığına dair hiçbir olumsuz iddia kurulmamıştır. Düstur satırının sayfa değeri de alınmamıştır; değerin kaynakta bulunup bulunmadığı hakkında hiçbir iddia yoktur. Yürürlük durumu, güncel kurum adları ve değişiklik zinciri araştırılmamıştır; doğrulanan gövdelerde anılan başka numaralı düzenlemeler hiç çekilmemiş ve bunlar hakkında hiçbir iddia kurulmamıştır. Madde numarası ile ayraç biçimi birinci ve ikinci maddede üç okumada, dördüncü maddede iki okumada teyit edilmiştir. Taban puan, başarı sıralaması, kontenjan, maaş, ücret ve işe girme oranı hiç toplanmamıştır; hiçbir para tutarı toplanmamıştır ve doğrulanan gövdelerde bir tutar ya da oran ifadesi geçmemiştir.
Hidrojen ve Enerji Depolama Teknikerliği ile Yakın Alanlar Aynı Şey Değil
Bu program birkaç alanla karıştırılır ve karışmanın nedeni çoğu zaman adların aynı sözcük ailesinden gelmesidir. En sık karıştığı yer yenilenebilir enerji programlarıdır. [Yenilenebilir enerji teknikerliği](/bolum/yenilenebilir-enerji-teknikerligi) ve [alternatif enerji kaynakları teknolojisi](/bolum/alternatif-enerji-kaynaklari-teknolojisi) ağırlığı üretim tarafına, yani kaynağın elektriğe çevrilmesine verir. Bu program ise ağırlığı üretilmiş enerjinin tutulmasına, taşınmasına ve geri verilmesine verir. İki taraf aynı tesiste yan yana durabilir, ama öğretilen beceri kümesi aynı değildir. Bu programın planında güneş ve rüzgar dersleri bulunması, programı bir yenilenebilir enerji programına dönüştürmez: o dersler depolamanın bağlamını kurar.
İkinci karışma noktası elektrik alanlarıdır. [Elektrik](/bolum/elektrik) ve [elektrik enerjisi üretim iletim ve dağıtımı](/bolum/elektrik-enerjisi-uretim-iletim-ve-dagitimi) şebekenin kendisine, tesisata ve dağıtım donanımına bakar; [elektrik elektronik mühendisliği](/bolum/elektrik-elektronik-muhendisligi) ise aynı alana lisans düzeyinden bakar. Bu programda temel elektrik-elektronik ve elektromekanik kumanda dersleri bulunur, ancak buradaki elektrik bilgisi bir amaç değil, depolama sisteminin çalıştırılabilmesi için bir araçtır.
Üçüncü karışma noktası kimya alanlarıdır. [Kimya teknolojisi](/bolum/kimya-teknolojisi) süreç ve üretim tarafında, [kimya mühendisliği](/bolum/kimya-muhendisligi) ve [kimya](/bolum/kimya) ise tasarım ve bilim tarafında durur. Bu programın elektrokimya ve uygulamaları dersi bir kimya dersidir, ama programı bir kimya programı yapmaz: buradaki kimya bir hücrenin, bir membranın ve bir elektrolizörün davranışını anlamaya yöneliktir.
Dördüncü karışma noktası makine ve mekatronik alanlarıdır. [Makine](/bolum/makine), [makine mühendisliği](/bolum/makine-muhendisligi), [mekatronik](/bolum/mekatronik) ve [mekatronik mühendisliği](/bolum/mekatronik-muhendisligi) mekanik sistemin tasarımına ve otomasyonuna bakar. Bu programda termodinamik, akışkanlar mekaniği ve tesis bakım dersleri bulunması bu komşuluğu kurar; ancak buradaki merkez makinenin kendisi değil, enerji taşıyıcısıdır.
Beşinci karışma noktası taşıt alanlarıdır. [Hibrid ve elektrikli taşıtlar teknolojisi](/bolum/hibrid-ve-elektrikli-tasitlar-teknolojisi) ve [otomotiv teknolojisi](/bolum/otomotiv-teknolojisi) aracın kendisine bakar. Bu programın planında hidrojenli taşıt sistemleri ve uygulamaları ile hava araçlarında yakıt pili uygulamaları dersleri bulunur; ama bu dersler bir taşıt bakım eğitimi değil, taşıtı besleyen enerji sisteminin eğitimidir. İki alan aynı garajda buluşabilir, aynı programa dönüşmez. Havacılık tarafına ilgi duyan öğrenci için [uçak teknolojisi](/bolum/ucak-teknolojisi), deniz tarafına ilgi duyan öğrenci için [gemi makineleri işletmeciliği](/bolum/gemi-makineleri-isletmeciligi) ayrı yollardır.
Altıncı karışma noktası gaz ve tesisat alanlarıdır. [Doğalgaz ve tesisatı teknolojisi](/bolum/dogalgaz-ve-tesisati-teknolojisi) ve [petrol ve doğalgaz mühendisliği](/bolum/petrol-ve-dogalgaz-muhendisligi) başka bir gazın altyapısına bakar. Hidrojen ile doğal gaz aynı boru mantığıyla düşünülemez: yoğunluğu, sızma davranışı ve malzemeyle etkileşimi farklıdır. Bu ayrım bu rehberde bilinçli olarak korunmuştur.
Yedinci karışma noktası çevre ve karbon alanlarıdır. [Çevre koruma ve kontrol](/bolum/cevre-koruma-ve-kontrol), [çevre mühendisliği](/bolum/cevre-muhendisligi), [karbon yönetimi teknikerliği](/bolum/karbon-yonetimi-teknikerligi) ve [yeşil ve ekolojik bina teknikerliği](/bolum/yesil-ve-ekolojik-bina-teknikerligi) çevresel sonucu ve yönetimi merkeze alır. Bu programın planında karbon yakalama ve depolama teknolojisi ile çevre koruma ve atık yönetimi dersleri bulunması bu komşuluğu gösterir; ancak bu programın merkezinde enerji taşıyıcısının teknik yaşam döngüsü vardır.
Sekizinci karışma noktası malzeme ve otomasyon alanlarıdır. [Metalurji ve malzeme mühendisliği](/bolum/metalurji-ve-malzeme-muhendisligi), [malzeme bilimi ve mühendisliği](/bolum/malzeme-bilimi-ve-muhendisligi) ve [polimer teknolojisi](/bolum/polimer-teknolojisi) depolama sistemlerinin malzemesine, [kontrol ve otomasyon teknolojisi](/bolum/kontrol-ve-otomasyon-teknolojisi) ile [elektronik teknolojisi](/bolum/elektronik-teknolojisi) ise onun izleme ve kumanda katmanına bakar. Bu programın öğrencisi bu katmanların hepsine değer, hiçbirinin uzmanı olarak mezun olmaz; teknikerlik burada katmanları birbirine bağlayan iştir.
Bir Üniversitenin Ders Planı: Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi
Bu programın somut bir örneği için Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi'nin yayımladığı kısa ders içerikleri sayfası okundu. Üniversitenin adı sayfada yayımlanmıştır; alan adından çıkarım değildir. Programı yürüten birim de sayfada basılıdır ve Bor Meslek Yüksekokulu olarak yayımlanmıştır; adres yolundaki kısaltmadan çıkarım yapılmamıştır. Program adı sayfada birebir geçmektedir. Sayfanın program adını iki ayrı yazımla bastığı işaretlenmiş ve tek biçime getirilmemiştir: başlıkta karışık büyük-küçük harfle, birim satırında tümü büyük harfle basılıdır. Plan dört dönem üzerine kuruludur ve dönem başlıkları iki ayrı okumada birebir 1. DÖNEM DERSLERİ, 2. DÖNEM DERSLERİ, 3. DÖNEM DERSLERİ ve 4. DÖNEM DERSLERİ biçiminde alıntılanmıştır. Ders adları Türkçe ve sayfada tümü büyük harf yayımlanmıştır; bu yazım küçük harfe çevrilmemiş, olduğu gibi bırakılmıştır.
Birinci dönemin dersleri ATATÜRK İLKELERİ VE İNKILAP TARİHİ I, MATEMATİK, TEMEL ELEKTRİK-ELEKTRONİK, ELEKTROKİMYA VE UYGULAMALARI, HİDROJEN TEKNOLOJİLERİ, BİLGİ TEKNOLOJİLERİ VE KODLAMA, TÜRK DİLİ I ve YABANCI DİL I olarak yayımlanmıştır. İlk dönemin dikkat çeken yanı, alanın iki temel dersinin daha ilk yarıyılda açılmasıdır: elektrokimya ve hidrojen teknolojileri. Yani öğrenci alanın kimyasal çekirdeğiyle en baştan karşılaşır.
İkinci dönemin dersleri ATATÜRK İLKELERİ VE İNKILAP TARİHİ II, BİLGİSAYAR DESTEKLİ TASARIM, İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ, YENİLENEBİLİR ENERJİ SİSTEMLERİ, MALZEME BİLGİSİ VE ÖLÇME TEKNİĞİ, YAKIT HÜCRELERİ VE ENERJİ DEPOLAMA TEKNOLOJİLERİ, TÜRK DİLİ II ve YABANCI DİL II olarak yayımlanmıştır. Bu dönemde programın adındaki depolama yarısı doğrudan bir ders adı olarak karşımıza çıkar ve iş sağlığı ve güvenliği dersinin daha birinci sınıfta yer alması, alanın risk tarafının sonraya bırakılmadığını gösterir.
Üçüncü dönemde sayfada basılı ders adları şunlardır: GİRİŞİMCİLİK VE KARİYER PLANLAMA, HİDROJEN ÜRETİM YÖNTEMLERİ, BATARYA TEKNOLOJİLERİ VE YÖNETİMİ, HİDROJEN ENERJİSİ ALTYAPI SİSTEMLERİ, ENDÜSTRİYE DAYALI EĞİTİM (STAJ), KARBON YAKALAMA VE DEPOLAMA TEKNOLOJİSİ, TEMEL AKIŞKANLAR MEKANİĞİ, TERMODİNAMİK VE ISI TRANSFERİ, TESİSLERDE BAKIM VE ONARIM, PİL VE HİDROJEN TEKNOLOJİLERİNDE GERİ DÖNÜŞÜM, BOR MADENİ VE HİDROJEN UYGULAMALARI, ELEKTROMEKANİK KUMANDA SİSTEMLERİ, İKLİMLENDİRME VE SOĞUTMA TEKNOLOJİLERİ, ENERJİDE SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK, ÇEVRE KORUMA VE ATIK YÖNETİMİ, İŞLETME YÖNETİMİ, ARAŞTIRMA YÖNTEM VE TEKNİKLERİ, İLK YARDIM, MESLEKİ İNGİLİZCE ve ÜRÜN TASARIMI. Bu dönemde plan üretim yöntemlerine, batarya yönetimine ve altyapıya aynı anda açılır; ayrıca bor madeni ve hidrojen uygulamaları adlı ders, programı yürüten bölgenin sanayi ve maden bağlamıyla doğrudan ilişki kuran bir başlıktır.
Dördüncü dönemde sayfada basılı ders adları şunlardır: SİSTEM ANALİZİ VE TASARIMI, HİDROJEN EKONOMİSİ, HİDROJEN ÜRETİMİNDE ELEKTROLİZ TEKNOLOJİLERİ, HİDROJENLİ TAŞIT SİSTEMLERİ VE UYGULAMALARI, ENDÜSTRİYE DAYALI EĞİTİM (STAJ), ENERJİ YÖNETİMİ VE VERİMLİLİĞİ, HAVA ARAÇLARINDA YAKIT PİLİ UYGULAMALARI, BİYOKÜTLE ENERJİSİ VE BİYOHİDROJEN, GÜNEŞ ENERJİSİ SİSTEMLERİ, RÜZGAR ENERJİSİ SİSTEMLERİ, SENSÖRLER VE TRANDÜSERLER, ENDÜSTRİYEL EKİPMAN VE SİSTEM TEKNOLOJİLERİ, ENERJİ SİSTEMLERİNDE YAPAY ZEKA UYGULAMALARI, ENERJİDE DİJİTALLEŞME, KALİTE GÜVENCE VE STANDARTLARI, MESLEK ETİĞİ, MESLEKİ YABANCI DİL, İLETİŞİM, KALİTE GÜVENCE VE STANDARTLARI, ÇALIŞMA HAYATI, İLK YARDIMIN AFET ORGANİZASYONUNA ENTEGRASYONU ve STİL DANIŞMANLIĞI. Son dönem hidrojenin üretim teknolojisini, ekonomisini ve son kullanım alanlarını bir araya getirir; ayrıca ölçme, veri ve kalite başlıklarıyla işletme tarafını kapatır.
Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Bu sayfa beş ayrı okumayla, farklı ifadelerle yazılmış beş ayrı istekle okunmuştur ve aşağıdaki her ders adı en az iki ayrı okumada görünmüştür; hiçbir okumada bir ders adı için çelişen yazım çıkmamıştır. Sayfadan alınan ders adı satırı sayısı elli sekizdir ve hiçbir ders adı düşürülmemiştir; bu satırların ikisi aynı adı taşır, çünkü bir ad sayfada iki ayrı ders satırı olarak basılıdır ve bu tekrar tekilleştirilmemiştir. Öğretim düzeyi bu sayfada yazılı değildir: düzeye ilişkin sözcüklerin hiçbirinin sayfada geçmediğini iki ayrı hedefli okuma birbirinden bağımsız olarak bildirmiştir. Bu nedenle düzey, sayfanın bastığı dört dönemlik yapıdan ve program adındaki teknikerlik ibaresinden yapılan bir çıkarımdır, sayfanın bir beyanı değildir. Bu noktada bir okuma iddiası açıkça reddedilmiştir: birinci okuma kendi ürettiği başlıkta programa bir düzey etiketi eklemiş, ama bu ifadeyi sayfadan birebir alıntılamamıştır; o etiket kullanılmamıştır. Kaynağın tamamı reddedilmemiş, yalnızca bu düzey etiketi reddedilmiştir; ders adları okumalar arasında tutarlı olduğu için ders dökümü kullanılmıştır. Üniversite adı ise çıkarım değildir, sayfada yayımlanmıştır ve bir okuma bunu başlıktan birebir alıntılamıştır; yüksekokul adı da sayfada basılıdır. Sayfa seçmeli dersleri zorunlu derslerden ayrı bir alt başlıkla etiketlemediği için ders adları yalnızca dönem başlıkları altında gruplanmıştır; zorunlu ve seçmeli ayrımı sayfanın bastığından fazlasıyla kurgulanmamıştır. Hiçbir seçmeli havuz dışarıdan doldurulmamış, hiçbir ders adı tahmin edilmemiş ve havuzdan kaç ders seçileceği yazılmamıştır. Sayfa bir puan türü yayımlamamaktadır; bu rehberdeki puan türü bu sayfaya dayandırılmamıştır. Ders kodu, kredi, teorik ve pratik saat ile iş yükü değerleri sayfada basılı olduğu hâlde toplanmamış ve bu rehberde hiçbir yerde verilmemiştir. Sayfa bir kısa ders içerikleri sayfasıdır; ders içerik metinleri bilerek alınmamış, yalnızca ders adları toplanmıştır. İşaretlenip düzeltilmeyen farklar şunlardır: adres çubuğunda alan adından sonra çift eğik çizgi bulunması ve adresin bu biçimde bırakılması, sayfa başlığında üniversite adı ile program adı arasında iki boşluk bulunması, program adının iki ayrı yazımla basılması, dönem başlıklarının iki okumada kısa iki okumada uzun biçimde bildirilmesi ve burada uzun biçimin kullanılması, bir ders adının iki ayrı satır olarak basılması ve bir ders adının sayfadaki yazımının düzeltilmemesi. Bu programın ikinci bir üniversite kaynağı bulunamamıştır: yapılan aramalarda ikinci bir üniversitenin yayımlanmış ders planı sayfası sonuçlara düşmemiş ve ikinci kaynak arayışı bilerek kesilmiştir. Bu programı başka üniversitelerin yürütmediği iddia edilmiyor. Bu plan tek bir üniversitenin planıdır ve öteki üniversitelerin planları için hiçbir şey söylemez.
Mezunlar Ne İş Yapar?
Bu programın mezununun ilk ve en belirgin çalışma alanı enerji depolama tesisleridir. Depolama ünitelerinin kurulum sürecinde montaj ve devreye alma işlerine katılmak, ünitelerin çalışma değerlerini izlemek, periyodik bakımı yürütmek, arıza kaydını tutmak ve raporlamak bu işin gündelik gövdesidir.
İkinci alan hidrojen üretim ve altyapı tesisleridir. Elektroliz ünitelerinin işletilmesi, saflık ve basınç ölçümlerinin alınması, sıkıştırma ve depolama ekipmanının kontrolü, boru hattı ve bağlantı elemanlarının sızdırmazlık takibi ve dolum noktalarının işletme kayıtları bu tarafa girer.
Üçüncü alan yenilenebilir üretim sahalarıdır. Güneş ve rüzgar sahalarında depolama birimiyle birlikte çalışan sistemlerin izlenmesi, üretim ve depolama verilerinin karşılaştırılması ve saha bakım ekiplerine teknik destek verilmesi bu alandadır.
Dördüncü alan batarya ve pil sistemleridir. Batarya paketlerinin yönetim sistemlerinin izlenmesi, hücre dengeleme ve sıcaklık takibinin yapılması, ömrünü tamamlamış birimlerin ayrıştırılması ve geri dönüşüm süreçlerine yönlendirilmesi bu tarafın işidir. Programın planında pil ve hidrojen teknolojilerinde geri dönüşüm dersinin bulunması bu alanla doğrudan bağlantılıdır.
Beşinci alan endüstriyel tesislerin enerji birimleridir. Fabrika ve tesis ölçeğinde enerji tüketiminin ölçülmesi, verimlilik çalışmalarına teknik destek verilmesi, ekipman envanterinin tutulması ve enerji izleme yazılımlarının gündelik kullanımı bu tarafa girer.
Altıncı alan ölçme, izleme ve veri tarafıdır. Sensör ve ölçüm elemanlarının kurulumu, kalibrasyon takibi, veri toplama sistemlerinin işletilmesi ve raporların hazırlanması giderek daha belirgin bir iş kalemi hâline gelmiştir. Bu tarafa ilgi duyan öğrenci için [çevresel ölçüm ve izleme sistemleri teknikerliği](/bolum/cevresel-olcum-ve-izleme-sistemleri-teknikerligi) ve [akıllı altyapılar teknikerliği](/bolum/akilli-altyapilar-teknikerligi) komşu adreslerdir.
Yedinci alan teknik satış, servis ve kurulum firmalarıdır. Ekipman tedarikçilerinin saha servisinde, kurulum yüklenicilerinde ve bakım hizmeti veren firmalarda teknik personel olarak çalışmak bu tarafa girer.
Ayrıca dikey geçiş yolu vardır; bu programın mezunu ayrı bir sınavla lisans programlarına geçiş yapabilir ve bu rehber o yolun kolay ya da zor olduğu yönünde bir değerlendirme yapmaz.
Bu alanda bazı işlerin belirli belge, yeterlik, izin ya da yetki şartlarına bağlı olduğu bilinmekle birlikte, bu rehber hangi işin hangi şarta bağlı olduğu konusunda bir iddia kurmamaktadır; bu bilgi ilgili mevzuattan ve yetkili kurumdan öğrenilmelidir. Bu rehber hiçbir iş için ücret aralığı, işe girme oranı ya da kariyer hızı vermez.
Kimler Tercih Etmeli?
Bu programı düşünen öğrencinin kendine sorması gereken ilk soru şudur: görünmeyen bir şeyi ölçerek çalışmaya tahammülünüz var mı? Bu alanda çalışılan nesnelerin çoğu gözle görülmez: bir gazın basıncı, bir hücrenin gerilimi, bir paketin sıcaklık dağılımı, bir sistemin verim kaybı. İşin doğruluğu ölçüme bağlıdır ve ölçmeyi sevmeyen bir öğrenci burada zorlanır.
İkinci soru güvenlik kültürüyle ilgilidir. Hidrojen ve batarya sistemleri, kural ihlaline kayıtsız kalmayan sistemlerdir. Prosedüre uymayı gereksiz bulan, kısa yol arayan ve kontrol listesini bir formalite sayan bir kişi bu alanda hem kendisi hem çevresi için risk oluşturur. Planda iş sağlığı ve güvenliği dersinin birinci sınıfta yer alması bu nedenle anlamlıdır.
Üçüncü soru temel bilimlerle ilgilidir. Programda matematik, termodinamik, akışkanlar mekaniği ve elektrokimya vardır. Bu program bir kimya ya da fizik programı değildir, ancak bu derslerden bütünüyle kaçmak isteyen bir öğrenci alanın çekirdeğinden kaçmış olur. Bu tarafa asıl ilgisi olan öğrenci için [kimya](/bolum/kimya) ve [fizik](/bolum/fizik) ayrı yollardır.
Dördüncü soru saha çalışmasıyla ilgilidir. Bu iş tesiste, sahada, çatıda, kabinin içinde ve zaman zaman zorlu hava koşullarında geçer. Gürültü, sıcaklık farkı, yükseklik ve kapalı hacim işin parçası olabilir. Masabaşı bir çalışma bekleyen öğrenci bu programın gündelik hâlinden hoşlanmayabilir.
Beşinci soru değişime açıklıkla ilgilidir. Bu alan hızla değişen bir alandır: bugün öğrenilen bir hücre kimyası ya da bir ekipman ailesi birkaç yıl içinde yerini başka bir çözüme bırakabilir. Öğrenmeyi mezuniyetle bitmiş sayan bir kişi burada geriye düşer.
Altıncı soru ekip çalışmasıyla ilgilidir. Bir depolama tesisinde tekniker, mühendis, işletme sorumlusu, iş güvenliği uzmanı ve yüklenici ekipleri aynı sahada durur. Yaptığı işi yazılı olarak anlatmayı, ölçümünü kaydetmeyi ve gerekçesini kurmayı öğrenmek bu meslekte teknik beceri kadar önemlidir. Son olarak bu programın ön lisans olduğu ve lisans tamamlama yolunun ayrı bir sınavla yürüdüğü baştan bilinmelidir.
Tercih Öncesi Notlar
Birinci not: Bu programın adı yeni ve üniversiteler arasında farklılaşabilecek bir addır. Yakın içerikler enerji depolama, hidrojen teknolojileri, yenilenebilir enerji ya da alternatif enerji başlıklı adlarla açılabilmekte ve bu adların altındaki ders planları birbirinden belirgin biçimde ayrışabilmektedir. Aynı adın bir üniversitede hidrojen ağırlıklı, başka bir üniversitede batarya ağırlıklı kurulması olağandır. Tercih listesi yapılırken adın değil, ilgili üniversitenin kendi ders planının okunması gerekir.
İkinci not: Bu alanda laboratuvar ve uygulama imkânı olağandan daha belirleyicidir. Elektrokimya dersinin gerçekten laboratuvarda yürütülüp yürütülmediği, bir elektroliz düzeneği, bir yakıt hücresi eğitim seti ya da bir batarya yönetim düzeneği bulunup bulunmadığı, ölçüm cihazlarının öğrenci başına yeterli olup olmadığı ve sınıf mevcudunun uygulamaya elverip elvermediği tercihten önce sorulmalıdır.
Üçüncü not: Staj ve saha düzeni ayrıca sorulmalıdır. Bu rehberde okunan planda endüstriye dayalı eğitim iki ayrı dönemde yer almaktadır. Bu düzenin her üniversitede aynı olmadığı bilinmelidir; stajın hangi kurumlarda yapıldığı, çevrede enerji tesisi, sanayi tesisi ya da ekipman firması bulunup bulunmadığı, kaç iş günü yürütüldüğü ve öğrencinin gözetim altında gerçek sistem üzerinde çalışmasına izin verilip verilmediği öğrenilmelidir.
Dördüncü not: Aynı enerji eksenine farklı açılardan bakmak isteyen öğrenci için karşılaştırılmaya değer yollar vardır. Üretim tarafına ilgi duyan öğrenci için [yenilenebilir enerji teknikerliği](/bolum/yenilenebilir-enerji-teknikerligi), [alternatif enerji kaynakları teknolojisi](/bolum/alternatif-enerji-kaynaklari-teknolojisi) ve [enerji sistemleri mühendisliği](/bolum/enerji-sistemleri-muhendisligi); şebeke ve tesisat tarafına ilgi duyan öğrenci için [elektrik](/bolum/elektrik), [elektrik enerjisi üretim iletim ve dağıtımı](/bolum/elektrik-enerjisi-uretim-iletim-ve-dagitimi) ve [elektrik elektronik mühendisliği](/bolum/elektrik-elektronik-muhendisligi); kimya ve malzeme tarafına ilgi duyan öğrenci için [kimya teknolojisi](/bolum/kimya-teknolojisi), [kimya mühendisliği](/bolum/kimya-muhendisligi), [malzeme bilimi ve mühendisliği](/bolum/malzeme-bilimi-ve-muhendisligi), [metalurji ve malzeme mühendisliği](/bolum/metalurji-ve-malzeme-muhendisligi) ve [polimer teknolojisi](/bolum/polimer-teknolojisi); mekanik ve otomasyon tarafına ilgi duyan öğrenci için [makine](/bolum/makine), [makine mühendisliği](/bolum/makine-muhendisligi), [mekatronik](/bolum/mekatronik), [mekatronik mühendisliği](/bolum/mekatronik-muhendisligi), [kontrol ve otomasyon teknolojisi](/bolum/kontrol-ve-otomasyon-teknolojisi) ve [elektronik teknolojisi](/bolum/elektronik-teknolojisi); ısıl sistemlere ve tesisata ilgi duyan öğrenci için [iklimlendirme ve soğutma teknolojisi](/bolum/iklimlendirme-ve-sogutma-teknolojisi) ve [doğalgaz ve tesisatı teknolojisi](/bolum/dogalgaz-ve-tesisati-teknolojisi); taşıt tarafına ilgi duyan öğrenci için [hibrid ve elektrikli taşıtlar teknolojisi](/bolum/hibrid-ve-elektrikli-tasitlar-teknolojisi) ve [otomotiv teknolojisi](/bolum/otomotiv-teknolojisi); çevre ve karbon tarafına ilgi duyan öğrenci için [çevre koruma ve kontrol](/bolum/cevre-koruma-ve-kontrol), [çevre mühendisliği](/bolum/cevre-muhendisligi), [karbon yönetimi teknikerliği](/bolum/karbon-yonetimi-teknikerligi), [yeşil ve ekolojik bina teknikerliği](/bolum/yesil-ve-ekolojik-bina-teknikerligi) ve [su ve atık yönetimi teknikerliği](/bolum/su-ve-atik-yonetimi-teknikerligi); veri ve yapay zeka tarafına ilgi duyan öğrenci için [yapay zeka ve makine öğrenmesi](/bolum/yapay-zeka-ve-makine-ogrenmesi) ve [robotik ve yapay zeka](/bolum/robotik-ve-yapay-zeka); güvenlik ve üretim yönetimi tarafına ilgi duyan öğrenci için [iş sağlığı ve güvenliği](/bolum/is-sagligi-ve-guvenligi) ve [endüstri mühendisliği](/bolum/endustri-muhendisligi); maden ve yakıt tarafına ilgi duyan öğrenci için [madencilik teknolojisi](/bolum/madencilik-teknolojisi), [petrol ve doğalgaz mühendisliği](/bolum/petrol-ve-dogalgaz-muhendisligi) ve [nükleer teknoloji ve radyasyon güvenliği](/bolum/nukleer-teknoloji-ve-radyasyon-guvenligi) karşılaştırılmaya değer adreslerdir.
Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.
ÖSYM bu programı 3 üniversitede, 3 ayrı kontenjan satırında açtı. Aşağıdaki iki puan, bu programın ÖSYM'de yayımlanmış en yüksek ve en düşük taban puanıdır.
ÖSYM'nin bu tablolarında başarı sıralaması yoktur; sıralama için YÖK Atlas kullanılmalıdır. Taban puanlar geçmiş yılın sonucudur, her yıl değişir.
Bu rehber bilgilendirme amaçlıdır; müfredat ve koşullar üniversiteye göre değişir. Bölümün bulunduğu üniversiteler ile güncel taban puan, başarı sıralaması ve kontenjanlar için ÖSYM tercih kılavuzu ve YÖK Atlas esastır.