Kümes Hayvanları Yetiştiriciliği, kanatlı hayvanların barındırılmasını, beslenmesini, sağlığını ve ürünlerinin işlenmesini konu edinen iki yıllık bir önlisans programıdır. Alanın içinde çalışılan kamusal çerçeveye değen metinlerden biri 5199 sayılı kanundur. Bu rehber puan vermez.
- Puan türü
- TYT
- Seviye
- Önlisans
- Süre
- 2 yıl
- ÖSYM 2025 taban
- 226,01–250,61
- Üniversite
- 4
- Genel kontenjan
- 110
- Meslek çıktısı
- 8
Taban puanlar ÖSYM'nin 2025 yerleştirme sonuçlarından alınmıştır; başarı sıralaması içermez ve her yıl değişir.
Kümes Hayvanları Yetiştiriciliği Nedir?
Kümes Hayvanları Yetiştiriciliği, kanatlı hayvanların yumurtadan çıkışından ürünün tüketiciye ulaşmasına kadar uzanan üretim zincirini konu edinen iki yıllık bir önlisans programıdır. Programın adı bir hayvan grubunu anar, ama öğretilen şey tek bir hayvanla ilgili bir merak değil, bir üretim düzenidir: kuluçka, büyütme, besleme, barındırma, sağlık koruma, ürün toplama ve işleme aşamalarının birbirine bağlı biçimde yürütülmesidir. Bu nedenle plan hem canlı bilimlerine hem de işletme pratiğine aynı anda dokunur.
Alanın birinci ayağı canlının kendisidir. Genel zooloji, genetik ve kanatlı anatomisi ile fizyolojisi dersleri bu ayağı kurar. Bir kanatlının sindirim düzeni, solunum yapısı, ısı düzenleme kapasitesi ve büyüme eğrisi memeli hayvanlarınkinden belirgin biçimde ayrılır; yetiştiricinin bütün kararları bu farkların üzerine kurulur. Barınaktaki havalandırmanın neden bu kadar belirleyici olduğu ya da yem tüketiminin neden ortam sıcaklığıyla birlikte değiştiği ancak bu derslerden sonra anlaşılır.
İkinci ayak üremedir. Kuluçka bilgisi ve teknolojisi ile damızlık tavuk yetiştiriciliği dersleri bu ayağı taşır. Kuluçka bir makinenin çalıştırılması değil, sıcaklık, nem, hava değişimi ve çevirme düzeninin gün gün yönetilmesidir; damızlık sürü yönetimi ise bir sonraki üretim döneminin niteliğini belirler. Hayvan ıslahı dersi bu tarafın seçim ve verim yönünü ekler.
Üçüncü ayak barınak ve ekipmandır. Kanatlı barınak ve ekipmanları dersi bu ayağı kurar. Kümes bir çatı değil, iklimlendirilen ve denetlenen bir üretim ortamıdır: aydınlatma programı, altlık düzeni, yemlik ve suluk yerleşimi, havalandırma yönü ve yoğunluk kararları hayvanın davranışını ve verimini doğrudan etkiler. Bu rehberin bir sonraki başlığında görüleceği gibi barındırma yalnızca teknik değil, aynı zamanda hukuki bir konudur.
Dördüncü ayak beslemedir. Yemler bilgisi ve teknolojisi, beslenme fizyolojisi ve metabolizması, kanatlı hayvan besleme, karma yem teknolojisi ve rasyon hazırlama teknikleri dersleri bu ayağı oluşturur. Bir kanatlı işletmesinde en büyük girdi kalemi yemdir ve yem yalnızca bir madde değil, hesaplanan bir bileşimdir. Rasyon hazırlamak, hayvanın yaşına ve amacına göre enerji ve besin maddelerini dengelemek demektir; bu iş kâğıt üzerinde bir hesap, sahada ise bir izleme işidir.
Beşinci ayak üretim kollarıdır. Genel tavukçuluk, etlik piliç üretim, yumurta tavukçuluğu, su kanatlıları yetiştiriciliği, hindi yetiştiriciliği, deve kuşu yetiştiriciliği, bildircin ve keklik yetiştiriciliği ile kümes ve kürk hayvanları yetiştiriciliği dersleri bu ayağı kurar. Et üretimi ile yumurta üretimi aynı işletme mantığıyla yürümez: birinde kısa süreli ve yoğun bir büyütme dönemi, ötekinde uzun süreli ve istikrarlı bir verim dönemi yönetilir. Programın farklı türleri ayrı dersler hâlinde okutması bu ayrımı görünür kılar.
Altıncı ayak sağlıktır. Kümes hayvanları hastalıkları dersleri bu ayağı taşır. Kanatlı üretiminde hastalık tek bir hayvanın sorunu olmaktan çıkıp sürünün tamamının sorunu hâline gelebilir; bu yüzden koruyucu uygulamalar, giriş çıkış düzeni ve gözlem alışkanlığı tedaviden önce gelir. Bu alan [laborant ve veteriner sağlık](/bolum/laborant-ve-veteriner-saglik) programının çalışma alanına da değer, ancak iki program aynı şey değildir; bu ayrım aşağıda ayrıca yazılmıştır.
Yedinci ayak üründür. Kanatlı eti ve teknolojisi, yumurta kalite ve teknolojisi ile kanatlı ürünleri işleme ve muhafazası dersleri bu ayağı oluşturur. Yumurtanın kabuk niteliği, iç kalitesi ve saklama koşulları ile etin soğuk zincirde korunması üretimin son halkasıdır ve buradaki bir hata önceki bütün aşamaların emeğini geçersiz kılabilir. Bu halka [gıda teknolojisi](/bolum/gida-teknolojisi) ve [gıda kalite kontrolü ve analizi](/bolum/gida-kalite-kontrolu-ve-analizi) alanlarına komşudur.
Sekizinci ayak işletmedir. Hayvancılıkta organizasyon, proje hazırlama ve değerlendirme, organik hayvancılık ve bilgisayar uygulamaları dersleri bu ayağı kurar. Bir kümes işletmesi kayıt tutmadan yönetilemez: sürü kayıtları, yem tüketimi, ölüm oranı takibi ve dönem sonu değerlendirmesi bu işin gündelik gövdesidir. Mesleki uygulama dersleri ile staj bu bilgilerin sahada denenmesini sağlar.
Bu sekiz ayak programı hem [zootekni](/bolum/zootekni) ve [hayvansal üretim ve teknolojileri](/bolum/hayvansal-uretim-ve-teknolojileri) gibi hayvancılık alanlarına hem de [gıda teknolojisi](/bolum/gida-teknolojisi) gibi işleme alanlarına yakın kılar. Önlisans mezunlarının lisans programlarına dikey geçiş yoluyla devam edebildiği bilinmektedir; bu yolun koşulları ve kapsamı için yetkili kurumun yayımladığı güncel düzenlemelere bakılmalıdır ve bu rehber bu yolun kolay ya da zor olduğu yönünde bir değerlendirme yapmaz.
Alanın Kamusal Çerçevesi: 5199 Sayılı Kanun
Kanatlı yetiştiriciliği, canlı bir hayvanla yapılan bir üretimdir ve bu nedenle yalnızca teknik değil, aynı zamanda hukuki bir çerçevenin içinde yürür. Bu çerçeveye doğrudan değen metinlerden biri 5199 sayılı kanundur. Kanunun adı kaynakta "HAYVANLARI KORUMA KANUNU" olarak yayımlanmıştır ve bu ad iki ayrı okumada karakter düzeyinde aynı çıkmıştır.
Kanunun künye satırları iki okumada birebir aynı çıktığı için satır olarak aktarılabilmektedir: "Kanun Numarası : 5199", "Kabul Tarihi : 24/6/2004", "Yayımlandığı Resmî Gazete : Tarih: 1/7/2004 Sayı: 25509" ve "Yayımlandığı Düstur : Tertip: 5 Cilt: 43". Etiket öneklerindeki ve iki nokta çevresindeki boşluklar kaynakta göründüğü hâldedir ve düzeltilmemiştir. Düstur satırı hakkında açık bir kayıt düşülmelidir: iki okuma da satırı cilt bilgisiyle bitirmiş, hiçbirinde sayfa öğesi görünmemiştir; satırın kaynakta böyle bir öğe taşıyıp taşımadığına dair burada hiçbir iddia kurulmamaktadır.
Belgenin ilk kısım başlığı iki okumada "BİRİNCİ KISIM" sözcükleriyle, kısmın alt başlığı "Genel Hükümler" biçiminde görülmüştür. İlk bölüm başlığı "BİRİNCİ BÖLÜM", bölümün alt başlığı ise "Amaç, Kapsam, Tanımlar ve İlkeler" biçimindedir. İlk dört maddenin kenar başlıkları iki okumada aynıdır: sırasıyla "Amaç", "Kapsam", "Tanımlar" ve "İlkeler". Beşinci maddenin kenar başlığı yalnızca bir okumada göründüğü için buraya alınmamıştır ve o başlığın ne olduğuna dair hiçbir iddia kurulmamaktadır.
Kanunun birinci maddesinin gövdesi kaynakta şöyledir: "Madde 1- Bu Kanunun amacı; insan, hayvan ve çevre sağlığı gözetilmek kaydıyla hayvanların rahat yaşamlarını ve hayvanlara iyi ve uygun muamele edilmesini temin etmek, hayvanların acı, ıstırap ve eziyet çekmelerine karşı en iyi şekilde korunmalarını, her türlü mağduriyetlerinin önlenmesini sağlamaktır." Bu tek cümle bir kanatlı işletmesinin gündelik pratiğiyle doğrudan konuşur: insan sağlığı, hayvan sağlığı ve çevre sağlığı aynı cümlede birlikte anılmış, iyi ve uygun muamele bir amaç olarak yazılmıştır. Bir okuma bu gövdeyi sözcüğe kaynamış bir dipnot rakamıyla bitirmiştir; o rakam buraya alınmamıştır.
İkinci madde kanunun neyi kapsadığını kurar: "Madde 2- Bu Kanun, amaç maddesi doğrultusunda yapılacak düzenlemeleri, alınacak önlemleri, sağlanacak eşgüdümü, denetim, sınırlama ve yükümlülükler ile tâbi olunacak cezaî hükümleri kapsar." Bu cümlede geçen denetim ve yükümlülük sözcükleri bir işletmeci için soyut değildir: yükümlülükler denetime tabidir. Kaynaktaki şapkalı ve eski yazımlar olduğu gibi bırakılmış, düzeltilmemiştir.
Üçüncü madde alanın kavram setini kurar. Madde "Madde 3- Bu Kanunda geçen terimlerden;" cümlesiyle açılır ve bentleri arasında yetiştiricilikle doğrudan ilgili olanlar şunlardır: "a) Yaşama ortamı: Bir hayvanın veya hayvan topluluğunun doğal olarak yaşadığı yeri,", "b) Etoloji: Bir hayvan türünün doğuştan gelen, kendine özgü davranışlarını inceleyen bilim dalını,", "c) Ekosistem: Canlıların kendi aralarında ve cansız çevreleriyle ilişkilerini bir düzen içinde yürüttükleri biyolojik, fiziksel ve kimyasal sistemi,", "d) Tür: Birbirleriyle çiftleşebilen ve üreme yeteneğine sahip verimli döller verebilen populasyonları,", "e) Evcil hayvan: İnsan tarafından kültüre alınmış ve eğitilmiş hayvanları,", "l) Deney: Herhangi bir hayvanın acı, eziyet, üzüntü veya uzun süreli hasara neden olacak deneysel ya da diğer bilimsel amaçlarla kullanılmasını,", "m) Deney hayvanı: Deneyde kullanılan ya da kullanılacak olan hayvanı,", "n) Kesim hayvanı: Gıda amaçlı kesimi yapılan hayvanları," ve "o) Bakanlık: Tarım ve Orman Bakanlığını,". Listenin sonu iki okumada "ifade eder." biçiminde bitmektedir. Bu bentlerden ikisi programın ders adlarıyla neredeyse birebir örtüşür: etoloji tanımı davranış temelli barındırma tasarımının, kesim hayvanı tanımı ise gıda amaçlı kanatlı üretiminin hukuki karşılığıdır.
Dördüncü madde ilkeleri sayar. Maddenin giriş cümlesi iki okumada bir sözcükte ayrıştığı için burada tam cümle olarak aktarılmamaktadır; yalnızca "Madde 4-" öneki ile "ilişkin temel ilkeler şunlardır:" kesiti iki okumada aynıdır. Doğrulanan bentlerden yetiştiricilik pratiğine en yakın olanlar şunlardır: "a) Bütün hayvanlar eşit doğar ve bu Kanun hükümleri çerçevesinde yaşama hakkına sahiptir.", "c) Hayvanların korunması, gözetilmesi, bakımı ve kötü muamelelerden uzak tutulması için gerekli önlemler alınmalıdır.", "h) Hayvanların türüne özgü şartlarda bakılması, beslenmesi, barındırılma ve taşınması esastır." ve "ı) Hayvanları taşıyan ve taşıtanlar onları türüne ve özelliğine uygun ortam ve şartlarda taşımalı, taşıma sırasında beslemeli ve bakımını yapmalıdırlar." Sondan iki bent bu programın uygulama derslerinin çekirdeğini bir yükümlülük ilkesi olarak yazar: bakım, besleme, barındırma ve taşıma dört ayrı işlem olarak sayılmış ve hepsi türe özgü şartlar ölçütüne bağlanmıştır. Kanatlı naklinin kendine özgü koşulları düşünüldüğünde bu iki cümlenin sahadaki karşılığı çok somuttur. Aynı maddenin bir bendinin gövdesi iki okumada bir sözcükte ayrıştığı için alıntılanmamış, yalnızca iki okumada aynı çıkan kapanış kesiti buraya alınmıştır: "insanlarla diğer hayvanların hijyen, sağlık ve güvenlikleri de dikkate alınmalıdır." Maddenin bir bendi ise iki okumada da yalnızca mülga ibaresini taşımaktadır; o bentten hiçbir gövde alınmamıştır.
Beşinci madde hayvanı elinde bulunduran kişinin yükümlülüğünü kurar. Bu maddenin fıkraları bir okumada silinti işaretleri taşıdığı, ötekinde taşımadığı için burada kesitler hâlinde aktarılmakta ve tek cümle olarak birleştirilmemektedir. Birinci fıkranın açılışı iki okumada "Bir hayvanı," biçimindedir; fıkranın doğrulanan gövdesi ise şöyledir: "hayvanı barındırmak, hayvanın türüne ve üreme yöntemine uygun olan etolojik ihtiyaçlarını temin etmek, sağlığına dikkat etmek, insan, hayvan ve çevre sağlığı açısından gerekli tüm önlemleri almakla yükümlüdür." Bu kesit bu rehberin kanunla kurduğu bağın en somut yeridir: üreme yöntemine uygunluk ve etolojik ihtiyaç, kuluçka ve damızlık yönetimiyle davranış temelli barındırmanın hukuk metnindeki karşılığıdır.
Aynı maddenin ikinci fıkrası işletmenin çevresel sorumluluğunu kurar ve iki kesit hâlinde aktarılmaktadır. Açılış kesiti şöyledir: "Hayvan sahipleri, sahip oldukları hayvanlardan kaynaklanan çevre kirliliğini ve insanlara verilebilecek zarar ve". Bunu izleyen sözcük iki okumada farklı geldiği için alıntılanmamıştır. Kapanış kesiti ise şöyledir: "önleyici tedbirleri almakla yükümlü olup; zamanında ve yeterli seviyede tedbir alınmamasından kaynaklanan zararları tazmin etmek zorundadırlar." Gübre ve atık yönetimi, koku ve komşuluk etkileri kanatlı işletmeciliğinin sürekli konularıdır; bu fıkra o konuların yalnızca teknik değil, tazmin sorumluluğu doğurabilen bir yan taşıdığını gösterir. Maddenin sonraki fıkralarında ev hayvanı satan kişilere ilişkin bir eğitim ve sertifika yükümlülüğü ile yönetmeliğe bırakılan usul ve esaslar yer almaktadır; bu fıkralar bir yükseköğretim yeterliğiyle ilgili değildir. Maddenin son iki fıkrası iki okumada da yalnızca mülga ibaresi taşımaktadır ve o fıkralardan hiçbir gövde alınmamıştır.
Örtüşmenin sınırı da aynı açıklıkla yazılmalıdır. Bu kanun bu programı kurmaz; bir yükseköğretim düzenlemesi değildir. Bu programın ders planını belirlemez: bakım, besleme, barındırma ve taşıma bir yükümlülük ilkesidir, bir müfredat değildir ve doğrulanan maddelerde hiçbir eğitim, ders, staj ya da yükseköğretim kurumu hükmü geçmemektedir. Mezunun meslek tanımını da düzenlemez: doğrulanan maddelerde kanatlı yetiştiricisine ya da yetiştiricilik teknikerine unvan, sicil, yetki belgesi veya meslek icrası koşulu getirilmemektedir. Kümes hayvanı, kanatlı, broyler ya da yumurta gibi terimlerin bu kanunda tanımlanıp tanımlanmadığına dair burada hiçbir olumsuz iddia kurulmamaktadır: yalnızca bu oturumda çekilen ilk beş madde kapsamında böyle bir tanımın iki okumada birebir teyit edilemediği söylenebilir. Gıda amaçlı kanatlı üretiminin bu kanunun uygulama alanına ne ölçüde girdiği hakkında da hiçbir iddia kurulmamıştır. Kanunun güncel hâli, bugünkü uygulanışı, yürürlük durumu ve değişiklik zinciri hakkında bu rehber hiçbir hüküm vermez; bunlar için kaynak listesindeki resmi adresin esas alınması gerekir.
Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Kanun metni üç ayrı okumayla çekilmiştir, ancak bu kayıttaki bütün madde gövdeleri yalnızca iki okumanın kesişimine, yani Türkçe istekle yapılan birinci okuma ile İngilizce yazılmış istekle yapılan ikinci okumanın kesişimine dayanmaktadır. Üçüncü okuma bu belgede tanık olmamıştır: istenen kanun adı satırını, dört künye satırını, kısım ve bölüm başlıklarını ve ilk beş maddenin gövdelerini hiç getirmemiş, bunların yerine istenmemiş bir ileri maddenin metnini döndürmüştür; bu bir erişim hatası ya da adres hatası değil, kapsam ve çıkarım sapmasıdır ve üçüncü okuma yeniden çağrılmamıştır. Dolayısıyla bu kayıtta hiçbir öğe üç okumanın ortak tanıklığıyla desteklenmemektedir. Dördüncü bir okuma da yapılmamıştır; bu yüzden iki okumanın ayrıştığı üç sözcük çözülmeye çalışılmamıştır. Bu üç ayrışma açıkça sayılmalıdır: dördüncü maddenin giriş cümlesinde ve bir bendinde geçen bir sözcük ile beşinci maddenin ikinci fıkrasındaki bir sözcük iki okumada iki ayrı biçimde gelmiştir; hiçbir varyant iki okumaya ulaşmadığı için ikisi de alıntılanmamış, kesitler bölünerek verilmiş ve kaynakta hangisinin basılı olduğuna dair hiçbir iddia kurulmamıştır. Yöntemin kendi sınırı da eksik olarak sayılmalıdır: üç okuma aynı kısa zaman aralığında yapıldığı ve okuma aracı aynı adres için yanıtı bir süre önbelleğe aldığı için okumalar büyük olasılıkla tek bir metne dönüştürme çıktısı üzerinde çalışmıştır; bu nedenle okumalar arası mutabakat yalnızca okuma ve çıkarım hatasını eler, kaynağın metne dönüştürülmesi sırasında oluşmuş bir bozulmayı elemez. Aynı oturumda okunan öteki kanun belgesinde iki okumada birebir aynı görünen bir harf yerine rakam anomalisi bulunması, bu sınırın soyut olmadığının somut kanıtıdır. Bu belgede de dönüşüm bozulmasına ilişkin somut izler görülmüştür: bir okuma dört ayrı yerde sözcüğe kaynamış dipnot rakamları göstermiş, beşinci maddenin kenar başlığında iki dipnot rakamını başlığa kaynatmış ve aynı maddenin fıkralarında silinti parantezleri göstermiştir; öteki okuma bunların hiçbirini göstermemiştir. Bu işaretlerin hiçbiri alıntılanmamıştır. Beşinci maddenin kenar başlığı ile onun önündeki ikinci kısım ve bölüm başlık bloğu yalnızca tek okumada göründüğü için kullanılmamıştır. Aynı maddenin üçüncü ve dördüncü fıkralarının ayrı paragraflar olup olmadığı da doğrulanamamıştır. Üçüncü maddenin bent dizisinde iki harf arasında bir harfin görünmemesi bir kapsam ve dönüşüm gözlemidir; o bendin bulunup bulunmadığına dair hiçbir olumsuz iddia kurulmamıştır. Düstur satırında sayfa öğesinin hiç görünmemesi de aynı biçimde bir kapsam eksikliğidir. Altıncı ve sonraki maddeler ilk iki okumada hiç istenmemiş ve getirilmemiştir; kanunun koruma tedbirleri, hayvan deneyleri, denetim ve ceza bölümleri bu kapsamın tamamen dışında kalmıştır ve orada ne yazdığına dair hiçbir iddia kurulmamıştır. Üçüncü okumanın getirdiği ileri madde metni tek okumada kaldığı için tümüyle kullanılamaz sayılmıştır. Dipnot gövdeleri hiçbir okumada gelmemiştir; kanunda dipnot bulunup bulunmadığına dair de olumsuz bir iddia yazılmamıştır. Mülga bentten ve mülga fıkralardan hiçbir gövde alınmamış, yalnızca mülga oldukları anılmıştır. Bu program için bir yedek kanun numarası belirlenmiş, ancak asıl numara ilk denemede açıldığı ve konu örtüşmesi doğrulanmış madde metninde tuttuğu için o yedek hiç çekilmemiştir; o numaranın adı, künyesi, içeriği ve erişilebilir olup olmadığı hakkında burada hiçbir bilgi ve hiçbir iddia yoktur. Üçüncü bir kanun numarası aranmamıştır. Bu numaranın üçüncü ve dördüncü tertipteki adresleri hiç denenmemiştir; denenmemiş olmak ölü olmak değildir ve hiçbir adres ya da numara için yoktur ya da yürürlükten kalkmıştır denmemiştir. Kanunun yürürlük durumu, metinde anılan kurum adlarının bugünkü karşılıkları ve değişiklik zinciri araştırılmamıştır; kaynaktaki hiçbir kısaltma açılmamış, yazım, büyük ve küçük harf kullanımı ile noktalama düzeltilmemiştir. Son olarak taban puan, başarı sıralaması, kontenjan, maaş, ücret ve işe girme oranı hiç toplanmamıştır; bu kanunun idari para cezası hükümleri hiçbir okumada istenmemiş ve hiçbir para tutarı alınmamıştır. Doğrulanan madde gövdelerinin hiçbirinde bir oran ifadesi geçmemiş ve yorum olarak da üretilmemiştir.
Kümes Hayvanları Yetiştiriciliği ile Yakın Alanlar Aynı Şey Değil
Bu program birkaç alanla karıştırılır ve karışmanın nedeni çoğu zaman hepsinin hayvanla çalışıyor olmasıdır. En sık karıştığı yer hayvancılığın genel programlarıdır. [Zootekni](/bolum/zootekni) ve [hayvansal üretim ve teknolojileri](/bolum/hayvansal-uretim-ve-teknolojileri) hayvansal üretimi tür ayrımı yapmadan, ıslah, besleme ve işletme kuramıyla birlikte ele alır. Bu program ise ağırlığı tek bir hayvan grubuna, kanatlılara verir ve o grubun barınak, kuluçka, besleme ve ürün zincirini ayrıntısıyla okutur. Bu rehber hangisinin daha iyi olduğu yönünde bir değerlendirme yapmaz; yalnızca kapsamların farklı olduğunu kaydeder.
İkinci karışma noktası öteki hayvancılık kollarıdır. [Süt ve besi hayvancılığı](/bolum/sut-ve-besi-hayvanciligi) büyükbaş ve küçükbaş üretimine, [arıcılık](/bolum/aricilik) bal arısına, [atçılık ve antrenörlüğü](/bolum/atcilik-ve-antrenorlugu) ata, [su ürünleri mühendisliği](/bolum/su-urunleri-muhendisligi) ve [balıkçılık teknolojisi mühendisliği](/bolum/balikcilik-teknolojisi-muhendisligi) sucul canlılara odaklanır. Kanatlı üretiminin barınak iklimi, sürü büyüklüğü ve üretim döngüsü bunların hiçbirine benzemez; bu yüzden ayrı bir program olarak açılmıştır.
Üçüncü karışma noktası hayvan sağlığıdır. [Veteriner](/bolum/veteriner), [veterinerlik](/bolum/veterinerlik) ve [laborant ve veteriner sağlık](/bolum/laborant-ve-veteriner-saglik) alanları hastalığın tanısı, tedavisi ve laboratuvar tarafında durur. Bu programda kümes hayvanları hastalıkları dersleri bulunması, programı bir hayvan sağlığı programına dönüştürmez: buradaki bilgi üretimi sürdürmeye ve korumaya dönüktür. Hangi işin hangi yetkiye bağlı olduğu bu rehberin konusu değildir ve burada bu konuda hiçbir iddia kurulmamaktadır.
Dördüncü karışma noktası gıda tarafıdır. [Gıda teknolojisi](/bolum/gida-teknolojisi), [gıda kalite kontrolü ve analizi](/bolum/gida-kalite-kontrolu-ve-analizi), [gıda mühendisliği](/bolum/gida-muhendisligi) ve [süt ve ürünleri teknolojisi](/bolum/sut-ve-urunleri-teknolojisi) ham maddenin işlenmesine, muhafazasına ve analizine bakar. Bu programda kanatlı eti ve teknolojisi ile yumurta kalite ve teknolojisi dersleri bulunması, programı bir gıda programına dönüştürmez: burada işleme, yetiştiriciliğin son halkası olarak öğretilir.
Beşinci karışma noktası bitkisel üretimdir. [Bitkisel üretim ve teknolojileri](/bolum/bitkisel-uretim-ve-teknolojileri), [tarla bitkileri](/bolum/tarla-bitkileri), [bahçe bitkileri](/bolum/bahce-bitkileri) ve [bahçe tarımı](/bolum/bahce-tarimi) toprakla ve bitkiyle çalışır. Yem bitkileri üzerinden iki alan kesişir, ancak kanatlı yetiştiriciliğinin merkezinde canlı hayvan ve onun barınağı vardır. [Organik tarım](/bolum/organik-tarim) ise üretim yönteminin sertifikalı biçimine bakar; bu programda organik hayvancılık bir ders adıdır, program adı değildir.
Altıncı karışma noktası mühendislik ve teknoloji alanlarıdır. [Biyosistem mühendisliği](/bolum/biyosistem-muhendisligi), [tarım makineleri](/bolum/tarim-makineleri), [tarımsal yapılar ve sulama](/bolum/tarimsal-yapilar-ve-sulama), [akıllı sera teknolojileri](/bolum/akilli-sera-teknolojileri) ve [dijital tarım teknolojileri](/bolum/dijital-tarim-teknolojileri) tarımsal yapıların ve makinelerin tasarımına, otomasyonuna ve veri tarafına bakar. Bu programda barınak ve ekipman dersi bulunması, programı bir mühendislik ya da otomasyon programına dönüştürmez: buradaki bilgi ekipmanı kullanmaya ve yönetmeye dönüktür.
Yedinci karışma noktası temel bilimlerdir. Planda genel zooloji ve genetik dersleri bulunması, programı bir [biyoloji](/bolum/biyoloji) ya da [moleküler biyoloji ve genetik](/bolum/molekuler-biyoloji-ve-genetik) programına dönüştürmez. Bunlar ders adlarıdır, program adları değildir ve bu rehberde ikisi karıştırılmamıştır.
Sekizinci karışma noktası işletme ve çevre tarafıdır. Hayvancılıkta organizasyon ile proje hazırlama dersleri bulunması bu programı bir [işletme](/bolum/isletme) ya da [tarım ekonomisi](/bolum/tarim-ekonomisi) programı yapmaz; atık ve çevre yükümlülüklerinin kanun metninde geçmesi de onu bir [çevre koruma ve kontrol](/bolum/cevre-koruma-ve-kontrol) programı yapmaz. Bu dersler yetiştiricinin kendi işini yönetebilmesi içindir.
Bir Üniversitenin Ders Planı: Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi
Bu programın somut bir örneği için Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi'nin yayımladığı bilgi paketi sayfası okundu. Programı yürüten birim sayfada Gevaş Meslek Yüksekokulu olarak basılıdır. Üniversitenin adı sayfada yayımlanmıştır; alan adından çıkarım değildir. Öğretim düzeyi de sayfada yazılıdır; dönem sayısından yapılan bir çıkarım değildir. Plan dört dönem üzerine kuruludur ve dönem başlıkları sayfada birinciden dördüncüye kadar numaralı biçimde basılıdır. Ders adları Türkçe yayımlanmıştır ve bu rehberde sayfadaki yazımıyla bırakılmıştır; hiçbir kısaltma açılmamış, hiçbir yazım düzeltilmemiştir.
Birinci dönemin dersleri Genel Zooloji, Genetik, Hayvan Yetiştime İlkeleri, Yemler Bilgisi ve Teknolojisi, Kanatli Barınak ve Ekipmanları, Organik Hayvancılık, Türk Dili-I, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi-I ve Yabancı Dil-I olarak yayımlanmıştır. İlk dönem alanı tek bir kapıdan değil, üç kapıdan birden açar: canlının biyolojisi, yemin bilgisi ve barınağın kurulumu aynı dönemde başlar. Sayfadaki yazımlar olduğu gibi taşınmıştır.
İkinci dönemin dersleri Hayvan Islahı, Su Kanatlıları Yetiştiriciliği, Beslenme Fizyolojisi ve Metabolizması, Kuluçka Bilgisi ve Teknolojisi, Kanatli Anatomisi ve Fizyolojisi, Kanatli Eti ve Teknolojisi, Yumurta Kalite ve Teknolojisi, Türk Dili-II, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi ve Yabancı Dil-II olarak yayımlanmıştır. Bu dönemde plan üremeye ve ürüne aynı anda dokunur: kuluçka ile ıslah bir yanda, et ve yumurta teknolojisi öteki yanda durur. Bu bloktaki Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi satırı sayfada birinci dönemdeki karşılığından farklı biçimde, sonek almadan basılıdır ve bu fark düzeltilmemiştir.
Üçüncü dönemin dersleri Genel Tavukçuluk, Etlik Piliç Üretim, Yumurta Tavukçuluğu, Kanatli Ürünleri İşleme ve Muhafazası, Deve Kuşu Yetiştiriciliği, Kümes Hayvanları Hastalıkları-I, Proje Hazırlama ve Değerlendirme, Bilgisayar Uygulamaları, Mesleki Uygulama-I ve Staj olarak yayımlanmıştır. Bu dönem programın en belirgin ayrışma noktasıdır: etlik üretim ile yumurta üretimi ayrı dersler hâlinde okutulur ve sağlık ile saha uygulaması aynı döneme yerleşir.
Dördüncü dönemin dersleri Damızlık Tavuk Yetiştiriciliği, Kanatli Hayvan Besleme, Hindi Yetiştiriciliği, Hayvancılıkta Organizasyon, Bildircin ve Keklik Yetiştiriciliği, Karma Yem Teknolojisi, Rasyon Hazırlama Teknikleri, Kümes Hayvanları Hastalıkları-II, Kümes-Kürk Hayvanları Yetiştiriciliği, Mesleki Uygulama-II ve Üniversite Ortak Ders olarak yayımlanmıştır. Son dönem besleme hesabını, tür çeşitliliğini ve işletme organizasyonunu bir araya getirir; öğrenci mezun olmadan önce hem rasyon hazırlamayı hem sürü yönetimini görür.
Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Bu sayfa üç ayrı okumayla, farklı ifadeyle yazılmış üç ayrı istekle okunmuştur. Sayfadan toplanan ders adı satırı sayısı dört dönem boyunca kırktır ve hiçbir ders adı düşürülmemiştir: üç yer tutucu türü satır da sayfanın bastığı biçimde taşınmıştır. Öğretim düzeyi bu sayfada birebir yazılıdır ve dönem sayısından yapılan bir çıkarım değildir; dört dönemlik yapı bu tespitin yalnızca destekleyicisidir. İki okuma düzey sözcüğünün başlıkta yazılı olduğunu bildirmiş, bir okuma yazımın bitişik olduğunu ayrıca belirtmiştir. Üniversite adı da sayfada yayımlanmıştır ve alan adından yapılan bir çıkarım değildir; yüksekokul adı da sayfada basılıdır. Program adının sayfada birebir bulunduğu iki okumada doğrulanmıştır. Buna karşılık sekiz satırda okumalar ders adının yazımında ayrışmıştır ve bu ayrışmalar tek biçime getirilmemiştir: birinci dönemde barınak ve ekipman dersinin ilk sözcüğü ile yetiştirme ilkeleri dersinin bir hecesi, ikinci dönemde ıslah dersinin adı ile iki kanatlı dersinin ilk sözcüğü, üçüncü dönemde etlik üretim dersinin bir harfi ile ürün işleme dersinin ilk sözcüğü, dördüncü dönemde besleme dersinin ilk sözcüğü ile bir tür adının noktalı ve noktasız harf farkı okumalar arasında farklı bildirilmiştir. Bu satırlarda hiçbir okuma doğru ilan edilmemiştir. Ayrıca bir okuma bütün ders adlarının sayfada tamamı büyük harfle basıldığını bildirmiş, öteki iki okuma başlık biçiminde bildirmiştir; yukarıdaki liste başlık biçimindedir ve büyük harfli biçim yanlış ilan edilmemiştir. Dönem başlıkları, ders sırası ve her dönemdeki satır sayısı üç okumada da aynı çıkmıştır. Sayfada seçmeli sözcüğünü içeren bir satır hiçbir okumada bildirilmemiştir ve hiçbir seçmeli havuzu doldurulmamıştır; yer tutucu satırların içeriği tahminle üretilmemiştir. Ders kodu, kredi ve iş yükü değerleri toplanmamış ve bu rehberde hiçbir yerde verilmemiştir. Sayfa bir puan türü yayımlamamaktadır; bu rehberdeki puan türü bu sayfaya dayandırılmamıştır. Bu program için ikinci bir okunabilir ders planı kaynağı elde edilememiştir: bir aday adres yönlendirme döngüsü nedeniyle hiç açılamamış ve o adres için başka hiçbir yol, ayna, arşiv veya önbellek denenmemiştir. Bu programı yürüten başka bir üniversitenin planının bulunmadığı yönünde hiçbir iddia kurulmamaktadır. Bu plan tek bir üniversitenin planıdır ve öteki üniversitelerin planları için hiçbir şey söylemez.
Mezunlar Ne İş Yapar?
Bu programın mezununun ilk ve en belirgin çalışma alanı kanatlı üretim işletmeleridir. Sürünün günlük takibi, yem ve su tüketiminin izlenmesi, barınak ikliminin ayarlanması, altlık ve aydınlatma düzeninin yönetilmesi ve kayıtların tutulması bu işin gündelik gövdesidir. Planda kanatlı barınak ve ekipmanları ile mesleki uygulama derslerinin bulunması bu alanla doğrudan bağlantılıdır.
İkinci alan kuluçkahanelerdir. Damızlık yumurtanın seçimi, kuluçka koşullarının izlenmesi, çıkış yönetimi ve civciv sevkiyatının hazırlanması ayrı bir uzmanlık gerektirir. Kuluçka bilgisi ve teknolojisi ile damızlık tavuk yetiştiriciliği dersleri bu tarafa açılır.
Üçüncü alan yem üretimi ve besleme hizmetleridir. Karma yem tesislerinde ham madde kabulü, karışım düzeninin izlenmesi ve ürünün etiketlenen bileşime uygun kalması; işletmelerde ise dönemsel rasyon planlaması bu tarafın işidir. Yemler bilgisi ve teknolojisi, karma yem teknolojisi ve rasyon hazırlama teknikleri dersleri bu alanla ilişkilidir.
Dördüncü alan ürün işleme ve muhafaza birimleridir. Kesim ve işleme tesislerinde soğuk zincirin izlenmesi, yumurta paketleme tesislerinde kalite ayrımı ve depolama koşullarının korunması bu tarafa girer. Kanatlı eti ve teknolojisi, yumurta kalite ve teknolojisi ile kanatlı ürünleri işleme ve muhafazası dersleri bu alana açılır.
Beşinci alan sürü sağlığı ve koruyucu uygulama desteğidir. Giriş çıkış düzeninin uygulanması, temizlik ve dezenfeksiyon programlarının yürütülmesi, gözlem kayıtlarının tutulması ve olağandışı bulgunun zamanında bildirilmesi bu tarafın işidir. Kümes hayvanları hastalıkları dersleri bu alanla ilişkilidir.
Altıncı alan tedarik, satış ve teknik danışmanlık birimleridir. Yem, ekipman ve girdi sağlayan kuruluşlarda saha temsilciliği, işletmelere kurulum ve kullanım desteği verilmesi bu tarafa girer. Hayvancılıkta organizasyon ve proje hazırlama dersleri bu tarafa hazırlar.
Yedinci alan kendi işletmesini kurmak isteyenlerdir. Küçük ya da orta ölçekli bir kanatlı işletmesinin kurulması ve yürütülmesi teknik bilgi kadar planlama, kayıt ve mevzuat takibi gerektirir. Bu rehberin kanun başlığında görüldüğü gibi barındırma, besleme, taşıma ve çevresel etki konuları yalnızca teknik değil, aynı zamanda yükümlülük doğuran konulardır.
Bu alanda bazı işlerin belirli belge, yeterlik, izin ya da yetki şartlarına bağlı olduğu bilinmekle birlikte, bu rehber hangi işin hangi şarta bağlı olduğu konusunda bir iddia kurmamaktadır; bu bilgi ilgili mevzuattan ve yetkili kurumdan öğrenilmelidir. Bu rehber hiçbir iş için ücret aralığı, işe girme oranı ya da kariyer hızı vermez.
Kimler Tercih Etmeli?
Bu programı düşünen öğrencinin kendine sorması gereken ilk soru şudur: canlı bir varlığın günlük sorumluluğunu üstlenebilir misiniz? Kanatlı üretimi tatil günü tanımaz; sürü her gün beslenmeli, izlenmeli ve barınağı denetlenmelidir. Düzenli takip gerektiren bir işi yorucu bulan bir öğrenci bu alanın gündelik hâlinden hoşlanmayabilir.
İkinci soru gözlemle ilgilidir. Bu meslekte sorunların çoğu önce küçük bir davranış değişikliğiyle görünür: yem tüketiminin düşmesi, sürünün bir köşede toplanması, sesin değişmesi. Ayrıntıya dikkat etmeyi ve düzenli kayıt tutmayı sevmeyen bir öğrenci bu alanda geç kalır.
Üçüncü soru fiziksel koşullarla ilgilidir. Kümes ortamı sıcak, tozlu ve kokulu olabilir; çalışma ayakta ve hareketlidir. Bu koşulları baştan bilmek, alanın gerçekçi biçimde değerlendirilmesini sağlar.
Dördüncü soru hesapla ilgilidir. Rasyon hazırlama, yem bileşimi ve dönem sonu değerlendirmesi sayısal bir çalışmadır. Sayılarla çalışmayı sevmeyen bir öğrenci besleme derslerinde zorlanabilir; buna karşılık bu hesaplar ileri matematik değil, düzenli ve dikkatli bir uygulama gerektirir.
Beşinci soru biyoloji ilgisiyle ilgilidir. Genel zooloji, genetik, anatomi ve fizyoloji dersleri planın taşıyıcı unsurlarıdır. Canlının işleyişini merak etmeyen bir öğrenci bu derslerin neden zorunlu olduğunu anlamakta zorlanır.
Altıncı soru sorumluluk ve mevzuatla ilgilidir. Bu rehberin kanun başlığında görüldüğü gibi hayvanla yapılan üretim düzenlenmiş bir alandır. Kural okumayı, sınırları öğrenmeyi ve kendi işinin hukuki tarafını takip etmeyi angarya sayan bir öğrenci meslekte kendini savunmakta zorlanır.
Yedinci soru ekip ve iletişimle ilgilidir. Bir işletmede yetiştirici, bakıcı, sağlık ekibi, yem tedarikçisi ve alıcı aynı zincirin parçalarıdır. Kendi işini anlatmayı, kayıt paylaşmayı ve ortak bir takvime uymayı öğrenmek bu meslekte teknik beceri kadar önemlidir. Son olarak bu programın iki yıllık bir önlisans programı olduğu ve uygulama yükünün ders dışı çalışmayı da gerektirdiği baştan bilinmelidir; mezunların lisans programlarına dikey geçiş yoluyla devam edebildiği de bilinmektedir.
Tercih Öncesi Notlar
Birinci not: Bu programın adı üniversiteler arasında farklılaşabilmektedir. Yakın bir içerik kümes hayvanları yetiştiriciliği, hayvansal üretim ve teknolojileri ya da süt ve besi hayvancılığı başlıklı adlarla açılabilmekte ve bu adların altındaki ders planları birbirinden belirgin biçimde ayrışabilmektedir. Aynı adın bir üniversitede et üretimi ağırlıklı, başka bir üniversitede yumurta üretimi ağırlıklı kurulması olağandır. Tercih listesi yapılırken adın değil, ilgili üniversitenin kendi ders planının okunması gerekir.
İkinci not: Bu alanda uygulama imkânı olağandan daha belirleyicidir. Yüksekokulun kendi uygulama kümesinin ya da işletmesinin bulunup bulunmadığı, kuluçka ünitesinin olup olmadığı, öğrencinin gerçek bir sürü üzerinde çalışıp çalışamadığı, yem hazırlama ve analiz imkânının bulunup bulunmadığı ve sınıf mevcudunun uygulamaya elverip elvermediği tercihten önce sorulmalıdır.
Üçüncü not: Staj ve saha düzeni ayrıca sorulmalıdır. Bu rehberde okunan planda staj üçüncü dönemde, mesleki uygulama dersleri ise üçüncü ve dördüncü dönemde yer almaktadır. Bu düzenin her üniversitede aynı olmadığı bilinmelidir; stajın hangi işletmelerde yapıldığı, kaç iş günü yürütüldüğü ve öğrencinin gözetim altında gerçek üretim akışının içinde çalışmasına izin verilip verilmediği öğrenilmelidir.
Dördüncü not: Alanı daha geniş bir hayvancılık çerçevesinden merak eden öğrenci için [zootekni](/bolum/zootekni) ve [hayvansal üretim ve teknolojileri](/bolum/hayvansal-uretim-ve-teknolojileri); başka hayvancılık kollarına ilgi duyan öğrenci için [süt ve besi hayvancılığı](/bolum/sut-ve-besi-hayvanciligi), [arıcılık](/bolum/aricilik), [atçılık ve antrenörlüğü](/bolum/atcilik-ve-antrenorlugu), [avcılık ve yaban hayatı](/bolum/avcilik-ve-yaban-hayati), [su ürünleri mühendisliği](/bolum/su-urunleri-muhendisligi) ve [balıkçılık teknolojisi mühendisliği](/bolum/balikcilik-teknolojisi-muhendisligi); hayvan sağlığı tarafına ilgi duyan öğrenci için [laborant ve veteriner sağlık](/bolum/laborant-ve-veteriner-saglik), [veteriner](/bolum/veteriner) ve [veterinerlik](/bolum/veterinerlik); ürünün işlenmesine ilgi duyan öğrenci için [gıda teknolojisi](/bolum/gida-teknolojisi), [gıda kalite kontrolü ve analizi](/bolum/gida-kalite-kontrolu-ve-analizi), [gıda mühendisliği](/bolum/gida-muhendisligi) ve [süt ve ürünleri teknolojisi](/bolum/sut-ve-urunleri-teknolojisi); bitkisel üretime ve yem bitkilerine ilgi duyan öğrenci için [bitkisel üretim ve teknolojileri](/bolum/bitkisel-uretim-ve-teknolojileri), [tarla bitkileri](/bolum/tarla-bitkileri), [bahçe bitkileri](/bolum/bahce-bitkileri), [bahçe tarımı](/bolum/bahce-tarimi), [bitki koruma](/bolum/bitki-koruma), [toprak bilimi ve bitki besleme](/bolum/toprak-bilimi-ve-bitki-besleme) ve [organik tarım](/bolum/organik-tarim); tarımın yapı, makine ve veri tarafına ilgi duyan öğrenci için [biyosistem mühendisliği](/bolum/biyosistem-muhendisligi), [tarım makineleri](/bolum/tarim-makineleri), [tarımsal yapılar ve sulama](/bolum/tarimsal-yapilar-ve-sulama), [akıllı sera teknolojileri](/bolum/akilli-sera-teknolojileri) ve [dijital tarım teknolojileri](/bolum/dijital-tarim-teknolojileri); temel bilim tarafına ilgi duyan öğrenci için [biyoloji](/bolum/biyoloji), [moleküler biyoloji ve genetik](/bolum/molekuler-biyoloji-ve-genetik) ve [tarımsal biyoteknoloji](/bolum/tarimsal-biyoteknoloji); işletme, çevre ve iş güvenliği tarafına ilgi duyan öğrenci için [tarım ekonomisi](/bolum/tarim-ekonomisi), [işletme](/bolum/isletme), [işletme yönetimi](/bolum/isletme-yonetimi), [çevre koruma ve kontrol](/bolum/cevre-koruma-ve-kontrol) ve [iş sağlığı ve güvenliği](/bolum/is-sagligi-ve-guvenligi) karşılaştırılmaya değer yollar oluşturur.
Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.
ÖSYM bu programı 4 üniversitede, 4 ayrı kontenjan satırında açtı. Aşağıdaki iki puan, bu programın ÖSYM'de yayımlanmış en yüksek ve en düşük taban puanıdır.
ÖSYM'nin bu tablolarında başarı sıralaması yoktur; sıralama için YÖK Atlas kullanılmalıdır. Taban puanlar geçmiş yılın sonucudur, her yıl değişir.
Bu rehber bilgilendirme amaçlıdır; müfredat ve koşullar üniversiteye göre değişir. Bölümün bulunduğu üniversiteler ile güncel taban puan, başarı sıralaması ve kontenjanlar için ÖSYM tercih kılavuzu ve YÖK Atlas esastır.