Özel Güvenlik ve Koruma

Özel Güvenlik ve Koruma, kamu güvenliğini tamamlayıcı nitelikteki güvenlik hizmetlerinin hukuki çerçevesini, planlamasını ve saha uygulamasını öğreten iki yıllık bir ön lisans programıdır. Program, bir kapıda kimlik kontrolü yapmayı değil, bir tesisin güvenlik ihtiyacını çözümlemeyi, riski tanımlamayı ve bir güvenlik planı kurmayı hedefler.

Bu ayrımı en başta netleştirmek gerekiyor, çünkü programın adı ile mevzuattaki görevli tanımı arasındaki ilişki tercih yapan öğrencilerin en çok yanıldığı noktadır. Özel güvenlik görevlisi olmak bu programı bitirmeyi gerektirmez; bu programı bitirmek de kendiliğinden özel güvenlik görevlisi yapmaz. İki ayrı yol vardır ve mevzuat bu iki yolu farklı düzenler. Aşağıdaki bölüm bunu kanun metnine dayanarak açıklıyor.

Programın ders planı üç eksende kurulur. Hukuk ekseni: ceza hukuku, ceza muhakemesi, özel güvenlik hukuku, insan hakları, iş ve sosyal güvenlik hukuku. Davranış ekseni: davranış bilimleri, kriminoloji, meslek etiği, iletişim. Uygulama ekseni: güvenlik sistemleri, güvenlik projelendirme, yakın savunma, fiziksel gelişim, terör ve kaçakçılıkla mücadele konuları.

Bu program sık sık kolluk mesleklerine giriş yolu sanılır. Değildir ve bu karışıklık tercih hatalarına yol açar.

Özel güvenlik, kanunun birinci maddesinin ifadesiyle "kamu güvenliğini tamamlayıcı mahiyette" bir hizmettir. Görev alanı bir tesis, bir etkinlik ya da bir kişiyle sınırlıdır; yetkileri kanunla sayılmıştır ve genel kolluk yetkisi içermez. Kamu kolluğu ise ayrı bir istihdam rejimine, ayrı bir eğitim kurumuna ve ayrı bir sınav sistemine tabidir. Bu programı bitirmek, kolluk mesleklerine giriş için ayrıca aranan şartları karşılamış olmak anlamına gelmez; o mesleklerin kendi mevzuatına ve kendi ilan şartlarına bakmak gerekir.

İkinci karışıklık şudur: bu program bir güvenlik soruşturması muafiyeti sağlamaz. Kanunun 10. maddesi güvenlik soruşturmasının olumlu olmasını, 11. maddesi de bu soruşturmanın valilikçe yapılmasını bağımsız birer şart olarak koyar. Diplomanın muafiyet ürettiği tek yer temel eğitimdir, silah eğitimi de bu muafiyetin dışında bırakılmıştır.

Üçüncü karışıklık iş sağlığı ve güvenliği alanıyla kurulur. Adında "güvenlik" geçen bu iki alan tamamen farklıdır: [iş sağlığı ve güvenliği](/bolum/is-sagligi-ve-guvenligi) çalışanın kaza ve meslek hastalığından korunmasını düzenler, özel güvenlik ise kişi ve tesisin korunmasını. Benzer biçimde [acil durum ve afet yönetimi](/bolum/acil-durum-ve-afet-yonetimi) doğal ve teknolojik afetlere hazırlıkla ilgilenir; kesişen konuları vardır ama mevzuatı ve mesleki çıktısı ayrıdır. Hukuk tarafına ilgi duyanlar için [adalet](/bolum/adalet) programı da yakın ama farklı bir yoldur.

Ders planı üniversiteye göre değişir. Aşağıdaki plan Bursa Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu'nun Özel Güvenlik ve Koruma ön lisans programına aittir; dört yarıyıl ve toplam yüz yirmi bir AKTS üzerinden kuruludur. Tercih edeceğiniz üniversitenin bilgi paketini ayrıca kontrol etmeniz gerekir.

Birinci yarıyıl hukuk ve davranış zeminini kurar: İnsan Hakları, Beden Eğitimi ve Fiziksel Gelişim I, Güvenlik Sistemleri, Davranış Bilimleri, Hukuka Giriş, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi I, Türk Dili I ve Yabancı Dil I. İnsan Hakları dersinin ilk dönemde olması programın mantığını gösterir: yetki kullanan bir görevin sınırı en başta öğretilir.

İkinci yarıyıl alan hukukuna geçer: Kriminoloji, Beden Eğitimi ve Fiziksel Gelişim II, Özel Güvenlik Hukuku, İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi II, Türk Dili II, Yabancı Dil II ve seçmeli ders. Özel Güvenlik Hukuku dersi doğrudan 5188 sayılı Kanun ve uygulama yönetmeliği üzerinden yürür; bu rehberde aktarılan hükümler bu dersin konusudur.

Üçüncü yarıyıl uygulamaya döner: Ceza Hukuku ve Ceza Muhakemesi Kanunu, Yakın Savunma I, Hava Deniz Liman Güvenliği ve Kaçakçılıkla Mücadele, Devlet Güvenliği ve Terörle Mücadele, Staj I ve seçmeli ders. Havalimanı ve liman güvenliğinin ayrı bir ders olması tesadüf değildir; bu alanların kendi ek düzenlemeleri ve kendi sertifikasyon süreçleri vardır.

Dördüncü yarıyıl planlama ve etik dönemidir: Güvenlik Projelendirme, Özel Güvenlik ve Meslek Etiği, Yakın Savunma II, Uyuşturucu Maddelerle Mücadele, Staj II ve seçmeli ders. Güvenlik Projelendirme dersi bu programın en ayırt edici dersidir; görevli olmakla güvenlik planı kurabilmek arasındaki farkı burada öğrenirsiniz.

Seçmeli ders adları bilerek yazılmadı; havuzlar her yıl değişiyor.

Mezunların çalıştığı alanlar özel güvenlik şirketleri, kurumların kendi bünyesindeki güvenlik birimleri, alışveriş merkezleri, hastaneler, üniversite ve okul kampüsleri, bankalar ve para nakil hizmetleri, havalimanı ve liman güvenliği, organize sanayi bölgeleri, stadyum ve etkinlik güvenliği ile koruma hizmetleridir.

Bu programın mezunu için en somut hukuki avantaj, kanunun 14. maddesindeki temel eğitim muafiyetidir. Diğer adaylar temel eğitim programını tamamlayıp sınava girerken, güvenlikle ilgili yükseköğretim programı mezunları bu şarttan silah eğitimi dışında muaf tutulur. Buna karşılık silah eğitimi muafiyetin dışındadır ve çalışma izni için güvenlik soruşturması her hâlükârda yapılır.

Kariyer ilerlemesi bu alanda genellikle iki yönde olur. Birinci yön saha yönetimidir: vardiya sorumluluğu, proje güvenlik sorumluluğu, bölge yöneticiliği. İkinci yön planlama ve danışmanlıktır: risk analizi, güvenlik sistem tasarımı, kamera ve geçiş kontrol sistemleri kurgusu. İkinci yön ders planındaki Güvenlik Projelendirme ve Güvenlik Sistemleri derslerine, birinci yön ise saha deneyimine dayanır.

Bu rehberde bilerek hiçbir maaş rakamı yok. Bu alanda kazanç şirketin ölçeğine, görev yerine, silahlı ya da silahsız görev yapılmasına, vardiya düzenine ve ilgili yılın asgari ücret ve sözleşme koşullarına göre değişir; buraya sayı yazmak yanlış beklenti üretmek olurdu.

Dikey geçiş sınavıyla dört yıllık programlara geçiş yolu açıktır. Hangi lisans programlarının bu ön lisans programına açık olduğu her yıl değişir; tek geçerli kaynak ilgili yılın Dikey Geçiş Sınavı kılavuzudur ve bu rehberde o liste bilerek sayılmıyor.

Bu programı, yetki ile sınırın aynı cümlede durduğu bir işte çalışmayı kabul eden öğrenciler için düşünmek doğru olur. Özel güvenlik görevlisinin yetkileri kanunla sayılmıştır ve bu sayılanların dışına çıkmak hukuki sorumluluk üretir. Kural içinde kalarak karar verebilen kişi bu işte başarılı olur.

Fiziksel süreklilik programın gerçeğidir. Ders planında iki dönem beden eğitimi ve iki dönem yakın savunma bulunması bunun göstergesidir. Ayakta geçen uzun vardiyalar, gece nöbetleri ve hava koşullarına açık görev yerleri bu mesleğin olağan koşullarıdır.

Soğukkanlılık ölçülebilir bir gerekliliktir. Bu işte kritik anlar seyrek ama yüksek gerilimlidir; olayın kendisinden çok, olay anında verilen kararın hukuka uygunluğu değerlendirilir.

Buna karşılık, güvenlik soruşturmasının bu meslekte kalıcı ve tekrar eden bir şart olduğunu bilmek gerekir. Kanunun 11. maddesi şartları kaybedenlerin kimliğinin iptalini düzenler; yani izin bir kez alınıp bitmez, sürdürülür.

Ayrıca bu programın kolluk mesleklerine giriş garantisi olmadığını baştan kabul etmek gerekir. O mesleklere yönelmek isteyen öğrencinin ilgili kurumların kendi giriş şartlarını ve kendi eğitim kurumlarını ayrıca araştırması gerekir.

Birinci not: bu rehberde hiçbir taban puan, başarı sıralaması ya da kontenjan sayısı yok. Bu üç veri her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır.

İkinci not: diplomanın hukuki değerini doğru konumlandırın. 5188 sayılı Kanun'un 10. maddesi özel güvenlik görevlisi olmak için ilköğretim ya da lise mezunu olmayı yeterli sayar; bu program mesleğe girişin zorunlu koşulu değildir. Diplomanın ürettiği somut sonuç, 14. maddedeki temel eğitim muafiyetidir ve bu muafiyetin dışında silah eğitimi bırakılmıştır.

Üçüncü not: hangi bölümlerin "güvenlikle ilgili" sayıldığı ne kanunda ne yönetmelikte tanımlanmış. Muafiyetin sizin tercih edeceğiniz programı kapsayıp kapsamadığını, kayıt öncesinde ilgili il emniyet müdürlüğünün özel güvenlik biriminden teyit etmeniz gerekir. Bu rehber tanımı olmayan bir listeyi uydurmaz.

Dördüncü not: güvenlik soruşturması ve valilikten çalışma izni bu meslekte diplomadan bağımsız, ayrı şartlardır. Programı tercih etmeden önce bu şartların kendinizde karşılanabilir olup olmadığını değerlendirmeniz gerekir; aksi hâlde iki yıl sonunda alanda çalışamama riski doğar.

Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.