Ortopedik Protez ve Ortez

Ortopedik Protez ve Ortez, insan vücuduna dışarıdan takılan destek ve yerine koyma araçlarını üreten ve uygulayan önlisans programıdır. Alanın adındaki iki kelime iki ayrı iş anlamına gelir ve karıştırılmamalıdır. Protez, kaybedilmiş bir vücut parçasının yerini alan araçtır: bir alt ekstremite protezi, bir el protezi. Ortez ise var olan bir uzvu ya da gövde bölümünü destekleyen, koruyan, hizalayan ya da hareketini sınırlayan araçtır: bir ayak bileği ortezi, bir gövde korsesi, bir el splinti, tabanlık.

İşin içeriği ölçü almakla başlar, kalıp ve model çıkarmakla sürer, malzeme seçimi, üretim, deneme, uyarlama ve teslim sonrası takiple tamamlanır. Bu yüzden program hem sağlık bilimlerine hem de malzeme ve üretim tekniğine dokunur: bir yanda anatomi, fizyoloji, kineziyoloji ve ortopedi bilgisi, öte yanda malzeme bilgisi, teknik resim ve atölye becerisi vardır. Mezunun ürettiği şey bir makine parçası değil, tek bir kişinin vücuduna göre kişiselleştirilmiş bir araçtır; bu nedenle ölçünün doğruluğu ve hastayla iletişim işin ayrılmaz parçasıdır.

Programın ÖSYM'deki yeri önlisans programlarının gösterildiği Tablo-3'tür ve puan türü TYT'dir. Öğretim süresi iki yıl, yani dört yarıyıldır. Bu rehberde hangi üniversitede kaç kontenjan olduğu, taban puanın kaç olduğu ya da sıralamanın nereye düştüğü yazılmıyor; bunların tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır.

Bir noktayı baştan açık söylemek gerekiyor: bu programın mesleki yetki çerçevesi tek bir kanunda toplanmış değil. Sağlık meslekleri mevzuatı, tıbbi cihaz mevzuatı, sosyal güvenlik mevzuatı ve engelli haklarına ilişkin mevzuat bu alanı farklı yönlerden ilgilendiriyor. Bu rehber bunlardan yalnızca birini, alanın hizmet ettiği kişilerin hak ve tanım çerçevesini kuran kanunu harfi harfine okuyup aktarıyor. Diğer mevzuat başlıkları bu sayfada incelenmedi; incelenmemiş bir mevzuat hakkında da hiçbir iddia yazılmadı.

Bu iki alan aynı hastayla, çoğu zaman aynı klinikte çalışır ve birbirine sürekli hasta yönlendirir. Ayrıldıkları yer yapılan işin kendisidir.

[Fizyoterapi](/bolum/fizyoterapi) ve lisans düzeyindeki [Fizyoterapi ve Rehabilitasyon](/bolum/fizyoterapi-ve-rehabilitasyon) programları hareketin kendisini konu alır: değerlendirme, egzersiz, manuel teknikler, hareket eğitimi. Ortopedik Protez ve Ortez ise hareketi mümkün kılan aracı üretir ve uygular; ölçü, kalıp, malzeme, üretim ve uyarlama işin merkezindedir. Bir hastanın yürüyüş eğitimi [fizyoterapist](/meslek/fizyoterapist) tarafının işi, o hastanın yürümesini sağlayan protezin yapımı ve uyarlanması bu programın işidir. İki alan birbirinin yerine geçmez; birlikte çalışır.

Sağlık teknikerliği tarafındaki diğer programlarla da karışabilir. [Biyomedikal Cihaz Teknolojisi](/bolum/biyomedikal-cihaz-teknolojisi) hastanedeki tıbbi cihazların kurulumu, kalibrasyonu ve bakımıyla ilgilenir; hasta bedenine takılan kişiye özel araç üretmez. [Tıbbi Görüntüleme Teknikleri](/bolum/tibbi-goruntuleme-teknikleri) görüntü elde etme işine, [Anestezi](/bolum/anestezi) ameliyat sürecinin desteklenmesine odaklanır. Bu programı diğerlerinden ayıran şey, atölye ve üretim boyutunun sağlık bilgisiyle birlikte gelmesidir: mezun hem hastayı hem malzemeyi tanımak zorundadır.

Aşağıdaki ders adları Nişantaşı Üniversitesi Meslek Yüksekokulu Ortopedik Protez ve Ortez programının yayımladığı ders planından, yayımlandığı yazımla alınmıştır. Kaynak sayfada programın ön lisans düzeyinde olduğu, öğretim süresinin iki yıl ve dört dönem olduğu ve öğretim dilinin Türkçe olduğu yayımlanmıştır. Tek bir üniversitenin planıdır; her üniversitenin planı farklıdır ve tercih öncesinde ilgili üniversitenin kendi bilgi paketi okunmalıdır.

Birinci yarıyılda Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi I, Tıbbı Terminoloji, Anatomi, Tıbbı Etik ve Hasta Hakları, Türk Dili I, İngilizce Yazma Becerileri I, İngilizce Okuma ve Anlama Becerileri I ve İngilizce Dil Bilgisi I dersleri yer alır. İlk yarıyıl doğrudan sağlık diline giriş yarıyılıdır: terminoloji ve anatomi olmadan bir ölçü formu bile doğru okunamaz. Kaynakta ders adları "Tıbbı Terminoloji" ve "Tıbbı Etik ve Hasta Hakları" biçiminde yayımlandığı için burada da o yazımla bırakılmıştır.

İkinci yarıyılda Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi II, Malzeme Bilgisi, Fizyoloji, İlk ve Acil Yardım, Sağlıkta Temel Beceriler, Türk Dili II, İngilizce Yazma Becerileri II, İngilizce Okuma ve Anlama Becerileri II ve İngilizce Dil Bilgisi II dersleri okutulur. Malzeme Bilgisi dersinin fizyoloji ile aynı yarıyılda bulunması programın kimliğini gösteriyor: bu alanda insan bedeni bilgisi ile malzeme bilgisi aynı anda öğrenilir.

Üçüncü yarıyılda kaynakta yayımlanan dersler Ortez ve Protezde Meslekî Uygulama I, Protez II, Kineziyoloji – Biomekamik ve staj ile bitirme projesi dersidir; bunların yanında programın kendi bölüm seçmeli ders grubu yer alır. Kaynakta bu yarıyılın listesi bir müfredat yılı etiketiyle yayımlanmıştır ve ders adları yayımlandığı yazımla bırakılmıştır: "Kineziyoloji – Biomekamik" ve "Meslekî" yazımları düzeltilmemiştir. Bu okumada listede "Protez I" adlı bir ders görünmedi; görünmeyen bir ders hakkında burada hiçbir iddia yazılmadı.

Dördüncü yarıyılda Ortez ve Protezde Meslekî Uygulama II, Nöroloji, Ortopedi ve Ortez ve Protezde Teknik Resim dersleri ile yine bölüm seçmeli ders grubu bulunur. Son yarıyılın kurgusu mesleğin iki ucunu bir araya getiriyor: bir yanda hastalığın kendisini anlatan nöroloji ve ortopedi dersleri, öte yanda üretimin dilini kuran teknik resim dersi. Ders kodları bu sayfaya aktarılmadı. Staj ve bitirme projesinin süresine ilişkin gün ya da hafta bilgisi de bu rehbere alınmadı; süre iddiası üniversitenin kendi staj yönergesinden okunmalıdır. Seçmeli havuzların içeriği kaynak sayfada grup adı olarak yayımlandığı için tek tek ders adı yazılmadı.

Bu programın mezununun çalıştığı yerler üç kümede toplanır. Birincisi üretim ve uygulama merkezleridir: ortez ve protez üretim atölyeleri, ortopedik destek ürünleri satan ve uygulayan merkezler, tabanlık ve korse uygulaması yapan birimler. İkincisi klinik taraftır: hastanelerin ortopedi ve rehabilitasyon birimleri, fizik tedavi ve rehabilitasyon merkezleri, protez uygulaması yapılan poliklinikler. Üçüncüsü sanayi ve tedarik tarafıdır: tıbbi cihaz ve ortopedik ürün üreten ya da ithal eden firmaların üretim, teknik destek ve ürün uygulama birimleri.

İşin gerçek içeriği çoğu zaman tek bir kişiye göre bir araç kurmak ve o aracı zamanla düzeltmektir. Ölçü almak, kalıp çıkarmak, malzemeyi seçmek, aracı üretmek, hastaya denemek, bastığı yerde oluşan sorunu görüp geri dönüp uyarlamak bu işin gündelik döngüsüdür. Hastanın büyümesi, kilo değişimi ya da klinik durumunun değişmesi aracın yenilenmesini gerektirir; bu yüzden iş tek seferlik bir üretim değil, süren bir takip ilişkisidir. Ekip çalışması da bu alanda zorunludur: hekimin reçetesi, fizyoterapistin değerlendirmesi ve teknikerin üretimi aynı hastada buluşur.

Bu rehberde hiçbir meslek için maaş, ücret, atama, kadro ya da unvan iddiası yazılmıyor. Bu tür bilgiler işverene, sektöre, şehre ve yıla göre değişir; doğrulanmış tek bir kaynağı olmadığı için burada rakam verilmiyor. Kamu tarafında çalışmak isteyen bir mezunun hangi kadroya hangi şartla başvurabileceği ise ilgili kurumun kendi ilanından okunmalıdır; bu sayfada varsayım yürütülmedi. Bu diplomanın hangi işlemleri yapmaya yetkili kıldığı da sağlık mevzuatının kendi metinlerinden okunmalıdır; bu sayfada yetki kapsamı hakkında hiçbir iddia yok.

Önlisans sonrası lisans yolu Dikey Geçiş Sınavı ile açıktır. Hangi önlisans programından hangi lisans programlarına geçiş yapılabileceği her yıl ÖSYM'nin yayımladığı DGS kılavuzundaki önlisans programları listesinde gösterilir. Bu rehberde geçiş yapılabilecek program adları tek tek sayılmıyor; liste yıla göre değiştiği için tek geçerli kaynağı o yılın kılavuzudur.

Bu programı düşünen öğrencinin kendine sorması gereken ilk soru şudur: elimle bir şey üretmekten ve o şeyin bir insanda işe yaradığını görmekten keyif alır mıyım? Bu alan hem atölye hem klinik ister. Sadece hasta bakımı bekleyen öğrenci atölye kısmına hazırlıksız yakalanır; sadece üretim bekleyen öğrenci ise hastayla kurulan ilişkinin bu işin yarısı olduğunu görünce şaşırır.

El becerisi, ölçü hassasiyeti ve sabır bu alanda doğrudan mesleki niteliktir. Milimetrelik bir fark bir hastada bası yarasına ya da yürüyüş bozukluğuna dönüşebilir; bu nedenle işi bitirip geçmek değil, oturana kadar düzeltmek gerekir. Titiz çalışmayı seven öğrenciler bu alanda belirgin biçimde başarılı olur.

İnsanla temas kurmaktan rahatsız olmayan, hasta ve ailesiyle sakin konuşabilen öğrenciler için müfredat tanıdık gelir. Bu alanda karşınızdaki kişi çoğu zaman zor bir dönemden geçiyor olur; teknik doğruluk kadar iletişim de sonucu etkiler.

Buna karşılık, büro tabanlı ya da tamamen ekran başında bir iş bekleyen öğrenci için bu program uygun olmaz. Kimyasal ve toz içeren bir atölye ortamında çalışmaya isteksiz olan öğrenci de zorlanır. Hareket eğitimi ve tedavi tarafını merkeze almak isteyen öğrenci fizyoterapi yönüne, cihaz bakımı ve kalibrasyonu tarafını merkeze almak isteyen öğrenci biyomedikal cihaz teknolojisi yönüne bakabilir.

Birinci not: program adı ÖSYM tercih kılavuzunda tam olarak kontrol edilmelidir. Bu alanda "Ortopedik Protez ve Ortez" adı kullanılır; benzer adlı ama farklı içerikli sağlık programlarıyla karıştırılmamalıdır. Programın bağlı olduğu birim genellikle meslek yüksekokulu ya da sağlık hizmetleri meslek yüksekokuludur ve bu birim adı da kılavuzdan okunmalıdır.

İkinci not: atölye imkânı bu programda belirleyici. Kalıp alma, alçı çalışması, termoplastik şekillendirme ve laminasyon için gerçek bir atölyesi olan bir okulun iki yılda verdiği pratik, bu imkânların bir kısmı eksik olan bir okulla aynı olmuyor. Aday, tercih ettiği okulun atölye ve laboratuvar imkânlarını incelemelidir.

Üçüncü not: uygulama yeri ve klinik bağlantısı önemli. Programın bulunduğu şehirde protez ve ortez uygulaması yapan merkezlerin, rehabilitasyon hastanelerinin ve üretim atölyelerinin bulunup bulunmaması öğrencinin ne kadar gerçek hasta görebileceğini doğrudan etkiler. Bu rehberde hangi okulun hangi kurumla çalıştığına dair hiçbir iddia yok; bu bilgi okulun kendi duyurularından takip edilmelidir.

Dördüncü not: yukarıda okunan kanun bir mesleki yetki belgesi değil. Engelliler Hakkında Kanun hak, tanım ve hizmet çerçevesini kurar; bir diploma sahibine belirli bir cihazı uygulama, reçete yazma ya da bir belge onaylama yetkisi vermez. Mesleğin yetki ve sorumluluk sınırları ile cihaz bedellerinin karşılanmasına ilişkin kurallar kendi özel mevzuatından okunmalıdır ve bu sayfada bu konuda hiçbir yetki ya da hak iddiası yapılmadı.

Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.