Posta Hizmetleri

Posta Hizmetleri iki yıllık bir meslek yüksekokulu önlisans programıdır. Programın konusu, bir gönderinin bir kişiden alınıp başka bir kişiye teslim edilmesine kadar geçen bütün adımların düzenli, kayıtlı ve kurala uygun biçimde yürütülmesidir. Kabul, ayrım, sevk, dağıtım ve teslim: bu beş adım alanın bütün mesleki dilini kurar.

Alanı anlamanın en kolay yolu şudur: burada taşınan şey eşya değil, bir yükümlülüktür. Bir gönderi kabul edildiği anda o gönderinin belirli bir adrese, belirli bir sürede ve belirli bir usulle teslim edilmesi taahhüdü doğar. Kayıtlı gönderilerde bu taahhüt yazılı hale gelir; tebligatta ise doğrudan hukuki sonuç üretir. Bu yüzden alanın eğitiminde mevzuat, gişe işlemleri ve kayıt düzeni teknik derslerle aynı ağırlıktadır.

İkinci bir gerçek, alanın sınırlarının son yirmi yılda genişlemiş olmasıdır. Mektup ve telgrafın yanına kargo, kurye, hızlı gönderi, parasal hizmetler ve elektronik gönderi biçimleri eklenmiştir. Program bu genişlemeyi ders planında da gösterir: aynı planda hem mektup postası hem kargo ve kurye hizmetleri, hem tebligat hem lojistik başlıkları bulunur.

Üçüncü gerçek ise gündelik işin niteliğidir. Bu meslekte iş, çoğunlukla bir tezgâhın arkasında ya da bir dağıtım hattında geçer: gişede işlem yapmak, gönderiyi tartmak ve sınıflandırmak, barkod ve kayıt sistemine işlemek, ayrım merkezinde yön bilgisine göre ayırmak, teslim tutanağını doğru düzenlemek. Hata affetmeyen kısım kayıttır; teslim edilmiş sayılan bir gönderinin kaydı yoksa hizmet yapılmamış sayılır.

2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 3. maddesi meslek yüksekokulunu "Belirli mesleklere yönelik nitelikli insan gücü yetiştirmeyi amaçlayan, yılda iki veya üç dönem olmak üzere iki yıllık eğitim öğretim sürdüren, önlisans derecesi veren bir yükseköğretim kurumudur" diye tanımlar. Aynı maddede önlisans, "Ortaöğretim yeterliliklerine dayalı, en az iki yıllık bir programı kapsayan nitelikli insan gücü yetiştirmeyi amaçlayan veya lisans öğretiminin ilk kademesini teşkil eden bir yükseköğretimdir" biçiminde tanımlanır.

Bu program üç ayrı komşusuyla karıştırılır ve her karışıklık farklı bir hayal kırıklığı üretir.

[Lojistik](/bolum/lojistik) programı en yakın komşudur ve iki plan gerçekten örtüşür. Ayrıştıkları yer ölçektir: lojistik tarafının konusu tedarik zincirinin bütünüdür, yani depo yönetimi, taşıma modu seçimi, stok, gümrük ve maliyet. Posta Hizmetleri tarafının konusu ise tek tek gönderilerin akışı ve bu akışın mevzuata uygunluğudur. Lojistikte bir konteyner, postada bir zarf birimdir. Depo, taşıma ve dağıtım tarafı ilgi çekiyorsa doğru adres lojistik olabilir.

[Büro yönetimi ve yönetici asistanlığı](/bolum/buro-yonetimi-ve-yonetici-asistanligi) programı yazışma, dosyalama ve kurumsal iletişim üzerine kuruludur. Posta Hizmetleri tarafında da yazışma ve kayıt vardır ama alanın merkezinde bir kurumun iç düzeni değil, kamusal bir hizmetin işletilmesi durur. Kurum içinde çalışmak isteyen öğrenci için büro yönetimi, hizmetin kendisini yürütmek isteyen öğrenci için posta hizmetleri daha uygundur.

[İşletme yönetimi](/bolum/isletme-yonetimi) ve [işletme](/bolum/isletme) programları yönetim bilgisini genel olarak verir; posta hizmetleri ise tek bir sektörün mevzuatını ve işlem düzenini öğretir. Aynı şekilde [muhasebe ve vergi uygulamaları](/bolum/muhasebe-ve-vergi-uygulamalari) programı kayıt tutmayı muhasebe tekniği olarak öğretir; bu programdaki kayıt ise gönderi kaydıdır.

[Bankacılık ve sigortacılık](/bolum/bankacilik-ve-sigortacilik) programıyla kesişme parasal hizmetler üzerinden kurulur; gişede yapılan parasal işlemler bu programın da konusudur, ancak bankacılığın kredi, mevduat ve risk tarafı burada yoktur. [E-ticaret ve pazarlama](/bolum/e-ticaret-ve-pazarlama) programı ise gönderinin doğduğu yeri, yani satışı inceler; posta hizmetleri o satışın fiziksel sonucunu taşır. İkisi birbirinin devamıdır, aynısı değildir.

[Adalet](/bolum/adalet) programıyla kesişme tebligattır. Tebligat işlemleri hukuki sonuç doğuran bir posta işlemidir ve bu programın planında zorunlu ders olarak yer alır; ancak usul hukukunun bütünü adalet programının konusudur. [Sivil hava ulaştırma işletmeciliği](/bolum/sivil-hava-ulastirma-isletmeciligi) ve [halkla ilişkiler ve tanıtım](/bolum/halkla-iliskiler-ve-tanitim) programları ise farklı hizmet alanlarıdır; birincisi havacılık işletmeciliğine, ikincisi kurumsal iletişime bakar.

Programın süresi iki yıl, yani dört yarıyıldır ve staj programın parçasıdır.

Aşağıdaki başlıklar Iğdır Üniversitesi Tuzluca Meslek Yüksekokulu Posta Hizmetleri programının yayımlanmış ders bilgi paketinden alınmıştır ve tek bir üniversitenin planıdır. Kaynak sayfa öğretim düzeyini ön lisans olarak yazar; öğretim dilini ise belirtmediği için bu rehber öğretim dili hakkında bir şey söylemiyor. Aynı adı taşıyan programların ders adları ve seçmeli havuzları üniversiteden üniversiteye değişir; bu liste bir örnektir, ulusal bir zorunluluk listesi değildir. Kaynak sayfada bazı ders adları kısaltmalarla yazılmıştır ve bu rehber onları kaynaktaki yazımıyla aktarıyor, açılımlarını tahmin etmiyor.

Birinci yarıyıl hem hukuku hem mesleği aynı anda başlatır: Posta Hizmetleri Mevzuatı, Mektup Postası, Temel Hukuk, Genel İşletme, Genel Muhasebe, Kariyer Planlama, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi-I, Türk Dili-I, Yabancı Dil-I. Mevzuat dersinin ilk yarıyılda ve mesleki derslerle birlikte durması tesadüf değildir: bu alanda bir işlemi doğru yapmak, o işlemin hangi kurala dayandığını bilmekle aynı şeydir.

İkinci yarıyıl işlem zincirinin ortasına girer: Ayrım Sevk Dağıtımı, Kep ve Telgraf, Tebligat İşlemleri, Mesleki Matematik, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi-II, Türk Dili-II, Yabancı Dil-II ve Yaz Stajı. Bu yarıyılın iki dersi alanın iki ucunu gösterir: ayrım sevk dağıtımı fiziksel akışı, tebligat işlemleri ise hukuki sonucu öğretir. Kaynak sayfa bu yarıyıldaki bir dersi "Kep ve Telgraf" adıyla yayımlamıştır; bu rehber ders adını kaynaktaki yazımıyla veriyor ve kısaltmanın açılımını tahmin etmiyor.

Üçüncü yarıyıl akışı ülke ölçeğine büyütür: Posta Taşımacılığı ve Yön Bilgisi, Parasal Posta Hizmetleri, Lojistik Hizmetler, Depolama Yöntemi, Genel Ekonomi-I. Yön bilgisi dersi bu planın en karakteristik başlığıdır; bir gönderinin hangi hat üzerinden hangi merkeze gideceğini bilmek, bu meslekte coğrafya bilgisinin mesleki bilgiye dönüştüğü yerdir.

Dördüncü yarıyıl işi tamamlar: Kayıtlı Posta Gönderileri, Kargo ve Kurye APG Hizmetleri, Ön Büro İşlemleri, Filateli, İnsan Kaynakları Yönetimi, Genel Ekonomi II. Filateli dersinin planda bulunması alanın kültürel yönünü gösterir: pul, damga ve koleksiyon posta tarihinin parçasıdır ve bu alanda ayrı bir uzmanlık dalıdır.

Planın bütününde üç eğilim görülür. Birincisi, mevzuat ve işletme dersleri baştan sona yan yana ilerler; bu alanda teknik beceri ile kural bilgisi ayrılmaz. İkincisi, gönderi türleri ayrı dersler olarak öğretilir: mektup postası, kayıtlı gönderiler, kargo ve kurye, parasal hizmetler. Üçüncüsü, staj ikinci yarıyıla yerleştirilmiştir; öğrenci mesleği görmeye erken başlar.

Bu alanın birinci işvereni posta ve kargo sektörüdür. Kanunun hizmet sağlayıcı tanımı sektörü iki tarafa ayırır: PTT ve yetkilendirilmiş sermaye şirketleri. Gişe ve ön büro işlemleri, ayrım merkezi operasyonu, dağıtım planlaması, kurye ve kargo operasyonu, müşteri hizmetleri ve gönderi takip birimleri bu bilginin doğrudan kullanıldığı yerlerdir.

İkinci alan elektronik ticaretin lojistik tarafıdır. Bir satış sitesinin arkasında gönderi hazırlama, etiketleme, teslim takibi ve iade süreçleri vardır; bu süreçler posta ve kargo mevzuatıyla iç içedir. Depo ve dağıtım merkezlerinde operasyon takibi de aynı bilgiyi kullanır.

Üçüncü alan kurumların evrak ve gönderi birimleridir. Kamu kurumlarında ve büyük işletmelerde gelen ve giden evrak, tebligat takibi ve kurumsal gönderi yönetimi ayrı bir iş kalemidir. Bu rehber hangi kadroya hangi şartla girileceğini yazmıyor: kamuda önlisans mezunlarının atanma şartları merkezî sınav ve ilan şartlarına bağlıdır, şartlar yıldan yıla değişir ve tek geçerli kaynak ilgili kurumun yayımladığı atama ilanıdır. PTT'de ve özel şirketlerde işe alım şartları da aynı şekilde ilanla belirlenir.

Önlisans mezunu için lisans tamamlama yolu Dikey Geçiş Sınavı'dır. Bu rehber, bu programdan hangi lisans programlarına geçilebileceğinin listesini bilerek vermiyor: o liste her yıl ÖSYM tarafından yayımlanan Dikey Geçiş Sınavı kılavuzunda yer alır ve değişir. Doğru adres o kılavuzdur.

Bu bölüm düzenle çalışmayı sevene uygundur. Posta işi tekrar eden işlemlerden oluşur ve işlemin doğruluğu, hızından önce gelir. Aynı işi her gün aynı titizlikle yapmayı sıkıcı bulan bir öğrenci bu alanda zorlanır.

Kural okumayı kabul etmek gerekir. Bu meslekte pek çok sorunun cevabı bir mevzuat metnindedir ve doğru cevap, hatırlanan değil bakılıp bulunan cevaptır. Metinle çalışmaktan hoşlanmayan biri için plan ağır gelir.

İnsanla temas vardır. Gişe ve dağıtım işleri doğrudan müşteriyle yüz yüzedir; şikâyet, itiraz ve acele eden insanlar bu işin gündelik parçasıdır. Sabır ve sakin iletişim bu alanda teknik beceri kadar belirleyicidir.

Sorumluluk taşımayı kabul etmek gerekir. Bir tebligatın yanlış teslimi, bir kayıtlı gönderinin kaybı ya da bir kaydın eksik tutulması sonuç doğurur. Bu alanda dikkatsizliğin bedeli kişisel değildir, kurumsaldır.

Sadece ofiste oturmak isteyen öğrenci için plan yanıltıcı olabilir. Ayrım merkezi ve dağıtım tarafı bedensel çalışma, ayakta durma ve zaman baskısı içerir. Yalnızca masa başı iş arayan öğrenci için [büro yönetimi ve yönetici asistanlığı](/bolum/buro-yonetimi-ve-yonetici-asistanligi) rehberi daha uygun bir adres olabilir.

Birinci not: bu bir önlisans programıdır ve mezuna herhangi bir kamu görevi ya da otomatik bir istihdam hakkı vermez. Program bir sektörün işini ve mevzuatını öğretir; işe alım her kurumun kendi ilanına bağlıdır.

İkinci not: bu program adı yalnızca mektupla ilgili sanılıyor. Ders planı kargo, kurye, parasal hizmetler, lojistik ve tebligatı da kapsar. Alanı yalnızca mektup dağıtımı olarak düşünen öğrenci programın kapsamını eksik değerlendirir.

Üçüncü not: yukarıdaki ders listesi tek bir üniversitenin planıdır. Bazı üniversitelerde plan lojistik tarafına, bazılarında işletme ve muhasebe tarafına ağırlık verir. Tercih edilecek üniversitenin ders bilgi paketi mutlaka incelenmelidir.

Dördüncü not: bu bölüm TYT puanıyla, ÖSYM tercih kılavuzunun önlisans programlarını içeren tablosundan tercih edilir. Programın hangi üniversitelerde açık olduğu, öğretim türü ve kontenjanı yıldan yıla değişir; bu bilgilerin tek geçerli kaynağı ilgili yılın tercih kılavuzudur.

Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.