İnsan Kaynakları Yönetimi

İnsan Kaynakları Yönetimi, bir işletmenin çalışanla kurduğu ilişkinin bütün teknik tarafını konu edinen bir programdır. Bu tarafın içinde şunlar var: işin tanımlanması ve ilan edilmesi, başvuruların değerlendirilmesi ve görüşme yapılması, işe başlatma ve sözleşme düzenlenmesi, eğitim ihtiyacının belirlenmesi ve eğitimin planlanması, performansın ölçülmesi, işin değerlenmesi ve ücretin buna göre kurulması, izin ve devam takibi, iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerinin izlenmesi ve iş ilişkisinin sona ermesi hâlinde yapılacak işlemler.

Bu bölümün ÖSYM kılavuzundaki durumu iki katmanlıdır ve tercih yapan öğrencinin bunu bilmesi gerekir. Aynı ad hem iki yıllık ön lisans hem dört yıllık lisans programı olarak yer alır. Ön lisans tarafı TYT puanıyla, lisans tarafı EA puanıyla yerleştirir. Kontenjan bakımından ağırlık açık biçimde ön lisans tarafındadır: 2025 yerleştirmesinde program adı altındaki kontenjanın büyük bölümü iki yıllık programlara ait, dörtte birinden azı dört yıllık programlara ait. Bu rehber ana anlatımını ön lisans programı üzerine kuruyor, lisans tarafını da ayrı bir başlıkta açıkça anlatıyor.

Ön lisans programı Meslek Yüksekokullarında, çoğunlukla Yönetim ve Organizasyon bölümü altında yürütülür. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Bolu Meslek Yüksekokulunun yayımlanmış planında program dört yarıyıl olarak görünüyor.

Programın gerçek gövdesi sanıldığından daha hukuki ve daha muhasebeseldir. İşe alım görüşmesi yapmak bu işin görünen yüzü; iş sözleşmesinin türünü doğru seçmek, bordroyu doğru kurmak, sosyal güvenlik bildirimini zamanında yapmak ve kıdem hesabını doğru çıkarmak ise günlük işidir.

Aynı ad iki ayrı düzeyde yer aldığı için bu ayrım bu bölümde özellikle önemlidir.

Ön lisans programı iki yıl sürer, TYT puanıyla yerleştirir ve mezununu personel süreçlerini yürütecek nitelikli personel olarak yetiştirir. Ders gövdesi uygulamaya dönüktür: genel muhasebe, iş ve sosyal güvenlik hukuku, bilgisayar destekli insan kaynakları yönetimi.

Lisans programı dört yıl sürer, EA puanıyla yerleştirir ve mezununu daha geniş bir işletme çerçevesi içinde yetiştirir. Adnan Menderes Üniversitesi Söke İşletme Fakültesinin yayımlanmış planında lisans programı sekiz yarıyıl ve iki yüz kırk AKTS; birinci yılda işletme bilimine giriş, hukukun temel kavramları, genel ekonomi, işletme matematiği ve genel muhasebe gibi temel işletme dersleri, ikinci yılda araştırma yöntemleri, istatistik ve örgütsel davranış, sonraki yarıyıllarda insan kaynakları analitiği, iş değerleme ve ücret yönetimi ile eğitim ve geliştirme dersleri yer alıyor.

Aradaki en somut fark, yukarıda anlatılan 4904 sayılı Kanun'un lisans şartıdır. Özel istihdam bürosu kurmayı ya da bir büronun yetkilisi olmayı hedefleyen öğrenci için lisans düzeyi bir tercih değil, mevzuatın koyduğu bir eşiktir. Ön lisans mezunu bu eşiği dikey geçişle lisans tamamlayarak da aşabilir; hangi lisans programlarına geçiş yapılabileceği her yıl DGS kılavuzunda yeniden yayımlanır ve bu rehber liste vermiyor.

İkinci ayrım genel işletme programlarıyladır. [İşletme Yönetimi](/bolum/isletme-yonetimi) ön lisans programı ile [İşletme](/bolum/isletme) lisans programı aynı iş alanlarının büyük bölümüne aday olur; İnsan Kaynakları Yönetiminin farkı, bu geniş alan içinde tek bir işleve odaklanmasıdır. Bu odak bir avantaj olduğu kadar bir risktir: küçük işletmelerde ayrı bir insan kaynakları birimi bulunmaz, bu işler muhasebe ya da idari işler biriminin içinde yürür.

Üçüncü ayrım idari destek programlarıyladır. [Büro Yönetimi ve Yönetici Asistanlığı](/bolum/buro-yonetimi-ve-yonetici-asistanligi) programı yazışma, dosyalama ve yöneticiye destek işine odaklanır; insan kaynakları ise personel süreçlerinin kendisine. İki program bir şirkette çoğu zaman aynı katta çalışır ama işleri farklıdır.

Aşağıdaki plan Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Bolu Meslek Yüksekokulu İnsan Kaynakları Yönetimi Programının yayımlanmış ders planından alınmıştır ve zorunlu dersleri kapsar. Program dört yarıyıldır. Üçüncü ve dördüncü yarıyılda zorunlu derslerin yanında yirmi AKTS'lik seçmeli ders yükü bulunuyor; seçmeli havuzun içeriği okuldan okula değiştiği için bu rehber seçmeli ders adı yazmıyor. Ders adları üniversiteden üniversiteye değişir; bu liste bir örnektir, ulusal bir standart değildir.

Birinci yarıyıl: İngilizce I, Genel İşletme, Genel Muhasebe, İktisada Giriş, Bilgi ve İletişim Teknolojisi, Mesleki Matematik, Temel Hukuk, İnsan Kaynakları Yönetimi.

İkinci yarıyıl: İngilizce II, İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku, Örgütsel Davranış, Halkla İlişkiler, Yönetim ve Organizasyon, Toplam Kalite ve Yönetimi, Toplantı ve Sunum Teknikleri, Eğitim ve Kariyer Planlama.

Üçüncü yarıyıl: Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi I, Türk Dili I, Bilgisayar Destekli İnsan Kaynakları Yönetimi.

Dördüncü yarıyıl: Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi II, Türk Dili II, Staj.

Bu planın en dikkat çeken yanı, ilk yarıyıla iki temel taş koymasıdır: genel muhasebe ve temel hukuk. Bunlar bu mesleğin gerçek araçlarıdır. Bordro, sosyal güvenlik primi ve kıdem hesabı muhasebe bilgisi ister; iş sözleşmesinin türü, fesih usulü ve ihbar süresi hukuk bilgisi ister. İkinci yarıyılda gelen İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku dersi bu iki taşı birleştirir ve programın omurgasını kurar.

İkinci dikkat çeken şey Bilgisayar Destekli İnsan Kaynakları Yönetimi dersidir. Bugün işe alım ilanı, başvuru takibi, bordro ve izin yönetimi büyük ölçüde yazılım üzerinden yürüyor; bu dersin varlığı programın alanın güncel çalışma biçimine bakabildiğini gösterir. Bu tarafı derinleştirmek isteyen öğrenci [Yönetim Bilişim Sistemleri](/bolum/yonetim-bilisim-sistemleri) programını da karşılaştırmalı olarak değerlendirebilir.

Üçüncü nokta staj. Dördüncü yarıyıla konulmuş zorunlu staj, bu programda mezuniyet sonrası ilk işin çıktığı yerdir. İnsan kaynakları alanında işe alan taraf, adayın daha önce bordro programını görmüş olmasına ve gerçek bir personel dosyası tutmuş olmasına bakar.

Birinci ve en yaygın yol işletmelerin insan kaynakları birimleridir. Orta ve büyük ölçekli şirketlerde bu birim işe alım, eğitim, bordro ve personel işleri gibi alt birimlere ayrılır; ön lisans mezunu genellikle personel işleri ya da işe alım destek kadrosunda başlar.

İkinci yol özel istihdam bürolarıdır. Yukarıda anlatıldığı gibi bu bürolar izne bağlı çalışır ve büroda çalışacak personel için mevzuat diploma şartı koymaz; ön lisans mezunu bu bürolarda aracılık ve aday havuzu yönetimi tarafında çalışabilir. Büronun kurucusu ya da yetkilisi olmak isteyen için ise lisans şartı vardır.

Üçüncü yol bordro ve personel hizmeti veren muhasebe ve danışmanlık ofisleridir. Küçük işletmeler personel işlerini dışarıdan yürütür; bu ofisler ön lisans düzeyinde bordro bilen personel arar. Programın muhasebe ve iş hukuku dersleri bu yola doğrudan hazırlık sağlar.

Dördüncü yol iş sağlığı ve güvenliği ile kesişen idari işlerdir. Personel dosyası, eğitim kaydı ve işe giriş muayenesi takibi bu iki alanın ortak sınırındadır. Bu tarafı derinleştirmek isteyen mezun [İş Sağlığı ve Güvenliği](/bolum/is-sagligi-ve-guvenligi) programını da inceleyebilir; ancak iş güvenliği uzmanlığı kendi mevzuatına tabi ayrı bir belgelendirme alanıdır ve bu rehber onun şartlarını yazmıyor.

Beşinci yol dikey geçişle lisans tamamlamak ve ardından yönetim kademesine yönelmektir. Alanın kariyer tavanı ön lisans düzeyinde belirgin biçimde düşüktür; birim yöneticiliği ve şirket düzeyinde politika kurma işleri pratikte lisans ve üzeri öğrenimle yürür.

Bu rehber hiçbir yol için maaş rakamı ya da istihdam oranı yazmıyor.

Bu program, insanla ilgilenmeyi seven ama bunu düzenli ve belgeli bir işle birleştirmeye razı olan öğrenciye uygundur. Bölümün adı insanı çağırıyor, günlük işi ise dosya, mevzuat ve hesap. İkisini birlikte sevmeyen öğrenci ya sıkılır ya hata yapar.

İkinci koşul gizliliğe saygı. Bu meslekte çalışan kişi ücret bilgisini, sağlık raporunu, disiplin kaydını ve özel hayata dair bilgileri görür. Sır tutmayı meslek ahlakı olarak benimsemeyen kişi bu işte kalıcı olamaz. Kişisel verilerin korunması bu alanın en ciddi hukuki riskidir.

Üçüncü koşul serinkanlılık. İşe alım kadar işten çıkarma da bu birimin işidir. Zor konuşmayı yapabilecek, tartışmada üslubunu koruyabilecek ve tarafsız kalabilecek kişi bu işte aranır.

Dördüncü koşul sayıyla çalışmaya isteklilik. Bordro, prim, kıdem ve izin hesabı bu işin en fazla yer kaplayan kısmıdır. Sayılardan tümüyle uzak durmak isteyen öğrenci başka bir yere bakmalı.

İnsan davranışını bilimsel yöntemle incelemek istiyorsanız [Psikoloji](/bolum/psikoloji) programı daha doğru yer olabilir. İşletmenin bütününe dair geniş bir çerçeve istiyorsanız [İşletme Yönetimi](/bolum/isletme-yonetimi) programına bakmalısınız. Kurum içi ve dışı iletişim sizi daha çok çekiyorsa [Halkla İlişkiler ve Tanıtım](/bolum/halkla-iliskiler-ve-tanitim) programı bir seçenektir.

Birinci not: hangi düzeye başvurduğunuzu doğrulayın. Bu ad ÖSYM kılavuzunda hem iki yıllık hem dört yıllık program olarak yer alır ve puan türleri farklıdır. Tercih listesi yaparken program adına değil program koduna ve düzeyine bakın.

İkinci not: mevzuattaki lisans eşiğini hesaba katın. 4904 sayılı Kanun'un 17. maddesi özel istihdam bürosu kurucusundan ve yetkilisinden en az lisans mezunu olmayı istiyor. Bu alanda kendi işini kurmayı düşünüyorsanız ön lisans tek başına yeterli olmayacak; dikey geçiş planını baştan yapın.

Üçüncü not: bordro yazılımı deneyimi arayın. Bu bölümde iş bulmanın en pratik anahtarı, mezuniyet öncesinde gerçek bir bordro ve personel yazılımı kullanmış olmaktır. Staj yerinizi bu ölçütle seçin ve okulun laboratuvarında hangi yazılımın öğretildiğini tercih öncesinde sorun.

Dördüncü not: iş hukuku okumaya alışın. Bu meslek her yıl değişen bir mevzuatın üstünde çalışır: asgari ücret, prim oranları, izin ve fesih hükümleri, uzaktan çalışma düzenlemeleri. Mevzuatın güncel metnini birincil kaynaktan okuma alışkanlığı bu alanda bir mezunu en hızlı öne çıkaran beceridir. Bu rehber bilerek hiçbir oran ve tutar yazmıyor; çünkü bu sayılar yıl içinde bile değişebiliyor.

Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.