İklimlendirme ve Soğutma Teknolojisi

İklimlendirme ve Soğutma Teknolojisi iki yıllık bir meslek yüksekokulu önlisans programıdır. Programın konusu bir hacmin ya da bir ürünün sıcaklığını, nemini ve hava kalitesini istenen değerde tutan sistemlerdir: buzdolabından soğuk hava deposuna, bir dairenin klimasından bir hastanenin havalandırma santraline, bir kamyonun soğutma ünitesinden bir veri merkezinin soğutma hattına kadar.

Alanın iki ayağı vardır. Soğutma tarafı ısıyı bir yerden alıp başka bir yere atmakla, iklimlendirme tarafı ise bir hacmin havasını sıcaklık, nem, temizlik ve hareket bakımından istenen hâle getirmekle ilgilenir. Isıtma, havalandırma ve tesisat işleri bu iki ayağın etrafında toplanır.

2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 3. maddesi meslek yüksekokulunu "Belirli mesleklere yönelik nitelikli insan gücü yetiştirmeyi amaçlayan, yılda iki veya üç dönem olmak üzere iki yıllık eğitim öğretim sürdüren, önlisans derecesi veren bir yükseköğretim kurumudur" diye tanımlar. Aynı maddede önlisans, "Ortaöğretim yeterliliklerine dayalı, en az iki yıllık bir programı kapsayan nitelikli insan gücü yetiştirmeyi amaçlayan veya lisans öğretiminin ilk kademesini teşkil eden bir yükseköğretimdir" biçiminde tanımlanır. Bu program da tanıma uygun olarak mezunu doğrudan bir işe hazırlar: sistemi kurmak, devreye almak, ölçmek, ayarlamak, arızasını bulmak ve bakımını yapmak.

Bu program çoğu üniversitede makine ya da elektrik ve enerji bölümlerinin altında durur ve bu yüzden komşularıyla karıştırılır.

İklimlendirme ve Soğutma Teknolojisi bir önlisans programıdır ve konusu tanımlı bir sistem ailesidir: soğutma çevrimi, iklimlendirme santrali, ısıtma tesisatı, havalandırma kanalı. Mezun bu sistemleri kurar, devreye alır ve yaşatır.

[Makine](/bolum/makine) önlisans programı daha geniş bir alandır: imalat, talaşlı üretim, makine elemanları, bakım. Soğutma onun içinde bir başlık olabilir ama merkezinde değildir.

[Makine mühendisliği](/bolum/makine-muhendisligi) bir lisans programıdır ve sorusu tasarımdır: bir soğutma çevrimini hesaplamak, bir binanın ısı yükünü çıkarmak, bir santralı boyutlandırmak. Bu programın mezunu ise o hesabın sahadaki karşılığıyla uğraşır. Aradaki fark yine bilgi miktarı değil, işin türüdür.

Bir başka karışıklık elektrik tarafıyla yaşanır. Soğutma sistemleri elektrikli sistemlerdir ve bu programın planında kumanda devreleri ciddi yer tutar; ama [elektrik](/bolum/elektrik) önlisans programının merkezi enerjinin üretimi, iletimi ve dağıtımıdır. [Mekatronik](/bolum/mekatronik) ise otomasyon ve kontrol tarafına odaklanır.

Programın süresi iki yıl, yani dört yarıyıldır ve staj programın parçasıdır.

Aşağıdaki başlıklar Bursa Uludağ Üniversitesi Teknik Bilimler Meslek Yüksekokulu İklimlendirme ve Soğutma Teknolojisi programının yayımlanmış bilgi paketinden alınmıştır ve tek bir üniversitenin planıdır. Öğretim dili Türkçedir. Aynı adı taşıyan programların ders adları ve seçmeli havuzları üniversiteden üniversiteye değişir; bu liste bir örnektir, ulusal bir zorunluluk listesi değildir.

Birinci yarıyıl alanın kavramlarını ve elini kurar: İklimlendirme Soğutma Kavramları, Soğutma İlkeleri, Tesisat İşlemleri, Teknik Resim, Mesleki Matematik ve İş Sağlığı ve Güvenliği. Bu programda iş sağlığı ve güvenliğinin ilk yarıyılda durması anlamlıdır: basınçlı sistem, soğutucu akışkan, elektrik ve yükseklik bir arada bulunur.

İkinci yarıyıl sistemi somut cihazlar üzerinden anlatır: Ev Tipi Soğutma Sistemleri, İklimlendirme Esasları, Temel Elektrik, Kaynak Teknolojisi ve Bilgi ve İletişim Teknolojisi. Kaynak teknolojisinin plana girmesi, bu mesleğin boru ve bağlantı işini kendi elinde yaptığını gösterir.

Üçüncü yarıyıl ticari ölçeğe ve kontrola geçer: Ticari Soğutma Sistemleri, İklimlendirme Sistemleri, Elektromekanik Kumanda Devreleri, Programlanabilir Kumanda Devreleri, Bilgisayar Destekli Çizim, Taşıt İklimlendirmesi, İç Hava Kalitesi, Güneş Enerjisi ve Yenilenebilir Enerji Kaynakları. Bu yarıyılda laboratuvar, staj ve iş yeri eğitimi de yer alır. Kalite Yönetim Sistemleri, İşletme Yönetimi ve Girişimcilik gibi dersler bu dönemin seçmeli havuzundadır.

Dördüncü yarıyıl mesleğin en çok para kazandıran ve en çok sorumluluk taşıyan kısmına, yani bakım ile tasarıma yönelir: Koruyucu Bakım ve Arıza Tespiti, Isıtma Sistemleri, Havalandırma Sistemleri, Soğutma Sistem Tasarımı, Doğalgaz Tesisatı, Soğuk Taşımacılık, Isı Pompası ve Uygulamaları, İklimlendirme Proje Uygulamaları, İklimlendirme ve Soğutma Yazılımları ve Sistem Analizi ve Tasarımı. Bu yarıyılda ikinci laboratuvar ve ikinci iş yeri eğitimi bulunur; Çevre Koruma, İlk Yardım, Kalite Güvencesi ve Standartlar ile İşletme Yönetimi dersleri de bu dönemdedir.

Planın bütününe bakıldığında üç eğilim görülür. Birincisi, program küçükten büyüğe ilerliyor: ev tipi cihazdan ticari sisteme, oradan bina ölçeğine ve taşıt ile soğuk zincire. İkincisi, elektrik ve kumanda tarafı planın içine ciddi biçimde yerleşmiş; bu mesleğin salt mekanik bir meslek olmadığını gösteriyor. Üçüncüsü, koruyucu bakım ve arıza tespiti başlı başına bir ders olarak duruyor; sektörde işin büyük kısmı yeni kurulum değil, çalışan sistemi ayakta tutmaktır.

Bu programın mezununun çalışabileceği yerler geniştir, çünkü soğutma ve iklimlendirme neredeyse her sektörde vardır: mekanik tesisat ve taahhüt firmaları, iklimlendirme ve soğutma cihazı üreten fabrikalar, yetkili teknik servisler, soğuk hava deposu ve soğuk zincir işletmeleri, gıda üretim tesislerinin bakım birimleri, hastane ve otel gibi büyük binaların teknik servisleri, alışveriş merkezleri ve veri merkezlerinin tesis yönetimi ekipleri, taşıt iklimlendirmesi yapan servisler ve doğal gaz tesisatı işi yapan firmalar.

Kendi işini kurmak bu alanda yaygın bir yoldur; sektör küçük ve orta ölçekli servis işletmeleriyle doludur. Planda girişimcilik ve işletme yönetimi derslerinin bulunması bu gerçekle uyumludur.

Kamu tarafında hastane, üniversite, belediye ve kamu binalarının teknik hizmet birimleri anılabilir. Bu rehber hangi kadroya hangi şartla girileceğini yazmıyor: kamuda tekniker kadrolarına atanma merkezî sınav ve ilan şartlarına bağlıdır, şartlar yıldan yıla değişir ve tek geçerli kaynak ilgili kurumun yayımladığı atama ilanıdır.

Önlisans mezunu için lisans tamamlama yolu Dikey Geçiş Sınavı'dır. Bu rehber, bu programdan hangi lisans programlarına geçilebileceğinin listesini bilerek vermiyor: o liste her yıl ÖSYM tarafından yayımlanan Dikey Geçiş Sınavı kılavuzunda yer alır ve değişir. Doğru adres o kılavuzdur.

Bu bölüm, elini kirletmekten çekinmeyen öğrenciye uygundur. İş çoğu zaman makine dairesinde, çatıda, bodrumda, mutfakta ya da depoda geçer; sıcakla ve soğukla, dar alanla ve gürültüyle temas eder. Temiz ve sabit bir masa arayan biri burada mutsuz olur.

Sistem düşünmeyi sevmek gerekir. Bir soğutma çevriminde bir noktadaki basınç değişimi bütün sistemi etkiler; arıza aramak, bir zinciri baştan sona takip etmeyi gerektirir. Neden sonuç ilişkisini kurmayı seven, "burası neden böyle davranıyor" sorusunu sorabilen öğrenci bu alanda hızla iyileşir.

Fiziğin ısı ve termodinamik tarafına ilgi işe yarar. Bu program lisans düzeyinde termodinamik yükü getirmez ama ısı transferi, buharlaşma, yoğuşma ve basınç fikirleri işin dilidir. İlgi bu tarafa kayarsa [makine mühendisliği](/bolum/makine-muhendisligi) ve [fizik](/bolum/fizik) rehberleri de okunmalıdır.

Elektriğe kapalı olmamak gerekir. Kumanda devreleri, sensörler ve programlanabilir kontrol bu mesleğin ayrılmaz parçası. Elektrikten korkan bir öğrenci planın yarısında zorlanır.

Güvenlik kültürüne yatkınlık şart. Basınçlı sistemler, soğutucu akışkanlar, doğal gaz ve elektrik bir arada. Bu, kuralları önemseyen ve prosedürü atlamayan bir çalışma tarzı gerektirir; [iş sağlığı ve güvenliği](/bolum/is-sagligi-ve-guvenligi) rehberi bu ilginin ayrı bir program olarak nereye gittiğini gösterir.

Çevre ve enerji ilgisi bu alanda somut karşılık bulur. Yukarıda anılan kanunun sorduğu soru, yani konforu düşürmeden enerjiyi azaltmak, bu mesleğin gündelik sorusudur. [Çevre mühendisliği](/bolum/cevre-muhendisligi) farklı bir yerden aynı meseleye bakar.

Birinci not: bu bir önlisans programıdır ve mezuna mühendis unvanı vermez. Mühendislik hedefleniyorsa yol ya doğrudan lisans tercihi ya da mezuniyet sonrası Dikey Geçiş Sınavı'dır.

İkinci not: bu alanda birçok iş ayrı belge ve yetkilere bağlı olabilir. Bu rehber ilgili yönetmelikleri ve mesleki yeterlilik düzenlemelerini incelemediği için hangi işin hangi belgeyi gerektirdiğini yazmıyor. Enerji yöneticisi sertifikası da diplomayla değil ayrı bir belgeyle kazanılan bir konumdur ve şartları yönetmelikte düzenlenir.

Üçüncü not: yukarıdaki ders listesi tek bir üniversitenin planıdır ve seçmeli havuzu geniştir. Tercih edilecek üniversitenin bilgi paketi ve ders planı mutlaka açılıp okunmalıdır; bazı üniversiteler bu programı makine bölümüne, bazıları elektrik ve enerji bölümüne bağlar ve bu bağlanma planın karakterini etkiler.

Dördüncü not: bu bölüm TYT puanıyla, ÖSYM tercih kılavuzunun önlisans programlarını içeren tablosundan tercih edilir. Programın hangi üniversitelerde açık olduğu, öğretim türü ve kontenjanı yıldan yıla değişir; bu bilgilerin tek geçerli kaynağı ilgili yılın tercih kılavuzudur.

Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.