Kozmetik Teknolojisi

Kozmetik ürünlerin en yaygın çözücülerinden ve en eski taşıyıcılarından biri alkoldür. Kolonya, losyon, parfüm, tonik ve pek çok temizleme ürünü alkol esaslıdır; alkol aynı zamanda üretim ortamının ve ekipmanın temizliğinde kullanılan bir maddedir. Alkolün yapılması, satılması ve yurda sokulması ise serbest bir ticari tercih değildir; kamusal bir çerçevenin içindedir. Bu çerçeveye değen metinlerden biri 4250 sayılı kanundur. Kanunun adı kaynakta İSPİRTO VE İSPİRTOLU İÇKİLER İNHİSARI KANUNU olarak yayımlanmıştır.

Kaynağın künyesinde kanun numarası satırı Kanun Numarası : 4250, kabul tarihi satırı Kabul Tarihi : 8/6/1942, Resmî Gazete satırı Yayımlandığı Resmî Gazete: Tarih: 12/6/1942 Sayı: 5130 ve Düstur satırı Yayımlandığı Düstur : Tertip: 3 Cilt: 23 Sayfa: 504 biçiminde görülmüştür. Bu belgede bir boşluk asimetrisi vardır ve düzeltilmemiştir: Resmî Gazete satırında iki nokta üst üste işaretinden önce boşluk yoktur, Düstur satırında ise vardır. Bu asimetri okumaların hepsinde aynı çıktığı için birebir aktarılmıştır.

Kanunun birinci maddesinin kenar başlığı kaynakta Amaç ve Kapsam1 biçiminde görülmüştür; sonundaki 1 rakamı bir dipnot işaretinin başlık sözcüğüne boşluksuz kaynamasıdır. Bu rehber yalnızca bu rakamlı biçimi kullanır, çünkü doğrulanmış olan biçim budur; başlığın rakamsız bir biçimi de tek bir okumada görülmüş, ancak iki okumada teyit edilmediği için kullanılmamıştır ve o biçim hakkında hiçbir iddia kurulmamaktadır. Maddenin başındaki satır kaynakta Madde 1 – (Değişik: 11/1/2001-4619/1 md.) biçimindedir; bu belgede madde ayracı uzun tire ve iki yanında boşlukla geçmektedir ve bu biçim korunmuştur. Maddenin amaç cümlesi kaynakta şöyledir: Bu Kanunun amacı her türlü ispirto ve ispirtolu içkilerin üretimi, iç ve dış alım ve satımı, dağıtımı ve fiyatlandırılmasına ilişkin usul ve esasları düzenlemektir.

Maddenin sonraki fıkraları kaynakta şu hâldedir. Kamu kurum ve kuruluşlarına mer'i mevzuatla denetim, kontrol ve diğer hususlarda verilen yetkiler saklı kalmak kaydıyla, yukarıdaki faaliyetlere ilişkin iş ve işlemler Tütün, Tütün Mamulleri, Tuz ve Alkol İşletmeleri (Tekel) Genel Müdürlüğü tarafından yürütülür. Tekel Genel Müdürlüğü bu Kanunla kendisine verilen görevleri doğrudan veya bağlı ortaklıklar kurmak suretiyle yerine getirir. Ardından gelen fıkra ithalatçı ve üretici firmalara ilişkindir ve kaynakta şöyle geçer: İthalatçı firmaların, ülke genelinde kuruluş yeri nerede olursa olsun her satıcının sipariş verdiği ürünleri yerinde teslim etmeleri üretici firmaların ise en az bir milyon litre yıl kapasiteli yeni teknoloji ile kurulmuş entegre tesis kurmaları şarttır. Yıllık en az bir milyon litre yıl ayrı ayrı üretim, satış veya dış alım miktarına ulaşan firmalar, bu faaliyetlerini yürütmek ve fiyat belirlemekte serbesttir. Bu şartları yerine getiremeyen firmaların ürettikleri veya ithal ettikleri ispirto ve ispirtolu içkilerin fiyatlandırılması, satış ve dağıtımı Tekel Genel Müdürlüğü eliyle yapılır. Yurt içinde üretilen veya ithal edilen ürünler arasında ayrım yapılmaz. Maddenin dördüncü fıkrası kaynakta (Mülga dördüncü fıkra: 27/5/2004-5179/38 md.) biçiminde yürürlükten kaldırılmış olarak görülmüştür ve bu rehber o fıkranın eski içeriğine dair hiçbir şey söylemez. Sonraki fıkra kaynakta Üçüncü fıkrada belirlenen şartların yerine getirilip getirilmediğinin tespiti ve takibi doğrudan Tekel Genel Müdürlüğü tarafından yapılır. biçimindedir. Maddenin son fıkrası ise kaynakta şöyledir: Bira ve her türlü şarap ve meyve şaraplarının üretimi, fiyatlandırılması, dağıtılması ve satılması ile viski ve tabii köpüren şarapların ithali, fiyatlandırılması, dağıtılması ve satılması bu maddede öngörülen şartlar aranmaksızın, bu Kanun hükümlerine göre serbesttir. Kısmen tahammür etmiş olmakla beraber, içki vasfını haiz bulunmayan şıra ve boza gibi maddeler bu Kanun kapsamı dışındadır.

Bu alanla asıl bağı kuran hüküm ikinci maddedir. Maddenin kenar başlığı kaynakta İnhisar dışında idarece yapılabilecek işler olarak yayımlanmıştır. Maddenin gövdesi kaynakta şöyle açılır: Madde 2 – İnhisarlar İdaresi, inhisar dışında olarak aşağıdaki işleri de yapabilir: Bentler ise kaynakta şu hâldedir. a) (Değişik: 9/5/1955-6552/2 md.) Tıbbi şaraplar hariç olmak üzere her türlü şarap, bira ve meyva usaresi yapılması ve satılması ile viski ve tabii köpüren şarap ithal ve satışı; b) Asli imalattan kalan döküntüleri ve tali mahsulleri kıymetlendirmek veya maliyeti düşürmek için buz, gazoz, soda, malt hülasası gibi imalat ve bunların satılması; c) Eter ve kolonya gibi iptidai maddesi alkol olan veya içinde % 20 den fazla alkol bulunan her türlü maddelerin yapılması ve satılması. Maddenin son fıkrası kaynakta şöyledir: (Değişik: 4/7/1988-KHK-336/1 md.; Aynen kabul: 7/2/1990-3612/21 md.) Şu kadar ki, bunlardan (b) ve (c) bentlerinde yazılı olanlar Maliye ve Gümrük Bakanlığının müsaadesiyle yapılır. Bentlerdeki yazım ve kısaltmalar kaynaktaki hâliyle bırakılmıştır; meyva ve iptidai gibi sözcükler düzeltilmemiştir.

Bu bendin bu program için anlamı doğrudan ürün düzeyindedir. Bent, adı geçen bir ıtriyat ürününü, yani kolonyayı ve genel olarak iptidai maddesi alkol olan her türlü maddenin yapılmasını ve satılmasını sayar; maddenin son fıkrası ise bu işlerin bir müsaadeye bağlı olduğunu söyler. Kozmetik teknolojisi mezununun çalıştığı ürün ailesinin önemli bir bölümü tam olarak bu tanımın içine düşer.

Kanunun üçüncü maddesinin kenar başlığı kaynakta İspirto ve ispirtolu içkilere ait umumi hükümler olarak yayımlanmıştır; maddenin başındaki satır ise kaynakta Madde 3 – (Değişik: 11/1/ 2001-4619/2 md.) biçimindedir. Bu ibaredeki tarih içinde, gün ve ay ile yıl arasında beklenmeyen bir boşluk bulunmaktadır; bu boşluğun kaynakta mı bulunduğu yoksa metne dönüştürme sırasında mı oluştuğu ayırt edilemediği için düzeltilmemiştir. Maddenin ilk fıkrası kaynakta İspirto ve ispirtolu içkilerin Türk Gıda Kodeksine uygun olarak üretilmiş olması şarttır. biçimindedir. İkinci fıkra kaynakta şöyledir: Her türlü alkollü içki üretiminde, tarımsal kökenli etil alkol veya distilatı dışındaki alkol ve alkol türevleri kullanılamaz. Üzüm kökenli bir distilat olan suma veya tarımsal kökenli etil alkol ile karıştırılmış sumanın, beşbin litre veya daha küçük hacimli geleneksel bakır imbiklerde, anason tohumu ile ikinci kez distile edilmesiyle üretilen rakının, Türkiye'de üretilmesi ve üründeki toplam alkolün en az % 65'inin suma olması şarttır. Üçüncü fıkra ise kaynakta şu hâldedir: Etilenden elde edilen sanayi tipi ham etil alkolü, gıda sanayii dışında kullanılmak üzere yurda sokmak isteyenler, Tekel Genel Müdürlüğünden müsaade almaya ve bu idarece tayin edilecek şartlara riayete mecburdurlar. Bu üçüncü fıkra bu program için önemlidir, çünkü kozmetik üretiminde kullanılan alkolün bir bölümü tam olarak gıda sanayii dışında kullanılan sanayi tipi alkoldür ve fıkra bu alkolün yurda sokulmasını bir müsaadeye bağlar.

Kanunun dördüncü maddesi kaynakta yalnızca Madde 4 – (Mülga: 1/8/2003-4971/28 md.) satırından oluşmaktadır; bu rehber maddenin eski içeriğine dair hiçbir şey söylemez. Beşinci madde ise kaynakta şöyledir: Madde 5 – Metil alkol yapmak veya yurda sokmak istiyenler İnhisarlar İdaresinden müsaade almağa ve bu idarece tayin edilecek şartlara riayete mecburdurlar. Bu maddedeki istiyenler ve almağa yazımları kaynaktaki hâliyle bırakılmıştır. Bu madde de bu program için doğrudan anlamlıdır: metil alkol, kozmetik kalite kontrolünün dışlamak zorunda olduğu toksik bir maddedir ve maddenin yapılması ile yurda sokulması izne bağlanmıştır.

Örtüşmenin sınırı aynı açıklıkla yazılmalıdır. Bu kanunda doğrulanmış hükümlerin ağırlığı ispirtolu içkilere ilişkindir; bu bir içki ve alkol tekeli kanunudur. Bu rehberin kozmetik alanıyla kurduğu bağ yalnızca üç yer üzerinden kuruludur: ikinci maddenin c bendi, üçüncü maddenin üçüncü fıkrası ve beşinci madde. Bundan daha geniş bir bağ kurulmamıştır. Kozmetik sözcüğü bu oturumun okumalarında görünmemiştir; bu sözcüğün kanunda bulunup bulunmadığına dair hiçbir olumsuz iddia kurulmamaktadır. Kanun bu programı kurmaz, ders planını belirlemez, mezunun meslek tanımını, unvanını ya da yetkisini düzenlemez ve kozmetik ürünlerin kendisine ilişkin bir teknik kural koyduğu bu rehberde iddia edilmez. Kanunun güncel hâli için kaynak listesindeki resmi adresin esas alınması gerekir.

Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Kanun metni üç ayrı okumayla çekilmiş, yalnızca en az iki okumada karakter düzeyinde aynı çıkan öğeler alıntılanmıştır; dördüncü okuma yapılmamıştır. Altıncı maddenin tamamı yalnızca tek bir okumada göründüğü için hiçbir parçası alıntılanmamıştır ve o maddenin içeriği hakkında bu rehberde hiçbir şey söylenmemektedir; yedinci madde ve sonrası hiç istenmemiştir. Birinci maddenin kenar başlığının rakamsız biçimi de tek okumada kaldığı için kullanılmamıştır ve yukarıda bu ayrıca yazılmıştır. Kanunun yürürlük ve yürütme maddeleri, geçici maddeleri ve ek maddeleri hiç istenmemiş ve hiç alınmamıştır. Metinde görülen dipnot işaretlerinin gövde metinleri hiçbir okumada istenmemiş ve getirilmemiştir; dipnot içerikleri hakkında bu rehberde hiçbir malzeme yoktur. Bölüm ya da kısım başlığı hiçbir okumada elde edilmemiştir; belgede bölüm başlığı bulunup bulunmadığına dair olumsuz bir iddia kurulmamakta, yalnızca doğrulanmış bölüm başlığı malzemesi olmadığı kaydedilmektedir. Aday numaralar bakımından da eksikler açıkça sayılmalıdır: bu eksende ikinci aday olarak belirlenen 5564 numaralı metne yalnızca erişim durumu yoklaması yapılmış, o belge için hiçbir okuma yapılmamış ve bu nedenle o kanunun adı bu rehberde verilmemiştir; adı iki okumada teyit edilmediği için hatırdan yazılması reddedilmiştir. Üçüncü aday olarak belirlenen 4760 numaralı metin hiç denenmemiştir. 5324 numaralı metin aday listesine hiç alınmamıştır ve kozmetik ekseni bu numara olmadan kurulmuştur; 6750 numaralı metin de bir kez geri çekilmiş bir eşleştirme olduğu için aday listesine hiç alınmamıştır. Bir başka eksende denenen 2089 ve 6676 numaralı metinler ilgili adreste 404 yanıtı vermiş, bu iki numara için tertip 3 ve tertip 4 hiç denenmemiş, 404 alındığı anda durulmuş ve başka hiçbir yol, ayna ya da önbellek kullanılmamıştır. Yöntemin kendi sınırı da eksik olarak sayılmalıdır: üç okuma aynı zaman aralığında yapıldığı ve okuma aracı aynı adres için yanıtı bir süre önbelleğe aldığı için okumalar büyük olasılıkla tek bir metin dönüşümü üzerinde çalışmıştır; dolayısıyla okumalar arası mutabakat yalnızca okuma hatasını eler, kaynağın metne dönüştürülmesi sırasında oluşmuş bir bozulmayı elemez. Yukarıda işaretlenen kaynamış dipnot rakamı, tarih içindeki boşluk ve künye satırlarındaki boşluk asimetrisi bu sınırın somut örnekleridir.

Bu programın somut bir örneği için Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi'nin bir birim sayfası okundu. Sayfa üniversitenin adını Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi olarak yayımlamaktadır; üniversite adı sayfada basılıdır ve alan adından çıkarım değildir. Programı yürüten birim sayfada Muğla Meslek Yüksekokulu olarak geçmektedir. Sayfanın başlığı Kozmetik Teknolojisi Programı Ders İçerikleri biçimindedir; program adı sayfanın gövdesinde ve gezinme bağlantılarında büyük harflerle de basılmaktadır ve bu büyük harf farkı işaretlenmiş, tek biçime getirilmemiştir. Plan dört dönem üzerine kuruludur ve ders adları sayfada Türkçe yayımlanmıştır.

Birinci dönemin dersleri sayfada Atatürk İlkeleri ve İnk. Tarihi I, Türk Dili I, İngilizce I, Bilgi ve İletişim Teknolojisi I, Matematik I, İş Sağlığı ve Güvenliği, Genel Biyoloji, Analitik Kimya, Genel Kimya I, Kozmetik Bilimine Giriş I ve Kozmetik Katkı Maddeleri olarak yayımlanmıştır. İlk dönem kimyanın iki koluna, biyolojiye ve alanın kendi giriş dersine aynı anda yer verir; öğrenci daha ilk dönemde katkı maddeleriyle karşılaşır, yani hammadde bilgisi baştan başlar. Atatürk İlkeleri ve İnk. Tarihi I adındaki kısaltma açılmamıştır.

İkinci dönemin dersleri sayfada Atatürk İlkeleri ve İnk. Tarihi II, Bilgi ve İletişim Teknolojisi II, İngilizce II, Türk Dili II, Genel Kimya II, Organik Kimya, Kozmetik Bilimine Giriş II, Laboratuvar Tekniği ve Güvenliği, Bitki Sistematikliği, Kozmetik Katkı Maddeleri II ve Çevre Kirliliği ve İnsan Sağlığı olarak yayımlanmıştır. Bu dönem planın omurgasıdır: organik kimya, laboratuvar güvenliği, katkı maddelerinin ikinci basamağı ve bitkisel hammaddenin sistematiği bir araya gelir. Bitki Sistematikliği yazımı sayfadaki hâliyle bırakılmış ve düzeltilmemiştir.

Üçüncü dönemin dersleri sayfada Kozmetik Üretim Teknikleri I, Kozmetik Mikrobiyolojisi, Toksikoloji, Biyokimya, Kozmetik Preparatlar, Kimya Laboratuvarı I, Doğal Bileşikler Kimyası I, Meslek Etiği, Girişimcilik ve Kozmetik Üretim Teknikleri II olarak yayımlanmıştır. Bu dönem alanın en yoğun dönemidir: üretim tekniği, mikrobiyolojik güvenlik, toksikoloji ve ürün biçimleri aynı yarıyılda buluşur. Kozmetik Üretim Teknikleri II dersinin bu dönem listesinin içinde basıldığı ayrıca kaydedilmelidir; sayfanın bastığı yere dokunulmamış ve ders başka bir döneme taşınmamıştır.

Dördüncü dönemin dersleri sayfada Kozmetik Ürün Tasarımı, Saflaştırma Teknikleri, Mesleki Proje Hazırlama, Enstrümental Analiz, Kimya Laboratuvarı II, Doğal Bileşikler Kimyası II ve Bilim Tarihi olarak yayımlanmıştır. Son dönem ürünün tasarımını, saflaştırmayı, aletli analizi ve bir mesleki projeyi bir arada kurar.

Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Sayfa iki ayrı okumayla, farklı ifadeyle yazılmış iki ayrı istekle okunmuştur. Program adı, üniversite adı, birim adı ve yukarıda sayılan otuz dokuz ders adı iki okumada da aynı sırayla ve aynı sayıda çıkmıştır; hiçbir ders adı düşürülmemiştir. Üç satırda iki okuma arasında yazım farkı bildirilmiştir; bu satırlar işaretlenmiş, tek biçime getirilmemiş ve yukarıda sayfanın bastığı biçimlerden biri korunarak aktarılmıştır. Öğretim düzeyi bu sayfada basılı değildir: ikinci okuma düzey sözcüğünün birebir yazılı olmadığını açıkça bildirmiş, birinci okuma ise sorulan şablona düzey adını yazmakla birlikte birebir bir alıntı vermemiştir. Bu nedenle ön lisans düzeyi bu sayfada yazılı sayılmamış, sayfanın bastığı dört dönemlik yapıdan ve birimin meslek yüksekokulu olmasından yapılan bir çıkarım olarak işaretlenmiştir; uyuşmazlık yalnızca düzey ifadesinde olduğu için sayfa ders adları bakımından kullanılmış, düzey iddiası bu sayfaya dayandırılmamıştır. Buna karşılık üniversite adı sayfada yayımlanmıştır ve alan adından çıkarım değildir. Seçmeli havuzlar doldurulmamıştır: sayfa zorunlu ve seçmeli ayrımı basmadığı için hiçbir ders zorunlu ya da seçmeli olarak etiketlenmemiş, hiçbir havuz başlığı yazılmamış ve hiçbir havuz içeriği tahmin edilmemiştir. Sayfa bir ders içerikleri sayfası olmasına rağmen yalnızca ders adları alınmış, içerik paragrafları toplanmamıştır. Ders kodu, kredi ve iş yükü değerleri sayfada yayımlanmış olsa bile toplanmamış ve bu rehberde hiçbir yerde verilmemiştir. Ders adları çevrilmemiş, kısaltmalar açılmamış, imla düzeltilmemiştir. Sayfa bir puan türü yayımlamamaktadır; bu rehberdeki puan türü bu sayfaya dayandırılmamıştır. Aynı program adını taşıyan bir başka üniversitenin sayfası da okunmuş, ancak iki okuma ders adı listesinde birbirini tutmadığı için o kaynağın tamamı reddedilmiş ve oradan hiçbir ders adı alınmamıştır. Adı bu programa çok yakın olan ancak birebir aynı olmayan bir başka program da ayrı kabul edilmiş ve kaynak olarak kullanılmamıştır. Bu plan tek bir üniversitenin planıdır ve öteki üniversitelerin planları için hiçbir şey söylemez.