Mimari Restorasyon

Mimari Restorasyon, konusu yeni yapı değil eski yapı olan iki yıllık bir ön lisans programıdır. Programın işi üç aşamada anlatılabilir. Birincisi belgeleme: mevcut bir tarihî yapının ölçülerek, çizilerek ve fotoğraflanarak kayda geçirilmesi, yani rölöve. İkincisi teşhis: yapının hangi malzemeden yapıldığı, hangi bozulmaların hangi nedenle oluştuğu, taşın, ahşabın, sıvanın ve harcın nasıl davrandığı. Üçüncüsü müdahale: koruma ve onarım işinin nasıl, hangi malzemeyle ve hangi sırayla yapılacağı.

Program Meslek Yüksekokulları bünyesinde yürütülür. Bursa Uludağ Üniversitesi İznik Meslek Yüksekokulunun yayımlanmış planında program dört yarıyıl ve yüz yirmi AKTS olarak görünüyor. İznik'te açılmış olması tesadüf değil: bu programlar genellikle tarihî doku yoğunluğu yüksek ilçelerde, yani öğrencinin ders konusuyla aynı sokakta yaşadığı yerlerde kurulur.

Puan türü TYT'dir ve program ön lisans düzeyindedir. Programın en ayırt edici yanı, çoğu ön lisans programının aksine el işçiliğine ve malzemeye çok yakın durmasıdır. Rölöve dersleri metreyle, teraziyle ve çizim masasıyla; konservasyon dersleri harçla, taşla ve numuneyle geçer. Bu, masa başı bir program değildir.

Programın adında "restorasyon" geçse de mezunun işi çoğunlukla restorasyona karar vermek değil, kararı uygulamak ve belgelemektir. Bu ayrım hukuki bir temele dayanıyor ve aşağıda mevzuatla birlikte açıklanıyor.

Bu iki program arasındaki fark, yukarıdaki 18. madde nedeniyle diğer bölüm karşılaştırmalarından daha keskindir.

[Mimarlık](/bolum/mimarlik) dört yıllık bir lisans programıdır ve mezununa mimar unvanını taşıma yolunu açar. 2863 sayılı Kanun'un 18. maddesinin aradığı kişi budur. Mimari Restorasyon ise iki yıllık bir ön lisans programıdır; mezunu tescilli yapıların rölöve, restorasyon ve restitüsyon projelerine müellif olamaz. Aynı şantiyede çalışırlar, aynı çizimi okurlar, ama imza yetkisi aynı değildir.

İkinci karışıklık koruma alanının lisans programlarıyla yaşanır. Kültürel miras, koruma ve restorasyon alanında lisans ve lisansüstü programlar vardır; ayrıca sanat tarihi ve arkeoloji programları da KUDEB kadrolarında adıyla sayılan meslek alanlarıdır. Bu programlar Mimari Restorasyon ön lisans programının devamı değil, ayrı yollardır. Mezun olduktan sonra bu alanlarda lisans tamamlamak isteyen öğrenci, dikey geçişte hangi programların açık olduğunu ilgili yılın DGS kılavuzundan öğrenmelidir; bu rehber bir liste vermiyor.

Üçüncü karışıklık yapı üretimi tarafındadır. [İnşaat Teknolojisi](/bolum/insaat-teknolojisi) programı da iki yıllıktır ve şantiye tarafında çalışır; farkı, konusunun yeni yapı üretimi olmasıdır. Mimari Restorasyonun bütün ders gövdesi mevcut ve tarihî yapı üzerinedir: taşın nasıl yıprandığı, ahşabın nasıl çürüdüğü, özgün harcın nasıl analiz edildiği. Bu bilgi yeni yapı eğitiminde verilmez.

İç mekân tasarımına ilgi duyanlar için de bir ayrım gerekir: [İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı](/bolum/ic-mimarlik-ve-cevre-tasarimi) programı mekânı yeniden kurgular, Mimari Restorasyon ise mevcut olanı korur. İkisi bir tarihî yapının yeniden kullanımı projesinde karşılaşır ama yaklaşımları terstir: biri değiştirmeyi, öbürü müdahaleyi en az tutmayı öğretir.

Aşağıdaki plan Bursa Uludağ Üniversitesi İznik Meslek Yüksekokulu Mimari Restorasyon Programının yayımlanmış ders planından alınmıştır. Program dört yarıyıl ve yüz yirmi AKTS olarak düzenlenmiş. Ders adları üniversiteden üniversiteye değişir; bu liste bir örnektir, ulusal bir standart değildir.

Birinci yarıyıl: Konservasyon ve Restorasyona Giriş, Rölöveye Giriş, Yapı Bilgisi, Bilgi ve İletişim Teknolojisi, Teknik Resim I, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi I, Türk Dili I, Yabancı Dil I.

İkinci yarıyıl: Yapı Malzemeleri, Konservasyon ve Restorasyon I, Rölöve I, Teknik Resim II, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi II, Türk Dili II, Yabancı Dil II.

Üçüncü yarıyıl: Rölöve II, Konservasyon ve Restorasyon II, Mimarlık Tarihi I, İş Sağlığı ve Güvenliği, Staj I.

Dördüncü yarıyıl: Restorasyon Projesi, Konservasyon ve Restorasyon III, Mimarlık Tarihi II, Tarihi Yapılara İşlev Kazandırma, Staj II.

Bu planın kurgusu üç damarlı. Birinci damar rölöve: giriş dersinden başlayıp iki yarıyıl süren bir ölçme ve belgeleme eğitimi. Bu, mezunun sahada en çok kullanacağı becerisidir. İkinci damar konservasyon ve restorasyon: üç yarıyıla yayılan, malzeme ve müdahale bilgisini kademeli olarak kuran gövde. Üçüncü damar tarih: mimarlık tarihi dersleri, öğrencinin karşısındaki yapının hangi dönemin, hangi biçim dilinin ürünü olduğunu okumasını sağlar. Bir yapıyı tarihlendirebilmeden doğru müdahale kararı alınamaz.

Dördüncü yarıyıldaki iki ders programın varış noktasıdır: Restorasyon Projesi bütün damarları tek bir uygulamada birleştirir; Tarihi Yapılara İşlev Kazandırma dersi ise alanın en güncel tartışmasına dokunur, çünkü bugün korumanın büyük bölümü yeniden kullanım kararlarıyla yürüyor.

İki ayrı staj planda zorunlu olarak görünüyor. Bu programda staj, şantiye deneyiminin kazanıldığı tek yerdir ve sınıfta öğrenilmesi mümkün olmayan şeyi öğretir: gerçek bir yapının, gerçek bir bozulmanın ve gerçek bir bütçenin karşısında durmayı.

Birinci yol restorasyon yüklenicisi firmalardır. Tarihî yapı onarımı yapan taahhüt firmaları, rölöve ve belgeleme işini yürüten teknik ekipler ve restorasyon şantiyeleri bu mezunların birinci istihdam alanıdır. İşin gövdesi mimarın ve restoratör mimarın yönlendirmesi altında ölçüm, çizim, malzeme takibi ve uygulama denetimidir.

İkinci yol proje ofisleridir. Rölöve ve restorasyon projesi hazırlayan ofisler, çizim ve dijital modelleme tarafında teknik personel çalıştırır. Programın Teknik Resim ve Rölöve dersleri doğrudan bu işin hazırlığıdır.

Üçüncü yol kamu ve yerel yönetim tarafıdır. Yukarıda anlatılan koruma, uygulama ve denetim büroları ile il özel idarelerinin proje büroları bu alanda çalışan birimlerdir. Ancak bu rehber bir kadro vaadi yazmıyor: yönetmelik bu bürolarda zorunlu uzman kadrolarını lisans düzeyindeki meslek alanlarıyla sayıyor. Kamuda çalışmak isteyen mezun, ilgili yılın atama duyurusundaki öğrenim şartını kendisi kontrol etmelidir.

Dördüncü yol müze, vakıf ve kültürel miras kuruluşlarıdır. Koleksiyon bakımı, teşhir hazırlığı ve yapı bakım işleri bu kuruluşların sürekli ihtiyacıdır. Alan bilgisi bakımından bu yol [Tarih](/bolum/tarih) mezunlarıyla ortaklaşır ama teknik uygulama becerisi bu programın kendine özgü katkısıdır.

Beşinci yol dikey geçişle lisans tamamlamaktır. Bu programda dikey geçişin önemi diğer ön lisans programlarından fazladır, çünkü alanın proje yetkisi lisans düzeyinde bir unvana bağlanmış durumda. Kariyerini proje tarafında sürdürmek isteyen mezun için lisans tamamlamak bir tercih değil, gerekliliktir.

Bu rehber hiçbir yol için maaş rakamı ya da istihdam oranı yazmıyor.

Bu program, eski yapıların yanından geçerken durup bakan öğrenciye uygundur. Bir taşın nasıl yıprandığını, bir kemerin nasıl ayakta durduğunu ya da bir duvarın hangi dönemde eklendiğini merak ediyorsanız, bu bölümün ilgi alanının içindesiniz.

İkinci koşul el becerisi ve sahada çalışmaya isteklilik. Bu iş toz, iskele, merdiven, sıcak ve soğuk demektir. Rölöve almak günlerce ölçmek ve çizmek demektir. Ofiste oturmak isteyen öğrenci bu programdan verim alamaz.

Üçüncü koşul sabır ve titizlik. Koruma alanının temel ilkesi az müdahale etmektir; bu ilke hızlı iş yapmakla bağdaşmaz. Bir yüzeyi temizlemek, bir harcı yerine oturtmak ya da bir çizimi doğru ölçekte tamamlamak zaman alır ve acele edilmesi hataya dönüşür.

Dördüncü koşul tarihe gerçek ilgi. Mimarlık tarihi dersleri bu programın süsü değil aracıdır; dönem okuyamayan bir teknik personel yanlış müdahaleye katkı verir.

Proje müellifi olmak ve imza yetkisi taşımak istiyorsanız [Mimarlık](/bolum/mimarlik) programına yönelmelisiniz. Yeni yapı üretimi sizi daha çok ilgilendiriyorsa [İnşaat Teknolojisi](/bolum/insaat-teknolojisi) programına bakmalısınız. Mekân tasarımı ilginizi çekiyorsa [İç Mekan Tasarımı](/bolum/ic-mekan-tasarimi) programı bir seçenektir.

Birinci not: yetki sınırını baştan bilin. 2863 sayılı Kanun'un 18. maddesi tescilli yapıların rölöve, restorasyon ve restitüsyon projelerinde restoratör mimar veya mimar bulunmasını zorunlu tutuyor. Bu iki yıllık diploma o şartı karşılamaz. Bölüm tanıtımında size proje müellifliği vaat ediliyorsa o tanıtım mevzuata uymuyor.

İkinci not: üniversitenin bulunduğu yeri önemseyin. Bu bölümde eğitim kalitesi doğrudan çevredeki tarihî dokuya ve okulun o dokuyla kurduğu ilişkiye bağlıdır. Yakınında restorasyon şantiyesi olan, müzeyle ve vakıfla protokolü bulunan bir okul ile böyle bir çevresi olmayan okul arasındaki fark, ders planından okunamaz.

Üçüncü not: atölye imkânını sorun. Malzeme laboratuvarı, konservasyon atölyesi ve ölçüm ekipmanı bu programın omurgasıdır. Bu ekipmanın varlığını tanıtım sayfasından değil, okulu arayarak ya da giderek öğrenin.

Dördüncü not: dikey geçişi ilk yarıyıldan planlayın. Alanın proje yetkisi lisans düzeyinde olduğu için lisans tamamlama bu programda kariyerin doğal parçasıdır. Hangi lisans programlarına geçilebileceği her yıl DGS kılavuzunda yeniden yayımlanır; bu rehber liste vermiyor, kılavuzun kendisine yönlendiriyor.

Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.