İnsansız Hava Aracı Teknolojisi ve Operatörlüğü

İnsansız Hava Aracı Teknolojisi ve Operatörlüğü, içinde pilot bulunmayan hava araçlarının hem teknik tarafını hem de uçuş operasyonunu konu alan önlisans programıdır. Program iki ayrı beceriyi aynı diplomada birleştirir: aracın kendisini anlamak ve aracı kural içinde uçurmak. Birinci taraf elektronik, malzeme, itki sistemi, elektrik sistemi, yapı ve montaj bilgisidir. İkinci taraf uçuş teorisi, meteoroloji, görev planlama, yer kontrol istasyonu kullanımı ve uçuş pratiğidir.

Programın adındaki "operatörlük" sözcüğü işin ayırt edici yerini gösterir. Mezun bir kabin ya da kokpit personeli değildir; yerdeki kontrol istasyonundan ya da kumandadan aracı yöneten, uçuş görevini planlayan, hava durumunu ve alan kısıtlarını değerlendiren kişidir. Bu nedenle müfredatta hem atölye hem simülasyon hem de saha uçuşu bulunur.

Kullanım alanı geniştir ve her yıl genişliyor: tarımsal izleme ve ilaçlama, harita ve fotogrametri çalışmaları, inşaat ve maden sahalarında hacim ve ilerleme ölçümü, enerji hatlarının ve boru hatlarının denetimi, orman yangını gözetimi, arama kurtarma desteği, film ve yayın çekimleri, lojistik denemeleri. Bu işlerin ortak yanı, insanın girmesi zor, pahalı ya da tehlikeli olan bir alanı havadan görüntülemek veya ölçmektir.

Program ÖSYM'nin önlisans programlarını gösterdiği tabloda yer alır, TYT puanıyla tercih edilir ve öğretim süresi iki yıldır. Bu rehberde hangi üniversitede kaç kontenjan bulunduğu, taban puanın kaç olduğu ya da başarı sıralamasının nereye düştüğü yazılmıyor; bunların tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır.

Programın yükseköğretim düzenindeki yeri de tanımlıdır. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun tanımlar maddesi meslek yüksekokulunu "Belirli mesleklere yönelik nitelikli insan gücü yetiştirmeyi amaçlayan, yılda iki veya üç dönem olmak üzere iki yıllık eğitim öğretim sürdüren, önlisans derecesi veren bir yükseköğretim kurumudur" biçiminde tanımlar. Aynı maddede önlisans "Ortaöğretim yeterliliklerine dayalı, en az iki yıllık bir programı kapsayan nitelikli insan gücü yetiştirmeyi amaçlayan veya lisans öğretiminin ilk kademesini teşkil eden bir yükseköğretimdir" olarak tanımlanmıştır. Bu program bir meslek yüksekokulu programıdır ve mezununa önlisans derecesi verir.

İki program da havacılık kümesindedir, ikisi de iki yıllık önlisanstır, ikisi de TYT puanıyla tercih edilir. Ayrıldıkları yer aracın türü ve işin merkezidir.

[Uçak Teknolojisi](/bolum/ucak-teknolojisi) merkezine içinde insan taşıyan hava araçlarının bakımını koyar: gövde ve motor sistemleri, bakım dokümantasyonu, atölye uygulamaları, sertifikalı bakım düzeni. Çıktısı ağırlıklı olarak bakım tarafıdır ve uçuş operasyonu bu programın merkezinde değildir.

İnsansız Hava Aracı Teknolojisi ve Operatörlüğü ise merkezine hem küçük ölçekli aracın teknik yapısını hem de uçuş görevinin kendisini koyar. Mezun aracı hem bakıma alır hem de yer kontrol istasyonundan uçurur. Görev planlama, meteoroloji değerlendirmesi ve saha uygulaması bu programın çekirdeğindedir.

Karışması muhtemel diğer program adları da var. [Elektronik Teknolojisi](/bolum/elektronik-teknolojisi) ve [Elektronik Haberleşme Teknolojisi](/bolum/elektronik-haberlesme-teknolojisi) devre ve haberleşme tarafına, [Kontrol ve Otomasyon Teknolojisi](/bolum/kontrol-ve-otomasyon-teknolojisi) kontrol sistemlerinin kendisine odaklanır. Havadan alınan görüntünün haritaya dönüştüğü tarafta [Harita ve Kadastro](/bolum/harita-ve-kadastro) ile [Coğrafi Bilgi Sistemleri](/bolum/cografi-bilgi-sistemleri) programları çalışır ve bu iki program insansız hava aracı operatörlüğünün en sık iş birliği yaptığı alanlardır. Havacılığın işletme tarafı ise önlisans düzeyinde [Sivil Hava Ulaştırma İşletmeciliği](/bolum/sivil-hava-ulastirma-isletmeciligi), lisans düzeyinde [Havacılık Yönetimi](/bolum/havacilik-yonetimi) adıyla açılır; bu programlar araç değil işletme yönetir.

Aşağıdaki ders adları Eskişehir Teknik Üniversitesi Bilişim Teknolojileri Meslek Yüksekokulu bünyesinde yürütülen "İnsansız Hava Aracı Teknolojisi Ve Operatörlüğü Programı" bilgi paketinden, yayımlandığı yazımla alınmıştır. Bilgi paketi programı önlisans düzeyinde gösterir. Tek bir üniversitenin planıdır; her üniversitenin planı farklıdır ve tercih öncesinde ilgili üniversitenin kendi bilgi paketi okunmalıdır.

Birinci yarıyılda Sayısal Elektronik, İnsansız Hava Aracı Teknolojisine Giriş ve İlgili Talimatlar, Havacılık Terminolojisi ve Etiği, Matematik I, Ölçme Tekniği, Teknolojinin Bilimsel İlkeleri, English Speaking Skills I (İngilizce Konuşma Becerileri I), Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi I, Türk Dili I dersleri ile seçmeli dersler yer alır. İlk yarıyılın ikinci dersinin adında geçen "İlgili Talimatlar" ifadesi tesadüf değildir: bu alanda teknik bilginin yanında düzenleme bilgisi işin parçasıdır.

İkinci yarıyılda Bilgi ve İletişim Teknolojileri, İnsansız Hava Aracı Malzeme Bilgisi, İnsansız Hava Aracı İtki Sistemleri, Uçuş Teorisi, Teknik İngilizce, English Speaking Skills II (İngilizce Konuşma Becerileri II), İş Sağlığı ve Güvenliği I, Matematik II, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi II ve Türk Dili II dersleri ile seçmeli dersler okutulur. Malzeme, itki ve uçuş teorisi aynı dönemde geldiği için öğrenci aracın neden uçtuğunu ve neyden yapıldığını birlikte öğrenir.

Üçüncü yarıyılda İnsansız Hava Aracı Kontrol Yöntemleri ve Simülasyonu, İnsansız Hava Aracı Yapıları ve Sistem Tasarımı, Aerodinamik, Meteoroloji dersleri ile mesleki seçmeli dersler yer alır. Simülasyonun tasarımla aynı dönemde okutulması bu programın karakteristiğidir; öğrenci hem aracı kurgular hem de kontrol davranışını ekranda dener.

Dördüncü yarıyıl sahaya çıkar. Uçuş Görev Planlama ve Programlama, İnsansız Hava Aracı Üretimi ve Montaj Atölyesi, İnsansız Hava Aracı Elektrik Sistemleri Bakım ve Onarımı, bilgi paketinde "İnsansız Hava Aracı Operasyonları, Yer Kontrolü ve Haberl." adıyla yayımlanan ders, Uçuş Pratikleri ve Staj ile mesleki seçmeli dersler bu yarıyılda bulunur. Son dersin adı kaynakta kısaltılmış olarak yayımlanmıştır; kısaltmanın açılımı bu rehberde tahmin edilmemiş, ders adı yayımlandığı gibi yazılmıştır.

Bilgi paketinde seçmeli ve mesleki seçmeli ders havuzlarının içeriği bu rehbere alınmadı ve seçmeli ders adı yazılmadı. Kaynak sayfada programın öğretim dili yayımlanmadığı için öğretim dili hakkında hiçbir şey söylenmedi. Staj süresine ilişkin gün ya da hafta bilgisi de yazılmadı; süre iddiası üniversitenin kendi staj yönergesinden okunmalıdır. Ders adlarındaki yazım kaynakta nasıl yayımlandıysa öyle bırakıldı ve yayımlanmış hiçbir yazım düzeltilmedi.

Mezunun iş alanı, uçuşun ne için yapıldığına göre değişir. Birinci küme ölçme ve haritalamadır: harita ve fotogrametri firmaları, kadastro ve altyapı projeleri, inşaat ve maden sahalarında hacim ve ilerleme ölçümü, belediyelerin imar ve altyapı birimleri. Bu işlerde mezun genellikle harita ya da coğrafi bilgi sistemleri ekibinin uçuş ayağını üstlenir.

İkinci küme tarım ve çevredir: tarımsal izleme, bitki sağlığı taraması, hassas tarım uygulamaları, sulama ve verim analizleri, orman ve su havzası gözetimi. Üçüncü küme denetim ve güvenliktir: enerji iletim hatları, boru hatları, baraj ve köprü gibi yapıların havadan denetimi, yangın gözetimi, arama kurtarma çalışmalarına destek. Dördüncü küme teknik servistir: insansız hava aracı üreten ve satan firmalarda montaj, bakım, onarım, test ve satış sonrası destek. Beşinci küme görüntü ve yayındır: film, dizi, tanıtım ve spor yayınlarının havadan çekimleri.

Bu işlerin hemen hepsinde uçuş yapmak için yetki belgesi ve kayıt şartları vardır. Hangi araç sınıfı için hangi belgenin gerektiği, belgenin nasıl alındığı ve hangi alanlarda uçuşun izne bağlı olduğu sivil havacılık idaresinin kendi düzenlemelerinde yer alır. Bu rehber bu şartların hiçbirini yazmıyor; okuyucu güncel düzenlemeyi kaynağından kontrol etmelidir. Program mezunu olmanın herhangi bir belgeyi kendiliğinden sağladığı iddiası da bu sayfada yok.

Önlisans mezunu için lisansa geçiş yolu Dikey Geçiş Sınavı ile açıktır. Bu programın mezununun hangi lisans programlarına başvurabileceği ÖSYM'nin dikey geçiş kılavuzundaki önlisans programları ve tercih edebilecekleri lisans programları listesinde yazılıdır; liste her yıl güncellendiği için bu sayfada program adı sayılmadı ve varsayım yürütülmedi.

Bu rehberde hiçbir meslek için maaş, ücret, yevmiye, kadro ya da unvan iddiası yazılmıyor. Bu bilgiler işverene, sektöre, şehre ve yıla göre değişir; doğrulanmış tek bir kaynağı olmadığı için burada rakam verilmiyor.

Bu programı düşünen öğrencinin ilk kontrol etmesi gereken şey, teknik ve kurallı bir işe yatkınlığıdır. Uçuş bir hobi olarak eğlencelidir; meslek olarak kontrol listesi, hava durumu değerlendirmesi, batarya ve bakım takibi, izin süreci ve kayıt tutmaktan oluşur. Titiz olmayı sevmeyen bir öğrenci için bu iş yorucu gelir.

İkinci kontrol el becerisi ve atölye ilgisidir. Müfredatta montaj atölyesi, elektrik sistemleri bakım ve onarımı, ölçme tekniği gibi dersler var. Vidayı, kabloyu, lehimi, motoru elle tanımak isteyen öğrenciler burada rahat eder.

Üçüncüsü coğrafya ve mekân merakıdır. Bu alanın en büyük iş kümesi haritalama ve ölçmedir; havadan alınan görüntünün ne işe yaradığını anlamak için koordinat, ölçek ve alan kavramlarına ilgi gerekir. Meteoroloji dersi de aynı şekilde soyut değil, uçuş kararının doğrudan girdisidir.

Buna karşılık, içinde insan taşıyan hava aracını uçurmayı hedefleyen bir öğrenci için doğru adres bu program değildir; o hedef için ayrı bir eğitim ve ayrı bir lisans düzeni vardır ve bu rehber o yolu anlatmıyor. Bakım tarafını merkeze almak isteyen öğrenci uçak teknolojisi programına, doğrudan haritacılığı merkeze almak isteyen öğrenci harita ve kadastro programına bakmalıdır.

Birinci not: program adı üniversiteden üniversiteye değişiyor. Bazı meslek yüksekokullarında "İnsansız Hava Aracı Teknolojisi ve Operatörlüğü", bazılarında "İnsansız Hava Araçları Teknolojisi" gibi adlarla açılabiliyor. Tercih listesi yapılırken programın tam adı ÖSYM tercih kılavuzundan kontrol edilmelidir; bu rehber yalnızca ilk adı taşıyan önlisans programını anlatıyor.

İkinci not: bu alanda okulun donanımı belirleyicidir. Kaç aracın bulunduğu, simülasyon laboratuvarının olup olmadığı, uçuş yapılabilecek bir sahaya erişimin bulunup bulunmadığı iki yılın içeriğini doğrudan etkiler. Aday, üniversitenin kendi tanıtım sayfalarından laboratuvar ve saha imkânlarını kontrol etmelidir.

Üçüncü not: uçuş yetkisi ile diploma ayrı şeylerdir. Diploma bir eğitim belgesidir; uçuş için gereken yetki belgeleri ayrı bir düzenlemeye tabidir ve ayrıca alınır. Bu iki belgeyi karıştırmamak gerekiyor ve bu sayfada yetki belgelerinin şartları yazılmıyor.

Dördüncü not: alan hızlı değişiyor. Araç sınıfları, kullanım alanları ve düzenlemeler kısa aralıklarla güncelleniyor. Bu programın öğrencisinin mezuniyetten sonra da güncel düzenlemeyi takip etmesi mesleğin bir parçasıdır. Bu rehber, incelenmemiş hiçbir düzenleme hakkında iddia içermez.

Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.