Peyzaj ve Süs Bitkileri Yetiştiriciliği

Peyzaj ve Süs Bitkileri Yetiştiriciliği, bir yeşil alanın çizilmesinden sonra başlayan işin programıdır: bitkinin üretilmesi, dikilmesi, tutturulması ve yıllarca yaşatılması. İki ayrı gövdesi vardır ve adı bunu doğrudan söyler. Birinci gövde süs bitkileri yetiştiriciliğidir; fidan, çelik, tohum ve doku üretimiyle, serada ve fidanlıkta bitki çoğaltmakla ilgilenir. İkinci gövde peyzaj uygulamasıdır; araziye çıkıp bir parkın, bahçenin, refüjün ya da çatı bahçesinin tesisini kurmak ve sonra bakımını yürütmekle ilgilenir.

Bu iki gövde birbirine bağlıdır. Bir peyzaj projesi ne kadar iyi çizilmiş olsun, uygulanacak bitki yanlış türden seçildiyse ya da fidan kalitesizse sonuç birkaç yıl içinde bozulur. Tersi de doğrudur: iyi bir fidan yanlış hazırlanmış toprağa dikildiğinde tutmaz. Bu programın mezununun ayırt edici yetkinliği tam bu kesişimdedir; hem bitkiyi hem de sahayı tanır.

Programın kapsamına giren işler somuttur. Bitki tanıma, üretim tekniği, çelik ve tohumla çoğaltma, fidanlık kurmak ve yönetmek, çim alan tesisi ve bakımı, budama, gübreleme, sulama, iç ve dış mekân süs bitkileri yetiştirmek, hastalık ve zararlı takibi, peyzaj konstrüksiyonu, arazi düzenleme ve bilgisayar destekli çizim. Yeşil alan işi mevsimlik değildir; bu yüzden bakım takvimi mesleğin merkezinde durur.

Programın ÖSYM'deki yeri önlisans programlarının gösterildiği Tablo-3'tür ve TYT puan türüyle öğrenci alır. Öğretim süresi iki yıldır ve program meslek yüksekokulları içinde açılır. Yükseköğretimin genel çerçevesini kuran metin 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'dur. Bu rehberde hangi üniversitede kaç kontenjan olduğu, taban puanın kaç olduğu ya da sıralamanın nereye düştüğü yazılmıyor; bunların tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır.

Bir noktayı baştan açık söylemek gerekiyor: bu alan tek bir kanunun konusu değil. Bitki sağlığı, bitki çeşit haklarının korunması, gübre ve zirai mücadele ürünleri, orman ve mera mevzuatı, imar ve belediye mevzuatı ayrı ayrı düzenlenmiştir. Bu rehber bunlardan yalnızca birini, üretimin başladığı yeri düzenleyen kanunu harfi harfine okuyup aktarıyor. Diğer mevzuat başlıkları bu sayfada incelenmedi; incelenmemiş bir mevzuat hakkında hiçbir iddia yazılmadı.

Bu iki program birbirine en çok karıştırılan ikilidir ve aralarındaki fark hem süre hem de işin niteliğidir.

[Peyzaj Mimarlığı](/bolum/peyzaj-mimarligi) dört yıllık bir lisans programıdır ve merkezinde tasarım ile proje durur: alanın analizi, mekân kurgusu, çizim, bitkisel ve yapısal tasarım, proje ve ihale dokümanı. Peyzaj ve Süs Bitkileri Yetiştiriciliği ise iki yıllık bir önlisans programıdır ve merkezinde üretim ile uygulama durur: bitkiyi çoğaltmak, sahayı hazırlamak, dikimi yapmak, bakımı yürütmek. Kaba bir ayrımla biri neyin nereye geleceğini kurar, diğeri o bitkinin var olmasını ve yaşamasını sağlar. Uygulamada bu ikisi aynı işte yan yana çalışır; biri diğerinin yerine geçmez ve bu rehber iki program arasında bir yetki karşılaştırması yapmıyor.

Ziraat tarafındaki lisans programlarıyla da karışabilir. [Bahçe Bitkileri](/bolum/bahce-bitkileri) programı meyve, sebze ve süs bitkilerinin yetiştirilmesini ve ıslahını bilimsel düzeyde ele alır ve dört yıllıktır; bu önlisans programı ise aynı işin uygulama ve tekniker tarafını iki yılda verir. [Tarla Bitkileri](/bolum/tarla-bitkileri) tahıl ve endüstri bitkilerine, [Bitki Koruma](/bolum/bitki-koruma) hastalık ve zararlılarla mücadeleye, [Tarım Ekonomisi](/bolum/tarim-ekonomisi) üretimin ekonomik tarafına, [Zootekni](/bolum/zootekni) ise hayvansal üretime odaklanır.

Çevre ve planlama tarafıyla da kesişme vardır. [Çevre Mühendisliği](/bolum/cevre-muhendisligi) su, atık ve emisyon tarafını, [Şehir ve Bölge Planlama](/bolum/sehir-ve-bolge-planlama) ise yerleşimin bütününü konu alır; yeşil alan bu iki alanın da ilgi konusudur ama hiçbiri bitkinin üretimiyle uğraşmaz. [İş Sağlığı ve Güvenliği](/bolum/is-sagligi-ve-guvenligi) programı ise bu meslekte sürekli karşılaşılan bir konuya, riskin yönetimine odaklanır; peyzaj uygulamasında makine, yükseklik ve kimyasal kullanımı bu konuyu günlük kılar.

Aşağıdaki ders adları Bursa Uludağ Üniversitesi Teknik Bilimler Meslek Yüksekokulu Peyzaj ve Süs Bitkileri Yetiştiriciliği programının yayımladığı bilgi paketi sayfasından alınmıştır. Kaynak sayfada programın adı Peyzaj ve Süs Bitkileri Yetiştiriciliği, bağlı olduğu birim Teknik Bilimler Meslek Yüksekokulu, öğretim düzeyi ön lisans ve öğretim süresi iki yıl olarak yayımlanmıştır. Tek bir üniversitenin planıdır; her üniversitenin planı farklıdır ve tercih öncesinde ilgili üniversitenin kendi bilgi paketi okunmalıdır.

Birinci yarıyılda Bilgi ve İletişim Teknolojisi, Botanik, Süs Bitkileri Üretim Teknikleri, Bitki Tanıma I, Peyzaj Çizim Tekniği, Budama Tekniği, Arazi Düzenleme, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi I, Türk Dili I ve Yabancı Dil dersleri yer alıyor. İkinci yarıyılda Bitki Tanıma II, Bitki Besleme ve Gübreleme, Bitki Fizyolojisi, Çim Alanların Tesisi ve Bakımı, Peyzajda Bilgisayar Destekli Çizim ve Tasarım, Peyzaj Konstrüksiyonu, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi II, Türk Dili II, Yabancı Dil dersleri ile seçmeli dersler bulunuyor.

Üçüncü yarıyılda Dış Mekan Süs Bitkileri Yetiştiriciliği, İç Mekan Süs Bitkileri Yetiştiriciliği, Süs Bitkileri Hastalıkları, Mevsimlik Çiçek ve Yer Örtücü Bitkiler dersleri ile bir staj dersi ve seçmeli dersler görünüyor. Dördüncü yarıyılda İş Sağlığı ve Güvenliği, Peyzaj Uygulamaları, Fidanlık Tesisi ve Yönetimi, Proje dersleri ile bir staj dersi ve seçmeli dersler yer alıyor.

Bu planın kurgusu mesleğin iki gövdesini açıkça gösteriyor. Birinci yıl bitkiyi tanımaya ve üretmeye ayrılmış: botanik, bitki tanıma iki yarıyıl boyunca sürüyor, üretim teknikleri, bitki fizyolojisi ile besleme ve gübreleme üretim zeminini kuruyor. Aynı yıl içinde peyzaj tarafı da başlıyor: çizim tekniği, arazi düzenleme, bilgisayar destekli çizim ve peyzaj konstrüksiyonu. İkinci yıl uzmanlaşmaya geçiyor: iç ve dış mekân süs bitkileri ayrı ayrı okutuluyor, hastalıklar ve mevsimlik bitkiler ekleniyor, fidanlık tesisi ve yönetimi ile işletme tarafı giriyor, peyzaj uygulamaları ve proje dersleriyle saha işi kapanıyor.

Dikkat çeken bir nokta çim alanların ayrı bir ders olarak yer alması. Çim, yeşil alan bakımının en emek yoğun ve en çok hata yapılan kalemidir; ayrı ders olması mesleğin gündelik gerçeğinin ifadesidir. Bir başka nokta staj derslerinin iki ayrı yarıyıla dağıtılmış olması: bu program sahada öğrenilir.

Burada bir dürüstlük notu gerekiyor. Kaynak sayfada ders adları tümüyle büyük harflerle yayımlanmıştır; bu sayfada yalnızca büyük harf düzeni normal yazıma çevrilmiş, hiçbir ders adının sözcükleri değiştirilmemiş, kısaltılmamış ve eklenmemiştir. Kaynak sayfada seçmeli derslerin bulunduğu belirtiliyor ancak seçmeli havuzun içeriği bu sayfaya aktarılmadı; hangi seçmeli derslerin açıldığı üniversitenin kendi bilgi paketinden okunmalıdır. Ders kodları, kredi ve AKTS değerleri bu sayfaya aktarılmadı. Staj derslerinin süresine ilişkin gün ya da hafta bilgisi de yazılmadı; süre iddiası üniversitenin kendi staj yönergesinden okunmalıdır.

Bu programın mezununun çalıştığı yerler birkaç kümede toplanır. Birincisi üretim tarafıdır: süs bitkisi fidanlıkları, sera işletmeleri, iç mekân bitkisi üreticileri, çim üretim alanları, doku kültürü ve fide üretim birimleri. İkincisi uygulama tarafıdır: peyzaj taahhüt firmaları, park ve bahçe tesis işleri, çatı ve teras bahçesi uygulamaları, spor sahası çim tesisi ve bakımı. Üçüncüsü bakım tarafıdır: sitelerin ve kampüslerin yeşil alan bakım ekipleri, otel ve tesis bahçeleri, belediyelerin park ve bahçe birimlerinde tekniker işleri. Dördüncüsü ticaret tarafıdır: bitki satış ve peyzaj malzemesi işletmeleri, çiçekçilik ve iç mekân bitkisi ticareti, gübre ve sulama ekipmanı satışı.

İşin gerçek içeriği çoğu zaman bir takvimi yürütmektir. Hangi bitkinin hangi ayda çoğaltılacağı, hangi budamanın hangi mevsimde yapılacağı, sulamanın ne zaman artırılacağı, hastalığın hangi belirtiyle başladığı ve hangi bitkinin hangi toprakta tutmayacağı bu mesleğin günlük bilgisidir. Kayıt tutmak da işin parçasıdır; hangi partinin nereden geldiği ve nereye dikildiği izlenebilir olmadığında sorun çıktığında kaynağı bulunamaz.

Bu rehberde hiçbir meslek için maaş, ücret, atama, kadro ya da unvan iddiası yazılmıyor. Bu tür bilgiler işverene, sektöre, şehre ve yıla göre değişir; doğrulanmış tek bir kaynağı olmadığı için burada rakam verilmiyor. Bitki koruma ürünlerinin uygulanması, tohumluk üretimi ve satışı gibi işlerin ayrı bir belge ya da yetki gerektirdiği biliniyor; ancak bu belgelerin adı, koşulları ve hangi diplomayı kapsadığı bu sayfada incelenmedi ve bu konuda hiçbir iddia yazılmadı. Bu koşullar ilgili mevzuatın kendi metninden okunmalıdır.

Önlisans mezunları için lisansa geçiş yolu Dikey Geçiş Sınavı'dır. Hangi önlisans programından hangi lisans programlarına geçilebildiği ÖSYM'nin dikey geçiş kılavuzundaki tablodan okunmalıdır; bu rehberde hangi bölüme geçilebileceğine dair bir liste verilmiyor, çünkü bu liste yıllara göre değişir.

Bu programı düşünen öğrencinin kendine sorması gereken ilk soru şudur: açık havada ve toprakla çalışmaktan hoşlanıyor muyum? Bu meslek büyük ölçüde sahadadır: fidanlıkta, serada, arazide. Yaz sıcağında ve kış soğuğunda çalışmayı baştan kabul etmek gerekir.

İkinci olarak, bitkiyi tanımaya sabır gerekiyor. Bu alanda temel yetkinlik yüzlerce türü ve çeşidi ayırt edebilmektir; yaprağından, dalından, çiçeğinden, büyüme biçiminden. Bu bilgi ezberle değil tekrar tekrar bakmakla oturur ve zaman ister.

Üçüncü olarak, el işi ile düzenin birlikte yürüdüğü bir meslek. Budama, dikim, aşılama ve çelik alma el becerisi gerektirir; buna karşılık üretim kaydı tutmak, etiketlemek ve bakım takvimi yürütmek düzen gerektirir. İkisinden birini sevmeyen öğrenci alanın yarısında zorlanır.

Dördüncü olarak, mevsimle çalışmayı kabul etmek gerekiyor. Bu meslekte işin yoğunluğu takvime bağlıdır; ilkbahar dikim ve satış dönemi yoğun geçer, kış budama ve hazırlık dönemidir. Düzenli ve aynı tempoda bir masa işi arayan öğrenci için bu ritim zorlayıcı olabilir.

Buna karşılık tasarım ve proje merkezde olsun isteyen öğrenci için dört yıllık peyzaj mimarlığı, bitkinin bilimsel ıslahı ve araştırması merkezde olsun isteyen öğrenci için bahçe bitkileri programı daha uygundur.

Birinci not: bu programın adı meslek yüksekokulları arasında farklılık gösterebiliyor ve yakın adlı ayrı programlar bulunuyor. Park ve bahçe bitkileri bölümü altında açılan başka programlar da var. Program adı ÖSYM tercih kılavuzundan tam olarak kontrol edilmelidir; bu rehber "Peyzaj ve Süs Bitkileri Yetiştiriciliği" adını taşıyan önlisans programını anlatıyor.

İkinci not: bu programda uygulama alanının varlığı eğitimin kalitesini doğrudan belirliyor. Meslek yüksekokulunun kendi serası, fidanlığı, uygulama bahçesi ve arazisi olup olmadığı tercih öncesinde sorulmaya değer. Aynı şekilde bulunduğu bölgenin iklimi de öğrenilen bitki paletini etkiliyor; Akdeniz iklimindeki bir okulda görülen türler ile karasal iklimdeki bir okulda görülen türler aynı olmuyor. Bu rehber hiçbir üniversitenin imkânı hakkında iddia içermiyor.

Üçüncü not: bu sayfanın ders bölümü tek bir üniversitenin planına dayanıyor ve seçmeli havuzun içeriği aktarılmadı. Mezuniyete kadar okutulan derslerin tamamı ilgili üniversitenin bilgi paketinden görülmelidir.

Dördüncü not: yukarıda okunan kanun bir mesleki yetki belgesi değil. Tohumculuk Kanunu çoğaltım materyalinin kaydını, üretimini, sertifikasyonunu ve ticaretini düzenler; bir diploma sahibine tohumluk üretme, satma ya da belgelendirme yetkisi vermez. Hangi işin hangi belgeyi ya da kaydı gerektirdiği kendi özel mevzuatından okunmalıdır ve bu sayfada bu konuda hiçbir yetki iddiası yapılmadı.

Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.