Odyometri

Odyometri, insanın işitmesini ve dengesini ölçen testleri uygulayan sağlık teknikerini yetiştiren iki yıllık bir ön lisans programıdır. Programın adı işin özünü verir: "odyo" duymaya, "metri" ölçmeye işaret eder. Yani bu bölüm duymayı ölçmenin tekniğini öğretir.

İşitmenin ölçülmesi ilk bakışta basit görünen, gerçekte epeyce ince bir iştir. Hasta bir sesi duyup duymadığını söyler; ama bu beyanın güvenilir bir ölçüme dönüşmesi için sesin şiddetinin ve frekansının tam olarak bilinmesi, ortamdaki gürültünün denetlenmesi, testin doğru sırayla uygulanması ve hastanın teste uyumunun değerlendirilmesi gerekir. Odyometri teknikeri bu denetimli ortamı kuran ve ölçümü kayda geçiren kişidir.

Programın gündelik pratiği üç iş kümesine dağılır. Birincisi işitmenin ölçülmesidir: saf ses odyometrisi, konuşma odyometrisi ve orta kulağın basınç ile hareketini değerlendiren testler. İkincisi dengeyle ilgili değerlendirmelerdir; bu testler iç kulağın denge organını ilgilendirir ve aşağıda göreceğiniz üzere mevzuat bunları uzman tabip denetimine bağlamıştır. Üçüncüsü işitme cihazıyla ilgili teknik işlerdir: kulak kalıbı ölçüsünün alınması, cihazın kazanç ve çıkış değerlerinin ölçülmesi ve ayarlanması.

Bu üç kümenin dışında, alanın toplum sağlığına dönük bir yüzü de vardır. Yeni doğan işitme taramaları ve iş yerlerindeki gürültü ölçümleri odyometri teknikerinin görev alanı içinde sayılmıştır. Yani meslek yalnızca hastanede hasta başında değil, tarama programlarında ve sahada da iş görür.

Programa ÖSYM'de TYT puan türüyle öğrenci alınır ve öğretim düzeyi ön lisanstır. Aynı adın dört yıllık bir lisans varyantı bulunmaz. Buna karşılık işitmeyle ilgilenen dört yıllık bir lisans programı vardır ve adı farklıdır; bu iki programı karıştırmak bu alanda en sık yapılan hatadır ve aşağıda ayrı bir başlıkta ele alınmıştır.

Bu iki adın karıştırılması tercih döneminde çok sık görülür ve sonuçları ciddidir, çünkü iki program farklı öğretim düzeyindedir ve mezunlarının yetkileri aynı değildir.

1219 sayılı Kanunun ek on üçüncü maddesi odyoloğu da tanımlar ve tanım şöyledir: "Odyolog; odyoloji alanında lisans eğitimi veren fakülte veya yüksekokullardan mezun veya diğer lisans eğitimleri üzerine odyoloji yüksek lisansı veya doktorası yapan, sağlıklı bireylerde işitme ve denge kontrolleri ile işitme bozukluklarının önlenmesi için çalışmalar yapan ve ilgili uzman tabibin teşhis veya tedavi için yönlendirmesine bağlı olarak işitme, denge bozukluklarını tespit eden, rehabilite eden ve bu amaçlarla kullanılan cihazları belirleyen sağlık meslek mensubudur."

İki tanımı yan yana koyduğunuzda fark kendini gösterir. Odyolog dört yıllık lisans mezunudur ya da başka bir lisans üzerine odyoloji lisansüstü eğitimi almıştır; bozukluğu tespit eder, rehabilite eder ve kullanılacak cihazı belirler. Odyometri teknikeri ise iki yıllık ön lisans mezunudur; endikasyonu belirlenmiş hastalara testleri uygular, kaydeder ve cihazın ölçüm ile ayarını yapar. Cihazı belirlemek odyoloğun tanımında, cihazın kazanç ve çıkış değerlerini ölçüp ayarlamak teknikerin görev listesinde yer alır. İkisi birbirinin yerine geçmez ve bu rehber aralarında bir denklik iddia etmiyor.

Dolayısıyla dört yıllık odyoloji programını hedefleyen bir öğrencinin tercih listesine iki yıllık odyometri programını "aynı iş" diye yazması hatalı olur. İki yıllık programı bitirdikten sonra dört yıllık bir programa geçmek isteyenler için dikey geçiş yolu vardır; hangi ön lisans programından hangi lisans programlarına başvurulabileceği ÖSYM'nin o yıla ait dikey geçiş kılavuzunda tablo hâlinde yayımlanır. Bu rehberde bu eşleştirme yazılmıyor, çünkü liste yıllara göre değişiyor ve tek geçerli kaynağı ilgili yılın kılavuzudur.

Yakın ön lisans programlarıyla ilişkiyi de netleştirmek gerekir. [Optisyenlik](/bolum/optisyenlik) programı görmeyle ilgilenir ve gözlük camı ile çerçevenin uygulanmasını öğretir; ölçüm ile cihaz uygulaması bakımından odyometriye şaşırtıcı biçimde benzer bir mantık taşır, ama organ ve mevzuat farklıdır. [Tıbbi görüntüleme teknikleri](/bolum/tibbi-goruntuleme-teknikleri) cihazla veri üretmenin görüntü tarafındadır. [Anestezi](/bolum/anestezi) ve [diyaliz](/bolum/diyaliz) programları da hekim kararına bağlı teknik uygulama mantığını paylaşır. İşitme kaybının rehabilitasyon tarafına ilgi duyanların [engelli bakımı ve rehabilitasyon](/bolum/engelli-bakimi-ve-rehabilitasyon) programına, laboratuvar tarafını merak edenlerin [tıbbi laboratuvar teknikleri](/bolum/tibbi-laboratuvar-teknikleri) programına bakması yerinde olur.

Ders planı üniversiteden üniversiteye değişir. Aşağıdaki plan Nişantaşı Üniversitesi Meslek Yüksekokulu'nun Odyometri ön lisans programına aittir ve dört yarıyıl üzerinden kuruludur. Bu plan bir örnektir; tercih edeceğiniz okulun kendi ders planını o okulun bilgi paketinden kontrol etmeniz gerekir.

Birinci yarıyıl anatomi ve terminoloji dönemidir: Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi I, İşitme ve Konuşma Anatomisi, Tıbbi Terminoloji, Tıbbi Etik ve Hasta Hakları, Türk Dili I ve İngilizce dersleri. Programın ilk dersinin doğrudan işitme ve konuşma anatomisi olması dikkat çekicidir: öğrenci ölçmeyi öğrenmeden önce ölçtüğü organı öğrenir. Tıbbi etik ve hasta haklarının da ilk yarıyıla konması tesadüf değildir, çünkü bu meslek baştan sona hasta ile temas hâlinde yürür.

İkinci yarıyıl fizyolojiyi ve alanın esaslarını ekler: Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi II, İşitme Fizyolojisi, Odyolojinin Esasları, İlk ve Acil Yardım, Sağlıkta Temel Beceriler, Türk Dili II ve İngilizce dersleri. Anatomiden fizyolojiye geçiş sıralaması mantıklıdır: önce organın yapısı, sonra işleyişi. İlk ve acil yardım ile sağlıkta temel beceriler dersleri ise mezunun sağlık kuruluşu içinde çalışacağını hesaba katar.

Üçüncü yarıyıl mesleğin çekirdeğine girer: Odyometride Mesleki Uygulama I, İşitme ve Ölçme I, Ses Fiziği ve Akustik Prensipler, Vestibüler Sistemde İşleyiş ve Test Yöntemleri, İşitme Cihazı ve Ekipmanları, İşçi Sağlığı ve Güvenliği, staj ve bitirme projesi ile Sağlık İngilizcesi. Ses fiziği ve akustik prensipler dersi bu programın ayırt edici dersidir; ölçtüğü şeyin fizik olduğunu bilmeyen bir tekniker cihazın verdiği sayıyı yorumlayamaz. Vestibüler sistem dersinin bu yarıyılda yer alması da yukarıda aktarılan ikinci bendin karşılığıdır.

Dördüncü yarıyıl uygulamayı ve ileri testleri kapatır: Odyometride Mesleki Uygulama II, İşitme ve Ölçme II, İşitme Kayıpları ve Nedenleri, Çocuk Odyolojik Test Yöntemleri, Konuşma Gelişimi, Odyometride Objektif ve İleri Test Yöntemleri ve Sağlıkta İletişim. Çocuk odyolojik test yöntemleri ile konuşma gelişimi derslerinin birlikte verilmesi alanın en zor tarafına hazırlıktır: küçük çocuk "duydum" diyemez, bu yüzden çocukta işitme ölçmek ayrı bir yöntem bilgisi gerektirir. Objektif ve ileri test yöntemleri dersi ise hastanın beyanına dayanmayan ölçüm tekniklerini konu alır.

Ders planında mesleki uygulama derslerinin iki ayrı yarıyıla, işitme ve ölçme derslerinin de iki basamağa yayılmış olması programın karakterini tek başına anlatır: bu meslek tek dönemde öğrenilen bir konu değil, tekrar ve el alışkanlığı gerektiren bir uygulama alanıdır. Programın seçmeli dersleri de bulunur; seçmeli ders adları bu rehberde bilerek yazılmadı, çünkü seçmeli havuzları her yıl ve her üniversitede değişiyor.

Mezunların çalıştığı yerler kulak burun boğaz kliniklerinin odyometri üniteleri, üniversite ve eğitim araştırma hastanelerinin işitme ve denge laboratuvarları, özel hastane ve tıp merkezlerinin odyometri odaları, işitme cihazı satış ve uygulama merkezleri, yeni doğan işitme taraması yürütülen sağlık kuruluşları ve iş sağlığı hizmeti veren birimlerdir. Son grup özellikle kayda değerdir: gürültülü iş yerlerinde çalışanların işitmesinin izlenmesi süregelen bir iş üretir ve bu, görev listesinin üçüncü bendinde açıkça sayılmıştır.

Bu istihdam alanının bir kısmı doğrudan mevzuattan doğuyor. Kanun mesleği program adıyla tanımladığı ve yönetmelik görevleri bent bent saydığı için, mezunun sağlık kuruluşu içindeki konumu bir sektör alışkanlığı değil, yazılı bir görev tanımının sonucudur. Bu, adı hiçbir kanunda geçmeyen pek çok ön lisans programına kıyasla belirgin bir farktır.

Buna karşılık iki sınırı hatırlamak gerekir. Birincisi karar yetkisidir: testin gerekliliğine ve cihazın uygunluğuna karar veren makam tekniker değildir. İkincisi kariyer ilerlemesidir: odyolog unvanı lisans ya da lisansüstü eğitim gerektirir ve iki yıllık program bu unvanı vermez.

Kamuda hangi kadroya hangi şartlarla atanılacağı bu rehberde bilerek yazılmadı; bu şartlar ilgili kurumun kendi ilanında belirlenir ve doğru kaynak o ilanın kendisidir. Bu rehberde bilerek hiçbir maaş rakamı da yok. Kazanç kamu ile özel sektör ayrımına, kurumun türüne, çalışma düzenine ve bölgeye göre çok geniş bir aralıkta değişiyor; buraya bir sayı yazmak bilgi vermek değil, yanlış beklenti üretmek olurdu.

Bu programı, ölçmenin sabır işi olduğunu kabul eden öğrenciler için düşünmek doğru olur. İşitme testi hastayla dakikalar süren sessiz bir alışveriştir: ses verilir, cevap beklenir, şiddet değiştirilir, tekrar beklenir. Aceleci bir kişi bu testte hatalı eşik bulur ve hatalı eşik hastanın tanısını doğrudan etkiler.

İkinci belirleyici özellik hasta iletişimidir. Bu meslekte karşınızdaki kişi çoğu zaman ya küçük bir çocuk ya da işitme güçlüğü olan bir yetişkindir. İkisiyle de iletişim kurmak özel bir çaba ister; işitmeyen birine talimat vermek başlı başına bir beceridir. Ders planında sağlıkta iletişim ve konuşma gelişimi derslerinin bulunması bu yüzdendir.

Üçüncü özellik cihazla çalışmaya yatkınlıktır. Bu alan baştan sona cihaz üzerinden yürür: odyometre, immitansmetre, otoakustik emisyon cihazı, işitme cihazı programlama düzenekleri. Cihaz ayarı ve kalibrasyonu işin sıradan parçasıdır. Teknik aletlerden hoşlanmayan bir öğrenci için iş yorucu olur.

Dördüncü özellik hekim kararına bağlı çalışmayı kabul etmektir. Yukarıda aktarılan kanun tanımı ve yönetmelik bendi bu bağı açıkça kurar. Tanı koymak, tedaviyi seçmek ya da cihazı belirlemek isteyen bir öğrencinin hedefi bu program değil, lisans düzeyindeki odyoloji programı ya da tıp olmalıdır. Bu ayrımı baştan görmek, iki yıl sonra yaşanacak bir hayal kırıklığını önler.

Cihaz uygulamasının görme tarafına ilgi duyanların [optisyenlik](/bolum/optisyenlik), hareket ve rehabilitasyon tarafına ilgi duyanların [fizyoterapi](/bolum/fizyoterapi), görüntüleme cihazlarıyla çalışmayı merak edenlerin [tıbbi görüntüleme teknikleri](/bolum/tibbi-goruntuleme-teknikleri) programlarına ayrıca bakması yerinde olur.

Birinci not: bu rehberde hiçbir taban puan, başarı sıralaması ya da kontenjan sayısı yok. Bu üç veri her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Kontenjan ve puan bilgisini oradan, tercih dönemi içinde kontrol etmeniz gerekir.

İkinci not: bu program ön lisans düzeyindedir ve TYT puanıyla öğrenci alır. Tercih listesine kod yazarken programın Tablo-3'te, yani ön lisans tablosunda yer aldığını kılavuzdan doğrulayın. Dört yıllık odyoloji programı ayrı bir tabloda ve farklı puan türüyle yer alır.

Üçüncü not: bu programda uygulama altyapısı ders planından daha belirleyici olabilir. Okulun sessiz test kabini bulunup bulunmadığı, hangi test cihazlarına sahip olduğu, uygulama yapılan hastane bağlantısı ve stajın nasıl yürütüldüğü mezuniyet sonrası el becerisini doğrudan etkiler. Bu bilgiyi ilgili yüksekokulun kendi sayfasından araştırmanız gerekir.

Dördüncü not: mevzuat tarafındaki durumu doğru anlayın. 1219 sayılı Kanun mesleği "odyometri teknikeri" adıyla ve program adını anarak tanımlar; ama tanımın içindeki "endikasyonu belirlenmiş hastalara" ifadesi karar yetkisini dışarıda bırakır. Yönetmelikteki görev listesi vestibüler testleri ve otoakustik emisyon uygulamalarını uzman tabip denetimine bağlar. Kanun "odyometrist" ifadesini kullanmaz. Bu üç bilgiyi kaynaklardaki metinlerden kendiniz de doğrulayabilirsiniz.

Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.