Meyve ve Sebze İşleme Teknolojisi

Bir meyve suyu ya da konserve yalnızca teknik olarak üretilmez; kamusal bir çerçevenin içinde üretilir. Bu çerçeveye doğrudan değen metinlerden biri 5996 sayılı kanundur. Kanunun adı kaynakta VETERİNER HİZMETLERİ, BİTKİ SAĞLIĞI, GIDA VE YEM KANUNU olarak yayımlanmıştır ve bu ad üç ayrı okumada karakter düzeyinde aynı çıkmıştır. Hiçbir okumada ad satırına bitişik bir dipnot işareti görülmemiştir; ad satırında böyle bir işaret bulunup bulunmadığına dair burada hiçbir iddia kurulmamaktadır.

Künye satırları ve künye değerleri üç okumada da özdeştir: Kanun Numarası : 5996, Kabul Tarihi : 11/6/2010, Yayımlandığı Resmî Gazete : Tarih : 13/6/2010 Sayı : 27610 ve Yayımlandığı Düstur : Tertip : 5 Cilt : 49. Düstur satırında Sayfa değeri üç okumanın hiçbirinde gelmemiştir; bu bir kapsam eksikliğidir, satırın basılı biçiminin bundan ibaret olduğu iddia edilmemektedir. Kabul tarihi ile yayım tarihi arasındaki sıralama tutarlıdır. Madde önekleri bu belgede MADDE 1- (1) biçimindedir, yani kısa tire ve tireden önce boşluksuz, fıkra numarası parantezli; bu biçim üç okumada da aynıdır ve düzeltilmemiştir.

Kanunun birinci maddesi amacı kurar: MADDE 1- (1) Bu Kanunun amacı, gıda ve yem güvenilirliğini, halk sağlığı, bitki ve hayvan sağlığı ile hayvan ıslahı ve refahını, tüketici menfaatleri ile çevrenin korunması da dikkate alınarak korumak ve sağlamaktır. Bu cümledeki gıda güvenilirliği ifadesi, bu programın hijyen ve kalite ekseninin hukuk metnindeki karşılığıdır.

İkinci madde kapsamı çizer ve bu programın çalıştığı zinciri doğrudan içine alır: MADDE 2- (1) Bu Kanun, gıda, gıda ile temas eden madde ve malzeme ile yemlerin üretim, işleme ve dağıtımının tüm aşamalarını, bitki koruma ürünü ve veteriner tıbbî ürün kalıntıları ile diğer kalıntılar ve bulaşanların kontrollerini, salgın veya bulaşıcı hayvan hastalıkları, bitki ve bitkisel ürünlerdeki zararlı organizmalar ile mücadeleyi, çiftlik ve deney hayvanları ile ev ve süs hayvanlarının refahını, zootekni konularını, veteriner sağlık ve bitki koruma ürünlerini, veteriner ve bitki sağlığı hizmetlerini, canlı hayvan ve ürünlerin ülkeye giriş ve çıkış işlemlerini ve bu konulara ilişkin resmî kontrolleri ve yaptırımları kapsar. Aynı maddenin ikinci fıkrası bir sınır koyar: (2) Kişisel tüketim amaçlı birincil üretim ile kişisel tüketim amacıyla hazırlanan gıdalar bu Kanunun kapsamı dışındadır. Kapsam cümlesindeki gıda ile temas eden madde ve malzeme ifadesi ambalaj tarafına, kalıntılar ve bulaşanların kontrolleri ifadesi ise laboratuvar tarafına değer.

Kanunun üçüncü maddesindeki tanım bentlerinden beşi bu rehberde alıntılanabilecek düzeyde doğrulanmıştır. Bentler bu belgede harfli değil rakamlıdır ve kapanışları parantezlidir; bu numaralandırma değiştirilmemiştir. Programın ürettiği şeyin hukuki adı şöyle tanımlanmıştır: 24) Gıda: Doğrudan insan tüketimine sunulmayan canlı hayvanlar, yem, hasat edilmemiş bitkiler, tedavi amaçlı kullanılan tıbbî ürünler, kozmetikler, tütün ve tütün mamulleri, narkotik veya psikotropik maddeler ile kalıntı ve bulaşanlar hariç, insanlar tarafından yenilen, içilen veya yenilmesi, içilmesi beklenen işlenmiş, kısmen işlenmiş veya işlenmemiş her türlü madde veya ürün, içki, sakız ile gıdanın üretimi, hazırlanması veya muameleye tâbi tutulması sırasında kullanılan su veya herhangi bir maddeyi, Bu tanımın okunması gereken yeri şudur: işlenmiş, kısmen işlenmiş veya işlenmemiş ayrımı, tam da bu programın çalıştığı derecelendirmedir; hasat edilmemiş bitkiler ise kapsamın dışına atılarak işlemenin başladığı hukuki eşik yazılmıştır.

Hammaddenin hukuki adı ayrı bir bentte tanımlanmıştır: 11) Bitkisel ürün: Bitkisel orijinli, işlem görmemiş veya basit bir işlemden geçmiş, bitki tanımına girmeyen ürünleri, Bu iki tanım arasındaki geçiş noktası ise şu bentte yazılıdır: 5) Birincil üretim: Kesimine kadar çiftlik hayvanlarının üretilmesi, sağımı, bitkisel ürünlerin hasadı da dâhil olmak üzere birincil ürünlerin üretilmesi, yetiştirilmesi, avlanma, balıkçılık ve yabanî ürünlerin toplanmasını, Mezunun içinde çalışacağı örgütsel özne ise şöyle tanımlanmıştır: 26) Gıda işletmecisi: Kâr amaçlı olsun veya olmasın kamu kurum ve kuruluşları ile gerçek veya tüzel kişiler tarafından gıdanın üretimi, işlenmesi ve dağıtımının herhangi bir aşamasında kontrolü altında yürütülen faaliyetlerin, mevzuat hükümlerine uygunluğundan sorumlu olan gerçek veya tüzel kişiyi, Hammaddeyi tehdit eden etken de tanımlıdır: 82) Zararlı organizma: Bitki veya bitkisel ürünlere zarar veren bitki, hayvan veya patojenik ajanların tür, streyn veya biyotiplerini, Bu son bendin numarası bir madde numarası değil, üçüncü maddenin içindeki bir bent numarasıdır.

Kanunun on beşinci maddesi hammadde tarafındaki mücadeleyi düzenler ve on dört fıkra ile dört bentten oluşan gövdesi doğrulanmıştır. Madde şöyle açılır: MADDE 15- (1) Bitki ve bitkisel ürünlerde zarar yapan organizmaların yurt içine girişi veya yurt içinde yayılmasını engellemek için aşağıdaki esaslar uygulanır: Bentlerden ilki denetim yükümlülüğünü kurar: a) Bakanlık, bitki ve bitkisel ürünler ile zararlı organizma taşıma ihtimali bulunan diğer maddeler ile ilgili inceleme, teşhis, gerekli kontrol ve koruma tedbirlerini almakla yükümlüdür. Maddenin ikinci fıkrası mücadelenin biçimini bağlar: (2) Zararlı organizmalara karşı yapılacak mücadelenin esasları Bakanlıkça belirlenir. Mücadelenin Bakanlıkça belirlenen esaslara göre yapılması zorunludur. Programın ambalaj tarafına doğrudan değen fıkra ise şudur: (9) Ambalaj malzemesi olarak kullanılacak ahşap ambalaj malzemelerinden onay alınması gerekenler Bakanlıkça belirlenir. Belirlenen ahşap ambalaj malzemelerini üretecekler Bakanlıktan onay almak zorundadır. Bir başka fıkra bildirim yükümlülüğünü herkese yayar: (5) Bir yerde zararlı organizmanın salgın hâlinde ortaya çıkmasından haberdar olanlar Bakanlığa ihbar etmekle yükümlüdür. Aynı maddenin üçüncü fıkrasında geçen Çevre ve Orman Bakanlığı ibaresi kaynakta olduğu gibi bırakılmıştır; bu kurum adının bugünkü karşılığı hakkında burada hiçbir iddia kurulmamaktadır.

On yedinci madde tedarik zincirinin kayıt tarafını kurar: MADDE 17- (1) Bakanlıkça belirlenen zararlı organizma taşıyıcısı olabilecek bitki, bitkisel ürün ve diğer maddeleri üreten, ithal eden, depolayan ve ticaretini yapanlar, kayıt ile ilgili Bakanlıkça belirlenen esaslara uymak ve kayıtlarını yaptırmak zorundadır. İkinci fıkra bir belge zorunluluğu getirir: (2) Bakanlıkça belirlenen bitki, bitkisel ürün ve diğer maddelerin dolaşımında bitki pasaportu bulundurulması zorunludur. Bitki pasaportu ile ilgili her türlü düzenlemeyi yapmaya Bakanlık yetkilidir. Üçüncü fıkra uygulamayı ikincil düzenlemeye bırakır: (3) Bu maddenin uygulanması ile ilgili usul ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelik ile belirlenir. Bir işleme tesisine mal veren depocunun ve tüccarın kayıt altında olması, izlenebilirliğin hukuki dayanağıdır.

Yirminci maddeden ise yalnızca iki fıkra alınabilmiştir ve bunun nedeni bu rehberin en açık biçimde yazması gereken şeydir. Alınan fıkralar şunlardır: MADDE 20- (1) Bakanlıkça bitki koruma ürünleri için reçete düzenleme yetkisi verilenler, uygulayacağı veya tavsiye edeceği, reçeteye tâbi bitki koruma ürünleri için, reçete düzenlemek, belirlenen kayıtları tutmak ve talep edildiğinde Bakanlığa sunmak zorundadır. (2) Bitki koruma ürünlerini kullananlar Bakanlıkça istenen kayıtları tutmak ve istendiğinde Bakanlığa sunmak zorundadır. Bu iki fıkra, işleme tesisine gelen meyve ve sebzedeki kalıntı denetiminin belge zincirini kurar.

Örtüşmenin sınırı da aynı açıklıkla yazılmalıdır. Bu kanun bu programı kurmaz; bir yükseköğretim düzenlemesi değildir ve doğrulanan maddelerde hiçbir üniversite, meslek yüksekokulu, bölüm, program ya da diploma hükmü yoktur. Bu programın ders planını da belirlemez: kapsam maddesindeki kalıntılar ve bulaşanların kontrolleri ifadesi bir kapsam cümlesidir, bir laboratuvar müfredatı değildir ve kanun hiçbir dersin adını ya da içeriğini yazmaz. Mezunun meslek tanımını da düzenlemez: doğrulanan maddelerde gıda teknikerine ya da herhangi bir teknikere unvan, atanma koşulu, yetki belgesi, sicil veya meslek icrası şartı getirilmemektedir; yükümlülükler gıda işletmecisi sıfatına, yani mevzuat hükümlerine uygunluğundan sorumlu olan gerçek veya tüzel kişiye bağlanmıştır, orada çalışan uzmana değil. Meyve, sebze, işleme ya da gıda teknikeri terimlerinin bu kanunda geçip geçmediğine veya tanımlanıp tanımlanmadığına dair burada hiçbir olumsuz iddia kurulmamaktadır: yalnızca bu oturumda çekilen birinci, ikinci, üçüncü, on beşinci, on yedinci ve yirminci maddeler kapsamında böyle bir tanımın iki okumada birebir teyit edilemediği söylenebilir. Kanunun güncel hâli, bugünkü uygulanışı, yürürlük durumu, metinde geçen kurum adlarının bugünkü karşılığı ve değişiklik zincirinin bugünkü durumu hakkında bu rehber hiçbir hüküm vermez; bunlar için kaynak listesindeki resmi adresin esas alınması gerekir.

Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Kanun metni üç ayrı okumayla çekilmiş, yalnızca en az iki okumada karakter düzeyinde aynı çıkan öğeler alıntılanmıştır; dördüncü bir okuma yapılmamıştır ve tek okumada kalan hiçbir öğe ek bir denemeyle çözülmeye çalışılmamıştır. Yöntemin kendi sınırı bu kayıtta özellikle ağırdır: üç okuma aynı kısa zaman aralığında yapıldığı ve okuma aracı aynı adres için yanıtı yaklaşık on beş dakika önbelleğe aldığı için okumalar büyük olasılıkla tek bir metne dönüştürme çıktısı üzerinde çalışmıştır; bu nedenle okumalar arası mutabakat yalnızca okuma ve çıkarım hatasını eler, kaynağın metne dönüştürülmesi sırasında oluşmuş bir bozulmayı elemez. Bu sınırın bu oturumdaki en somut kanıtı tam da bu belgede çıkmıştır: yirminci maddenin üçüncü fıkrası iki okumada da tam olarak aynı iki sözcüğün ardından, yani Bitki koruma ibaresinden sonra kesilmiştir. İki okumanın aynı noktada durması bu bozulmayı elememiş, tersine gizleyebilecek bir görüntü üretmiştir; bu nedenle o fıkra alınmamıştır ve devamında ne yazdığına, kaç fıkra daha bulunduğuna ya da maddenin orada bitip bitmediğine dair burada hiçbir iddia yoktur. Aynı belgede dönüşüm çıktısının getirdiği en büyük madde numarası yirmidir ve bu bir kapsam eksikliğidir, bir yokluk değildir: yirmiden sonrasında ne yazdığına, hatta öyle bir bölüm bulunup bulunmadığına dair bu rehberde hiçbir iddia yoktur, dolayısıyla bu programla en az bu kadar ilgili olabilecek konularda kanunda hüküm bulunmadığı da söylenmemektedir. Etiketlerin hangi okumalardan geldiği ayrıca yazılmalıdır: birinci ve ikinci maddenin gövdeleri üç okumanın üçünde de aynı çıkmıştır, buna karşılık on beşinci, on yedinci ve yirminci maddelerin gövdeleri ile üçüncü maddenin beş tanım bendi yalnızca iki okumanın mutabakatıyla verilmektedir ve üçüncü okuma bu maddelerde tanık değildir; bunun nedeni o okumanın bu maddeleri reddetmesi değil, bu maddelerin ondan hiç istenmemesidir; bir okumanın sessizliği burada bir red sayılmamıştır ve o okumanın bu maddeler hakkında ne getireceğine dair hiçbir varsayım kurulmamıştır. Türkçe okuma iki ayrı çağrıda yürütülmüştür; bu yeni bir okuma değil, aynı okumanın devamı sayılmış ve mutabakat sayımında tek tanık olarak işlenmiştir, dördüncü okuma açılmamıştır. Bir okumanın ürettiği, öteki iki okumanın hiçbir biçimde desteklemediği ve üstelik aynı okumanın kendi içinde çeliştiği bir madde listesi de görülmüştür; bu liste bir kaynak sayılmamış, bütünüyle reddedilmiş ve bu rehbere hiçbir biçimde aktarılmamıştır, orada anılan numaralar hakkında da hiçbir iddia kurulmamıştır. Aynı biçimde, dönüşüm kapsamının en büyük madde numarası sorusunda tek başına kalan aykırı yanıt kullanılmamıştır. Dördüncü ve beşinci maddelerin gövdeleri yalnızca tek bir okumada geldiği için kullanılmamıştır; beşinci madde ayrıca tazminat ve bedel eksenli olduğu için istenmemiş ve içeriğinden hiçbir tutar alınmamıştır. Dördüncü maddenin bir bendinde cümle sonuna kaynamış bir rakam görülmüştür; bu tek okumada kalmıştır, ne silinmiş ne düzeltilmiştir ve o madde zaten alıntılanmamıştır. Üçüncü maddenin kenar başlığı yalnızca tek bir okumada geldiği için doğrulanmamış sayılmıştır. Tanım bentlerinin sonundaki kapanış noktalaması yalnızca bir okumada göründüğü için doğrulanmamıştır ve bentlerin basılı biçimi hakkında bir iddia kurulmamaktadır. Altıncı ile on dördüncü maddeler arası, on altıncı, on sekizinci ve on dokuzuncu maddeler ile araya giren harfli maddeler hiçbir okumadan istenmemiştir; içerikleri ya da varlıkları hakkında hiçbir iddia yoktur. Para tutarı taşıyan ya da taşıma riski bulunan hiçbir madde çekilmemiş, hiçbir tutar bu rehbere alınmamıştır; alıntılanan gövdelerin hiçbiri mülga ibaresi taşımamaktadır ve hiçbir mülga gövdeden alıntı yapılmamıştır. Kaynaktaki hiçbir kısaltma açılmamış, yazım, büyük ve küçük harf kullanımı ile noktalama düzeltilmemiştir. Bu belge ilk denemede açıldığı için başka tertip adresleri hiç denenmemiştir ve o adreslerin ölü olduğuna dair hiçbir iddia yoktur. Bu oturumda hiçbir adres için curl, wget, istek kütüphanesi, arşiv, önbellek ya da ayna kullanılmamıştır. Son olarak taban puan, başarı sıralaması, kontenjan, maaş, ücret ve işe girme oranı hiç toplanmamıştır.

Bu başlık, bu rehberdeki öteki başlıklardan farklı bir şey anlatmak zorundadır: bu programın somut bir örneği için bir üniversitenin herkese açık bilgi paketi okunmuş, sayfa bulunmuş ve açılmıştır, ancak bu oturumda o sayfadan tek bir ders adı alınamamıştır. Bu, kurumun bir ders planı bulunmadığı anlamına gelmez ve burada öyle bir iddia kurulmamaktadır; kaydedilen şey yalnızca denenen adreslerden ders adı alınamadığıdır.

Okunan sayfa bir meslek yüksekokulunun bilgi paketi içinde yayımlanan öğretim planı sayfasıdır. Sayfada program başlığı Koçarlı Meslek Yüksekokulu - Meyve ve Sebze İşleme Teknolojisi biçiminde basılıdır; yani bu rehberin konusu olan program adı sayfada birebir geçmektedir. Aynı kurumun tanıtım sayfası aynı adı sonuna Programı ekleyerek basmaktadır ve bu iki yazım tek biçime getirilmemiştir. Öğretim düzeyi bu sayfada basılıdır ve bir çıkarım değildir: iki okuma da Önlisans sözcüğünün sayfada, üst gezinme yapısında ve program türü alanında bitişik yazımla basılı olduğunu bildirmiştir. Sayfa ayrıca dört yarıyıl başlığı basmaktadır ve bu başlıkların tam biçimleri iki okumada da aynı çıkmıştır; düzey bu yapıdan çıkarılabilirdi, ama çıkarıma gerek kalmamıştır.

Sayfanın yarıyıl bloklarının içinde ise ders adı bulunmamaktadır. İki okuma da, ders adı sütununun boş basıldığını ve sayfada hiçbir ders adının görünmediğini ayrı ayrı bildirmiştir. Blokların içinde yalnızca kategori satırları basılıdır: her yarıyılda zorunlu ve program seçmeli ders kategorileri, son iki yarıyılda ayrıca program dışı seçmeli ders kategorisi sayılmaktadır. Bu satırlar birer ders adı sayılmamış, kategori satırı olarak işaretlenmiş ve düşürülmüştür; hiçbir havuz doldurulmamıştır. Aynı kurumun bir başka sayfası bu kategorileri kısaltmalı bir biçimde basmaktadır; kısaltmalar açılmamış ve iki biçim tek biçime getirilmemiştir.

Bu durumda yapılabilecek en dürüst şey, olmayan bir listeyi üretmek yerine sayfanın ne yayımladığını ve neyi yayımlamadığını yazmaktır. Bu rehberde bu programa ait hiçbir ders adı verilmemektedir. Bu programın planında hangi derslerin bulunduğu, hangilerinin zorunlu hangilerinin seçmeli olduğu ve derslerin yarıyıllara nasıl dağıldığı konusunda burada hiçbir iddia kurulmamaktadır. Bir okuyucunun bu bilgiye ulaşmasının yolu, tercih etmeyi düşündüğü üniversitenin kendi bilgi paketini doğrudan açmasıdır.

Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Bu sayfa iki ayrı okumayla, birbirinden farklı ifadelerle yazılmış iki ayrı istekle okunmuştur; üçüncü bir okuma yapılmamıştır ve iki okuma bütün kalemlerde birbiriyle uyuşmuştur. Alınan ders adı sayısı sıfırdır; düşürülen kategori ve yer tutucu satır sayısı ondur ve seçmeli havuzların hiçbiri doldurulmamıştır. Ders adlarının hangi dilde yayımlandığı belirlenememiştir, çünkü hiç ders adı basılmamıştır. Aynı planın başka bir ana makine adı üzerinden yayımlanan sürümü de açılmış ve o da ders adı basmamıştır; ayrıca kurumun program tanıtım sayfası, ders listesi sayfası, tek ders sayfası ve bir belge çıktısı adresi de denenmiş, denenen sekiz adresin hiçbirinden ders adı gelmemiştir. Bu adreslerden ikisi tümüyle boş dönmüştür ve bunlar başka hiçbir yolla çekilmeye çalışılmamıştır. Öğretim düzeyi bu sayfada basılıdır, yarıyıl sayısından çıkarım değildir. Üniversite adı bu sayfada yayımlıdır, ancak yayımlanan biçim Adnan Menderes Üniversitesi biçimidir: bu öğretim planı sayfasında Aydın öneki bulunmamaktadır ve bu önek buradan doğrulanmamıştır, yalnızca aynı kurumun tanıtım sayfasında görülmüştür; bu ayrışma sessizce düzeltilmemiştir. Sayfa aynı ders adını iki kez basmamıştır, çünkü hiç ders adı basmamıştır; tekilleştirme sorusu bu kaynakta doğmamıştır. Ders kodu, kredi ve iş yükü sütunları bu bilgi paketinde basılıydı, alınmamıştır ve bu rehberde hiçbir yerde verilmemiştir. Sayfa bir puan türü yayımlamamaktadır; bu rehberdeki puan türü bu sayfaya dayandırılmamıştır ve sayfa taban puan ile kontenjan da yayımlamamaktadır. Bu program için ikinci bir plan kaynağı bulunamamıştır: bu programı yürüttüğü görülen tek diğer kurumun ilgili bütün sayfaları, bu çalışmada hiç istek gönderilmeyen alan adlarında yayımlanmaktadır ve o adreslere istek gönderilmemiştir; aynı içeriği aynı program kimliğiyle yayımlayan bir başka ana makine adı ise bir ayna sayıldığı için bilerek açılmamıştır. Bu, bu başlığın en büyük bilinçli eksiğidir. Başka bir üniversitenin bu programa ait yayımlanmış bir planının bulunmadığı yönünde hiçbir iddia kurulmamaktadır ve bu kurumun planı olmadığı da söylenmemektedir.