Kültürel Miras ve Turizm, taşınır ve taşınmaz kültür varlıklarının tanınması, korunması ve ziyaretçiye açılması işini konu edinen iki yıllık bir ön lisans programıdır. Program hem miras bilgisini hem de turizm işletmeciliğinin temel araçlarını aynı planın içinde tutar. Alanın kamusal çerçevesine değen metinlerden biri 5737 sayılı Kanundur. Bu rehber puan vermez.
- Puan türü
- TYT
- Seviye
- Önlisans
- Süre
- 2 yıl
- ÖSYM 2025 taban
- 240,13–279,65
- Üniversite
- 5
- Genel kontenjan
- 830
- Meslek çıktısı
- 8
Taban puanlar ÖSYM'nin 2025 yerleştirme sonuçlarından alınmıştır; başarı sıralaması içermez ve her yıl değişir.
Kültürel Miras ve Turizm Nedir?
Kültürel Miras ve Turizm, geçmişten devralınan yapıların, nesnelerin, geleneklerin ve anlatıların hem korunmasını hem de ziyaretçiye anlatılmasını konu edinen iki yıllık bir ön lisans programıdır. Bu iki iş birbirine benzemez: korumak, bir varlığın bugüne kadar taşıdığı bilgiyi bozmadan yarına aktarmaktır; anlatmak ise o varlığı gören, gezen, ücret ödeyen ve zamanı kısıtlı bir insanın anlayabileceği bir dile çevirmektir. Programın kendine özgü yeri tam olarak bu iki işin kesiştiği yerdir. Bir höyüğün, bir kilisenin, bir kervansarayın, bir el sanatının ya da bir yerel mutfağın aynı anda korunacak bir belge ve ziyaret edilecek bir çekim noktası olması, bu alanın bütün derslerine sinen gerilimdir.
Alanın birinci ayağı miras bilgisidir. Kültürel mirasa giriş, somut kültürel miras, somut olmayan kültürel miras, dünya kültürel mirası, Türkiye'nin kültürel mirası, arkeoloji, Anadolu arkeolojisi, Anadolu uygarlıkları, uygarlık tarihi, sanat tarihi, halk bilimi ve mitoloji bu ayağın konularıdır. Bu alanda çalışan kişinin önce neyin miras sayıldığını, hangi dönemin hangi izini bıraktığını ve bir eserin hangi bağlamda üretildiğini bilmesi gerekir; aksi hâlde anlattığı şey bir hikâye olur, bir bilgi olmaz.
İkinci ayak koruma ve teknik uygulamadır. Restorasyon ve koruma ilkeleri, konservasyon teknikleri, kentsel ve çevresel koruma, arkeolojik alan yönetimi ile kültürel miras yönetimi bu ayağın konularıdır. Bu derslerin ortak varsayımı şudur: bir varlığa dokunmanın kendisi bir müdahaledir ve her müdahale gerekçelendirilmek, belgelenmek ve geri döndürülebilirliği tartışılmak zorundadır. Program bu ayakta bir uzmanlık iddiası kurmaz; teknikerlik düzeyinde, uzman ekibin yanında çalışabilecek bir okuryazarlık kurar.
Üçüncü ayak mevzuat ve yönetimdir. Kültürel miras mevzuatı, turizm mevzuatı, iş hukuku, turizm hukuku, turizm politikası ve meslek etiği bu ayağın konularıdır. Bir alanın tescili, bir yapının ruhsatı, bir kazının izni, bir müzenin envanteri ve bir tur programının yasal çerçevesi hep yazılı metinlere bağlıdır. Bu yüzden alanın kamusal çerçevesi, aşağıdaki başlıkta ayrıca ele alınmaktadır.
Dördüncü ayak turizm işletmeciliğidir. Genel turizm, turizm ekonomisi, turizm pazarlaması, turizm ve sosyoloji, turizm davranış psikolojisi, destinasyon yönetimi, küreselleşme ve turizm, tur operatörlüğü ve turizm acenteciliği, acente muhasebesi, turizmde tanıtım, turizmde girişimcilik, girişimcilik, müze yönetimi ve pazarlaması ile turizmde rehberlik hizmetleri bu ayağın konularıdır. Miras, ziyaretçiye ulaşmak için bir işletme düzenine ihtiyaç duyar; bilet, rezervasyon, tur programı, tanıtım ve maliyet hesabı bu düzenin parçalarıdır.
Beşinci ayak sunum ve temsildir. Sergileme yöntem ve teknikleri, müzecilik ve turizm, temel fotoğrafçılık, iletişim, rekreasyon ve animasyon ile bilimsel ve kültürel etkinlikler bu ayağın konularıdır. Bir vitrinin kurgusu, bir panonun metni, bir fotoğrafın çerçevesi ve bir gezinin ritmi mirasın nasıl algılandığını doğrudan belirler.
Altıncı ayak belge, dil ve araçtır. Dosyalama ve arşivleme teknikleri, kültürel araştırmalarda yöntem ve teknikler, araştırma yöntemleri ve teknikleri, Osmanlı Türkçesi, mesleki yabancı dil, yoğun İngilizce, yabancı dil İngilizce, bilgisayar, paket programlar, klavye teknikleri ve yapay zekâya giriş bu ayağın konularıdır. Bir envanter kaydı tutulmadıysa varlık kayıtsızdır; bir kaynak okunamıyorsa bilgi erişilemezdir; bir liste düzenlenemiyorsa iş yürümez.
Bu altı ayak programı hem sosyal bilimlere hem de hizmet sektörüne aynı anda bağlar. Kazı ve buluntu tarafına ilgi duyan öğrenci için [arkeoloji](/bolum/arkeoloji), üslup ve dönem tarafına ilgi duyan öğrenci için [sanat tarihi](/bolum/sanat-tarihi), atölyede fiilî onarım tarafına ilgi duyan öğrenci için [kültür varlıklarını koruma ve onarım](/bolum/kultur-varliklarini-koruma-ve-onarim), konaklama ve seyahat işletmesi tarafına ilgi duyan öğrenci için [turizm işletmeciliği](/bolum/turizm-isletmeciligi) bu alanın en yakın komşularıdır.
Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Yukarıdaki altı ayağın ders adları bu rehber için okunan iki üniversite sayfasında yayımlanmış planlardan toplanmıştır; bunlar alanın tamamının ders listesi değildir ve başka üniversitelerin planlarında bulunan başka dersler hakkında hiçbir şey söylemez. Mezunların unvanı, yetki sınırları ve hangi işleri hangi belgeyle yapabilecekleri konusunda bu rehber bir iddia kurmaz; bu konular bu rehber için okunan kaynaklarda incelenmemiştir. Programın açıldığı üniversitelerin sayısı, öğretim biçimi ve kontenjan düzeni bu başlıkta ele alınmamıştır. Alanın iş gücü büyüklüğü, sektörün ölçeği ya da mezunların gelir düzeyine ilişkin hiçbir sayı bu rehbere alınmamıştır.
Alanın Kamusal Çerçevesi: 5737 Sayılı Kanun
Bu alanın işi tescil, muhafaza, onarım, envanter ve denetim kavramlarının içinden geçer; dolayısıyla alanın kamusal bir çerçevesi vardır. Bu çerçeveye değen metinlerden biri 5737 sayılı Kanundur. Kanunun adı üç ayrı okumada birebir aynı gelmiştir ve "VAKIFLAR KANUNU" olarak yayımlanmıştır.
Kanunun künyesi de üç okumanın üçünde birebir aynıdır. Künyede "5737" numarası ile "20/2/2008" kabul tarihi yer alır; yayım künyesi "Tarih: 27/2/2008 Sayı: 26800" ve "Tertip: 5 Cilt: 47" olarak yayımlanmıştır. Kabul tarihi ile Resmî Gazete tarihi arasındaki sıralama tutarlıdır: kabul önce, yayım sonra gelir. Kaynak belgenin adresindeki tertip numarası ile künyedeki tertip numarası da birbiriyle uyumludur. Düstur satırında üç okumanın hiçbiri bir sayfa bilgisi aktarmamıştır; bu rehber bunu belgede sayfa bilgisinin bulunup bulunmadığına dair bir iddiaya çevirmez, yalnızca aktarılanın kaydı olarak bildirir.
Kanunun ilk maddesi amaç maddesidir ve kenar başlığı "Amaç" olarak doğrulanmıştır. Maddenin gövdesi iki okumada birebir aynı gelmiştir: "Bu Kanun; vakıfların yönetimi, faaliyetleri ve denetimine, yurt içi ve yurt dışındaki taşınır ve taşınmaz vakıf kültür varlıklarının tescili, muhafazası, onarımı ve yaşatılmasına, vakıf varlıklarının ekonomik şekilde işletilmesi ve değerlendirilmesinin sağlanmasına ilişkin usûl ve esasların belirlenmesi (…) amacıyla hazırlanmıştır." Bu cümlenin ortasındaki parantezli üç nokta bu rehberin kendi kısaltması değildir; kaynak metnin okunmasında o yerde bu işaret görülmüştür ve okumalar arasında yalnızca bu işaretin çevresindeki boşluk düzeni farklılaşmıştır. İşaretin arkasında ne olduğu bu rehber için elde edilen okumalarla ayırt edilemediğinden, orada bulunan malzeme hakkında hiçbir tahmin yürütülmemiştir.
Bu cümlenin bu alanla ilişkisi doğrudandır. Bir kanunun amaç maddesinin içine yurt içi ve yurt dışındaki taşınır ve taşınmaz vakıf kültür varlıklarının tescili, muhafazası, onarımı ve yaşatılması girmişse, kültürel mirasla ilgilenen bir programın öğrencisi bu dört fiilin kamusal bir yükümlülük olarak yazıya geçtiği bir metinle karşılaşmış olur. Tescil bir kayıt işidir, muhafaza bir bakım işidir, onarım bir müdahale işidir, yaşatmak ise bir kullanım ve aktarım işidir. Programın koruma-onarım-değerlendirme eksenli dersleri bu dört fiilin etrafında döner. Aynı cümlede vakıf varlıklarının ekonomik biçimde işletilmesi ve değerlendirilmesi de sayılmıştır; yani metin, korumayı ve ekonomik değerlendirmeyi birbirinin karşısına değil, yan yana koymuştur. Kültürel miras ile turizmin aynı program adında birleşmesinin arkasındaki mantık da buna benzer.
Kanunun ikinci maddesi kapsam maddesidir ve kenar başlığı "Kapsam" olarak doğrulanmıştır. Maddenin iki fıkrası üç okumanın üçünde birebir aynı gelmiştir. Birinci fıkra "Bu Kanun; mazbut, mülhak ve yeni vakıflar, cemaat ve esnaf vakıfları ile Vakıflar Genel Müdürlüğünü kapsar." biçimindedir; ikinci fıkra "Bu Kanunun uygulanmasında milletlerarası mütekabiliyet ilkesi saklıdır." biçimindedir. Bu iki fıkranın öğrenci açısından anlamı şudur: metin tek bir vakıf türünü değil, birbirinden farklı statüde birden çok vakıf türünü ve bunları yöneten merkezî idareyi aynı çerçeveye almıştır; ayrıca uygulamanın uluslararası bir karşılıklılık ilkesiyle sınırlandığını ayrı bir fıkra hâlinde yazmıştır. Bir mirasın hangi statüde bir tüzel kişiliğe bağlı olduğu, o mirasın kimin tarafından yönetildiğini ve kimin izniyle ziyarete açılabileceğini belirler.
Kanunun üçüncü maddesinin kenar başlığı "Tanımlar" olarak doğrulanmıştır ve maddenin giriş ibaresi iki okumada birebir "Bu Kanunun uygulanmasında;" biçiminde gelmiştir. Bununla birlikte bu maddenin tanım bentleri bu rehber için doğrulanmış malzeme hâline gelememiştir: bentlerin tamamı yalnızca tek bir okumada birebir görünmüş, diğer iki okuma tanım listesini birebir aktarmak yerine kendi ürettiği köşeli parantezli ya da İngilizce yer tutucularla geçiştirmiş ve bu iki okuma bu bölüm için reddedilmiştir. En az iki okumada birebir örtüşme kuralı gereği bu rehberde üçüncü maddenin hiçbir tanım bendi yazılmamaktadır. Bu, o tanımların kanunda bulunmadığı anlamına gelmez; yalnızca bu rehberin onları güvenle aktaramadığı anlamına gelir.
Buna bağlı bir noktanın açıkça yazılması gerekir. "vakıf kültür varlıkları" ifadesi yukarıda alıntılanan birinci maddenin doğrulanmış gövdesinde geçmektedir ve bu rehberde ifade yalnızca oradaki geçtiği kadarıyla anılmıştır. Bu terimin kanunun tanım maddesindeki durumu hakkında bu rehber hiçbir yönde bir beyanda bulunmaz; ne bu yönde ne de karşıt yönde bir iddia kurulmamıştır. Tanım maddesinin doğrulanamamış olması, bu alanın en can alıcı kavramsal malzemesinin tam olarak doğrulanamayan yerde durduğu anlamına gelir ve bu rehber bu boşluğu doldurmaya çalışmaz.
Kanunun madde kenar başlıklarından on bir tanesi doğrulanmıştır. Bunların altısı üç okumanın üçünde birebir aynı gelmiştir: "Amaç", "Kapsam", "Tanımlar", "Tüzel kişilik", "Yeni vakıfların kuruluşu, mal varlığı, şube ve temsilcilikleri" ve "Yönetim ve temsil şekli". Beşi ise iki okumada birebir aynı gelmiştir: "Genel Müdürlükçe yönetilecek ve temsil edilecek vakıflar", "Yeni vakıf organlarının tamamlanması", "Vakıf yöneticisi olamayacaklar", "Vakıf yöneticilerinin sorumlulukları ve görevden alınması" ve "İdarî para cezası". Bu başlık dizisi bile metnin ilgi alanını göstermeye yeter: tüzel kişilik, kuruluş, mal varlığı, şube, temsil, yönetim, yöneticinin ehliyeti, yöneticinin sorumluluğu ve idarî yaptırım. Yani metin bir mirasın nasıl onarılacağını değil, o mirası elinde tutan yapının nasıl kurulacağını, kimin tarafından yönetileceğini ve yönetenin neyle sorumlu tutulacağını düzenleme iddiasındadır. Kültürel miras alanında çalışacak bir kişinin karşısına çıkacak muhatabın hangi kurallar içinde hareket ettiğini anlaması bu yüzden önemlidir.
Burada bir uyarı gereklidir. Bu başlıkta yalnızca birden fazla bağımsız okumada birebir örtüşen satırlar tırnak içine alınmıştır. Okumaların örtüşmesi okuma hatasını dışarıda bırakır, ama kaynak belgenin metne dönüştürülmesi sırasında oluşabilecek bir bozulmayı dışarıda bırakmaz; üç okuma da aynı dönüşümü okuduğu için aynı bozulmayı tekrar edebilir. Dolayısıyla yukarıdaki alıntılar bu rehberin ulaşabildiği en güvenilir hâldir, kanunun resmî nüshasının yerine geçmez. Bir işlemde, başvuruda ya da sınavda kanun metnine ihtiyaç duyan kişi metnin kendi resmî kaynağına bakmalıdır.
Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Kanunun üçüncü maddesindeki tanım bentlerinin hiçbiri yazılmamıştır; bu bentler yalnızca tek okumada birebir göründüğü ve diğer iki okuma bu bölüm için reddedildiği için kullanılamaz durumdadır. Aynı gerekçeyle o maddede adı geçen terimlerin listesi de bu rehbere aktarılmamıştır. "vakıf kültür varlıkları" ifadesinin tanım maddesindeki durumu hakkında hiçbir yönde beyan verilmemiştir. Tek okumada kalan malzemenin tamamı dışarıda bırakılmıştır: yalnızca bir okumada görülen kısım ve bölüm başlıkları ile birinci madde gövdesinin boşluk düzeni farklı olan varyantı bu rehberde yer almaz. Bir okumanın tanım maddesi dökümünde mülga bir mevzuatın adı aynı okumanın içinde iki farklı yazımla geçmiştir; hangisinin kaynağın imlası olduğu eldeki okumalarla ayırt edilemediği için o satırların hiçbiri alıntılanmamış ve söz konusu yazımlar bu rehberde hiç yazılmamıştır. Kanunun doğrulanmış on bir kenar başlığının dışındaki başlıklar ve bu maddelerin gövdeleri bu rehbere alınmamıştır; başlık listesinin kanunun bütün maddelerini kapsadığı da iddia edilmemektedir. Kanunun yürürlük tarihi, değişiklik listesi, geçici maddeleri ve dipnotları bu rehber için elde edilmemiştir. Kanunun bu programın mezunlarına bir görev, unvan ya da yetki verdiği yönünde hiçbir iddia kurulmamıştır; ilişki, alanın konusuyla metnin konusunun kesişmesinden ibarettir. Kanun metninden hiçbir sayı, oran ya da tutar aktarılmamıştır.
Kültürel Miras ve Turizm ile Yakın Alanlar Aynı Şey Değil
Bu programın adı birden çok alanı çağırdığı için tercih listelerinde en çok karıştırılan programlardan biridir. Aşağıdaki ayrımlar tercihten önce netleştirilmelidir.
Birincisi, bu program ile rehberlik programları aynı şey değildir. [turist rehberliği](/bolum/turist-rehberligi) ve [turizm rehberliği](/bolum/turizm-rehberligi) adlı programlar mesleğin anlatım, gezi yönetimi ve saha uygulaması tarafını merkeze alır. Kültürel Miras ve Turizm planında rehberlik hizmetleriyle ilgili dersler bulunabilir, ancak planın ağırlık merkezi mirasın kendisi ve yönetimidir. Bu rehber, hangi programın mezununun hangi unvanı ya da yetkiyi taşıyabileceği konusunda bir iddia kurmaz; bu konu için ilgili resmî düzenlemelere bakılmalıdır.
İkincisi, bu program ile konaklama ve seyahat işletmeciliği programları aynı şey değildir. [turizm ve otel işletmeciliği](/bolum/turizm-ve-otel-isletmeciligi), [turizm işletmeciliği](/bolum/turizm-isletmeciligi) ve [turizm ve seyahat hizmetleri](/bolum/turizm-ve-seyahat-hizmetleri) programlarının merkezinde bir işletmenin kendisi vardır: ön büro, kat hizmetleri, yiyecek içecek, rezervasyon, bilet ve satış. Kültürel Miras ve Turizm bu araçların bir kısmını kullanır ama onların üretildiği yer değildir.
Üçüncüsü, bu program ile onarım atölyesi programları aynı şey değildir. [kültür varlıklarını koruma ve onarım](/bolum/kultur-varliklarini-koruma-ve-onarim), [mimari restorasyon](/bolum/mimari-restorasyon) ve [mimari dekoratif sanatlar](/bolum/mimari-dekoratif-sanatlar) programları malzemeye elle dokunan, laboratuvar ve atölye ağırlıklı bir eğitim kurar. Kültürel Miras ve Turizm planında restorasyon ve koruma ilkeleri ile konservasyon teknikleri gibi dersler yer alabilir; ancak bu dersler bir ilke ve yöntem okuryazarlığı verir, atölye uzmanlığı iddiası taşımaz.
Dördüncüsü, bu program ile [arkeoloji](/bolum/arkeoloji) aynı şey değildir. Arkeoloji dört yıllık bir lisans programıdır ve kazı, buluntu değerlendirme, tipoloji ve bilimsel yayın ekseninde ilerler. Kültürel Miras ve Turizm iki yıllık bir ön lisans programıdır ve arkeolojik bilgiyi alan yönetimi ile ziyaretçiye açma perspektifinden kullanır.
Beşincisi, bu program ile [sanat tarihi](/bolum/sanat-tarihi) aynı şey değildir. Sanat tarihi eseri üslup, dönem ve ikonografi üzerinden okuyan bir lisans alanıdır. Bu programın planında sanat tarihi dersleri bulunur, ama planın tamamı sanat tarihi yöntemi üzerine kurulmamıştır.
Altıncısı, bu program ile [bilgi ve belge yönetimi](/bolum/bilgi-ve-belge-yonetimi) aynı şey değildir. Belge yönetimi arşiv, kütüphane, tasnif ve erişim sistemleri üzerine kuruludur. Kültürel Miras ve Turizm planında dosyalama ve arşivleme teknikleri gibi bir ders bulunabilir; bu, alanın envanter ihtiyacı kadarıyladır.
Yedincisi, bu program ile boş zaman ve etkinlik programları aynı şey değildir. [turizm animasyonu](/bolum/turizm-animasyonu) ve [rekreasyon](/bolum/rekreasyon) programları etkinlik tasarımı, sahne ve katılımcı yönetimi ekseninde ilerler. Bu programın planında rekreasyon ve animasyon ile bilimsel ve kültürel etkinlikler gibi dersler görülebilir, ancak bunlar alanın merkezi değil, sunum tarafındaki araçlarıdır.
Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Yukarıdaki ayrımlar yalnızca bu rehber için okunan iki üniversite planının içeriğine ve programların adlarına dayanır; başka üniversitelerdeki aynı adlı programların planları farklı olabilir ve bu rehber onlar hakkında bir şey söylemez. Karşılaştırılan programların hiçbiri için taban puan, sıralama, kontenjan ya da tercih edilme eğilimi bilgisi verilmemiştir. Programların hangisinin mezununun hangi unvanı, belgeyi ya da yetkiyi taşıyacağına dair hiçbir iddia kurulmamıştır. Karşılaştırmalar üstünlük sıralaması değildir; hiçbir program bir diğerinden daha iyi ya da daha kolay olarak sunulmamıştır.
Bir Üniversitenin Ders Planı: Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi
Bu programın somut bir örneği için Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi Ürgüp Sebahat ve Erol Toksöz Meslek Yüksekokulu'nun ders bilgi paketi sayfası okundu. Üniversitenin ve yüksekokulun adı sayfanın kendi metninde yazılıdır; bu rehberdeki kurum adı alan adından yapılmış bir çıkarım değildir. Öğretim düzeyi de sayfada birebir yazılıdır: sayfa programı "Önlisans" düzeyinde tanıtır ve okumalardan biri diploma satırını "KÜLTÜREL MİRAS VE TURİZM alanında önlisans diploması" biçiminde birebir aktarmıştır. Yani düzey, yarıyıl sayısından çıkarılmış bir sonuç değildir. Sayfa dört yarıyılın tamamını yayımlamakta ve üçüncü ile dördüncü yarıyılda zorunlu dersleri seçmeli ders havuzlarından ayrı başlıklar altında göstermektedir. Aşağıdaki adlar sayfadaki yazımıyla aktarılmıştır.
Birinci yarıyılın dersleri ARKEOLOJİ, ATATÜRK İLKELERİ VE İNKİLAP TARİHİ-I, GENEL TURİZM, KÜLTÜREL MİRASA GİRİŞ, TURİZM DAVRANIŞ PSİKOLOJİSİ, TURİZM EKONOMİSİ, TÜRK DİLİ-I, TÜRK KÜLTÜR TARİHİ-I ve YOĞUN İNGİLİZCE-I olarak yayımlanmıştır. İlk yarıyıl mirası ve turizmi aynı anda açar: arkeoloji ile kültürel mirasa giriş bir yanda, genel turizm ile turizm ekonomisi öbür yanda durur ve dil dersi yoğun bir başlıkla verilir.
İkinci yarıyılın dersleri ARKEOLOJİK ALAN YÖNETİMİ, ATATÜRK İLKELERİ VE İNKİLAP TARİHİ-II, GİRİŞİMCİLİK, HALK BİLİMİ, KÜLTÜREL MİRAS MEVZUATI, MÜZECİLİK VE TURİZM, TÜRK DİLİ-II, TÜRK KÜLTÜR TARİHİ-II ve YOĞUN İNGİLİZCE-II olarak yayımlanmıştır. Bu yarıyılda mevzuat dersinin planın erken bir yerine konması dikkat çekicidir; alanın yazılı kurallara bağlı olduğu daha birinci sınıfta öğretilmektedir. Arkeolojik alan yönetimi ile müzecilik ve turizm ise mirasın iki farklı sunum biçimini yan yana koyar: yerinde korunan alan ve iç mekâna taşınmış koleksiyon.
Üçüncü yarıyılın zorunlu dersleri ANADOLU UYGARLIKLARI-I, DÜNYA KÜLTÜREL MİRASI, KÜLTÜREL MİRAS YÖNETİMİ, MESLEKİ YABANCI DİL-I, RESTORASYON VE KORUMA İLKELERİ, SOMUT KÜLTÜREL MİRAS, TURİZM VE SOSYOLOJİ ve TÜRK EDEBİYATI-I olarak yayımlanmıştır. Aynı yarıyılda sayfa bir seçmeli ders havuzu da yayımlamaktadır ve bu havuzun dersleri ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ VE TEKNİKLERİ, ARKEOLOJİ VE SANAT TARİHİ TERMİNOLOJİSİ, BİLİMSEL VE KÜLTÜREL ETKİNLİKLER I, DESTİNASYON YÖNETİMİ, KÜRESELLEŞME VE TURİZM, MESLEK ETİĞİ, SEKTÖR UYGULAMALARI-III ve TURİZM POLİTİKASI olarak yayımlanmıştır. İkinci sınıfın ilk yarıyılı mirası ölçek ölçek büyütür: somut kültürel miras, dünya kültürel mirası ve kültürel miras yönetimi aynı yarıyılda durur; restorasyon ve koruma ilkeleri ise teknik müdahalenin çerçevesini verir.
Dördüncü yarıyılın zorunlu dersleri ANADOLU ARKEOLOJİSİ, ANADOLU UYGARLIKLARI-II, MESLEKİ YABANCI DİL-II, SOMUT OLMAYAN KÜLTÜREL MİRAS, STAJ, TÜRK EDEBİYATI-II, TÜRKİYE TURİZM COĞRAFYASI ve TÜRKİYE'NİN KÜLTÜREL MİRASI olarak yayımlanmıştır. Bu yarıyılın seçmeli ders havuzunun dersleri ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ VE TEKNİKLERİ, BİLİMSEL VE KÜLTÜREL ETKİNLİKLER II, FOLKLOR VE TURİZM, İŞ HUKUKU, MESLEK ETİĞİ, SEKTÖR UYGULAMALARI-IV, TURİZM HUKUKU, TURİZMDE REHBERLİK HİZMETLERİ, TURİZMDE TANITIM ve TÜRK MİTOLOJİSİ olarak yayımlanmıştır. Son yarıyılda somut olmayan kültürel mirasın ayrı bir ders olarak durması, alanın yalnızca taş ve nesneyle değil gelenek, anlatı ve pratikle de ilgilendiğini gösterir; staj dersi ise planın uygulama ayağını kurar.
Aynı programın ikinci bir örneği için Sinop Üniversitesi Gerze Meslek Yüksekokulu'nun Bologna kaydı okundu. Bu kurumun ve üniversitenin adı da sayfanın kendi metninde yazılıdır. Burada kayıt iki sekmeye bölünmüştür: program tanıtımı sekmesi ile ders planı sekmesi. Program adı sayfada "KÜLTÜREL MİRAS VE TURİZM PROGRAMI" olarak yayımlanmıştır. Öğretim düzeyi tanıtım sekmesinde birebir yazılıdır; ders planı sekmesinde düzey ibaresi bulunmadığı için düzey doğrulaması aynı kaydın tanıtım sekmesinden alınmıştır. Bu sayfa dersleri zorunlu ve seçmeli olarak ayırt edilebilir biçimde etiketlemediğinden aşağıda da böyle bir ayrım yapılmamıştır; listeler sayfadaki yarıyıl bloklarının kendisidir.
Bu ikinci planın birinci yarıyıl dersleri ATATÜRK İLKELERİ VE İNKILAP TARİHİ - I, SANAT TARİHİ - I, UYGARLIK TARİHİ, GENEL TURİZM, SERGİLEME YÖNTEM VE TEKNİKLERİ, MÜZE YÖNETİMİ VE PAZARLAMASI, KÜLTÜREL MİRAS MEVZUATI, TÜRK DİLİ - I, YABANCI DİL İNGİLİZCE - I, BİLGİSAYAR - I ve KLAVYE TEKNİKLERİ olarak yayımlanmıştır. İkinci yarıyılın dersleri ATATÜRK İLKELERİ VE İNKILAP TARİHİ - II, SANAT TARİHİ - II, ARKEOLOJİYE GİRİŞ, TURİZM PAZARLAMASI, TURİZM MEVZUATI, KENTSEL VE ÇEVRESEL KORUMA, TÜRK DİLİ - II, YABANCI DİL İNGİLİZCE - II, YAPAY ZEKAYA GİRİŞ, DİNLER TARİHİ, MİTOLOJİ, DOSYALAMA VE ARŞİVLEME TEKNİKLERİ, TEMEL FOTOĞRAFÇILIK ve İLETİŞİM olarak yayımlanmıştır.
Bu planın üçüncü yarıyıl dersleri RESTORASYON VE KORUMA İLKELERİ, KÜLTÜREL MİRAS YÖNETİMİ, TÜRKİYE'NİN KÜLTÜREL MİRASI - I, ANADOLU ARKEOLOJİSİ, MESLEKİ YABANCI DİL - I, TUR OPERATÖRLÜĞÜ VE TURİZM ACENTECİLİĞİ, ACENTE MUHASEBESİ, OSMANLI TÜRKÇESİ - I, KONSERVASYON TEKNİKLERİ, GELENEKSEL EL SANATLARI, TÜRK HALK BİLİMİ ve TURİZMDE GİRİŞİMCİLİK - I olarak yayımlanmıştır. Dördüncü yarıyılın dersleri STAJ, KÜLTÜREL MİRAS PROJESİ, TÜRKİYE'NİN KÜLTÜREL MİRASI - II, TURİST REHBERLİĞİ, MESLEKİ YABANCI DİL - II, PAKET PROGRAMLAR, OSMANLI TÜRKÇESİ - II, KÜLTÜREL ARAŞTIRMALARDA YÖNTEM VE TEKNİKLER, KÜLTÜREL ANTROPOLOJİ, REKREASYON VE ANİMASYON, ÖRGÜTSEL DAVRANIŞ, TURİZMDE GİRİŞİMCİLİK - II ve SINAV MATEMATİĞİ olarak yayımlanmıştır.
İki planın karşılaştırılması tercih açısından öğreticidir. Her iki plan da mirası ve turizmi aynı çatı altında tutar, her ikisinde de kültürel miras mevzuatı, restorasyon ve koruma ilkeleri, kültürel miras yönetimi, Anadolu arkeolojisi, mesleki yabancı dil ve staj yer alır. Buna karşılık ilk plan dünya kültürel mirası, somut ve somut olmayan kültürel miras ile Türk kültür tarihi gibi başlıklarla mirasın kavramsal katmanlarını daha ayrıntılı açar; ikinci plan ise Osmanlı Türkçesi, konservasyon teknikleri, geleneksel el sanatları, sergileme yöntem ve teknikleri, acente muhasebesi, paket programlar ve klavye teknikleri gibi başlıklarla kaynak okuma, atölye ve büro araçları tarafını daha ayrıntılı açar. Aynı adlı iki programın planı arasındaki bu fark, tercihte adın değil planın okunması gerektiğinin somut kanıtıdır.
Bu iki planda aynı dersin iki farklı yazımla yayımlandığı bir yer vardır: Atatürk ilkeleri dersinin adı iki sayfada aynı harflerle yazılmamıştır. Bu rehber iki sayfayı da kendi yazımıyla bırakmıştır ve hiçbirini diğerine göre düzeltmemiştir; sayfada ne yazıyorsa o aktarılmıştır.
Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Bu program için doğrulanmış iki üniversite kaynağı elde edilebilmiştir; hedeflenen üçüncü kaynağa ulaşılamamıştır ve yukarıdaki iki plan yalnızca iki üniversitenin planıdır, diğer üniversitelerin planları için hiçbir şey söylemez. İlk kaynakta program adı ve öğretim düzeyi iki okumada birebir doğrulanmıştır; buna karşılık üniversite ve yüksekokul adı yalnızca bir okumada birebir alıntılanmıştır, çünkü diğer okuma kurum adı satırlarını yeniden aktarmamıştır. Kurum adı sayfada yayımlanmıştır ve alan adından çıkarılmamıştır; ancak birebir alıntının tek okumada kaldığı burada açıkça bildirilmektedir. İkinci kaynakta öğretim düzeyi ders planı sekmesinde birebir yazılı değildir; düzey ibaresi aynı kaydın tanıtım sekmesinden alınmıştır ve ders planı sekmesinden düzey çıkarımı yapılmamıştır. İkinci kaynağın ikinci yarıyıl listesinde yalnızca bir okumada görünen bir ders adı vardır; iki okumada birebir örtüşme kuralı gereği o ad bu rehbere hiç yazılmamıştır ve o dersin sayfada bulunup bulunmadığına dair bir iddia da kurulmamıştır. İkinci kaynakta sayfa zorunlu ve seçmeli dersleri ayırt edilebilir biçimde etiketlemediği için bu rehberde de böyle bir ayrım yapılmamış, ayrım uydurulmamıştır. Ders adları her iki sayfada da Türkçe yayımlanmıştır ve sayfadaki yazımıyla bırakılmıştır; hiçbir ad çevrilmemiş, hiçbir kısaltma açılmamış, büyük-küçük harf düzeni, ayırıcı işaretler ve numaralandırma biçimi değiştirilmemiştir. Ders kodları, kredi ve iş yükü değerleri bu rehberde hiçbir yerde verilmez. Anadolu Üniversitesi kaynakları hiç kullanılmamıştır: bu sayfalarda öğretim düzeyi ibaresi okumalar arasında birbirini tutmamış, bir okuma düzeyi ön lisans olarak bildirmiş, bir okuma sayfada böyle bir ibare görmemiş, üçüncü bir okuma düzeyi lisans olarak raporlamıştır; ayrıca bir Anadolu sayfasında program adı ve düzey yazılı olsa bile yarıyıl bazlı ders listesi bulunmamıştır. Dokuz Eylül Üniversitesi Efes Meslek Yüksekokulu sayfası teknik erişim kısıtı nedeniyle hiç okunamamıştır. İstanbul Üniversitesi açık ve uzaktan eğitim sayfaları yüklenmiş olmasına karşın gövde içeriği alınamadığı için kullanılmamıştır. Bir arama sonucunda çıkan bir sayfa farklı adlı ve farklı düzeyde bir programa ait olduğu için bu programın planı gibi sunulmamıştır. Erişilemeyen sayfalar için ayna, arşiv ya da önbellek denenmemiştir. Sayfalar bir puan türü yayımlamamaktadır; bu rehberdeki puan türü bu sayfalara dayandırılmamıştır. Ders içerikleri, haftalık saatler, program yeterlilikleri, öğretim elemanı bilgileri, staj gün sayısı ve mezun istihdam anlatıları kapsam dışıdır.
Mezunlar Ne İş Yapar?
Bu programın mezunu, mirasın korunması ile ziyaretçiye açılması arasındaki ara işleri yapar. Aşağıdaki tarif, yukarıda okunan iki ders planının içeriğinden çıkarılmıştır; bir istihdam vaadi değildir.
Birinci iş kümesi ziyaretçi ile varlık arasındaki yüzeydir. Müze, sit alanı, ören yeri, tarihî yapı, kültür merkezi ve ziyaretçi merkezlerinde karşılama, yönlendirme, sergi alanı düzeni ve etkinlik desteği işleri bu kümededir. Sergileme yöntem ve teknikleri, müze yönetimi ve pazarlaması, müzecilik ve turizm, iletişim ile temel fotoğrafçılık dersleri bu kümeye çalışır.
İkinci iş kümesi seyahat ve tur organizasyonudur. Seyahat acentesi ve tur operatörü bünyesinde kültür turlarının programlanması, tanıtım metinlerinin hazırlanması, satış ve operasyon desteği bu kümededir. Tur operatörlüğü ve turizm acenteciliği, acente muhasebesi, turizm pazarlaması, turizmde tanıtım, destinasyon yönetimi ve turizmde girişimcilik dersleri bu kümeye çalışır.
Üçüncü iş kümesi envanter ve belge işidir. Koleksiyon kaydı, dosyalama, arşivleme, alan envanteri ve raporlama işleri bu kümededir. Dosyalama ve arşivleme teknikleri, kültürel araştırmalarda yöntem ve teknikler, araştırma yöntemleri ve teknikleri, paket programlar ile bilgisayar dersleri bu kümeye çalışır.
Dördüncü iş kümesi koruma projelerinin yanındaki teknik yardımcı işlerdir. Restorasyon ve koruma çalışmalarında ekip içinde belge tutma, malzeme ve süreç takibi, alan gözlemi ve raporlama işleri bu kümededir. Restorasyon ve koruma ilkeleri, konservasyon teknikleri, kentsel ve çevresel koruma ile arkeolojik alan yönetimi dersleri bu kümeye çalışır. Bu rehber bu kümede mezunun bir uzman ya da yetkili sıfatı taşıdığı yönünde bir iddia kurmaz.
Beşinci iş kümesi kamu ve yerel yönetim tarafındaki kültür işleridir. Belediyelerin ve il düzeyindeki birimlerin kültür etkinlikleri, tanıtım işleri ve yerel miras çalışmalarında destek görevleri bu kümededir. Kültürel miras mevzuatı, turizm mevzuatı, turizm politikası, meslek etiği ve iş hukuku dersleri bu kümeye çalışır.
Altıncı iş kümesi geleneksel üretim ve yerel ürün tarafıdır. Geleneksel el sanatları, folklor, mutfak ve yerel üretim etrafında kurulan tanıtım, satış ve etkinlik işleri bu kümededir. Geleneksel el sanatları, halk bilimi, Türk halk bilimi, folklor ve turizm, mitoloji ile Türk mitolojisi dersleri bu kümeye çalışır.
Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Yukarıdaki iş kümeleri ders planlarından çıkarılmış içerik yakınlıklarıdır; hiçbiri bir işe girme vaadi, sıklık bildirimi ya da sektör büyüklüğü iddiası değildir. Maaş, ücret, gelir aralığı, işe girme oranı ve istihdam süresi gibi hiçbir bilgi verilmemiştir. Mezunların taşıyabileceği unvanlar, alması gerekebilecek belgeler ve yetki sınırları bu rehber için okunan kaynaklarda incelenmemiştir; bu konularda hiçbir yönde iddia kurulmamıştır. Kamu görevlerine giriş koşulları, sınav ve atama düzenleri kapsam dışıdır. Hangi işverenin bu mezunu hangi kadroda çalıştırdığına dair hiçbir örnek verilmemiştir.
Kimler Tercih Etmeli?
Bu programı düşünen öğrencinin kendine sorması gereken ilk soru şudur: eski bir yapının önünde durduğunda o yapının nasıl yapıldığını mı, kimin için yapıldığını mı, yoksa oraya gelen insana nasıl anlatılacağını mı merak ediyor? Bu programın planı üç merakın hepsine dokunur, ama en çok üçüncüsüne yakındır.
Program, okumayı ve anlatmayı birlikte sevenlere uygundur. Planda tarih, arkeoloji, sanat tarihi, edebiyat, halk bilimi ve mitoloji dersleri vardır; bunlar okuma, not tutma ve bağlam kurma gerektirir. Aynı planda pazarlama, tanıtım, girişimcilik ve iletişim dersleri vardır; bunlar insanla temas ve anlatım gerektirir. Yalnızca birine yatkın olan öğrenci planın yarısında zorlanabilir.
Program, dil çalışmaya istekli öğrenciler için avantajlıdır. Okunan iki planda da yabancı dil dersleri dört yarıyıla dağılmış durumdadır ve mesleki yabancı dil ayrı bir başlık olarak yer alır; ikinci planda ayrıca Osmanlı Türkçesi iki yarıyıl boyunca sürer. Yabancı dile ve eski yazıya emek vermeye niyeti olmayan bir öğrenci bu planın en ayırt edici derslerinden yararlanamaz.
Program, sahada durmaya istekli öğrenciler için uygundur. Ören yeri, müze, sit alanı ve etkinlik alanı bu alanın çalışma yeridir; ayakta geçen saatler, hava koşulları ve ziyaretçiyle sürekli temas işin olağan parçasıdır. Masa başında kalmayı tercih eden öğrenci için envanter ve arşiv tarafı bir seçenek oluşturur, ama planın tamamı masa başı değildir.
Program, ayrıntıya sabrı olan öğrenciler için uygundur. Bir envanter kaydının eksiksiz tutulması, bir koruma ilkesinin gerekçesiyle birlikte anlaşılması ve bir mevzuat metninin dikkatle okunması sabır ister. Bu alanda acele edilerek yapılan bir kayıt hatası, sonradan telafisi güç bir bilgi kaybına dönüşebilir.
Program, iki yıl sonrasını da düşünen öğrenciler için bir başlangıç noktası olabilir. Bu programı bitiren öğrenci ayrı bir sınavla lisans programlarına geçiş yolunu değerlendirebilir. Bu rehber bu yolun hangi programlara açık olduğu, hangi koşulları taşıdığı ya da ne kadar rekabetli olduğu konusunda hiçbir iddia kurmaz; bu bilgi için ilgili resmî kılavuza bakılmalıdır.
Buna karşılık bu program bazı beklentiler için doğru adres olmayabilir. Kazı yürütmek, bilimsel yayın üretmek ya da bir dönemin uzmanı olmak isteyen öğrencinin bakması gereken yer arkeoloji ve sanat tarihi gibi lisans alanlarıdır. Malzemeye elle müdahale eden bir atölye uzmanlığı isteyen öğrencinin bakması gereken yer koruma ve onarım programlarıdır. Bir konaklama işletmesini yönetmek isteyen öğrencinin bakması gereken yer otel ve seyahat işletmeciliği programlarıdır.
Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Yukarıdaki uygunluk tarifleri ders planlarının içeriğinden çıkarılmış yönlendirmelerdir; ölçülmüş bir yetenek ya da kişilik değerlendirmesi değildir. Hiçbir yerde puan, sıralama, kontenjan ya da tercih edilme eğilimi bilgisi verilmemiştir. Lisans programlarına geçişin koşulları, hangi bölümlerin listede yer aldığı ve bu geçişin güçlüğü hakkında hiçbir değerlendirme yapılmamıştır. Programın açık öğretim biçiminde yürütülüp yürütülmediği, hangi üniversitelerde bulunduğu ve öğretim dili bu başlıkta ele alınmamıştır; bu rehber için okunan kaynaklarda bu konularda doğrulanmış bir çerçeve elde edilmemiştir. Öğrenci başarısını etkileyen bireysel koşullar hakkında hiçbir genelleme yapılmamıştır.
Tercih Öncesi Notlar
Birinci not: Bu programın adı üniversiteler arasında farklılaşabilmektedir. Yakın bir içerik kültürel miras ve turizm, turizm ve seyahat hizmetleri, turist rehberliği ya da kültür varlıklarını koruma ve onarım başlıklı adların altında açılabilmekte ve bu adların altındaki ders planları birbirinden belirgin biçimde ayrışabilmektedir. Tercih listesi yapılırken adın değil, ilgili üniversitenin kendi ders planının okunması gerekir.
İkinci not: Bu rehber için okunan iki plan aynı adı taşımalarına karşın belirgin biçimde farklıdır. Biri mirasın kavramsal katmanlarını, diğeri kaynak okuma ile atölye ve büro araçlarını daha ayrıntılı açar. Bunun tercih açısından anlamı şudur: öğrenci ilgilendiği her üniversitenin ders planını ayrı ayrı açmalı, hangi planın kendi ilgisine yakın olduğuna kendisi karar vermelidir. İki plan üzerinden alanın genel plan düzeni hakkında hüküm verilmemelidir.
Üçüncü not: Uygulama düzeni ayrıca sorulmalıdır. Okunan iki planın da son yarıyılında staj yer almaktadır ve birinde ayrıca bir kültürel miras projesi dersi bulunmaktadır. Bu düzenin her üniversitede aynı olmadığı bilinmelidir; stajın hangi dönemde yapıldığı, hangi kurumlarla yürütüldüğü, öğrencinin gerçek bir müze, ören yeri ya da acente ortamına ne ölçüde girdiği, çevredeki miras alanlarına erişimin ne olduğu ve arazi çalışmasının plandaki ağırlığı tercihten önce öğrenilmelidir.
Dördüncü not: Turizmin işletme tarafına ilgi duyan öğrenci için [turizm işletmeciliği](/bolum/turizm-isletmeciligi), [turizm ve otel işletmeciliği](/bolum/turizm-ve-otel-isletmeciligi), [turizm ve seyahat hizmetleri](/bolum/turizm-ve-seyahat-hizmetleri) ve [turizm ve gastronomi yönetimi programları](/bolum/turizm-ve-gastronomi-yonetimi-programlari); turizmin uzmanlaşmış alt alanlarına ilgi duyan öğrenci için [sağlık turizmi işletmeciliği](/bolum/saglik-turizmi-isletmeciligi), [marina ve yat işletmeciliği](/bolum/marina-ve-yat-isletmeciligi) ve [turizm animasyonu](/bolum/turizm-animasyonu); anlatım ve gezi yönetimine ilgi duyan öğrenci için [turist rehberliği](/bolum/turist-rehberligi) ve [turizm rehberliği](/bolum/turizm-rehberligi); mirasın kendisine ve onarımına ilgi duyan öğrenci için [arkeoloji](/bolum/arkeoloji), [sanat tarihi](/bolum/sanat-tarihi), [kültür varlıklarını koruma ve onarım](/bolum/kultur-varliklarini-koruma-ve-onarim), [mimari restorasyon](/bolum/mimari-restorasyon), [mimari dekoratif sanatlar](/bolum/mimari-dekoratif-sanatlar), [geleneksel el sanatları](/bolum/geleneksel-el-sanatlari) ve [mimarlık](/bolum/mimarlik); geçmişin ve toplumun kuramsal tarafına ilgi duyan öğrenci için [tarih](/bolum/tarih), [coğrafya](/bolum/cografya), [sosyoloji](/bolum/sosyoloji), [antropoloji](/bolum/antropoloji), [ilahiyat](/bolum/ilahiyat) ve [türk dili ve edebiyatı](/bolum/turk-dili-ve-edebiyati); kayıt, envanter ve arşiv tarafına ilgi duyan öğrenci için [bilgi ve belge yönetimi](/bolum/bilgi-ve-belge-yonetimi); işletme ve pazarlama tarafına ilgi duyan öğrenci için [işletme yönetimi](/bolum/isletme-yonetimi) ve [pazarlama](/bolum/pazarlama); kamusal ve yerel karar tarafına ilgi duyan öğrenci için [yerel yönetimler](/bolum/yerel-yonetimler) ve [şehir ve bölge planlama](/bolum/sehir-ve-bolge-planlama); tanıtım, görüntü ve medya tarafına ilgi duyan öğrenci için [halkla ilişkiler ve tanıtım](/bolum/halkla-iliskiler-ve-tanitim), [fotoğrafçılık ve kameramanlık](/bolum/fotografcilik-ve-kameramanlik) ve [medya ve iletişim](/bolum/medya-ve-iletisim); etkinlik ve boş zaman tarafına ilgi duyan öğrenci için [rekreasyon](/bolum/rekreasyon); yerel mutfak ve yiyecek tarafına ilgi duyan öğrenci için [gastronomi ve mutfak sanatları](/bolum/gastronomi-ve-mutfak-sanatlari) ve [aşçılık](/bolum/ascilik) karşılaştırılmaya değer yollar oluşturur.
Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.
ÖSYM bu programı 5 üniversitede, 5 ayrı kontenjan satırında açtı. Aşağıdaki iki puan, bu programın ÖSYM'de yayımlanmış en yüksek ve en düşük taban puanıdır.
ÖSYM'nin bu tablolarında başarı sıralaması yoktur; sıralama için YÖK Atlas kullanılmalıdır. Taban puanlar geçmiş yılın sonucudur, her yıl değişir.
Bu rehber bilgilendirme amaçlıdır; müfredat ve koşullar üniversiteye göre değişir. Bölümün bulunduğu üniversiteler ile güncel taban puan, başarı sıralaması ve kontenjanlar için ÖSYM tercih kılavuzu ve YÖK Atlas esastır.