Perakende Satış ve Mağaza Yönetimi, malın tüketiciye ulaştığı son halkayı, yani mağazanın kendisini konu alan iki yıllık bir ön lisans programıdır. Alanın çalıştığı sektörü düzenleyen temel metinlerden biri 6585 sayılı Perakende Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanundur. Bu rehber puan vermez.
- Puan türü
- TYT
- Seviye
- Önlisans
- Süre
- 2 yıl
- Meslek çıktısı
- 6
Perakende Satış ve Mağaza Yönetimi Nedir?
Perakende Satış ve Mağaza Yönetimi, üretim zincirinin son halkasını konu alan iki yıllık bir ön lisans programıdır. Bu son halka, malın tüketiciyle buluştuğu yerdir: mağaza. Programın konusu ürünün nasıl üretildiği değil, mağazaya nasıl geldiği, rafta nasıl konumlandığı, müşteriye nasıl sunulduğu ve satışın nasıl yönetildiğidir.
Alanın kendine özgü yanı, çok farklı disiplinlerin tek bir fiziksel mekânda birleşmesidir. Bir mağaza aynı anda bir depo, bir vitrin, bir satış noktası ve bir müşteri ilişkileri merkezidir. Bu yüzden programın planında lojistik, pazarlama, muhasebe, insan kaynakları ve tüketici davranışı dersleri yan yana durur. Bunlar birbirinden bağımsız konular gibi görünse de mağaza yöneticisinin gününde hepsi aynı anda karşısına çıkar.
Programın birinci ayağı perakendeciliğin kendisidir. Perakendeciliğe giriş, kategori ve alan yönetimi, mağaza atmosferi ve perakendecilikte satış yönetimi gibi dersler bu ayağı oluşturur. Kategori ve alan yönetimi, mağazanın sınırlı raf alanının hangi ürün gruplarına nasıl dağıtılacağı sorusuyla ilgilenir; bu bir yerleştirme işi değil, bir kaynak dağıtımı kararıdır. Mağaza atmosferi ise mekânın düzeni, aydınlatması, ses ve akış tasarımının müşteri davranışıyla ilişkisini konu alır.
İkinci ayak pazarlamadır. Pazarlama ilkeleri, pazarlama yönetimi, pazarlama araştırmaları, tüketici davranışları, reklam yönetimi, müşteri ilişkileri yönetimi ve küresel pazarlama dersleri bu ayağı oluşturur. Perakende, pazarlamanın en somut uygulandığı alanlardan biridir; bir kampanyanın işe yarayıp yaramadığı aynı hafta içinde satış rakamlarına yansır.
Üçüncü ayak tedarik ve stoktur. Lojistik yönetimi ile tedarik zinciri ve stok yönetimi dersleri, mağazanın arkasındaki görünmeyen tarafı anlatır. Rafta ürünün bulunmaması da, fazla ürünün depoda beklemesi de bir maliyettir; bu dengeyi kurmak alanın teknik çekirdeğidir.
Dördüncü ayak işletme ve insandır. İşletme yönetimi, yönetim muhasebesi, toplam kalite yönetimi, insan kaynakları yönetimi ve hukukun temel kavramları dersleri bu ayağı oluşturur. Bir mağaza aynı zamanda bir ekiptir; vardiya düzeni, eğitim ve performans takibi mağaza yönetiminin doğrudan işidir.
Alan, [pazarlama](/bolum/pazarlama) ve [e-ticaret ve pazarlama](/bolum/e-ticaret-ve-pazarlama) ile satış tarafını, [lojistik](/bolum/lojistik) ile tedarik tarafını, [işletme yönetimi](/bolum/isletme-yonetimi) ile yönetim tarafını paylaşır. Paylaşmak aynı olmak değildir; üçüncü başlık bu farkları açıyor.
Alanın Kamusal Çerçevesi: 6585 Sayılı Kanun
Perakende ticaret Türkiye'de kendi adını taşıyan bir kanunla düzenlenmiş bir alandır. Kaynakta kanunun adı "PERAKENDE TİCARETİN DÜZENLENMESİ HAKKINDA KANUN" biçiminde yazılıdır. Kanun Numarası 6585, Kabul Tarihi 14/1/2015, yayımlandığı Resmî Gazete ise Tarih 29/1/2015, Sayı 29251 olarak yazılıdır.
Kanunun birinci maddesinin kenar başlığı "Amaç" olarak yazılıdır ve maddenin metni şöyledir: "(1) Bu Kanunun amacı; perakende işletmelerin açılış ve faaliyete geçiş işlemlerinin kolaylaştırılması, perakende ticaretin serbest piyasa ortamında etkin ve sürdürülebilir rekabet şartlarına göre yapılması, tüketicinin korunması, perakende işletmelerin dengeli bir şekilde büyüme ve gelişmesinin sağlanması ve perakende işletmelerin faaliyetleri ile bunların birbirleri, üretici ve tedarikçilerle ilişkilerinin düzenlenmesidir."
Bu tek cümle alanın kamusal gündemini bir arada verir: işletmenin açılışı, rekabet, tüketicinin korunması ve tedarikçi ilişkileri. Bir öğrenci için buradaki en dikkate değer ifade, kanunun yalnızca satıcı ile alıcı arasındaki ilişkiyi değil, perakende işletmelerin birbirleriyle ve üretici ile tedarikçiyle olan ilişkilerini de düzenleme amacı taşıdığını yazmasıdır. Perakende, yalnızca bir satış faaliyeti değil, bir tedarik ilişkileri ağıdır.
İkinci maddenin kenar başlığı "Kapsam" olarak yazılıdır ve maddenin metni şöyledir: "(1) Bu Kanun; perakende işletmelerin açılış, faaliyet ve denetimlerine ilişkin usul ve esaslar ile bu Kanunun uygulanmasında Bakanlık, yetkili idare ve diğer kamu kurum ve kuruluşlarının görev, yetki ve sorumluluklarını kapsar. (2) Hizmet sektöründe faaliyet gösteren işletmelerden açılış ve/veya faaliyete geçiş süreci ile faaliyetleri özel kanunlarla düzenlenenler bu Kanun kapsamı dışındadır."
Bu madde, mağazanın kamusal denetime tabi bir işletme olduğunu gösterir. Açılış, faaliyet ve denetim üçlüsü kanun metninde birlikte sayılmıştır; yani bir mağaza yalnızca kurulurken değil, çalışırken de idari bir çerçevenin içindedir.
Kanunun üçüncü maddesinin kenar başlığı "Tanımlar" olarak yazılıdır. Bu maddeden bu sayfaya aktarılan tek tanım, "Perakende işletme" tanımıdır: "Alışveriş merkezi, büyük mağaza, zincir mağaza, bayi işletme, özel yetkili işletme, perakende ticaretle uğraşan diğer ticari işletmeler ile esnaf ve sanatkâr işletmelerini" ifade eder biçiminde yazılıdır.
Bu tanım öğrenci açısından öğreticidir, çünkü perakendenin tek bir işletme tipinden ibaret olmadığını kanun metninin kendi diliyle gösterir. Alışveriş merkezindeki bir zincir mağaza ile mahalledeki bir esnaf işletmesi aynı tanımın içinde yer alır. Bu programın mezunu da bu ölçek yelpazesinin herhangi bir yerinde çalışabilir ve ölçek değiştikçe işin içeriği belirgin biçimde değişir.
Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Kanunun yalnızca birinci maddesi, ikinci maddesi ve üçüncü maddesindeki tek bir tanım okundu; kanunun geri kalan maddeleri okunmadı ve onlar hakkında hiçbir iddia yok. Tanımlar maddesindeki diğer tanımların metinleri iki okumada aynı biçimde doğrulanamadığı için hiç aktarılmadı ve içerikleri hakkında olumlu ya da olumsuz iddia yapılmadı. Tanımlar maddesindeki bentlerin harf sırası ve sayısı hakkında iddia yapılmadı. Perakende bilgi sistemi, işyeri açma ve çalışma ruhsatı, ödeme süreleri, kampanyalı satışlar, prim ve bedel talepleri ile idari yaptırım hükümleri okunmadı. Kanunda süre, oran, tutar ya da sayı içeren hiçbir hüküm bu sayfaya alınmadı. Kanunda geçen bir terimin tanımlı olmadığı yönünde hiçbir negatif iddia yapılmadı. Kanun metninde geçen Bakanlık ifadesinin bugün hangi bakanlığa karşılık geldiği iddia edilmedi. Alışveriş merkezlerine ilişkin yönetmelikler, tüketicinin korunmasına ilişkin mevzuat ve rekabet mevzuatı bu sayfada incelenmedi. Mezunun bu kanun kapsamında herhangi bir yetki ya da unvan kazanacağı yönünde iddia yapılmadı.
Perakende Satış ve Mağaza Yönetimi ile Yakın Alanlar Aynı Şey Değil
En yakın alan [pazarlama](/bolum/pazarlama) programıdır. İki program da tüketiciyi, talebi ve satışı okur. Fark odak noktasındadır: pazarlama programı talebin oluşturulmasını ve markanın yönetimini merkeze alır, bu program ise talebin karşılandığı fiziksel noktayı, yani mağazayı merkeze alır. Raf düzeni, mağaza akışı ve kategori yönetimi gibi konular bu programın kendi alanıdır.
[E-ticaret ve pazarlama](/bolum/e-ticaret-ve-pazarlama) ile ayrım kanal ayrımıdır. O program satışın dijital kanalını, platform yönetimini ve çevrim içi müşteri yolculuğunu merkeze alır. Bu program fiziksel mağazayı merkeze alır. Uygulamada iki kanal iç içe geçmiştir ve iki mezunun bilgisi kesişir; kesişmek aynı olmak değildir.
[Lojistik](/bolum/lojistik) ve [lojistik yönetimi](/bolum/lojistik-yonetimi) ile ayrım zincirdeki konum ayrımıdır. O programlar malın hareketini ve depolamayı bütün zincir boyunca okur. Bu programda tedarik ve stok bilgisi mağazanın raf bulunurluğunu yönetmek için kullanılır.
[İşletme yönetimi](/bolum/isletme-yonetimi) ve [işletme](/bolum/isletme) ile ayrım kapsam ayrımıdır. O programlar herhangi bir işletmenin yönetimini genel olarak okur. Bu program tek bir işletme tipine, perakende işletmesine bağlanır ve planını o tipe göre kurar.
[Halkla ilişkiler ve reklamcılık](/bolum/halkla-iliskiler-ve-reklamcilik) ve [reklamcılık](/bolum/reklamcilik) ile temas noktası reklam yönetimi dersidir; o alanlar iletişim kampanyasının kendisini merkeze alır. [Muhasebe ve vergi uygulamaları](/bolum/muhasebe-ve-vergi-uygulamalari) ile temas noktası yönetim muhasebesidir; o alan kaydın ve beyanın kendisiyle ilgilenir. [İnsan kaynakları yönetimi](/bolum/insan-kaynaklari-yonetimi) ile temas noktası mağaza ekibinin yönetimidir. [Dış ticaret](/bolum/dis-ticaret) ve [uluslararası ticaret ve lojistik](/bolum/uluslararasi-ticaret-ve-lojistik) ile temas noktası küresel pazarlama dersidir; o alanlar sınır ötesi işlemin kendisini konu alır.
Bir Üniversitenin Ders Planı: İstanbul Üniversitesi
Aşağıdaki plan yalnızca tek bir üniversitenin yayımladığı plandır ve bütün programlar için geçerli değildir. Kaynak, İstanbul Üniversitesi eğitim bilgi sisteminin ilgili program sayfası ile ders programı sayfasıdır. Mezuniyet koşulları sayfasının başlığı "PERAKENDE SATIŞ VE MAĞAZA YÖNETİMİ, ÖNLİSANS PROGRAMI, (AÇIKÖĞRETİM)" biçiminde yazılıdır; yani bu plan bir açıköğretim programına aittir. Aynı sayfada diploma bilgisi "Perakende Satış ve Mağaza Yönetimi Önlisans Mezunu" olarak yazılıdır. Ders programı sayfasında dersler sınıf ve dönem başlıkları altında gruplanmıştır.
Birinci sınıf güz döneminde kaynakta zorunlu olarak yazılı dersler şunlardır: ATATÜRK İLKELERİ VE İNKILAP TARİHİ I, İŞLETME YÖNETİMİ, PAZARLAMA İLKELERİ, PERAKENDECİLİĞE GİRİŞ, TEMEL EKONOMİ, TÜRK DİLİ I, YABANCI DİL I. Bu liste programın önce genel çerçeveyi kurduğunu gösterir: işletme, pazarlama ve ekonomi temeli, alanın kendi giriş dersiyle birlikte verilir.
Birinci sınıf bahar döneminde zorunlu dersler ATATÜRK İLKELERİ VE İNKILAP TARİHİ II, BİLİMSEL ARAŞTIRMA TEKNİKLERİ, HUKUKUN TEMEL KAVRAMLARI, LOJİSTİK YÖNETİMİ, PAZARLAMA YÖNETİMİ, TÜRK DİLİ II, YABANCI DİL II olarak yazılıdır. Lojistik yönetiminin daha ilk yılda devreye girmesi, mağazanın arkasındaki tedarik tarafının alanın temel bileşeni sayıldığını gösterir.
İkinci sınıf güz döneminde zorunlu dersler İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ, KATEGORİ VE ALAN YÖNETİMİ, PAZARLAMA ARAŞTIRMALARI, TEDARİK ZİNCİRİ VE STOK YÖNETİMİ, TOPLAM KALİTE YÖNETİMİ, TÜKETİCİ DAVRANIŞLARI olarak yazılıdır. Bu dönem alanın teknik çekirdeğidir: kategori yönetimi, stok yönetimi ve tüketici davranışı birlikte okutulur.
İkinci sınıf bahar döneminde zorunlu dersler KÜRESEL PAZARLAMA, MAĞAZA ATMOSFERİ, MÜŞTERİ İLİŞKİLERİ YÖNETİMİ, PERAKENDECİLİKTE SATIŞ YÖNETİMİ VE KİŞİSEL SATIŞ, REKLAM YÖNETİMİ, YÖNETİM MUHASEBESİ olarak yazılıdır. Son dönem mağazanın müşteriye bakan yüzünü kapatır ve satışın yönetimini muhasebe tarafıyla birlikte verir.
Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Ders adları kaynaktaki büyük harfli yazımıyla, kısaltmaları açılmadan ve düzeltme yapılmadan aktarıldı. Ders programı sayfasında seçmeli olarak işaretlenmiş kayıtlar da bulunmaktadır; ancak bu kayıtların sayısı iki okumada aynı biçimde doğrulanamadığı için hiçbir seçmeli ders adı ve sayısı bu sayfaya alınmadı. Bu nedenle yukarıdaki listeler bir öğrencinin aldığı derslerin tamamı olarak sunulmamaktadır. Ders kodu, kredi ve AKTS değeri sayfaya alınmadı. Mezuniyet koşulları sayfasında yer alan not ortalaması ve toplam kredi koşulunu içeren cümle, içinde rakam bulunduğu için bu sayfaya alınmadı; bu koşullar hakkında hiçbir iddia yapılmadı. Program başlığı yalnızca mezuniyet koşulları sayfasından alınmıştır, çünkü ders programı sayfasındaki başlığın sonundaki parantez içi ifade iki okumada farklı yazımlarla görülmüştür; bu nedenle o sayfanın başlığı tırnak içinde aktarılmamıştır. Sayfalarda programın bağlı olduğu birimin adını yazan bir satır görülmediği için birim adı hakkında iddia yapılmadı. Programın süresini yazan bir satır kaynaktan alınmadı.
Mezunlar Ne İş Yapar?
En doğrudan çalışma yeri mağazanın kendisidir. Zincir mağazalarda ve büyük mağazalarda satış danışmanlığından başlayıp reyon sorumluluğuna ve mağaza yöneticiliğine uzanan bir yol bu alanın klasik güzergâhıdır. Bu yolda iş, ekip yönetimi, raf düzeni, stok takibi, kampanya uygulaması ve müşteri şikâyetlerinin çözümü etrafında döner.
İkinci yol merkez ofis tarafıdır. Kategori yönetimi, satın alma, mağaza operasyonları ve görsel düzenleme birimleri mağaza deneyimi olan personeli arar. Bu birimlerde iş tek bir mağazanın değil, mağaza ağının kararlarını üretmektir.
Üçüncü yol tedarik ve stok tarafıdır. Depo ve dağıtım merkezlerinde stok planlaması, sipariş takibi ve mağazaya sevkiyatın izlenmesi mezunun bilgisiyle örtüşen görevlerdir. Planda lojistik yönetimi ile tedarik zinciri ve stok yönetimi derslerinin bulunması bu yönün karşılığıdır.
Dördüncü yol müşteri ilişkileri ve pazarlama tarafıdır. Müşteri sadakat programlarının yürütülmesi, mağaza içi kampanyaların takibi ve müşteri geri bildirimlerinin toplanıp raporlanması bu kapsamdadır.
Beşinci yol tedarikçi tarafında saha görevleridir. Ürününü perakende zincirlerinde satan üretici ve dağıtıcı firmalar, mağaza düzenini ve perakende işleyişini bilen saha personeli çalıştırır.
Ön lisans mezunları için akademik süreklilik yolu dikey geçiş sınavıdır; bu sınavla geçilebilecek lisans programları her yıl ÖSYM tarafından yayımlanan kılavuzda listelenir ve bu rehberde herhangi bir program için geçiş yapılabileceği iddia edilmemektedir. Bu rehberde hiçbir pozisyon için maaş aralığı, istihdam oranı ya da iş bulma süresi verilmiyor.
Kimler Tercih Etmeli?
Program, insanla temas etmekten yorulmayan öğrenciye uygundur. Perakende, gün boyu insanla konuşulan bir iştir; müşteriyle, ekiple ve tedarikçiyle. Sessiz ve tek başına çalışmayı isteyen bir öğrenci için mağaza ortamı yorucu olabilir.
İkinci olarak alan tempo ister. Mağazada işler eşzamanlı ilerler: raf boşalırken müşteri sorusu gelir, aynı anda sevkiyat kapıya dayanır. Öncelik sıralamasını hızlı kurabilmek bu işte doğrudan bir yetkinliktir.
Üçüncü olarak alan rakamla barışık olmayı ister. Stok devri, satış hedefi, fire ve maliyet gibi kavramlar günlük konuşmanın parçasıdır. Bu programda matematik ağır değildir, ancak sayıya bakmaktan kaçınan bir yaklaşım yönetim kademesinde ilerlemeyi zorlaştırır.
Dördüncü olarak alan çalışma saatleri konusunda gerçekçi olmayı ister. Perakende, müşterinin alışveriş yaptığı saatlerde çalışan bir sektördür; akşam saatleri, hafta sonları ve yoğun dönemler işin doğal parçasıdır. Sabit ve standart bir mesai bekleyen öğrenci için bu ritim şaşırtıcı olabilir.
Beşinci olarak alan gözlem ister. Mağaza atmosferi, tüketici davranışları ve kategori yönetimi dersleri aslında aynı beceriyi eğitir: insanların bir mekânda nasıl hareket ettiğini fark etmek. Bu ilgi olmadan alan teknik bir konu yığınına dönüşür.
Tercih Öncesi Notlar
Birinci not: Program adı üniversiteler arasında farklı yazılabilir ve ders planları belirgin biçimde farklılaşır. Bazı planlar pazarlama tarafını, bazıları lojistik ve stok tarafını ağırlıklandırır. Tercih listesi yapılırken her programın kendi ders planı ayrı ayrı okunmalıdır.
İkinci not: Programın örgün mü yoksa açıköğretim biçiminde mi yürütüldüğü belirleyici bir farktır. Yukarıda aktarılan plan, başlığında açıköğretim ifadesi bulunan bir programa aittir. Örgün bir programda uygulama, staj ve mağaza ziyaretleri planın parçası olabilir; bu ayrım tercih öncesinde her program için ayrıca kontrol edilmelidir.
Üçüncü not: Bu alanda sektör deneyimi eğitimle birlikte yürür. Öğrencilik döneminde mağazada çalışmış bir mezun ile hiç çalışmamış bir mezun aynı noktadan başlamaz. Programın staj ya da işletmede eğitim imkânı sunup sunmadığı doğrudan sorulmalıdır.
Dördüncü not: Satışın dijital kanalına ilgi duyan öğrenci için [e-ticaret ve pazarlama](/bolum/e-ticaret-ve-pazarlama); pazarlamanın geneline ilgi duyan öğrenci için [pazarlama](/bolum/pazarlama) ve [reklamcılık](/bolum/reklamcilik); tedarik ve depo tarafına ilgi duyan öğrenci için [lojistik](/bolum/lojistik) ve [lojistik yönetimi](/bolum/lojistik-yonetimi); yönetimin geneline ilgi duyan öğrenci için [işletme yönetimi](/bolum/isletme-yonetimi) ve [işletme](/bolum/isletme); sayısal ve mali tarafa ilgi duyan öğrenci için [muhasebe ve vergi uygulamaları](/bolum/muhasebe-ve-vergi-uygulamalari); sınır ötesi ticarete ilgi duyan öğrenci için [dış ticaret](/bolum/dis-ticaret) ve [uluslararası ticaret ve lojistik](/bolum/uluslararasi-ticaret-ve-lojistik) karşılaştırılmaya değer yollar oluşturur.
Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.
Bu rehber bilgilendirme amaçlıdır; müfredat ve koşullar üniversiteye göre değişir. Bölümün bulunduğu üniversiteler ile güncel taban puan, başarı sıralaması ve kontenjanlar için ÖSYM tercih kılavuzu ve YÖK Atlas esastır.