Ormancılık ve Orman Ürünleri

Ormancılık ve Orman Ürünleri iki yıllık bir meslek yüksekokulu önlisans programıdır. Programın konusu, kendiliğinden ya da emekle yetişen bir ağaç topluluğunun bakılması, korunması, ölçülmesi ve ondan elde edilen ürünlerin değerlendirilmesidir. Alan, fidanın torbadan çıktığı andan kesilen tomruğun depoya girdiği ana kadar uzanan bir zinciri kapsar.

Alanın günlük işi üç öbekte toplanır. Birincisi yetiştirmedir: fidanlık, ağaçlandırma, silvikültür yani ormanın bakımı ve gençleştirilmesi. İkincisi korumadır: yangın, zararlı böcek, hastalık, otlatma ve kaçak kesim. Üçüncüsü ölçme ve değerlendirmedir: ağacın ve meşcerenin ölçülmesi, kesim planına uyulması, odun dışı ürünlerin toplanması ve pazarlanması. Bu üç öbek, ders planındaki başlıkların da sırasını verir.

2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 3. maddesi meslek yüksekokulunu "Belirli mesleklere yönelik nitelikli insan gücü yetiştirmeyi amaçlayan, yılda iki veya üç dönem olmak üzere iki yıllık eğitim öğretim sürdüren, önlisans derecesi veren bir yükseköğretim kurumudur" diye tanımlar. Aynı maddede önlisans, "Ortaöğretim yeterliliklerine dayalı, en az iki yıllık bir programı kapsayan nitelikli insan gücü yetiştirmeyi amaçlayan veya lisans öğretiminin ilk kademesini teşkil eden bir yükseköğretimdir" biçiminde tanımlanır. Bu program da tanıma uygun biçimde mezunu sahada tanımlı bir işe hazırlar.

Bu programın adı geniş olduğu için komşu alanlarla karıştırılır.

En sık karışıklık orman mühendisliği ile yaşanır. Orman mühendisliği bir lisans programıdır ve sorusu planlamadır: amenajman planını kurmak, meşcere haritasını çıkarmak, kesim ve ağaçlandırma programını hesaplamak. Ormancılık ve Orman Ürünleri ise iki yıllık bir önlisans programıdır ve o planın sahadaki uygulamasıyla uğraşır. Bu rehberde henüz orman mühendisliği sayfası bulunmadığı için o programa bağlantı verilmemiştir; ayrım burada bağlantısız anlatılmıştır. Aynı durum orman endüstri mühendisliği için de geçerlidir: odunu işleyen sanayinin mühendisliği ayrı bir lisans alanıdır.

[Peyzaj mimarlığı](/bolum/peyzaj-mimarligi) bitkiyle çalışır ama sorusu tasarımdır: bir alanı insan kullanımı için düzenlemek. Ormancılık ise ormanı bir üretim ve koruma sistemi olarak ele alır; kent parkı ile bir meşcere aynı ölçekte değildir.

Tarım programlarıyla karışıklık bitki bilgisinden kaynaklanır. [Bahçe bitkileri](/bolum/bahce-bitkileri), [tarla bitkileri](/bolum/tarla-bitkileri) ve [organik tarım](/bolum/organik-tarim) programlarının konusu yılda bir ya da birkaç kez hasat edilen kültür bitkileridir. Ormancılıkta ise üretim döngüsü onlarca yıla yayılır; bu tek fark, alanın bütün düşünme biçimini değiştirir.

Ölçme tarafında [harita ve kadastro](/bolum/harita-ve-kadastro) programıyla temas vardır; orman kadastrosu ve sınırlama işleri bu iki alanın kesiştiği yerdir. Ama harita programının merkezinde ölçme ve mülkiyet kaydı, ormancılıkta ise ölçülen şeyin biyolojik varlığı durur.

Doğa bilimleri tarafında [biyoloji](/bolum/biyoloji) alanın kuramsal komşusudur; ormancılık ise uygulamalı bir alandır, ormanı işletmeyi ve korumayı birlikte düşünür. [Çevre mühendisliği](/bolum/cevre-muhendisligi) ise kirlilik, atık ve arıtma tarafından aynı meseleye bakar.

Programın süresi iki yıl, yani dört yarıyıldır ve staj ile iş yeri eğitimi programın parçasıdır.

Aşağıdaki başlıklar Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi Atabey Meslek Yüksekokulu Ormancılık ve Orman Ürünleri programının yayımlanmış ders bilgi paketinden alınmıştır ve tek bir üniversitenin planıdır. Öğretim dili Türkçedir. Kaynak planda bir zorunlu dersin adı küçük harfle yazılmıştır; burada Türkçe yazımına normalize edilerek Genel Zooloji biçiminde verilmiştir. Aynı adı taşıyan programların ders adları ve seçmeli havuzları üniversiteden üniversiteye değişir; bu liste bir örnektir, ulusal bir zorunluluk listesi değildir.

Birinci yarıyıl alanın temel kavramlarını bir arada verir: Ormancılık Bilgisi, Orman Ekolojisi, Orman Koruma, Toprak İlmi, Biyolojik Çeşitlilik, Genel Zooloji, Orman Entomolojisi, Harita Bilgisi, Proje Yönetimi ve İngilizce. Böcek biliminin ilk yarıyılda durması bu alan için anlamlıdır; orman zararlılarının çoğu böcektir ve bir salgın bir meşcereyi bir mevsimde değiştirebilir.

İkinci yarıyıl ormanın yetiştirilmesine ve ürününe geçer: Silvikültür Tekniği, Orman Botaniği, Odun Dışı Orman Ürünleri, İş Sağlığı ve Güvenliği ve İngilizce. Bu dönemin seçmeli havuzu alanın genişliğini gösterir: Fidanlık Tekniği, Orman Amenajmanı Esasları, Orman Bakımı, Orman Kadastro Bilgisi, Ormancılık Hukuku, Yangın Yönetimi, Coğrafi Bilgi Sistemleri, İstatistik Analiz ve Kalite Kontrol, Çevre Koruma, Çevre Sağlığı ve Atık Yönetimi, Ormancılıkta İletişim ve Doğa Fotoğrafçılığı. Odun dışı orman ürünlerinin zorunlu ders olması, alanın yalnızca tomruk üretiminden ibaret olmadığını anlatır; reçine, mantar, tıbbi bitki, bal ve benzeri ürünler ayrı bir üretim koludur.

Üçüncü yarıyıl uygulamaya ve projeye yönelir: Ağaçlandırma Tekniği, Kalite Güvence ve Standartları, Bitirme Projesi, Serbest Ormancılık ve Yapay Zeka Uygulamaları ile üniversite ortak seçmelisi. Seçmeli havuzunda Dendrometri, Kent Ormancılığı, Doğa Turizmi ve Rekreasyon, Yangın Ekolojisi, Süs Bitkisi Yetiştiriciliği, Dünya Ormancılığı, Ormancılık Muhasebesi, Ormancılıkta Pazarlama ve Bilimsel Araştırma Yöntemleri bulunur. Dendrometri, yani ağacın ve meşcerenin ölçülmesi, bu alanın kendine özgü ölçme bilgisidir.

Dördüncü yarıyıl büyük ölçüde sahada geçer: Kurum Stajı ve İşletmede Mesleki Eğitim bu dönemdedir; yanında Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi ile Türk Dili yer alır. Son dönemin iş yerinde geçmesi bu alan için anlamlıdır, çünkü ormancılık ancak arazide öğrenilir.

Planın bütününe bakıldığında üç eğilim görülür. Birincisi, plan ormanı bir bütün olarak ele alır: toprak, bitki, böcek, yangın ve insan aynı planın içindedir. İkincisi, ölçme ve harita başlıkları planın omurgasındadır; ormanda yapılan hemen her iş bir konum ve bir alan hesabı gerektirir. Üçüncüsü, planda pazarlama, muhasebe ve turizm gibi dersler de vardır; ormanın ürünü satılır ve ormanın kendisi bir rekreasyon alanıdır.

Bu programın mezununun en bilinen adresi kamudur: Orman Genel Müdürlüğü ile bağlı orman bölge müdürlükleri, orman işletme müdürlükleri ve orman işletme şeflikleri, fidanlık müdürlükleri, milli park ve doğa koruma birimleri. Yangın sezonunda kurulan ekipler, ağaçlandırma sahaları ve orman kadastro çalışmaları bu kurumların işidir. Bu rehber hangi kadroya hangi şartla girileceğini yazmıyor: kamuda tekniker kadrolarına atanma merkezî sınav ve ilan şartlarına bağlıdır, şartlar yıldan yıla değişir ve tek geçerli kaynak ilgili kurumun yayımladığı atama ilanıdır.

İkinci grup özel sektördür: orman ürünleri ticareti yapan firmalar, kereste ve tomruk işletmeleri, fidan ve süs bitkisi üreten fidanlıklar, ağaçlandırma ve erozyon kontrolü işi alan taahhüt firmaları, odun dışı orman ürünü toplayan ve işleyen işletmeler.

Üçüncü grup, ormanın üretim dışı kullanımıyla ilgilidir: doğa turizmi ve doğa rehberliği işletmeleri, kamp ve rekreasyon alanı işletmeciliği, kent ormancılığı ve belediyelerin park ve bahçe birimleri. Coğrafi bilgi sistemleri bilgisi olan bir mezun için harita ve envanter işleri de bir yan yoldur.

Önlisans mezunu için lisans tamamlama yolu Dikey Geçiş Sınavı'dır. Bu rehber, bu programdan hangi lisans programlarına geçilebileceğinin listesini bilerek vermiyor: o liste her yıl ÖSYM tarafından yayımlanan Dikey Geçiş Sınavı kılavuzunda yer alır ve değişir. Doğru adres o kılavuzdur.

Bu bölüm araziyi seven öğrenciye uygundur. İş ormanda geçer: yürümek, tırmanmak, yağmurda ve karda çalışmak, uzak köy yollarında saat harcamak işin parçasıdır. Şehirde ve kapalı mekânda çalışmak isteyen biri bu alanda mutsuz olur.

Bedensel dayanıklılık gerekir. Yangın, böcek salgını ve kesim mevsimi işin ritmini belirler; bu dönemlerde çalışma saatleri uzar ve koşullar sertleşir.

Uzun vadeli düşünmeye yatkın olmak gerekir. Dikilen fidanın sonucu yıllar sonra görülür; bu alanda başarı, mevsim sonunda değil onlarca yıl içinde ölçülür. Hızlı sonuç isteyen biri sabırsızlanır.

Bitki ve hayvan tanımaya ilgi işin merkezindedir. Botanik, zooloji ve entomoloji dersleri bu ilginin karşılığıdır; canlıyı ezberlemekten değil tanımaktan hoşlanan öğrenci burada rahat eder. İlgi kuramsal tarafa kayarsa [biyoloji](/bolum/biyoloji) rehberi okunmalıdır.

Ölçme ve haritaya yatkınlık işi kolaylaştırır. Alan hesabı, koordinat ve harita okuma günlük iştir; [harita ve kadastro](/bolum/harita-ve-kadastro) rehberi bu ilginin ayrı bir program olarak nereye gittiğini gösterir.

Doğa koruma meselesine ilgi bu alanda somut karşılık bulur; ama alanın hem koruma hem üretim tarafı olduğunu bilerek gelmek gerekir. Ormancılık, ormanı hiç dokunulmadan bırakmak değil, sürdürülebilir biçimde işletmek ve korumak üzerine kurulu bir alandır.

Birinci not: bu bir önlisans programıdır ve mezuna orman mühendisi unvanı vermez. Mühendislik hedefleniyorsa yol ya doğrudan lisans tercihi ya da mezuniyet sonrası Dikey Geçiş Sınavı'dır.

İkinci not: yukarıda anılan 6831 sayılı Orman Kanunu bir meslek kanunu değildir; bu programın mezununa hiçbir unvan, yetki ya da belge vermez. Kamuda orman muhafaza memurluğu ve benzeri kadrolara girme şartları ayrı mevzuatta ve ilanlarda düzenlenir; bu rehber o düzenlemeleri incelemediği için hiçbir şart, yaş sınırı ya da sınav ölçütü yazmıyor.

Üçüncü not: yukarıdaki ders listesi tek bir üniversitenin planıdır ve seçmeli havuzu geniştir. Tercih edilecek üniversitenin bilgi paketi ve ders planı mutlaka açılıp okunmalıdır; bu programın bazı üniversitelerde ormancılık ağırlığı, bazılarında orman ürünleri ve işletme ağırlığı öne çıkar ve bu tercih planın karakterini değiştirir.

Dördüncü not: bu bölüm TYT puanıyla, ÖSYM tercih kılavuzunun önlisans programlarını içeren tablosundan tercih edilir. Programın hangi üniversitelerde açık olduğu, öğretim türü ve kontenjanı yıldan yıla değişir; bu bilgilerin tek geçerli kaynağı ilgili yılın tercih kılavuzudur.

Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.