Mimari Dekoratif Sanatlar

Mimari Dekoratif Sanatlar, bir yapının taşıyıcı sistemini değil yüzeyini konu alan önlisans programıdır. Duvarın, tavanın, nişin, kubbenin ve cephenin üzerindeki bezeme; çini panolar, seramik yüzeyler, alçı süslemeler, cam uygulamaları, kalem işi ve duvar süsleme teknikleri bu programın çalışma alanıdır. Öğrenci bu işleri anlatarak değil yaparak öğrenir: program atölye ağırlıklıdır.

Program üç beceriyi bir arada geliştirir. Birincisi el becerisidir; çamurun, alçının, sırın ve camın nasıl davrandığını ancak tekrarla öğrenilir. İkincisi malzeme bilgisidir; seramik kimyası, sır denemeleri, kalıp yöntemleri ve pişirim davranışı teknik bilgi gerektirir. Üçüncüsü tasarım ve çizim dilidir; teknik çizim, perspektif, yüzey tasarımı ve bilgisayar destekli üç boyutlu tasarım dersleri bu tarafı kurar.

Alanın kültürel bağlamı Türkiye'de özellikle güçlüdür. Çini geleneği, kalem işi bezeme, alçı süsleme ve cam işçiliği bu topraklarda yüzyıllar boyunca yapı sanatının parçası olmuştur. Program bu geleneği bir müze bilgisi olarak değil, bugün üretilebilen bir teknik olarak ele alır: hem yeni yapılarda hem de eski yapıların onarımında kullanılan yüzey işlerini yapabilen tekniker yetiştirir.

Program ÖSYM'nin önlisans programlarını gösterdiği tabloda yer alır, TYT puanıyla tercih edilir ve öğretim süresi iki yıldır. Bu rehberde hangi üniversitede kaç kontenjan bulunduğu, taban puanın kaç olduğu ya da başarı sıralamasının nereye düştüğü yazılmıyor; bunların tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır.

Programın yükseköğretim düzenindeki yeri tanımlıdır. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun tanımlar maddesi meslek yüksekokulunu "Belirli mesleklere yönelik nitelikli insan gücü yetiştirmeyi amaçlayan, yılda iki veya üç dönem olmak üzere iki yıllık eğitim öğretim sürdüren, önlisans derecesi veren bir yükseköğretim kurumudur" biçiminde tanımlar. Aynı maddede önlisans "Ortaöğretim yeterliliklerine dayalı, en az iki yıllık bir programı kapsayan nitelikli insan gücü yetiştirmeyi amaçlayan veya lisans öğretiminin ilk kademesini teşkil eden bir yükseköğretimdir" olarak tanımlanmıştır.

İki program da tarihî yapıların yakınında çalışır, ikisi de iki yıllık önlisanstır, ikisi de TYT puanıyla tercih edilir. Ayrıldıkları yer işin amacıdır.

[Mimari Restorasyon](/bolum/mimari-restorasyon) merkezine mevcut yapının korunmasını koyar: yapının belgelenmesi, rölöve çizimi, hasar tespiti, özgün malzemenin analizi, onarım tekniklerinin bilinen duruma uygun biçimde uygulanması. Sorusu "bu yapı nasıl ayakta tutulur ve özgün hali nasıl korunur" sorusudur.

Mimari Dekoratif Sanatlar ise merkezine yüzeyin üretimini koyar. Sorusu "bu bezeme nasıl yapılır" sorusudur: çini nasıl dekorlanır, alçı nasıl kalıba alınır, sır nasıl denenir, cam nasıl uygulanır. Mezun yeni bir yapıda da çalışabilir; işin konusu tarihî olmak zorunda değildir. İki program bir onarım projesinde sık sık aynı iskelede buluşur, ama biri belgeleme ve karar tarafında, diğeri uygulama ve üretim tarafındadır.

Karışması muhtemel diğer program adları da var. Önlisans düzeyinde [Geleneksel El Sanatları](/bolum/geleneksel-el-sanatlari) el sanatlarının bütününü, [İç Mekan Tasarımı](/bolum/ic-mekan-tasarimi) mekânın düzenlenmesini konu alır. Lisans düzeyinde [Mimarlık](/bolum/mimarlik) yapının bütününü tasarlar, [İç Mimarlık](/bolum/ic-mimarlik) iç mekânı tasarlar, [Grafik Tasarımı](/bolum/grafik-tasarimi) iki boyutlu görsel iletişimle çalışır. Bezemenin tarihini ve üslubunu inceleyen program ise [Sanat Tarihi](/bolum/sanat-tarihi) adını taşır; o program uygulama yapmaz, yorumlar.

Aşağıdaki ders adları Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi Avanos Güzel Sanatlar Meslek Yüksekokulu bünyesindeki programın bilgi paketinden alınmıştır. Bilgi paketi programı ön lisans düzeyinde, dört yarıyıllık ve öğretim dili Türkçe olarak gösterir. Kaynak sayfada ders adları büyük harflerle yayımlanmıştır; burada okunabilirlik için normal yazımla verilmiş, kelimeler değiştirilmemiştir. Tek bir üniversitenin planıdır; her üniversitenin planı farklıdır.

Birinci yarıyılda Temel Sanat ve Tasarım Eğitimi I, Yüzeysel Tasarım ve Uygulama I, Teknik Çizim, Seramik Kimyası ve Teknolojisi, Sanat Tarihi I, Türk Dili I, Yabancı Dil I ve Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi I dersleri yer alır. İlk dönem bir el alıştırma dönemidir: çizgi, yüzey, oran ve malzeme aynı anda tanıtılır.

İkinci yarıyılda Temel Sanat ve Tasarım Eğitimi II, Yüzeysel Tasarım ve Uygulama II, Teknik Çizim ve Perspektif, Çini Dekor Yöntemleri, Sanat Tarihi II, Türk Dili II, Yabancı Dil II, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi II dersleri ile bilgi paketinde "Endüstriye Dayalı Eğitim (Staj)" adıyla yayımlanan ders bulunur. Çini dekor yöntemlerinin ilk yılda gelmesi, programın Avanos'taki yerel üretim geleneğiyle kurduğu bağın doğrudan sonucudur.

İkinci sınıfın üçüncü yarıyılında Alçı Şekillendirme ve Kalıp Yöntemleri I, Çini Atölye I, Duvar Süsleme Teknikleri I, Sır Denemeleri I, Bilgisayar Destekli 3B Tasarım ve bilgi paketinde "Modüller Pano Uygulamaları I" adıyla yayımlanan ders yer alır. Dördüncü yarıyılda Alçı Şekillendirme ve Kalıp Yöntemleri II, Çini Atölye II, Duvar Süsleme Teknikleri II, Sır Denemeleri II, Cam Uygulama Teknikleri ve "Modüller Pano Uygulamaları II" dersi okutulur.

İkinci sınıfın yapısı programın mantığını gösteriyor: her teknik iki yarıyıl boyunca aynı adla sürüyor. Alçı, çini, duvar süsleme ve sır denemeleri birer dönemde tanıtılıp bırakılmıyor; bir yıl boyunca aynı elle tekrar ediliyor. Bu, atölye temelli mesleklerin öğrenme biçimidir.

Kaynakta yayımlanan ders adları olduğu gibi bırakıldı; "Modüller" biçimi bilgi paketinde bu şekilde yayımlandığı için düzeltilmedi ve kısaltılmış hiçbir ders adının açılımı tahmin edilmedi. Bilgi paketinde seçmeli ders havuzunun içeriği bu rehbere alınmadı. Staj süresine ilişkin gün ya da hafta bilgisi de yazılmadı; süre iddiası üniversitenin kendi staj yönergesinden okunmalıdır.

Mezunun çalıştığı yerler dört kümede toplanır. Birincisi üretim atölyeleridir: çini ve seramik atölyeleri, alçı ve kalıp üretimi yapan işletmeler, cam uygulama atölyeleri, el yapımı dekoratif ürün üreten küçük işletmeler. Avanos, Kütahya ve İznik gibi üretim geleneği olan yerlerde bu küme belirgindir.

İkincisi yapı ve iç mekân uygulamalarıdır: iç mimarlık ve tasarım ofislerinin uygulama ekipleri, otel, restoran ve mağaza gibi mekânların yüzey işleri, dekoratif duvar uygulaması yapan firmalar, cephe ve pano işleri. Bu kümede mezun genellikle tasarımı başkasının yaptığı bir işin uygulamasını üstlenir ya da kendi yüzey çözümünü üretir.

Üçüncüsü onarım projelerinin uygulama tarafıdır: korunması gerekli yapıların yüzey bezemelerinin bakımı ve onarımı, çini ve alçı süslemelerin tamamlanması, kalıp alınması ve yeniden üretim. Bu işler yukarıda anlatılan koruma rejiminin içinde yapılır; hangi işin hangi izne ve denetime bağlı olduğu ilgili mevzuattan ve projenin kendi onaylarından okunmalıdır. Bu sayfada mezunun tek başına hangi işi yapmaya yetkili olduğu konusunda hiçbir iddia yok.

Dördüncüsü kendi işidir. Bu alan, küçük ölçekli üretim ve satışın gerçekten mümkün olduğu az sayıdaki program arasındadır: kendi atölyesini kuran, sipariş üzerine üretim yapan, dijital kanallardan satan mezunlar bulunur. Kültür kurumları ve müzelerin atölye ve eğitim birimleri de bir çalışma alanıdır.

Önlisans mezunu için lisansa geçiş yolu Dikey Geçiş Sınavı ile açıktır. Bu programın mezununun hangi lisans programlarına başvurabileceği ÖSYM'nin dikey geçiş kılavuzundaki listede yazılıdır; liste her yıl güncellendiği için bu sayfada program adı sayılmadı.

Bu rehberde hiçbir meslek için maaş, ücret, yevmiye, kadro ya da unvan iddiası yazılmıyor. Bu bilgiler işverene, sektöre, şehre ve yıla göre değişir; doğrulanmış tek bir kaynağı olmadığı için burada rakam verilmiyor.

Bu programı düşünen öğrencinin ilk sorusu şu olmalı: elimle çalışmaktan hoşlanıyor muyum? Program dört yarıyıl boyunca atölyede geçer. Çamur, alçı, sır ve cam ile çalışmak temiz ve sessiz bir iş değildir; malzemenin kendi ritmini kabul etmek gerekir.

İkinci soru tekrar ve sabırla ilgilidir. Bu alanda bir yüzey ilk denemede istenen sonucu vermez; sır denemeleri dersinin adı bunu açıkça söylüyor. Aynı işi yeniden yapmayı bir başarısızlık değil yöntem olarak görebilen öğrenci burada ilerler.

Üçüncü soru görsel ilgidir. Desen, oran, renk ve motif üzerine düşünmekten hoşlanan, sanat tarihine ve geleneksel bezemeye merakı olan öğrenciler için müfredat tanıdık gelir. Teknik çizim ve bilgisayar destekli tasarım dersleri de bu ilgiyi ölçülebilir bir dile çevirir.

Buna karşılık, dört yıllık bir tasarım eğitimi ve tasarımcı unvanı hedefleyen öğrenci için doğrudan yol bu program değildir; o hedef mimarlık, iç mimarlık ya da tasarım lisans programlarından geçer. Ağırlıklı olarak masa başı, hesap ya da yazı işi bekleyen öğrenci için de bu program uygun olmaz.

Birinci not: program adı üniversiteden üniversiteye değişebiliyor ve benzer içerikli programlar farklı adlarla açılabiliyor. Tercih listesi yapılırken programın tam adı ve bağlı olduğu meslek yüksekokulu ÖSYM tercih kılavuzundan kontrol edilmelidir; bu rehber yalnızca "Mimari Dekoratif Sanatlar" adını taşıyan önlisans programını anlatıyor.

İkinci not: bu alanda atölye donanımı belirleyicidir. Fırın, kalıp odası, çark, cam atölyesi ve malzeme desteğinin bulunup bulunmaması iki yılın içeriğini doğrudan değiştirir. Aday, üniversitenin kendi tanıtım sayfalarından atölye imkânlarını kontrol etmelidir.

Üçüncü not: şehir bu programda tesadüfi bir ayrıntı değil. Üretim geleneği olan bir yerdeki program, öğrenciye ders dışında da atölye ve usta teması sağlar. Staj ve iş bulma imkânı bu yerel dokuyla doğrudan ilişkilidir.

Dördüncü not: korunması gerekli yapılarda çalışmak isteyen mezunun izin ve denetim düzenini bilmesi gerekir. Bu sayfada yalnızca kanunun okunan tanımları aktarıldı; hangi işin hangi kurul kararına ya da izne tabi olduğu, kimin hangi yetkiyle uygulama yapabileceği bu rehberde yazılmıyor ve incelenmemiş hükümler hakkında hiçbir iddia yok.

Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.