Organik Tarım

Organik Tarım iki yıllık bir meslek yüksekokulu önlisans programıdır. Programın konusu "doğal tarım" ya da "atalarımızın yaptığı tarım" gibi belirsiz bir şey değildir; konusu, kanunla tanımlanmış ve belgelendirilmesi zorunlu olan bir üretim biçimidir. Bu ayrım bölümü anlamanın anahtarıdır: organik tarım, bir tercih ya da bir söylem değil, kontrol edilen ve sertifikalandırılan bir hukuki statüdür.

2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 3. maddesi meslek yüksekokulunu "Belirli mesleklere yönelik nitelikli insan gücü yetiştirmeyi amaçlayan, yılda iki veya üç dönem olmak üzere iki yıllık eğitim öğretim sürdüren, önlisans derecesi veren bir yükseköğretim kurumudur" diye tanımlar. Aynı maddede önlisans, "Ortaöğretim yeterliliklerine dayalı, en az iki yıllık bir programı kapsayan nitelikli insan gücü yetiştirmeyi amaçlayan veya lisans öğretiminin ilk kademesini teşkil eden bir yükseköğretimdir" biçiminde tanımlanır. Yani program bir ziraat lisansının kısaltılmışı değil, belirli bir işe yönelik ayrı bir yükseköğretim basamağıdır.

Mezunun gündelik işi çoğunlukla üretimin kendisiyle kayıt tutmanın kesiştiği yerdedir: hangi girdinin kullanıldığını, hangi parselde neyin yetiştirildiğini, geçiş sürecinin hangi aşamasında olunduğunu, hangi kontrolün ne zaman yapıldığını belgeye dökmek. Organik üretimde bir işlemin yapılmış olması yetmez; yapıldığının gösterilebilmesi gerekir.

Aynı fakülte ya da yüksekokul çatısı altında yan yana duran bu programlar sık karıştırılır; oysa hem seviyeleri hem soruları farklıdır.

Organik Tarım bir önlisans programıdır ve sorusu üretimin nasıl belgelendirileceğidir. Ürün grubuyla değil, üretim rejimiyle tanımlanır: aynı program hem meyveyi hem sebzeyi hem tarla bitkisini hem de hayvansal üretimin bir kısmını, tek bir kural setinin içinden görür.

[Bahçe bitkileri](/bolum/bahce-bitkileri) bir lisans programıdır ve ürün grubuyla tanımlanır: meyve, sebze, bağ ve süs bitkileri. Sorusu bir bitkiyi hangi koşulda, hangi çeşitle, hangi yetiştirme tekniğiyle üretmek gerektiğidir; üretimin organik olup olmaması bu programın tanımına girmez.

[Bitki koruma](/bolum/bitki-koruma) da bir lisans programıdır ve sorusu hastalık, zararlı ve yabancı otla mücadeledir. Organik tarımla kesiştiği yer geniştir, çünkü organik üretimde mücadele araçları kısıtlıdır ve biyolojik mücadele öne çıkar; ama bitki koruma bu kısıtla sınırlı değildir.

Bir başka karışıklık, Organik Tarım ile gıda tarafındaki programlar arasında yaşanır. [Gıda kalite kontrolü ve analizi](/bolum/gida-kalite-kontrolu-ve-analizi) laboratuvarda ölçmeye, [gıda teknolojisi](/bolum/gida-teknolojisi) ürünün işlenmesine, [gıda mühendisliği](/bolum/gida-muhendisligi) sürecin tasarımına odaklanır. Organik Tarım ise ürünün laboratuvar sonucundan önce gelen kısmıyla, yani üretim rejiminin kendisiyle ilgilenir.

Programın süresi iki yıl, yani dört yarıyıldır ve staj ile mesleki uygulama programın parçasıdır.

Aşağıdaki başlıklar Fırat Üniversitesi Baskil Meslek Yüksekokulu Organik Tarım Programının yayımlanmış ders içerikleri belgesinden alınmıştır ve tek bir üniversitenin planıdır. Aynı adı taşıyan programların ders adları ve seçmeli havuzları üniversiteden üniversiteye değişir; bu liste bir örnektir, ulusal bir zorunluluk listesi değildir. Kaynak belgede zorunlu ortak derslerin roman rakamlı sıralaması tutarsız görünüyor, bu yüzden ortak dersler burada numarasız anılıyor; meslek derslerinin yarıyıl dağılımı ise belgede tutarlıdır ve olduğu gibi aktarılıyor.

Birinci yarıyıl temeli kurar: Temel Matematik, Bilgisayar Kullanımı, Toprak Bilgisi, Botanik, Zooloji, Tarımsal Meteoroloji ve Tarımda Pestisitler ve Çevre Kirliliği. Bu son dersin ilk yarıyılda durması anlamlıdır: öğrenci organik üretimi öğrenmeye, kimyasal mücadelenin ne olduğunu ve neyi kirlettiğini öğrenerek başlıyor.

İkinci yarıyıl alanın kendi ilkelerine geçer: Organik Tarım İlkeleri, Tarımsal Ekoloji, Bitki Besleme ve Toprak Verimliliği, Bitki Islahı ve Genetik, Bitki Koruma, Organik Tarla Bitkileri Yetiştirme, Tarımsal Yapılar ve Sulama Teknikleri ve Tarım Ekonomisi.

Üçüncü yarıyıl üretimi ürün gruplarına böler ve belgelendirmeyi devreye sokar: Organik Gübreler ve Gübreleme, Organik Meyvecilik ve Bağcılık, Organik Sebzecilik, Organik Tarımda Zararlılarla Mücadele, Organik Tarımda Hayvancılık ve Organik Tarımda Kontrol ve Sertifikasyon. Bu son ders, yukarıda anılan kanunun doğrudan ders karşılığıdır. Aynı yarıyılda Mesleki Uygulama ve Staj Değerlendirme yer alır; seçmeli havuzunda Organik Örtü Altı Yetiştiriciliği, Biyoteknoloji, Biyolojik Mücadele, Bitkisel Gen Kaynakları ve Bitki Fizyolojisi bulunur.

Dördüncü yarıyıl üretimin girdi ve çıktı uçlarını tamamlar: Organik Tohumculuk, Organik Fide ve Fidan Yetiştiriciliği, Organik Tarımda Hastalıklarla Mücadele, İlaçlama Teknikleri ve Biyoteknik Mücadele, Organik Ürünleri İşleme Teknolojisi, Tıbbi ve Aromatik Bitkiler, Tarımsal Yayım ve İletişim ve İş Sağlığı ve Güvenliği. İkinci Mesleki Uygulama bu yarıyıldadır. Seçmeli havuzunda Arıcılık ve Tozlaşma, Bitkisel Kökenli Preparatlar, İstihdam Becerileri, Organik Tarımda Mekanizasyon ve Avrupa Birliği ile Türk tarımını karşılaştıran bir ders yer alır.

Planın bütününe bakıldığında iki eğilim görülür. Birincisi, dersler ürün grubu ekseninde ilerliyor ve her ürün grubunun başına "organik" sıfatı geliyor; yani öğrenci genel tarımı öğrenip sonra organik kurallarını eklemiyor, ikisini birlikte öğreniyor. İkincisi, sertifikasyon, kayıt, yayım ve iş güvenliği dersleri planın içine dağılmış durumda; bu, mezunun sahada tek başına değil bir belgelendirme zinciri içinde çalışacağını gösteriyor.

Bu bölümün mezununun çalışabileceği yerler, kanunun tanımladığı zincirin halkalarıyla örtüşür: organik üretim yapan işletmeler, organik ürün işleyen ve ambalajlayan tesisler, organik girdi üreten firmalar, kontrol ve sertifikasyon kuruluşları, organik ürün ticareti yapan şirketler ve tarımsal danışmanlık yapan yapılar. Kamu tarafında tarım teşkilatının ilçe ve il birimleri, mesleki eğitim veren kurumlar ve araştırma birimleri anılabilir.

Bu rehber hangi kadroya hangi şartla girileceğini yazmıyor. Kamuda tekniker kadrolarına atanma, merkezî sınav ve ilan şartlarına bağlıdır ve bu şartlar yıldan yıla değişir; tek geçerli kaynak ilgili kurumun yayımladığı atama ilanıdır. Aynı şekilde kontrolör ve sertifiker yetkisinin şartları da yönetmelikle belirlenir; yukarıda yazıldığı gibi bu rehber o yönetmeliği incelemedi ve o yüzden bir şart saymıyor.

Önlisans mezunu için lisans tamamlama yolu Dikey Geçiş Sınavı'dır. Bu rehber, Organik Tarım programından hangi lisans programlarına geçilebileceğinin listesini bilerek vermiyor: o liste her yıl ÖSYM tarafından yayımlanan Dikey Geçiş Sınavı kılavuzunda yer alır ve değişir. Doğru adres o kılavuzdur.

Bu bölüm, tarımı hem bir üretim işi hem bir kayıt işi olarak görebilen öğrenciye uygundur. Organik üretimde en sık karşılaşılan sorun bilgisizlik değil, belgesizliktir: yapılan doğru işin gösterilememesi. Kayıt tutmayı, form doldurmayı, izlenebilirlik kurmayı sıkıcı bulan biri bu alanda zorlanır.

Sahada çalışmayı sevmek gerekir. Program tarla, bahçe, sera, depo ve işletme içinde geçen bir işe hazırlar; masa başı bir meslek değildir. Mevsimin ve hava koşullarının işin takvimini belirlediği bir alan.

Biyolojiyi ve toprağı merak etmek işe yarar. Organik üretimde kimyasal bir kısayol olmadığı için mücadele, çoğu zaman ekosistemin kendi dengesini kurmakla yapılır: rotasyon, yararlı organizma, dirençli çeşit, toprak sağlığı. Bu, doğrudan biyolojik düşünme gerektirir. [Biyoloji](/bolum/biyoloji) ve [moleküler biyoloji ve genetik](/bolum/molekuler-biyoloji-ve-genetik) rehberleri bu ilgiyi lisans düzeyinde nereye taşıyabileceğini gösterir.

Mevzuat okumaya tahammülü olan öğrenci burada avantajlıdır. Bu rehberin gösterdiği gibi alanın merkezinde bir kanun ve ona bağlı bir yönetmelik var; mezunun işi bu metinleri günlük pratiğe çevirmek olacak.

Çevre ve sürdürülebilirlik ilgisi doğal bir motivasyon kaynağıdır; ancak yalnızca bu ilgiyle gelen öğrenci, programın ne kadar teknik ve ne kadar bürokratik olduğunu görünce şaşırabilir. [Çevre mühendisliği](/bolum/cevre-muhendisligi) farklı bir soruyu, kirliliğin ölçülmesi ve arıtılmasını sorar; [peyzaj mimarlığı](/bolum/peyzaj-mimarligi) ise bitkiyi tasarım öğesi olarak ele alır. İlgi çevre ise bu iki rehber de okunmalıdır.

Birinci not: bu program bir önlisans programıdır ve mezuna ziraat mühendisi unvanı vermez. Bu rehber, ziraat mühendisliği unvanının hangi kanunla verildiğini ve hangi yetkileri getirdiğini incelemedi; o yüzden burada bu unvan hakkında bir şey iddia edilmiyor.

İkinci not: kontrolör ve sertifiker, kanunun Bakanlık yetkilendirmesine bağladığı unvanlardır. Diplomanın kendisi bu yetkiyi vermez. Şartların tamamı için kanuna dayanan yürürlükteki organik tarım yönetmeliğine bakılmalıdır.

Üçüncü not: yukarıdaki ders listesi tek bir üniversitenin planıdır. Tercih yapılacak üniversitenin kendi bilgi paketi ve ders planı mutlaka açılıp okunmalıdır; seçmeli havuzları programın karakterini ciddi biçimde değiştirir.

Dördüncü not: bu bölüm TYT puanıyla, ÖSYM tercih kılavuzunun önlisans programlarını içeren tablosundan tercih edilir. Programın hangi üniversitelerde açık olduğu, öğretim türü ve kontenjanı yıldan yıla değişir; bu bilgilerin tek geçerli kaynağı ilgili yılın tercih kılavuzudur.

Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.