İnternet ve Ağ Teknolojileri

İnternet ve Ağ Teknolojileri iki yıllık bir meslek yüksekokulu önlisans programıdır. Programın konusu iki katmanın birleştiği yerdir: bir yanda cihazları birbirine bağlayan ağ, öte yanda o ağın üzerinde çalışan internet servisleri.

Ağ tarafı kabloyu, anahtarı, yönlendiriciyi, adresleme düzenini ve kablosuz bağlantıyı kapsar. Sunucu tarafı bir web sitesini, bir veri tabanını, bir elektronik posta servisini ya da bir dosya paylaşım hizmetini ayakta tutan makineleri ve o makinelerin işletim sistemlerini kapsar. Uygulama tarafı ise bu altyapının üzerinde çalışan sayfaları ve servisleri yazmakla ilgilenir.

Bu üç katman bir arada öğretildiği için programın mezunu, bir kurumda "internet çalışmıyor" cümlesinin arkasındaki gerçek sorunun nerede olduğunu ayırt edebilen kişidir: kablo mu, yapılandırma mı, sunucu mu, yoksa uygulamanın kendisi mi.

2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 3. maddesi meslek yüksekokulunu "Belirli mesleklere yönelik nitelikli insan gücü yetiştirmeyi amaçlayan, yılda iki veya üç dönem olmak üzere iki yıllık eğitim öğretim sürdüren, önlisans derecesi veren bir yükseköğretim kurumudur" diye tanımlar. Aynı maddede önlisans, "Ortaöğretim yeterliliklerine dayalı, en az iki yıllık bir programı kapsayan nitelikli insan gücü yetiştirmeyi amaçlayan veya lisans öğretiminin ilk kademesini teşkil eden bir yükseköğretimdir" biçiminde tanımlanır. Bu program da tanıma uygun biçimde mezunu doğrudan bir işe hazırlar: ağı kurmak, yapılandırmak, izlemek ve sorunu bulmak.

Bu program, adı benzeyen birkaç komşusuyla sürekli karıştırılır. Ayrım, hangisinin daha zor olduğu değil, işin merkezinde ne durduğudur.

[Bilgisayar programcılığı](/bolum/bilgisayar-programciligi) önlisans programının merkezinde yazılım vardır: algoritma, dil, veri yapısı, uygulama. Ağ o programda bir konu başlığıdır. Bu programın merkezinde ise altyapı vardır ve yazılım o altyapının üzerine oturan katman olarak öğretilir. İki programın ders planı ciddi biçimde kesişir; fark ağırlık merkezindedir.

[Bilişim güvenliği teknolojisi](/bolum/bilisim-guvenligi-teknolojisi) önlisans programının merkezinde ise savunma vardır: saldırı yüzeyi, zafiyet, olay müdahalesi, kayıt inceleme. Bu programın planında da web güvenliği ve internet güvenliği dersleri bulunur, ama güvenlik burada ağ yönetiminin bir boyutudur, programın bütünü değildir.

[Elektronik haberleşme teknolojisi](/bolum/elektronik-haberlesme-teknolojisi) daha aşağıdaki katmanla, yani sinyalin fiziksel olarak taşınmasıyla ilgilenir: telsiz, iletim ortamı, şebeke donanımı. Bu program o taşımanın üzerine kurulan mantıksal ağla ilgilenir. Benzer biçimde [elektronik teknolojisi](/bolum/elektronik-teknolojisi) devre tarafındadır.

[Web tasarımı ve kodlama](/bolum/web-tasarimi-ve-kodlama) programı ise görünen yüzle ve onun kodlanmasıyla uğraşır; bu program o yüzün arkasındaki sunucu ve ağla uğraşır. Aynı sitenin iki farklı ucu.

Lisans tarafında ayrım daha nettir. [Bilgisayar mühendisliği](/bolum/bilgisayar-muhendisligi) ve [yazılım mühendisliği](/bolum/yazilim-muhendisligi) dört yıllık programlardır, matematik ve teori yükü yüksektir ve mezuna mühendis unvanı verirler. [Yönetim bilişim sistemleri](/bolum/yonetim-bilisim-sistemleri) ise teknolojiye işletme tarafından bakar. Bu program bunların hiçbirinin kısaltılmış hâli değildir; iki yılda saha işine hazırlayan ayrı bir programdır.

Programın süresi iki yıl, yani dört yarıyıldır ve staj programın parçasıdır.

Aşağıdaki başlıklar Ondokuz Mayıs Üniversitesi'nin yayımlanmış İnternet ve Ağ Teknolojileri ders içerikleri sayfasından alınmıştır. Bu plan üniversitenin uzaktan eğitim merkezi tarafından yayımlanmış bir uzaktan öğretim planıdır; bunu belirtmek gerekir, çünkü uzaktan öğretim ile örgün öğretim planları aynı program adı altında bile farklılaşabilir ve laboratuvar uygulamalarının yürütülme biçimi değişir. Öğretim dili Türkçedir. Aynı adı taşıyan programların ders adları ve seçmeli havuzları üniversiteden üniversiteye değişir; bu liste bir örnektir, ulusal bir zorunluluk listesi değildir.

Birinci yarıyıl temeli kurar: Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi, Türk Dili, Yabancı Dil, Matematik, Programlama Temelleri, İşletim Sistemleri, Bilgisayar Donanımı, JavaScript, Ofis Yazılımları ve İş Sağlığı ve Güvenliği. Bu ilk dönemde dikkat çeken şey, donanım ile işletim sisteminin programlamayla aynı yarıyıla konmuş olmasıdır: ağ işi yapacak biri makinenin kendisini de tanımak zorundadır.

İkinci yarıyıl ağa ve programlamanın devamına geçer: Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi'nin ikinci yarısı, Türk Dili'nin ikinci yarısı, yabancı dilin devamı, Matematik'in ikinci yarısı, Ağ Teknolojilerine Giriş, Grafik ve Animasyon, Nesne Tabanlı Programlama, Web Tasarımının Temelleri ve C Programlama. Staj da bu dönemde yer alır.

Üçüncü yarıyıl işin sunucu ve veri tarafını açar: Veri Tabanı Yönetim Sistemleri, Sunucu Yönetimi, İnternet Programcılığı, Java Programlama, İleri Ağ Teknolojileri, Web Güvenliği ve Mesleki İngilizce. Bu yarıyıl programın kimliğini belirleyen dönemdir; sunucu yönetimi ile ileri ağ teknolojileri yan yana durur.

Dördüncü yarıyıl uzmanlaşma ve pekiştirme dönemidir: İnternet Güvenliği, Ağ Cihazları Yönetimi, İnternet Programcılığı'nın ikinci basamağı, Açık Kaynak İşletim Sistemleri, Kablosuz Ağ Teknolojileri, Mesleki İngilizce'nin devamı ve Araştırma Tekniği ve Seminer.

Planın bütününe bakıldığında üç eğilim görülür. Birincisi, program alttan üste doğru ilerliyor: donanım ve işletim sisteminden ağa, ağdan sunucuya, sunucudan uygulamaya. İkincisi, programlama planın her yarıyılında bir biçimde var; bu programın mezunu sadece cihaz yapılandıran biri değil, kod da yazabilen biri olarak düşünülmüş. Üçüncüsü, güvenlik iki ayrı ders olarak planın ikinci yılına yerleşmiş; sektörde ağ yönetimi ile güvenlik işinin fiilen ayrılmadığını gösteriyor.

Kaynak sayfayla ilgili iki teknik notu burada yazmak gerekir. Planda ikinci yarıyıl yabancı dil dersi, kaynak sayfada birinci yarıyılın adıyla yazılmış görünüyor; bu bir yazım hatası olarak değerlendirildi ve yukarıda dersin devamı olarak anıldı. Aynı biçimde bir web dersinin adı kaynakta eksik yazılmış olduğu için Türkçe yazımına normalize edildi. İş sağlığı ve güvenliği dersinin kaynakta bir devamı bulunmuyor.

Bu programın mezununun çalışabileceği yerler geniştir, çünkü ağ ve sunucu ihtiyacı sektöre bağlı değildir. Kurumların bilgi işlem birimleri, internet servis sağlayıcıları, veri merkezleri ve barındırma hizmeti veren şirketler, sistem ve ağ entegrasyonu yapan firmalar, yazılım şirketlerinin altyapı ve destek ekipleri, kablosuz ağ kuran taahhüt firmaları, teknik destek ve çağrı merkezlerinin ikinci düzey ekipleri, okul ve hastane gibi büyük kurumların teknik birimleri, otel ve alışveriş merkezi gibi misafir ağı işleten yerler ve elektronik ticaret şirketlerinin sistem ekipleri anılabilir.

Uzaktan çalışmaya yatkın bir alandır. Sunucu yönetimi ve ağ izleme işlerinin bir kısmı fiziksel varlık gerektirmez; buna karşılık kablolama, cihaz kurulumu ve arıza müdahalesi sahada yapılır. Mezunun hangi tarafta duracağı çalıştığı yere göre değişir.

Kendi işini kurmak da yaygın bir yoldur: küçük işletmelere ağ kurmak, bakım anlaşması yapmak, site barındırma ve bakım hizmeti vermek bu alanın klasik girişimcilik biçimleridir.

Kamu tarafında bilgi işlem birimlerinde tekniker kadroları anılabilir. Bu rehber hangi kadroya hangi şartla girileceğini yazmıyor: kamuda atanma merkezî sınav ve ilan şartlarına bağlıdır, şartlar yıldan yıla değişir ve tek geçerli kaynak ilgili kurumun yayımladığı atama ilanıdır.

Önlisans mezunu için lisans tamamlama yolu Dikey Geçiş Sınavı'dır. Bu rehber, bu programdan hangi lisans programlarına geçilebileceğinin listesini bilerek vermiyor: o liste her yıl ÖSYM tarafından yayımlanan Dikey Geçiş Sınavı kılavuzunda yer alır ve değişir. Doğru adres o kılavuzdur.

Bu bölüm, bir şeyin nasıl çalıştığını sökerek öğrenen öğrenciye uygundur. Ağ işi görünmez bir işi görünür kılmakla ilgilidir: paket nereden geçti, hangi adımda durdu, hangi ayar yanlış. Merakı olan öğrenci bu alanda kendi kendine çok yol alır, çünkü öğrenme malzemesinin büyük kısmı zaten internette.

Sabır gerekir. Bir ağ arızası çoğu zaman tek bir sebeple açıklanmaz ve çözüm, ihtimalleri sırayla eleyerek bulunur. Hızlı sonuç isteyen ve eleme işinden sıkılan biri bu işte zorlanır.

İngilizceye kapalı olmamak önemli. Bu alanın belgeleri, hata mesajları ve topluluk kaynakları ağırlıklı olarak İngilizcedir; planda mesleki İngilizcenin iki yarıyıl sürmesi tesadüf değildir.

Kod yazmaya isteksiz olmamak gerekir. Bu program bir programcılık programı değildir ama planın her yarıyılında bir programlama dersi vardır ve sektörde ağ yöneticisinin işini otomatikleştirmesi beklenir. Kod yazmak asıl ilgi alanıysa [bilgisayar programcılığı](/bolum/bilgisayar-programciligi) ve [yazılım mühendisliği](/bolum/yazilim-muhendisligi) rehberleri okunmalıdır.

Güvenlik ilgisi bu alanda doğal karşılık bulur; o taraf merkeze taşınmak isteniyorsa [bilişim güvenliği teknolojisi](/bolum/bilisim-guvenligi-teknolojisi) rehberi ayrıca okunmalıdır. Donanımın ve sinyalin kendisi ilgi çekiyorsa [elektrik elektronik mühendisliği](/bolum/elektrik-elektronik-muhendisligi) başka bir yoldur. İnternetin içerik ve iletişim tarafı ilgi çekiyorsa [yeni medya ve iletişim](/bolum/yeni-medya-ve-iletisim), oyun tarafı ilgi çekiyorsa [dijital oyun tasarımı](/bolum/dijital-oyun-tasarimi) rehberlerine bakılabilir. Yukarıda anılan kanunun kendisi ilgi çekiyorsa, yani teknolojinin hukukla kesiştiği yer merak ediliyorsa, [hukuk](/bolum/hukuk) rehberi de okunabilir.

Sorumluluk taşımaya hazır olmak gerekir. Bir kurumun ağını yönetmek, o kurumun işinin durup durmamasına doğrudan etki etmek demektir. Gece çağrılmak, bakım penceresinde çalışmak ve yaptığı değişikliği geri alabilecek biçimde planlamak bu mesleğin gerçekleridir.

Birinci not: bu bir önlisans programıdır ve mezuna mühendis unvanı vermez. Mühendislik hedefleniyorsa yol ya doğrudan lisans tercihi ya da mezuniyet sonrası Dikey Geçiş Sınavı'dır.

İkinci not: yukarıda anılan 5651 sayılı Kanun bir meslek kanunu değildir. Bu program mezuna hiçbir yetki, unvan ya da belge kazandırmaz; bu alanda değer taşıyan üretici ve kurum sertifikaları ise diplomadan bağımsız, ayrı sınavlarla alınır. Bu rehber hiçbir sertifika programının şartını incelemedi ve burada hiçbir belge iddiasında bulunmuyor.

Üçüncü not: yukarıdaki ders listesi tek bir üniversitenin planıdır ve o plan bir uzaktan öğretim planıdır. Aynı ad altında örgün ve uzaktan öğretim programları birlikte bulunabilir; bu ikisi arasındaki fark tercihte önemlidir. Tercih edilecek üniversitenin bilgi paketi, öğretim türü ve laboratuvar imkânları mutlaka açılıp okunmalıdır.

Dördüncü not: bu bölüm TYT puanıyla, ÖSYM tercih kılavuzunun önlisans programlarını içeren tablosundan tercih edilir. Programın hangi üniversitelerde açık olduğu, öğretim türü ve kontenjanı yıldan yıla değişir; bu bilgilerin tek geçerli kaynağı ilgili yılın tercih kılavuzudur. Bu ad altındaki programların bir kısmı uzaktan öğretim olarak açılır ve kılavuzda bu ayrıca belirtilir.

Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.