İş Sağlığı ve Güvenliği

İş Sağlığı ve Güvenliği, işyerlerinde kaza ve meslek hastalığı riskini önceden belirleyip ortadan kaldırmayı konu alan iki yıllık bir ön lisans programı. ÖSYM tercih kılavuzunda TYT puanıyla listelenir ve meslek yüksekokulları bünyesinde yürütülür.

Alanın hukuki çerçevesi 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunudur (Resmî Gazete 30/6/2012, sayı 28339). Kanunun 4. maddesi işverene işyerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması yükümlülüğünü verir; 6. maddesi bu yükümlülüğü yerine getirirken iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirmesini düzenler; 8. maddesi de bu kişilerin görevlerini yaparken bağımsız olduğunu ve tespitlerini kayda geçirmek zorunda olduğunu söyler. Bölümün varlık sebebi bu görevlendirme zorunluluğudur.

Kanun ayrıca 3. maddesinde iş güvenliği uzmanını tanımlar: usul ve esasları yönetmelikle belirlenen, iş güvenliği uzmanlığı belgesine sahip kişi. Buradaki "belge" kelimesi bu bölümün tamamını anlamanın anahtarıdır.

Bu programın en çok yanlış anlaşılan yönü budur, o yüzden başta ve açıkça yazıyoruz: mezun olduğunuzda elinizde bir ön lisans diploması olur, iş güvenliği uzmanlığı belgesi olmaz.

İş Güvenliği Uzmanlarının Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik (Resmî Gazete 29/12/2012, sayı 28512) tanımlar maddesinde şöyle diyor: "Teknik eleman: Teknik öğretmenler, fizikçi, kimyager veya biyolog unvanına sahip olanlar ile üniversitelerin iş sağlığı ve güvenliği lisans veya ön lisans programı mezunlarını, ifade eder."

Yani bu bölümün mezunu yönetmelik diliyle teknik elemandır. Belgeye giden yol, yönetmeliğin belge alma şartlarını sayan maddesinde çizilir ve iki farklı hız vardır:

• ›Ön lisans mezunu (teknik eleman): (C) sınıfı iş güvenliği uzmanlığı **eğitim

programını tamamlamak** ve ardından yapılacak sınavda başarılı olmak gerekir. Yani eğitim + sınav.

• ›Lisans mezunu: yönetmeliğe 30/4/2015 tarihli değişiklikle eklenen bent,

üniversitelerin iş sağlığı ve güvenliği lisans programını tamamlayanlardan yapılacak (C) sınıfı sınavda başarılı olanlara belge verilmesini öngörür — bu bentte eğitim programı şartı yer almaz. Yani doğrudan sınav.

Bu, aynı adı taşıyan ön lisans ve lisans programları arasındaki en somut farktır ve tercih kararını doğrudan etkiler. Bazı üniversitelerde İş Sağlığı ve Güvenliği lisans programı da bulunur; ÖSYM kılavuzunda programın seviyesine dikkat edin.

Sınıflar ve terfi

Aynı yönetmelik uzmanlık belgelerini üç sınıfa ayırır ve hangi tehlike sınıfındaki işyerinde görev alınabileceğini buna bağlar: (C) sınıfı belge sahibi az tehlikeli, (B) sınıfı az tehlikeli ve tehlikeli, (A) sınıfı ise bütün tehlike sınıflarındaki işyerlerinde görev yapabilir.

Yükselme kısa bir yol değil: (C)'den (B)'ye geçmek için (C) sınıfı belgeyle fiilen en az üç yıl görev yapmak ve (B) sınıfı sınavda başarılı olmak, (B)'den (A)'ya geçmek için de (B) sınıfı belgeyle fiilen en az dört yıl görev yapmak ve (A) sınıfı sınavda başarılı olmak gerekir. Bu tabloyu baştan görmek önemlidir; ön lisans mezunu için hedef, en kısa yoldan (A) sınıfı değil, (C) ile başlayıp sektörde deneyim biriktirmektir.

Belge, sınav ve eğitim şartları değişebildiği için bağlayıcı metin her zaman yönetmeliğin güncel hâlidir; başvuru öncesi Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın ilgili sayfasından teyit edilmelidir.

Ders planı üniversiteye göre değişir. Somut bir örnek olarak Çukurova Üniversitesi Karaisalı Meslek Yüksekokulu'nun yayımlanmış ön lisans planındaki zorunlu dersler:

1. yarıyıl: Temel Bilgi Tek. Kullanım, Biyoloji, Meslek Hastalıkları, İş Güvenliği I, Yönetim Sistemlerine Giriş, Genel Kimya I, Matematik, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi I, İngilizce I, Türk Dili I.

2. yarıyıl: Ergonomi, İş Sağlığı ve Güv. Yön. Sis., İlk Yardım, İş Güvenliği II, Makine ve Techizat, İtfaiyecilik ve Yangından Korunma, Genel Kimya II, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi II, İngilizce II, Türk Dili II.

3. yarıyıl: İş Güvenliği III, İş Güvenliği Mevzuatı I, Endüstriye Dayalı Eğitim (30 İş Günü), Kimyasallar ve Tehlikeleri, Toplam Kalite Entegre Yönetimi, Ölçüm Teknikleri, Risk Analizi, Kişisel Koruyucu Donanımlar.

4. yarıyıl: İş Güvenliği IV, İş Güvenliği Mevzuatı II, Arama ve Kurtarma, İş Kazaları ve Raporlandırma, İş Hukuku, Bitirme Ödevi, Etiketleme, Depol. ve Taş. Yön., Kayıt İstatistik, İş Güvenliği Eğitim Metodları.

Bu plan alanın karakterini iyi gösteriyor. Programın üç ayağı var: teknik ayak (kimya, makine ve teçhizat, ölçüm teknikleri, kişisel koruyucu donanım), hukuki ayak (iş güvenliği mevzuatı, iş hukuku) ve yöntem ayağı (risk analizi, kayıt-istatistik, raporlandırma, eğitim metodları). Ayrıca planda 30 iş günü süren zorunlu bir endüstriye dayalı eğitim (staj) yer alıyor — bu alanda saha deneyimi süs değil, işin kendisidir.

Belgeyi aldıktan sonra çalışılan yerler, 6331 sayılı Kanun'un görevlendirme zorunluluğu getirdiği her yerdir: sanayi işletmeleri, inşaat şirketleri ve şantiyeler, ortak sağlık ve güvenlik birimleri (OSGB), kamu kurumlarının iş sağlığı ve güvenliği birimleri. Belgesi henüz olmayan mezunlar için ise İSG teknikeri, kalite ve çevre birimlerinde destek personeli, işyeri güvenlik sorumlusuna bağlı saha görevleri gibi başlangıç pozisyonları söz konusudur.

Kamu tarafında atamalar KPSS ve ilgili kurumun ilanına göre yapılır. Her ilanın öğrenim ve belge şartı farklı olabileceği için bağlayıcı olan tek metin o yılın ilanıdır; bu rehberde kadro sayısı veya puan türü kodu verilmiyor.

Lisans tamamlama

İki yıllık programdan sonra Dikey Geçiş Sınavı (DGS) ile lisans programına geçmek mümkündür ve bu alanda özellikle anlamlıdır: yukarıda anlatıldığı gibi lisans mezunu için belge yolu daha kısadır. Hangi ön lisans programından hangi lisans programlarına geçilebileceği her yıl ÖSYM'nin DGS kılavuzunda ilan edilir; bu rehberde hedef program listesi verilmiyor, çünkü liste yıldan yıla değişir. Bağlayıcı kaynak, tercih yılının [DGS kılavuzu](https://dokuman.osym.gov.tr/pdfdokuman/2026/DGS/onlisansprg_dgsd15052026.pdf)dur.

Bu meslek özünde bir kural uygulama ve ikna mesleğidir. İş güvenliği uzmanı, kimsenin duymak istemediği şeyi söyleyip yazıya geçiren kişidir; 6331 sayılı Kanun bu kayıt tutma yükümlülüğünü ayrıca düzenler. Dolayısıyla teknik bilgi kadar karakter gerektirir: baskı altında geri adım atmamak, gözlem yapmak, detayı kaçırmamak.

Uygun olabilecek aday: mevzuat okumaktan sıkılmayan, sahada dolaşmayı kabul eden, rapor yazmayı zahmet saymayan, temel kimya ve fizik derslerinden kaçmayan aday.

İki kez düşünmesi gereken aday: "iki yılda uzman olurum" beklentisiyle gelen, çatışmadan kaçınan ve şantiye/fabrika ortamında çalışmayı düşünmeyen aday.

• ›Programın seviyesini mutlaka kontrol edin: aynı adı taşıyan ön lisans ve lisans

programları vardır ve belge yolları farklıdır.

• ›Staj ve saha imkânlarını (OSGB iş birlikleri, sanayi bölgesine yakınlık) bilgi

paketinden inceleyin; bu alanda staj işe dönüşen bir kanaldır.

• ›Belge, sınav ve eğitim şartlarının değişebildiğini unutmayın; başvuru öncesi

yönetmeliğin güncel hâlini teyit edin.

• ›Şehrin sanayi yoğunluğu iş bulma imkânını doğrudan etkiler.
• ›Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan için tek geçerli kaynak ÖSYM tercih

kılavuzu ile [YÖK Atlas](https://yokatlas.yok.gov.tr/)'tır.

Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.