Otopsi Yardımcılığı

Otopsi Yardımcılığı, ölüm sonrası yapılan adli ve tıbbi incelemelerin teknik tarafına hazırlayan bir sağlık önlisans programıdır. Programın konusu, bir cesedin incelenmesi sürecinde hekimin yürüttüğü işlemin teknik altyapısını kurmaktır: ortamın hazırlanması, gerekli araç ve gerecin sağlanması, işlem sırasında hekime teknik destek verilmesi, örneklerin usulüne uygun alınması ve etiketlenmesi, kayıt ve belgelendirmenin yapılması ve işlem sonrası temizlik ile sterilizasyonun yürütülmesi.

Alanın merkezinde tek bir soru vardır: bu kişi neden ve nasıl öldü. Bu sorunun yanıtı hukuki sonuçlar doğurur; bir soruşturmanın yönünü belirleyebilir. Bu nedenle otopsi salonunda yapılan iş, sıradan bir laboratuvar işleminden farklı olarak baştan sona hukuki bir çerçevenin içindedir. Programın adli tıp, adli etik ve sağlık hukuku derslerini içermesinin nedeni budur.

Alanın ikinci özelliği, bilginin geriye doğru okunmasıdır. Klinik tıp yaşayan bir bedende belirtiden tanıya gider; postmortem inceleme ise sonuçtan nedene gider. Bir organdaki değişimin ne zaman ve neyle oluştuğu, bir yaralanmanın ölümden önce mi sonra mı meydana geldiği, bir maddenin bedende ne kadar kaldığı bu geriye doğru okumanın konusudur. Bu yüzden programda anatomi, histoloji, patoloji ve toksikoloji birlikte bulunur.

Üçüncü özellik, örnek almanın kendisinin bir teknik olmasıdır. Yanlış alınmış, yanlış saklanmış ya da yanlış etiketlenmiş bir örnek, laboratuvarda ne kadar iyi çalışılırsa çalışılsın kullanılamaz hale gelir. Programda postmortem örnek alma dersinin iki dönem boyunca sürmesi bu tekniğin ayrı bir beceri olarak öğretildiğini gösterir.

Dördüncü özellik, belgelendirmedir. Olay yeri incelemesi, adli fotoğrafçılık ve adli görüntüleme başlıkları, sürecin yalnızca yapılmasının değil kayda geçirilmesinin de işin parçası olduğunu gösterir. Bir işlemin yapılmış olması yetmez; yapıldığının belgelenmiş olması gerekir.

Program iki yıl sürer ve bir meslek yüksekokulu programıdır. Bu rehberde aktarılan program bilgileri ve ders planı tek bir üniversitenin yayımladığı kaynaklardan alınmıştır.

Bu program, adı benzeyen ya da aynı hastane içinde çalışılan başka programlarla karıştırılabilir.

[Patoloji laboratuvar teknikleri](/bolum/patoloji-laboratuvar-teknikleri) programı, alınmış doku örneklerinin laboratuvarda işlenmesiyle ilgilenir: takip, gömme, kesit alma ve boyama. Otopsi yardımcılığı ise örneğin alındığı ortamda ve alınma anında çalışır. İki alan birbirini tamamlar ancak çalışma ortamı ve işin kapsamı aynı değildir. Otopsi yardımcılığı planında patoloji bir ders olarak bulunur; bu, iki programın aynı olduğu anlamına gelmez.

[Tıbbi laboratuvar teknikleri](/bolum/tibbi-laboratuvar-teknikleri) programı yaşayan hastadan alınan örneklerin analiziyle ilgilenir ve klinik laboratuvarda çalışır. Otopsi yardımcılığının konusu postmortem incelemedir.

[Anestezi](/bolum/anestezi) ve [ameliyathane hizmetleri](/bolum/ameliyathane-hizmetleri) programları, yaşayan hastanın cerrahi süreciyle ilgilenir. Otopsi salonu ile ameliyathane arasında bazı teknik benzerlikler bulunsa da hastanın yaşıyor olması işin bütün mantığını değiştirir.

[Tıbbi görüntüleme teknikleri](/bolum/tibbi-goruntuleme-teknikleri) programı görüntüleme cihazlarının kullanımına odaklanır. Otopsi yardımcılığı planında adli görüntüleme bir ders olarak yer alır; bu, mezunun görüntüleme teknisyeni olduğu anlamına gelmez.

[Tıbbi dokümantasyon ve sekreterlik](/bolum/tibbi-dokumantasyon-ve-sekreterlik) programı sağlık kayıtlarının tutulmasıyla ilgilenir. Otopsi yardımcılığında belgelendirme işin bir parçasıdır, tamamı değildir.

Son olarak, adli bilimler alanı ile bu program aynı şey değildir. Adli bilimlerin laboratuvar tarafı, olay yeri tarafı ve hukuk tarafı ayrı uzmanlıklardır. Bu program bunlardan yalnızca postmortem inceleme tarafının teknik desteğine hazırlar.

Aşağıdaki bilgiler yalnızca Sağlık Bilimleri Üniversitesi'nin yayımladığı iki kaynaktan alınmıştır: programa ilişkin bilgi sayfası ve müfredat belgesi.

Program bilgisi sayfasında program adı Otopsi Yardımcılığı Programı olarak yayımlanmıştır. Kazanılan derece satırı şöyledir: "Bu programı tamamlayan Üniversitemiz öğrencilerine Ön Lisans Diploması ve YÖK Yürütme Kurulu Kararı ile ''Sağlık Teknikeri'' (Otopsi Yardımcılığı Programı) unvanı verilir." Programın düzeyine ilişkin satırda "5-Ön Lisans Temel Yeterlilik Düzeyi'ne sahip mesleki eğitim ağırlıklı" ifadesi geçmektedir. Öğrenim süresi ise şöyle yazılıdır: "Programın öğrenim süresi 4 yarıyıldan oluşmaktadır." Aynı sayfada yayımlanan AKTS değerleri bu rehbere bilerek alınmamıştır.

Müfredat belgesinde kurum adı Sağlık Bilimleri Üniversitesi ve Hamidiye Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu (İstanbul) olarak yazılıdır; program satırında Otopsi Yardımcılığı yazmaktadır. Belge planı dört dönem başlığı altında yayımlar. Müfredat belgesinin kendisinde ön lisans ifadesi bulunmamaktadır; düzey bilgisi yukarıda anılan program bilgisi sayfasından alınmıştır. Ders adları kaynakta büyük harfle yazılıdır ve bu rehberde olduğu gibi bırakılmıştır.

Birinci dönemde kaynakta şu dersler yazılıdır: TÜRK DİLİ I, ATATÜRK İLKELERİ VE İNKILAP TARİHİ I, İNGİLİZCE I, ADLİ TIP I, ANATOMİ, FİZYOLOJİ, GENEL KİMYA, HİSTOLOJİ, SEÇMELİ DERS I, SEÇMELİ DERS II, MESLEKİ SEÇMELİ DERS I, OLAY YERİ İNCELEME, ADLİ FOTOĞRAFÇILIK VE BELGELEME.

İkinci dönemde kaynakta şu dersler yazılıdır: TÜRK DİLİ II, ATATÜRK İLKELERİ VE İNKILAP TARİHİ II, İNGİLİZCE II, ADLİ TIP II, İŞLETMEDE MESLEKİ EĞİTİM I, BİYOKİMYA, PATOLOJİ, TEMEL İLK YARDIM, SEÇMELİ DERS III, SEÇMELİ DERS IV, MESLEKİ SEÇMELİ DERS II, TIBBİ TERMİNOLOJİ, SAĞLIK HUKUKU.

Üçüncü dönemde kaynakta şu dersler yazılıdır: OTOPSİ I, POSTMORTEM ÖRNEK ALMA I, İŞLETMEDE MESLEKİ EĞİTİM II, TOKSİKOLOJİ, TIBBİ BİYOLOJİ VE GENETİK, YAZ STAJI, SEÇMELİ DERS V, MESLEKİ SEÇMELİ DERS III, ADLİ GÖRÜNTÜLEME VE ADLİ PATOLOJİ, HASTALIKLARIN TEMEL MEKANİZMALARI, ADLİ ETİK, MESLEKİ SEÇMELİ DERS IV.

Dördüncü dönemde kaynakta şu dersler yazılıdır: ENFEKSİYON HASTALIKLARI, OTOPSİ II, POSTMORTEM ÖRNEK ALMA II, İŞLETMEDE MESLEKİ EĞİTİM III, STERİLİZASYON, SEÇMELİ DERS VI, MESLEKİ SEÇMELİ DERS V, PROJE, MESLEK ETİĞİ, VARYASYONEL ANATOMİ, MESLEKİ SEÇMELİ DERS VI.

Dördüncü dönem listesinde bir ders adı daha görünmektedir; ancak bu adın harf yazımı okumalar arasında aynı biçimde doğrulanamadığı için bu rehbere hiç alınmamıştır ve planda bulunup bulunmadığına dair olumlu ya da olumsuz bir iddiada bulunulmamaktadır. Seçmeli ders başlıkları kaynakta numaralı ve içeriksiz biçimde yayımlanmıştır; bu derslerin hangi dersler olduğu kaynakta görülmediği için yazılmamıştır.

Plan okunduğunda kurgu açıktır: birinci dönem temel bilimler ile adli tıbbın girişini ve olay yeri tarafını verir; ikinci dönem biyokimya, patoloji ve hukuku ekler; üçüncü dönem doğrudan otopsi ve postmortem örnek alma ile alanın çekirdeğine geçer, toksikolojiyi ve adli görüntülemeyi getirir; dördüncü dönem bu çekirdeği ikinci basamağa taşır, enfeksiyon ve sterilizasyon ile iş güvenliği tarafını, proje ile de kapanışı ekler. İşletmede mesleki eğitim üç ayrı dönemde ve yaz stajı bir dönemde planda yazılıdır; süreleri bu rehberde belirtilmemektedir.

Program bir önlisans programıdır ve lisans programlarına geçiş ayrı bir sınavla düzenlenir. Bu geçişin hangi lisans programlarını kapsadığı yıldan yıla değişir; tek geçerli kaynak ÖSYM'nin ilgili kılavuzudur.

Bu programın çalışma ortamı, adli ve tıbbi postmortem incelemelerin yapıldığı yerlerdir. Bu rehber hiçbir kurumda hangi kadronun bulunduğu, hangi unvanın verildiği ya da hangi atama şartının arandığı konusunda iddiada bulunmaz; kaynakta yayımlanan unvan ifadesi yukarıda olduğu gibi aktarılmıştır.

Birinci alan otopsi salonlarıdır. İşlem öncesi salonun ve gerecin hazırlanması, işlem sırasında hekime teknik destek verilmesi, alınan örneklerin usulüne uygun biçimde kaba konması ve etiketlenmesi, işlem sonrası temizlik ve sterilizasyonun yürütülmesi bu ortamın rutin işleridir.

İkinci alan morg hizmetleridir. Cesedin kabulü, kimlik ve kayıt işlemlerinin tutulması, uygun koşullarda muhafazası ve teslim sürecinin belgelenmesi teknik ve idari bir iştir. Bu iş, işin duygusal olarak en zorlayıcı taraflarından biri olan yakınlarla temas boyutunu da içerebilir.

Üçüncü alan patoloji birimleridir. Postmortem alınan örneklerin laboratuvara aktarılması ve takibi, iki alanın kesiştiği noktadır.

Dördüncü alan belgelendirme ve kayıt tarafıdır. Adli fotoğrafçılık ve belgeleme ile adli görüntüleme dersleri, işlemin görüntü ve yazı olarak kayda geçirilmesi tarafına hazırlar.

Beşinci alan sterilizasyon ve biyogüvenliktir. Enfeksiyon hastalıkları ve sterilizasyon dersleri, çalışılan ortamın bulaş riski taşıdığını ve bu riskin yönetiminin işin parçası olduğunu gösterir.

Altıncı alan eğitim ve destek birimleridir. Anatomi ve histoloji laboratuvarlarında teknik destek, programın kazandırdığı becerilerin bir kısmının kullanılabildiği bir başka ortamdır.

Bu alanların ortak özelliği, kurum içi bir düzenin parçası olarak çalışılmasıdır. Bu program, serbest çalışma ya da kendi işini kurma tarafı bulunan bir alan değildir.

Bu program, tercih listesine bakarak değil, ne olduğunu bilerek seçilmesi gereken bir programdır. Yukarıda kanundan aktarılan cümle, otopsinin cesedin baş, göğüs ve karnının açılmasını gerektirdiğini yazar. Bu, mecazi bir ifade değildir. Öğrenci bu ortamda bulunacaktır.

Program, güçlü bir mide ve soğukkanlılık gerektirir. Koku, görüntü ve dokunma duyusunun tamamı işin parçasıdır. Bu koşulları kaldırıp kaldıramayacağından emin olmayan bir öğrencinin, mümkünse alanda çalışan biriyle konuşmadan karar vermemesi yerinde olur.

Program, duygusal dayanıklılık gerektirir. Çalışılan her vaka bir insandır ve bazı vakalar özellikle sarsıcıdır. Bu yükü taşıyabilmek, mesleğin sürdürülebilirliğinin ön şartıdır.

Program, kurala uymayı seven öğrenciye uygundur. Adli bir süreçte usule aykırı yapılan bir işlem, sonucu kullanılamaz hale getirebilir. Adli etik ve sağlık hukuku derslerinin planda bulunması bu yüzdendir. Doğaçlama yapmayı seven bir kişilik bu alanda zorlanır.

Program, dikkatli ve düzenli çalışan öğrenciye uygundur. Etiketleme, kayıt ve zincirin korunması gibi işlerde küçük bir dikkatsizlik geri alınamaz sonuçlar doğurur.

Ölüm ve ceset ile çalışma fikri kendisini rahatsız eden ancak sağlık alanında teknikerlik isteyen bir öğrenci için başka yollar vardır: [tıbbi laboratuvar teknikleri](/bolum/tibbi-laboratuvar-teknikleri), [patoloji laboratuvar teknikleri](/bolum/patoloji-laboratuvar-teknikleri), [tıbbi görüntüleme teknikleri](/bolum/tibbi-goruntuleme-teknikleri), [anestezi](/bolum/anestezi), [ameliyathane hizmetleri](/bolum/ameliyathane-hizmetleri) ve [ilk ve acil yardım](/bolum/ilk-ve-acil-yardim) karşılaştırılmaya değer. Adli sürecin hukuk tarafına ilgi duyan öğrenci için [hukuk](/bolum/hukuk); laboratuvarın bilim tarafına ilgi duyan öğrenci için [biyoloji](/bolum/biyoloji) ve [moleküler biyoloji ve genetik](/bolum/molekuler-biyoloji-ve-genetik) ayrı yollardır.

Birinci not: Bu sayfada aktarılan program bilgileri ve ders planı tek bir üniversitenin yayımladığı kaynaklardan alınmıştır. Bu programı açan üniversiteler arasında ders adları ve dönem dağılımı farklılaşır. Tercih listesi yapılırken her programın kendi ders planı ayrı ayrı okunmalıdır.

İkinci not: Bu programda uygulama ortamı belirleyicidir. Programın hangi kurumla iş birliği içinde uygulama yaptığı ve öğrencinin gerçek bir otopsi salonunda bulunup bulunmayacağı, eğitimin niteliğini doğrudan etkiler. Bu bilgi tanıtım metninden değil, mümkünse doğrudan sorularak öğrenilmelidir.

Üçüncü not: Bu rehber, mezunun otopsi yapabileceği, tanı koyabileceği, rapor düzenleyebileceği ya da hekimin yerine geçebileceği yönünde hiçbir iddiada bulunmamaktadır. Kanun metni otopsinin hekimler tarafından yapılacağını yazar ve bu cümle olduğu gibi aktarılmıştır. Mezunun unvanı ve istihdam biçimi ayrı mevzuatın konusudur.

Dördüncü not: Bu rehberde 5271 sayılı kanunun yalnızca yukarıda anılan bölümdeki doğrulanmış cümleleri aktarılmıştır. Kanunun geri kalanı okunmamış ve okunmayan bölümler hakkında hiçbir iddiada bulunulmamıştır.

Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.