Pazarlama, bir ürün ya da hizmetin doğru kitleye doğru mesajla ulaştırılmasını, satış sürecinin kurulmasını ve müşteri ilişkisinin yönetilmesini öğreten iki yıllık bir ön lisans programıdır. Alanda korumalı bir unvan yoktur; buna karşılık ticari iletişimi ve elektronik ileti göndermeyi 6563 sayılı Kanun, dürüst olmayan reklam ve satış yöntemlerini ise Türk Ticaret Kanunu sıkı biçimde sınırlar. Bu rehber puan vermez.
- Puan türü
- TYT
- Seviye
- Önlisans
- Süre
- 2 yıl
- ÖSYM 2025 taban
- 168,84–387,95
- Üniversite
- 44
- Genel kontenjan
- 1.761
- Meslek çıktısı
- 5
Taban puanlar ÖSYM'nin 2025 yerleştirme sonuçlarından alınmıştır; başarı sıralaması içermez ve her yıl değişir.
Pazarlama Nedir?
Pazarlama, bir ürünün ya da hizmetin kime, hangi mesajla, hangi kanaldan ve hangi koşullarla sunulacağına karar verme işidir. Program bu kararı üç soruya indirger: kim satın alır, neden satın alır ve nasıl haberdar olur. İki yıllık ön lisans düzeyinde bu üç soruya uygulama tarafından yaklaşılır; öğrenci pazar araştırmasının nasıl yapıldığını, satış görüşmesinin nasıl kurulduğunu, tanıtımın hangi araçlarla yürütüldüğünü ve müşteri ilişkisinin nasıl sürdürüldüğünü öğrenir.
Alanın günlük dilde satışa indirgenmesi yaygın bir yanlıştır. Satış, pazarlamanın yalnızca bir aşamasıdır. Bir ürünün fiyatının nasıl belirleneceği, hangi dağıtım kanalına gireceği, ambalajının ve konumlandırmasının ne olacağı, rakiplerden hangi noktada ayrışacağı ve müşteride hangi izlenimi bırakacağı da aynı alanın konusudur. Program bu bütünü öğretir; öğrenci mezun olduğunda yalnızca satış yapan değil, satışın hangi kararların sonucu olduğunu da görebilen biri olur.
Burada tercih listesi yazmadan önce bilinmesi gereken bir düzey ayrımı var. ÖSYM kılavuzlarında "Pazarlama" adını taşıyan programlar iki farklı öğretim düzeyinde birden bulunmaktadır: iki yıllık ön lisans düzeyinde meslek yüksekokullarında ve dört yıllık lisans düzeyinde de aynı adla açılmış programlar vardır. Bu rehber, iki yıllık ön lisans programını anlatır ve temel yeterlilik testi puanıyla öğrenci alan bu düzeye göre yazılmıştır. Lisans düzeyindeki aynı adlı program farklı bir tabloda, farklı puan türüyle ve farklı bir ders yüküyle yer alır; bu rehber o programın yerine geçmez.
Bu ön lisans programı temel yeterlilik testi puanıyla ve iki yıllık ön lisans düzeyinde öğrenci alır. Şimdi mesleğin hukuki çerçevesine geçiyoruz; çünkü bu alanda diplomanın açtığı bir tekel yoktur, ama yapılan işin nasıl yapılacağını belirleyen sıkı kurallar vardır.
Pazarlamanın Hukuki Çerçevesi: 6563 Sayılı Kanun ve Türk Ticaret Kanunu
Bu alanda dürüst tespit şudur: pazarlama Türkiye'de diplomaya bağlı korumalı bir unvan mesleği değildir. Kanunda "pazarlamacı" diye tanımlanmış, belirli bir okuldan mezun olmayı şart koşan, sicile ya da odaya kayıt arayan bir meslek düzeni bulunmaz. Buna karşılık pazarlamanın yaptığı işin kendisi, yani ticari iletişim ve satış yöntemleri, iki ayrı kanunla ayrıntılı biçimde sınırlanmıştır. Bu bölümü okuyan kişinin mesleki değeri de büyük ölçüde bu sınırları bilmesinden gelir.
Birinci kanun 6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanundur. Kanun 23/10/2014 tarihinde kabul edilmiş, RG 5/11/2014, 29166 ile yayımlanmıştır. Bu rehber hazırlanırken kanunun ikinci, altıncı ve sekizinci maddeleri tam metin üzerinden okundu.
Kanunun ikinci maddesi alanın temel kavramlarını tanımlar. Elektronik ticaret, "Fiziki olarak karşı karşıya gelmeksizin, elektronik ortamda gerçekleştirilen çevrim içi iktisadi ve ticari her türlü faaliyeti" ifade eder. Ticari iletişim, "Alan adları ve elektronik posta adresi dışında, mesleki veya ticari faaliyet kapsamında kazanç sağlamaya yönelik olarak elektronik ticarete ilişkin her türlü iletişimi" ifade eder. Ticari elektronik ileti ise "Telefon, çağrı merkezleri, faks, otomatik arama makineleri, akıllı ses kaydedici sistemler, elektronik posta, kısa mesaj hizmeti gibi vasıtalar kullanılarak elektronik ortamda gerçekleştirilen ve ticari amaçlarla gönderilen veri, ses ve görüntü içerikli iletileri" ifade eder. Aynı madde hizmet sağlayıcıyı "Elektronik ticaret faaliyetinde bulunan gerçek ya da tüzel kişileri", aracı hizmet sağlayıcıyı ise "Başkalarına ait iktisadi ve ticari faaliyetlerin yapılmasına elektronik ticaret ortamını sağlayan gerçek ve tüzel kişileri" olarak tanımlar.
Bu tanımların bu bölümü tercih edecek öğrenci için anlamı şudur: mesajın gönderildiği araç ne olursa olsun, kısa mesaj da olsa, elektronik posta da olsa, çağrı merkezinden yapılan bir arama da olsa, ticari amaç taşıdığı anda kanunun kapsamına girer. Yani bir pazarlama çalışanının kampanya duyurusu, kanunun gözünde teknik bir iş değil, hukuki sonucu olan bir işlemdir.
Kanunun altıncı maddesi bu işlemin en temel şartını koyar ve aynen şöyledir: "Ticari elektronik iletiler, alıcılara ancak önceden onayları alınmak kaydıyla gönderilebilir. Bu onay, yazılı olarak veya her türlü elektronik iletişim araçlarıyla alınabilir. Kendisiyle iletişime geçilmesi amacıyla alıcının iletişim bilgilerini vermesi hâlinde, temin edilen mal veya hizmetlere ilişkin değişiklik, kullanım ve bakıma yönelik ticari elektronik iletiler için ayrıca onay alınmaz." Maddenin ikinci fıkrası bir istisna getirir: "Esnaf ve tacirlere önceden onay alınmaksızın ticari elektronik iletiler gönderilebilir."
Kanunun sekizinci maddesi ise alıcının tarafını düzenler. Birinci fıkra şöyledir: "Alıcılar diledikleri zaman, hiçbir gerekçe belirtmeksizin ticari elektronik iletileri almayı reddedebilir." İkinci fıkra hizmet sağlayıcıya bir yükümlülük yükler: "Hizmet sağlayıcı ret bildiriminin, elektronik iletişim araçlarıyla kolay ve ücretsiz olarak iletilmesini sağlamakla ve gönderdiği iletide buna ilişkin gerekli bilgileri sunmakla yükümlüdür." Üçüncü fıkra süreyi belirler: "Talebin ulaşmasını müteakip hizmet sağlayıcı üç iş günü içinde alıcıya elektronik ileti göndermeyi durdurur."
Bu üç fıkra, dijital pazarlamanın günlük pratiğini doğrudan belirler. Önceden onay almadan liste satın alıp ileti göndermek, ret bildirimini zorlaştırmak ya da ret geldikten sonra göndermeyi sürdürmek kanuna aykırıdır. Bu bölümü okuyan bir kişinin işverene sağladığı en somut katkılardan biri, kampanyayı bu kurallara uygun kurabilmesidir.
İkinci kanun 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunudur. Kanunun haksız rekabete ilişkin hükümleri, reklam ve satış yöntemlerinin sınırını çizer. Bu rehber hazırlanırken kanunun elli dördüncü ve elli beşinci maddeleri okundu; kanunun kabul ve yayım künyesi ise bu rehberde bilerek yazılmadı, çünkü metnin künye kısmı doğrulanmadı.
Elli dördüncü madde bölümün amacını ortaya koyar: hükümlerin amacı, bütün katılanların menfaatine, dürüst ve bozulmamış rekabetin sağlanmasıdır. Aynı madde ölçütü de verir; rakipler arasında veya tedarik edenlerle müşteriler arasındaki ilişkileri etkileyen aldatıcı veya dürüstlük kuralına diğer şekillerde aykırı davranışlar ile ticari uygulamalar haksız ve hukuka aykırıdır.
Elli beşinci madde bu genel ölçütü örneklendirir. Maddenin birinci fıkrasının ilk bendi aynen şu ifadeyle başlar: "Dürüstlük kuralına aykırı reklamlar ve satış yöntemleri ile diğer hukuka aykırı davranışlar ve özellikle;" ardından sayılan hâller pazarlama pratiğinin sınırlarını çizer. Bu hâller arasında başkalarını veya onların mallarını, iş ürünlerini, fiyatlarını ya da ticari işlerini yanlış, yanıltıcı veya gereksiz yere incitici açıklamalarla kötülemek; kendisi, ticari işletmesi, ürünleri veya fiyatları hakkında gerçek dışı ya da yanıltıcı açıklamalarda bulunarak rakiplerine göre üstünlük sağlamak; sahip olunmayan bir paye, diploma ya da ödüle sahipmiş gibi davranarak yanıltmak; başkasının malları ya da işletmesiyle karıştırılmaya yol açan önlemler almak; kendisini, ürünlerini ya da fiyatlarını rakiplerinkiyle yanıltıcı biçimde karşılaştırmak; seçilmiş bazı malları tedarik fiyatının altında satışa sunmak ve bunu reklamlarda öne çıkararak müşteriyi kendisinin veya rakiplerinin yeteneği hakkında yanıltmak; müşteriyi ek edimlerle sunumun gerçek değeri hakkında yanıltmak; müşterinin karar verme özgürlüğünü özellikle saldırgan satış yöntemleriyle sınırlamak; ve malların, iş ürünlerinin ya da faaliyetlerin özelliklerini gizlemek yer alır.
Bu maddenin bentleri arasında para birimi ve kredi koşullarıyla ilgili hükümler de bulunmaktadır. Bu rehberde o bentler alıntılanmadı ve içerikleri özetlenmedi; bu sayfada bilerek hiçbir para birimi ve rakam yer almıyor.
Bu iki kanunun birlikte söylediği şey açıktır. Pazarlama, girişi diplomayla korunmuş bir meslek değildir; ama yapılış biçimi hukuka bağlanmış bir iştir. Bu bölümün mezunu bir tekele sahip olmaz, bir yetkinliğe sahip olur: kampanyayı hem etkili hem hukuka uygun kurabilme yetkinliği.
Pazarlama ile Reklamcılık Aynı Şey Değil
Bu iki alan tercih listelerinde birbirinin yerine yazılır; oysa kapsamları farklıdır.
[Reklamcılık](/bolum/reklamcilik) programı mesajın kendisiyle uğraşır: fikri bulmak, metni yazmak, görseli kurmak, mecrayı seçmek ve kampanyayı yayına almak. Pazarlama ise mesajın öncesini ve sonrasını da kapsar: hangi ürünün hangi kitleye, hangi fiyatla, hangi dağıtım kanalıyla sunulacağı kararı ve satış sonrası müşteri ilişkisi. Reklam, pazarlamanın araçlarından biridir; pazarlamanın tamamı değildir.
[Halkla ilişkiler ve tanıtım](/bolum/halkla-iliskiler-ve-tanitim) ve [halkla ilişkiler ve reklamcılık](/bolum/halkla-iliskiler-ve-reklamcilik) programları kurumun itibarını ve kamuyla ilişkisini merkeze alır; ölçütleri satış değil algıdır. Pazarlamanın ölçütü ise sonuçta satın alma davranışıdır.
[İşletme yönetimi](/bolum/isletme-yonetimi) programı işletmenin bütününü, yani muhasebeden insan kaynağına kadar tüm işlevleri tanıtır; pazarlama bu bütünün bir işlevidir ve bu programda tek başına derinleştirilir. Dört yıllık düzeyde aynı karşılaştırma [işletme](/bolum/isletme) programı için geçerlidir.
[Dış ticaret](/bolum/dis-ticaret) programı sınır ötesi alım satımın belgesini, gümrük ve ödeme düzenini çalışır; ürünün yurt dışına satılması sürecinde bu iki alan yan yana çalışır ama dış ticaretin merkezinde işlem ve belge, pazarlamanın merkezinde ise talep vardır. [Lojistik](/bolum/lojistik) programı ürünün fiziki akışını yönetir; pazarlamanın kararlaştırdığı dağıtım kanalı lojistiğin uygulama alanıdır.
Burada düzey ayrımını yeniden hatırlatmak gerekir. ÖSYM kılavuzlarında "Pazarlama" adı hem iki yıllık ön lisans hem dört yıllık lisans düzeyinde geçmektedir ve bu rehber yalnızca ön lisans programını anlatır. Tercih listesine kod yazarken programın hangi tabloda yer aldığını mutlaka kılavuzdan doğrulamak gerekir; iki düzey arasında bu rehber bir denklik iddia etmiyor. Ön lisanstan lisansa geçiş yolu dikey geçiş sınavıdır ve hangi ön lisans programından hangi lisans programına başvurulabileceği yalnızca ilgili yılın ÖSYM dikey geçiş kılavuzunda yer alır.
Eğitim ve Dersler
Ders planı üniversiteden üniversiteye değişir. Aşağıdaki plan Uludağ Üniversitesi İnegöl Meslek Yüksekokulu Pazarlama ön lisans programına aittir ve dört yarıyıl üzerinden kuruludur. Kaynak sayfa dersin türünü ayrı bir sütunda gösterdiği için aşağıda yalnızca zorunlu dersler verilmiştir; seçmeli ders adları bilerek yazılmadı. Kaynak sayfada üniversitenin adının tam biçimi doğrulanamadı, bu yüzden burada sayfanın kendi yazdığı biçim kullanıldı.
Birinci yarıyıl alanın temelini kurar: Kariyer Planlama, Genel İşletme, İletişim Teknikleri, Ticari Matematik, İktisada Giriş, Pazarlama İlkeleri, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi I, Türk Dili I ve Yabancı Dil I. Pazarlama İlkeleri dersinin ilk yarıyıla konması bu programın karakteristiğidir; öğrenci alanın kavram setini işletme ve iktisat temeliyle aynı dönemde alır.
İkinci yarıyıl uygulamaya yaklaşır: Halkla İlişkiler, İstatistik, Satış Yönetimi, Reklamcılık, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi II, Türk Dili II ve Yabancı Dil II. Satış yönetimi ile reklamcılığın aynı yarıyılda verilmesi anlamlıdır; öğrenci mesajı üretmeyi ve satışı yönetmeyi birlikte görür. İstatistik dersi ise bir sonraki yarıyıldaki pazar araştırmasının önkoşulu niteliğindedir.
Üçüncü yarıyıl araştırma ve strateji tarafını açar: Staj I, Pazarlama Araştırması, Pazarlama İletişimi, Rekabet Stratejileri ve Mesleki Yabancı Dil I. Stajın üçüncü yarıyılda başlaması, bu programın uygulama ağırlığını gösterir.
Dördüncü yarıyıl alanı genişletir: Staj II, İnovasyon Yönetimi, Uluslararası Pazarlama, Marka Yönetimi ve Mesleki Yabancı Dil II. Marka yönetimi ile uluslararası pazarlamanın son yarıyıla bırakılması, temel kavramlar oturduktan sonra ileri konulara geçilmesi mantığına dayanır.
Bu planda dikkat çeken bir eksiklik var. Yukarıda anlatılan 6563 sayılı Kanunun getirdiği onay ve ret düzeni, doğrudan bu adı taşıyan bir zorunlu derste ele alınmıyor. Dijital pazarlama, kaynak sayfada seçmeli havuzda yer alan bir ders adı olarak görünmektedir; seçmeli ders adları bu rehberde listelenmediği için havuzun içeriği hakkında bir iddia yazılmadı. Bu, öğrencinin okul seçerken seçmeli havuza da bakması gerektiği anlamına gelir.
Kariyer Olanakları
Mezunların çalıştığı yerler perakende zincirleri, üretici firmaların satış ve pazarlama birimleri, dağıtıcı ve toptancı işletmeler, elektronik ticaret şirketleri, reklam ve dijital pazarlama ajansları, çağrı merkezleri ve müşteri deneyimi birimleri, pazar araştırması şirketleri, bankaların ve sigorta şirketlerinin ürün satış birimleri, turizm ve konaklama işletmelerinin satış ofisleri ile kamu ve özel sektörün tanıtım birimleridir.
Bu birimlerdeki roller genellikle satış temsilciliği, müşteri ilişkileri sorumluluğu, ürün ve kategori asistanlığı, kampanya ve içerik yürütücülüğü, mağaza yöneticiliği ve satış sonrası hizmetler alanında yoğunlaşır. Bu rehberde bu rollerin unvan karşılıkları kanuna dayandırılmadı, çünkü alanda kanunla korunmuş bir unvan bulunmuyor.
Bu tabloyu dengeli okumak gerekir. Korumalı unvanın olmaması, işe girişte diplomanın tek başına ayırt edici olmadığı anlamına gelir; rekabet geniştir ve alandaki ilerleme büyük ölçüde ölçülebilir sonuç üretmeye bağlıdır. Öte yandan aynı esneklik, farklı sektörler arasında geçiş yapmayı kolaylaştırır: bir sektörde öğrenilen satış disiplini başka bir sektöre taşınabilir.
Lisans tamamlamak isteyenlerin yolu dikey geçiş sınavıdır. Bu rehberde hangi lisans programlarına geçilebileceği yazılmadı; bu liste her yıl ÖSYM dikey geçiş kılavuzunda yayımlanır ve tek geçerli kaynak o kılavuzdur.
Bu rehberde bilerek hiçbir maaş rakamı yok. Kazanç sektöre, işletmenin ölçeğine, prim düzenine ve deneyime göre çok geniş bir aralıkta değişiyor; buraya bir sayı yazmak yanlış beklenti üretirdi.
Kimler Tercih Etmeli?
Bu programı, insanla konuşmaktan yorulmayan öğrenciler için düşünmek doğru olur. Bu alanın günlük işi büyük ölçüde iletişimdir: ikna etmek, itirazı karşılamak, aynı soruyu yüzüncü kez sabırla yanıtlamak. Bu temas yükünü ağır bulan bir kişi için alan zorlayıcı olur.
İkinci belirleyici özellik sayıyla barışık olmaktır. Pazarlama sezgi mesleği gibi görünür, oysa kararların dayanağı veridir: hangi kampanyanın işe yaradığını, hangi müşteri grubunun geri döndüğünü ve hangi kanalın verimli olduğunu ölçmek gerekir. Ders planında ticari matematik ve istatistiğin bulunması tam olarak bu yüzdendir.
Üçüncü özellik reddedilmeye dayanıklılıktır. Satış tarafında olumsuz yanıt istisna değil, işin olağan parçasıdır. Bunu kişisel bir başarısızlık olarak okumayan bir kişi bu alanda uzun süre kalabilir.
Dördüncü özellik dürüstlükle ikna arasındaki sınırı görebilmektir. Yukarıda aktarılan Türk Ticaret Kanunu hükümleri, yanıltıcı karşılaştırmayı, sahip olunmayan bir ödüle sahipmiş gibi davranmayı ve saldırgan satış yöntemlerini haksız rekabet sayar. Etkili olmakla yanıltmak arasındaki çizgiyi bilerek çalışmak bu meslekte hem hukuki hem mesleki bir gerekliliktir.
Beşinci nokta düzey gerçekçiliğidir. Bu iki yıllık program alanı uygulama tarafından öğretir ve mezunu sahada çalışmaya hazırlar; strateji ve yönetim katmanına ilgi duyan bir öğrencinin ya dikey geçişi ya da dört yıllık bir programı baştan hesaba katması gerekir.
Mesajın üretimine yakın duranların [reklamcılık](/bolum/reklamcilik), kurum itibarına ilgi duyanların [halkla ilişkiler ve tanıtım](/bolum/halkla-iliskiler-ve-tanitim), işletmenin bütününü görmek isteyenlerin [işletme yönetimi](/bolum/isletme-yonetimi), sınır ötesi satışa yönelenlerin [dış ticaret](/bolum/dis-ticaret), ürünün fiziki akışına ilgi duyanların ise [lojistik](/bolum/lojistik) programına ayrıca bakması yerinde olur.
Tercih Öncesi Notlar
Birinci not: bu rehberde hiçbir taban puan, başarı sıralaması ya da kontenjan sayısı yok. Bu üç veri her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır.
İkinci not: düzey konusunda dikkatli olun. Bu rehber iki yıllık ön lisans düzeyindeki Pazarlama programını anlatır ve bu program temel yeterlilik testi puanıyla öğrenci alır. ÖSYM kılavuzlarında aynı adı taşıyan dört yıllık bir lisans programı da bulunmaktadır. Tercih listesine kod yazarken programın ön lisans tablosunda, yani Tablo-3'te yer aldığını kılavuzdan doğrulayın; lisans programları Tablo-4'te yer alır.
Üçüncü not: unvan beklentisiyle gelmeyin. Bu alanda kanunla korunmuş bir unvan, zorunlu bir oda üyeliği ya da diplomaya bağlı bir yetki bulunmuyor. Bölümün verdiği şey bir tekel değil, alanın kavram setiyle birlikte ticari iletişimin hukuki sınırlarını bilerek çalışabilme yeteneğidir.
Dördüncü not: seçmeli havuza bakın. Bu programda zorunlu dersler alanın temelini kurar; dijital pazarlama gibi güncel konular kaynak sayfada seçmeli havuzda görünmektedir. Okulun seçmeli ders listesini, uygulama olanaklarını ve staj yaptırdığı işletmeleri ilgili meslek yüksekokulunun sayfasından araştırmanız gerekir.
Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.
ÖSYM bu programı 44 üniversitede, 66 ayrı kontenjan satırında açtı (Lisans + Önlisans · EA + TYT puan türü). Aşağıdaki iki puan, bu programın ÖSYM'de yayımlanmış en yüksek ve en düşük taban puanıdır.
ÖSYM'nin bu tablolarında başarı sıralaması yoktur; sıralama için YÖK Atlas kullanılmalıdır. Taban puanlar geçmiş yılın sonucudur, her yıl değişir.
Bu rehber bilgilendirme amaçlıdır; müfredat ve koşullar üniversiteye göre değişir. Bölümün bulunduğu üniversiteler ile güncel taban puan, başarı sıralaması ve kontenjanlar için ÖSYM tercih kılavuzu ve YÖK Atlas esastır.