Mobil Teknolojileri

Mobil bir uygulamanın çalışabilmesi için önce bir hattın, bir aboneliğin ve bir işletmecinin bulunması gerekir. Bu üçlü serbest bir piyasa düzenlemesinin dışında değildir; kamusal bir çerçevenin içindedir ve bu çerçeveye değen metinlerden biri 6802 sayılı kanundur. Kanunun adı kaynakta "GİDER VERGİLERİ KANUNU" olarak yayımlanmıştır.

Bu kanuna erişimde önce bir adres sorunu çıkmıştır ve bunun açıkça yazılması gerekir. Resmi mevzuat sitesinde beşinci tertip kalıbıyla kurulan adres, yani 1.5.6802 uzantılı adres, bu oturumda 404 yanıtı vermiştir. Burada ölü olan şey adrestir, kanun numarası değildir: aynı numara üçüncü tertip kalıbıyla kurulan adreste, yani 1.3.6802 uzantılı adreste açılmıştır ve bu rehberdeki bütün alıntılar o adresten yapılan okumalara dayanır. Kaynak listesindeki bağlantı da bu canlı adrestir. Dördüncü tertip hiç denenmemiştir, çünkü üçüncü tertip açıldığı için deneme koşulu doğmamıştır.

Kaynağın künyesinde kanun numarası 6802, kabul tarihi 13/7/1956, Resmî Gazete tarihi 23/7/1956 ve sayısı 9362, Düstur bilgisi ise tertip 3, cilt 37 ve sayfa 1982 olarak görülmüştür. Bu kalemlerde bir ayrım vardır ve saklanmamalıdır: künye değerleri üç okumada da aynı çıkmış, künye satırlarının tam biçimi ise yalnızca iki okumada eşleşmiştir. Üçüncü okuma aynı alanları kalın yazı ve boşluksuz iki nokta ile getirdiği için o biçim alıntılanmamıştır.

Kanunun bu alanla bağını kuran hüküm, otuz dokuzuncu maddesidir. Maddenin kenar başlığı kaynakta "Özel iletişim vergisi" olarak yayımlanmıştır; başlığın tümü büyük harfe çevrilmiş bir başka biçimi bir okumada görülmüş, ancak o biçim kaynak metin sayılmayıp düşürülmüştür. Maddenin açılışı kaynakta şöyledir: "Madde 39- (Değişik: 16/7/2004-5228/38 md.)"

Maddenin birinci fıkrası, verginin kimin işlemleri üzerinden alınacağını belirleyerek başlar. Fıkranın girişi kaynakta şöyledir: "406 sayılı Telgraf ve Telefon Kanunu uyarınca Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumuyla görev veya imtiyaz sözleşmesi imzalamak suretiyle veya 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu uyarınca bu Kuruma bildirim yapılması veya bu Kurumca kullanım hakkı verilmesi yoluyla yetkilendirilen veya yetkilendirilmiş sayılan işletmecilerin (kablo tv altyapısı üzerinden teknik olarak verilebilecek her türlü hizmetleri dışında, görev sözleşmesi ile ulusal egemenlik kapsamındaki uydu yörünge pozisyonlarının hakları, yönetimi ve işletme yetkisine sahip olanlar hariç);"

Bu girişin ardından gelen bentler, hizmetleri tek tek sayar. Kaynakta bentler şöyledir: "a) Her nevi mobil elektronik haberleşme işletmeciliği kapsamındaki (ön ödemeli hatlara yüklemeler için yapılan satışlar dâhil) tesis, devir, nakil ve haberleşme hizmetleri % 7,5," ve "b) Radyo ve televizyon yayınlarının uydu platformu ve kablo ortamından iletilmesine ilişkin hizmetleri % 7,5," ve "c) (Değişik: 18/2/2009-5838/14 md.) Kablolu, kablosuz ve mobil internet servis sağlayıcılığı hizmeti % 7,5," ve "d) (Ek: 18/2/2009-5838/14 md.) (a), (b) ve (c) bentleri kapsamına girmeyen diğer elektronik haberleşme hizmetleri % 7,5," Bent dizisini kapatan satır ise kaynakta "Oranında özel iletişim vergisine tâbidir." biçiminde geçmektedir.

Maddenin ikinci fıkrası kaynakta şöyledir: "(Değişik ikinci fıkra: 6/2/2014-6518/3 md.) Birinci fıkranın (a), (b), (c) ve (d) bentlerinde yer alan hizmetlerin birlikte veya birbiriyle bağlantılı olarak verilmesi ile ön ödemeli hat kullanıcıları tarafından yapılan yüklemelerin farklı oranlara tabi hizmetlerde kullanılması hâlinde, her hizmet tabi olduğu oran üzerinden vergilendirilir."

Üçüncü fıkranın ilk cümlesi, aboneliğin ilk kurulmasına ayrı bir yükümlülük bağlar ve kaynakta şöyledir: "Mobil telefon aboneliğinin ilk tesisinde (iş ve hizmetlerin merkezi bir sunucu tarafından uzaktan izlenmesi ve yürütülmesine yönelik makineler arası veri aktarımına mahsus olan ve bunların yürütülmesi için zorunlu olanlar dışında sesli, görsel iletişim veya genel amaçlı internet erişimi için kullanılmayan mobil telefon aboneliğinin ilk tesisi ile operatör değişiklikleri hariç) yirmimilyon lira ayrıca özel iletişim vergisi alınır." Bu cümledeki "yirmimilyon lira" ibaresi kaynakta bu biçimde, birleşik olarak yazılıdır; ne yazımı düzeltilmiş ne de tutar güncellenmiş ya da yorumlanmıştır. Fıkranın kalan cümleleri kaynakta şöyledir: "Bu tutar, her yıl bir önceki yıla ilişkin olarak 213 sayılı Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre belirlenen yeniden değerleme oranında artırılmak suretiyle uygulanır. Hesaplanan tutarın yüzde beşini aşmayan kesirler dikkate alınmaz. Cumhurbaşkanı, bu şekilde tespit edilen tutarı % 50'sine kadar artırmaya veya yarısına kadar indirmeye yetkilidir."

Maddenin dördüncü fıkrası mükellefi ve beyan düzenini belirler ve kaynakta şöyledir: "Verginin mükellefi; birinci fıkrada sayılan elektronik haberleşme hizmetlerini sunan işletmecilerdir. Verginin matrahı, katma değer vergisi matrahını oluşturan unsurlardan teşekkül eder. Bir aya ait özel iletişim vergisi, izleyen ayın onbeşinci günü akşamına kadar beyan edilerek aynı süre içinde ödenir. Bu verginin beyan ve ödenmesine ilişkin olarak 47 ve 48 inci madde hükümleri uygulanmaz." Beşinci fıkra kaynakta şöyledir: "Bu maddede hüküm bulunmayan hallerde, 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu hükümleri uygulanır. İlgili mevzuatına göre yetkilendirilen elektronik haberleşme işletmecilerinin, Hazineye ödeyecekleri payın hesaplanmasında özel iletişim vergisi dikkate alınmaz. Özel iletişim vergisi, düzenlenecek faturalarda ayrıca gösterilir." Altıncı fıkra kaynakta şöyledir: "Bu vergi, katma değer vergisi matrahına dahil edilmez, gelir ve kurumlar vergisi uygulamasında gider kaydedilmez ve hiçbir vergiden mahsup edilmez." Yedinci fıkra ise kaynakta şöyledir: "(Değişik yedinci fıkra: 6/2/2014-6518/3 md.) Birinci fıkradaki oranları ayrı ayrı veya birlikte sıfıra kadar indirmeye, iki katına kadar artırmaya Cumhurbaşkanı, vergiye ilişkin usul ve esasları belirlemeye, ön ödemeli hatlara yapılan yüklemelerin farklı oranlara tabi hizmetlerde kullanılması hâlinde fazla tahsil edilen vergiyi kullanıcıya ödenmesi koşuluyla mükellefe iade ettirmeye, verilmesi gereken beyannamelerin şekil, içerik ve eklerini belirlemeye Maliye Bakanlığı yetkilidir."

Bu maddenin bu program için anlamı doğrudan sözcük düzeyindedir. Mobil elektronik haberleşme işletmeciliği, ön ödemeli hatlara yapılan yüklemeler, kablosuz ve mobil internet servis sağlayıcılığı, mobil telefon aboneliğinin ilk tesisi ve makineler arası veri aktarımı; bunların hepsi bu maddede birebir geçer. Mobil teknolojileri mezununun çalıştığı yer tam olarak bu kalemlerin içinden geçen sektördür: operatörler, servis sağlayıcılar, abonelik ve hat süreçlerini yürüten birimler, cihazdan cihaza veri aktaran uygulamaları kuran ekipler. Bu nedenle kanun burada zorlanmış bir kanca olarak değil, alanın işletme tarafındaki kamusal yükümlülük çerçevesi olarak sunulmaktadır.

Örtüşmenin sınırı da aynı açıklıkla yazılmalıdır. Bu kanunun doğrulanmış adı bir vergi kanununun adıdır ve belgenin bütünü bir vergi kanunudur; bu rehberde okunan tek madde otuz dokuzuncu maddedir, dolayısıyla program bağı bütün kanuna değil, yalnızca bu maddeye dayanır. Kanun bu programı kurmaz, programın ders planını belirlemez, mezunun meslek tanımını ya da unvanını düzenlemez ve mobil uygulama geliştiren kişiye doğrudan bir yükümlülük yüklemez; yükümlülük dördüncü fıkrada işletmecilere bağlanmıştır. Mobil uygulama geliştiriciliği ya da mobil teknoloji mezunluğu gibi terimlerin bu kanunda tanımlı olup olmadığı konusunda da hiçbir iddia kurulmuyor; bu oturumun okumalarında böyle bir tanım görülmemiştir, bulunup bulunmadığına dair bir iddia kurulmamaktadır. Kanunun güncel hâli için kaynak listesindeki resmi adresin esas alınması gerekir.

Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Kanun metni üç ayrı okumayla çekilmiş, yalnızca en az iki okumada karakter düzeyinde aynı çıkan öğeler alıntılanmıştır; okumalardan biri Türkçe istekle, biri İngilizce yazılmış ama çeviri istemeyen bir istekle, biri de farklı ifadeyle yazılmış ikinci bir Türkçe istekle yapılmıştır. Dördüncü okuma yapılmamıştır ve tek okumada kalan malzemenin ek okumayla kurtarılması denenmemiştir. Kanunun adı yalnızca iki okumada eşleştiği biçimiyle verilmiş, üçüncü okumanın adın sonuna kaynatarak getirdiği dipnot rakamı alınmamıştır; kenar başlığının sonundaki üç dipnot rakamı yığını, birinci fıkra girişinin, bentlerin ve fıkraların sonlarına kaynamış bütün dipnot rakamları da aynı gerekçeyle düşürülmüştür. Dipnot gövdeleri hiç alınmamıştır: bu rehberde hiçbir dipnot metni yoktur. Altıncı fıkranın sonunda bir okumada görülen mülga cümle ibaresi ikinci bir okumada teyit edilmediği için alıntılanmamıştır. Okumaların kendi ürettiği üst başlıklar, alan adları ve İngilizce başlık da kaynak metin sayılmamış, hiçbiri kullanılmamıştır. Bir okumanın çıktısına eklediği üç noktayla kırpılmış cümle listesi birebir metin olmadığı için tümüyle reddedilmiştir. Kanunun otuz dokuzuncu maddesi dışındaki maddeleri hiçbir okumada istenmemiş ve getirilmemiştir; banka ve sigorta muameleleri vergisine ilişkin kısımlar dâhil, bu maddeler hakkında bu rehberde hiçbir malzeme yoktur ve bunların içeriğine dair hiçbir iddia kurulmamıştır. Adres tarafında yalnızca beşinci tertip kalıbı 404 vermiş, kural gereği o adres için tekrar deneme yapılmamış, başka bir çekme aracı, ayna ya da arşiv kullanılmamış ve ilk 404'te durulmuştur; dördüncü tertip ise hiç denenmemiştir. Aday belirleme aşamasında bu eksen için erişilen iki belge daha vardır; birinci aday doğrulandığı için o belgelere üç okuma disiplini uygulanmamış ve tek okumada görünen adları ile künye satırları bilerek raporlanmamıştır, bu rehberde de hiçbir yerde verilmemiştir. Aynı oturumda öteki program için okunan kanunun üçüncü maddesinden sonraki maddeleri de hiçbir okumada istenmemiştir ve o programın yedek adayı hiç çekilmemiştir; taşınır rehni ve adlî sicil eksenindeki iki taze numara ise konu örtüşmesi zorlama olacağı için hiç denenmemiştir. Kanun adları hatırdan yazılmamıştır: adı yalnızca iki okumada birebir eşleşen belgeler için ad verilmiş, öteki belgeler için ad vermek açıkça reddedilmiştir. Ders planı kaynakları tarafında devralınmış iki çözülmemiş çelişki bu oturumda taraf tutularak çözülmemiş, ilgili iki alan adına hiç dokunulmamıştır. Yöntemin kendi sınırı da eksik olarak sayılmalıdır: üç okuma aynı kısa zaman aralığında yapıldığı ve okuma aracı aynı adres için yanıtı bir süre önbelleğe aldığı için okumalar büyük olasılıkla tek bir belge dönüşümü üzerinde çalışmıştır. Dolayısıyla okumalar arası mutabakat yalnızca okuma ve çıkarım hatasını eler, kaynağın metne dönüştürülmesi sırasında oluşmuş bir bozulmayı elemez; bu oturumda dipnot rakamlarının sözcüklere kaynadığı somut örnekler görülmüş ve bunlar mutabakatla ayıklanamamıştır. Bu öğelerin kanunda bulunup bulunmadığı yönünde hiçbir olumsuz iddia kurulmamıştır; yalnızca iki okumada birebir teyit edilemedikleri kaydedilmiştir. Bu başlıkta hiçbir puan, başarı sıralaması, kontenjan, ücret ya da maaş verisi toplanmamıştır.

Bu programın somut bir örneği için Nişantaşı Üniversitesi Meslek Yüksekokulu'nun yayımladığı ders planı belgesi okundu. Belge programı büyük harflerle "MOBİL TEKNOLOJİLERİ PROGRAMI" adıyla yayımlamaktadır; bu yazım küçük harfli biçime çevrilmemiştir. Üniversitenin adı belgede basılıdır ve alan adından çıkarım değildir. Öğretim düzeyi de belgede yazılıdır: "Önlisans" sözcüğü, alınacak derece başlığı altında birebir geçmektedir; dört yarıyıllık yapı bu tespitin yalnızca destekleyicisidir, kaynağı değildir. Plan dört yarıyıl üzerine kuruludur ve yarıyıl başlıkları belgede sınıf ve dönem birleşimi biçiminde, örneğin "1. SINIF GÜZ YARIYILI" olarak yayımlanmıştır; bu başlıklar birinci yarıyıl, ikinci yarıyıl biçiminde yeniden numaralandırılmamıştır. Ders adları belgede Türkçe yayımlanmıştır ve bu rehberde belgedeki yazımıyla bırakılmıştır.

Birinci sınıf güz yarıyılının dersleri Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi, Yabancı Dil Kurulu I, Programlama Temelleri, Kablosuz İletişim Temelleri ve Güvenlik ile Mobil Cihaz Donanımı I olarak yayımlanmıştır. İlk yarıyıl programlamayı, kablosuz iletişimin temelini ve cihaz donanımını aynı anda açar; güvenliğin daha ilk dönemde iletişim dersinin adının içinde geçmesi bu planın belirgin bir tercihidir.

Birinci sınıf bahar yarıyılının dersleri Türk Dili, Yabancı Dil Kurulu II, Mobil Cihaz Donanımı II, Veri Tabanı I ile Mobil Cihazlar İçin Geliştirme Platformu I olarak yayımlanmıştır. Bu yarıyılda donanım çizgisi ikinci basamağına geçer, veri konusu plana girer ve öğrenci ilk kez bir mobil geliştirme platformuyla karşılaşır.

İkinci sınıf güz yarıyılının dersleri Android Programlama I, Mobil İşletim Sistemleri, IOS Programlama I, Mobil Cihazlar için Geliştirme Platformu II, Ağ Temelleri, Veri Tabanı II ve Teknik İngilizce olarak yayımlanmıştır. Bu yarıyıl planın omurgasıdır: iki büyük mobil platformda programlama aynı dönemde başlar, işletim sistemi konusu ayrı bir ders olarak açılır, ağ ve veri çizgileri birlikte yürür.

İkinci sınıf bahar yarıyılının dersleri Android Programlama II, IOS Programlama II, Mobil Cihazlarda Uygulama Güvenliği, Mobil Pazarlama, Hibrit Uygulama Geliştirme ve Oyun Programlama olarak yayımlanmıştır. Son yarıyıl iki platformun ikinci basamağını, uygulama güvenliğini, birden çok platformda çalışan uygulama geliştirmeyi, pazarlamayı ve oyun programlamayı bir arada kurar.

Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Belge iki ayrı okumayla, farklı ifadeyle yazılmış iki ayrı istekle okunmuştur. Program adı, düzey ifadesi, üniversite adı ve dört yarıyıl sayısı iki okumada da doğrulanmış; yukarıda sayılan yirmi üç ders adı iki okumada satır satır birebir aynı çıkmıştır ve hiçbir ders adı düşürülmemiştir; ayırıcı ya da boşluk farkı bildirilmemiştir. Öğretim düzeyi bu belgede yazılıdır, yarıyıl sayısından yapılmış bir çıkarım değildir; bu ayrım burada özellikle kaydedilmektedir. Üniversite adı da belgede yayımlanmıştır, alan adından çıkarım değildir; ancak iki okuma üniversite adını bir kez birim adıyla birlikte, bir kez birim adı olmadan bildirmiştir. Adlar birbiriyle çelişmediği için bu fark yalnızca işaretlenmiş, tek biçime düzeltilmemiştir. Program adının bir okumada küçük harfli bir biçimiyle de bildirilmesi aynı şekilde işaretlenmiş, tek biçime indirilmemiştir. Belgedeki bir yazım farkı da düzeltilmemiştir: geliştirme platformu dersinin birinci basamağında ilgeç büyük harfle, ikinci basamağında küçük harfle yazılıdır ve iki okuma bu farkı aynı biçimde bildirmiştir. Kısaltmalar açılmamıştır; bu nedenle bir platform adı belgedeki büyük harfli biçimiyle bırakılmıştır. Belgede ders kodu, kredi ve iş yükü alanları bulunmaktadır; hiçbiri toplanmamış ve bu rehberde hiçbir yerde verilmemiştir. Seçmeli havuz satırı bu belgede açılmadığı için hiçbir havuz içeriği doldurulmamıştır. Belge bir puan türü yayımlamamaktadır; bu rehberdeki puan türü bu belgeye dayandırılmamıştır. Bu program için ikinci bir üniversite kaynağı bulunamamıştır: aynı eksende açılan üç tanıtım sayfası program adını ve düzeyi basmakla birlikte ders adı yayımlamadığı için kullanılmamış, arama sonucunda görülen bir başka derece programı sayfası ise hiç okunmadığı için ikinci kaynak sayılmamıştır. Bir dersin bu programda bulunmadığı yönünde hiçbir olumsuz iddia kurulmamıştır; açılmayan bölüm yalnızca toplanmadı olarak işaretlenmiştir. Bu plan tek bir üniversitenin planıdır ve öteki üniversitelerin planları için hiçbir şey söylemez.