Raylı Sistemler Elektrik ve Elektronik

Kentsel raylı ulaşım kendi başına özel bir tercih meselesi değildir; hattı, tesisatı, aracı ve tarifesiyle birlikte bir kamu hizmeti olarak kurulur ve işletilir. Bu çerçeveye değen metinlerden biri 3645 sayılı kanundur. Kanunun adı kaynakta üç satır hâlinde yayımlanmıştır; ilk iki satır kaynakta "İSTANBUL ELEKTRİK, TRAMVAY VE TÜNEL İDARELERİ" ve "TEŞKİLÂT VE TESİSATININ İSTANBUL BELEDİYESİNE" biçimindedir, üçüncü satır ise "DEVRİNE DAİR KANUN" biçimindedir. Kaynaktaki büyük harf kullanımı ve şapkalı harf düzeltilmemiştir.

Kaynağın künyesinde kanun numarası 3645, kabul tarihi 16/6/1939, Resmî Gazete tarihi 22/6/1939 ve sayısı 4239, Düstur bilgisi ise tertip 3, cilt 20 ve sayfa 628 olarak görülmüştür. Burada bir ayrım açıkça yazılmalıdır: bu künye kalemlerinin değerleri üç okumada da aynı çıkmıştır, buna karşılık künye satırlarının satır biçimi yalnızca iki okumanın kesişiminde doğrulanmıştır. Bu nedenle künye bilgileri aşağıda tırnak içinde bir satır olarak değil, yalnızca değer olarak aktarılmıştır.

Kanunun birinci maddesi bütün tesisatın ve hakların kamuya intikalini kurar. Madde kaynakta şöyledir: "Madde 1 – İstanbul Elektrik, Tramvay ve Tünel Şirketlerinin satın alınmasına dair mukavelenamelerin tasdikı hakkındaki kanunlarla bu kanunlara bağlı mukavelenameler mucibince Hükümete intikal eden haklar ve vecibeler ve bilcümle tesisat ve mezkür kanunlarla vücuda getirilmiş olan teşekküller bütün hak, salahiyet ve vecibelerile İstanbul Belediyesine devredilmiştir." Bu satırdaki yazım ve noktalama kaynakta bu hâldedir ve düzeltilmemiştir.

İkinci madde raylı ulaşımı işleten kamu tüzel kişisini kurar. Madde kaynakta şöyledir: "Madde 2 – Bu kanunla İstanbul Belediyesine devrolunan idareler "İstanbul Elektrik, Tramvay ve Tünel İşletmeleri Umum Müdürlüğü" adı ile kurulacak hükmi şahsiyeti haiz ve İstanbul Belediye Reisliğine bağlı bir Umum Müdürlük tarafından idare olunur."

Bu alanla asıl bağı kuran hüküm üçüncü maddedir. Maddenin kenar ifadesi kaynakta "Madde 3 – Umum Müdürlüğün vazifeleri:" biçimindedir. Maddenin A bendi kaynakta "A) Kendisine intikal eden menfaatleri istifa ve tahmil edilen vecibeleri ifa etmek," biçiminde yayımlanmıştır. B bendi ise bu programın konusunu birebir tarif eder ve kaynakta şöyledir: "B) (Değişik: 28/2/2006-5466/ 1 md.) İstanbul'un Rumeli ve Anadolu yakaları ile civarında ve Adalarda elektrik kudreti tevzi etmek üzere elektrik tesisatını ve elektrikli tramvay şebekesini ve tünel tesisatını ihtiyaca göre tanzim, ıslah, tadil ve tevsi etmek ve bu işler için muktezi gayrimenkulleri istimlak etmek ve işletmelerine hadim bütün muameleler ve teşebbüslerde bulunmak ve lüzum görülürse troleybüs ve otobüs servisleri ihdas etmek, işletmek ve işlettirmek suretiyle münakalatı temdit ve takviye etmektir." Bu bendin başındaki değişiklik ibaresinde iki karakter arasında görülen düzensiz boşluk üç okumada da aynı yerde durmaktadır; kaynağın kendisinde de bulunabilir, kaynağın metne dönüştürülmesi sırasında da oluşmuş olabilir ve ayırt edilemediği için düzeltilmemiştir.

Dördüncü madde tarifelerin ve tesise ilişkin usul ve esasların kamusal yetkiyle belirlenmesini düzenler. Maddenin ilk paragrafı kaynakta şöyledir: "Madde 4 – Halen tatbik edilmekte olan tarifelerin ve idare ve işletme ve tesise müteallik usul ve esasların icabına göre usulü dairesinde tadil ve tebdiline Nafıa Vekili salahiyetlidir." İkinci paragraf kaynakta "Bu tarifeler haricinde ücretli veya meccani olarak hiç bir şahıs ve müesseseye elektrik cereyanı verilemez." biçimindedir; üçüncü paragraf ise "İş veya mukavele icabı meccanen verilecek elektrik cereyanı tarife cetvellerinde gösterilir." biçimindedir.

Beşinci madde idarenin tabi olduğu usulü düzenler. Maddenin ilk paragrafı kaynakta şöyledir: "Madde 5 – Umum Müdürlük, bu kanunda yazılı esaslara ve hususi hukuk hükümlerine göre idare olunur. Muameleleri; arttırma, eksiltme ve ihale ve Muhasabei Umumiye kanunlarına ve belediye muhasebe nizamnamesi hükümlerine tabi değildir." Aynı maddenin ikinci paragrafı kaynakta "Alım ve satım işleri, Dahiliye ve Nafıa Vekaletlerince konulacak usullere göre idare edilir." biçimindedir; bu paragraf yalnızca iki okumanın kesişiminde doğrulanmıştır ve bu durum aşağıda ayrıca kaydedilmiştir.

Bu hükümlerin bu program için anlamı doğrudan sözcük düzeyindedir. Üçüncü maddenin B bendinde üç unsur bir arada durur: elektrik dağıtım tesisatı, elektrikli tramvay şebekesi ve tünel tesisatı. Bunlar bir raylı sistem elektrik ve elektronik teknikerinin fiilen üzerinde çalıştığı üç nesnedir. Bendin bu tesisatlara ilişkin saydığı işler de aynı biçimde tanıdıktır: tesisatı ihtiyaca göre düzenlemek, ıslah etmek, değiştirmek ve genişletmek. Yani bu programın konusu olan raylı sistemin elektrik altyapısı ve işletmesi, bu kanunda bir kamu hizmeti olarak çerçevelenmiştir ve bağ sözcük benzerliğine değil, görev tanımının kendisine dayanır.

Örtüşmenin sınırı da aynı açıklıkla yazılmalıdır ve bu kanunda sınır olağandan daha dardır. Bu kanun İstanbul'a özgü bir kuruluş ve devir kanunudur; ülke çapında bir demiryolu düzenleme çerçevesi değildir ve bu rehberde öyle sunulmamaktadır. Kanunun bugünkü kurumsal karşılığına dair hiçbir iddia kurulmamıştır: metinde geçen idare, unvan ve makam adları kaynakta olduğu gibi bırakılmış, bunların bugün hangi kuruma ya da hangi göreve karşılık düştüğü konusunda hiçbir şey söylenmemiştir. Kanun bu programı kurmamıştır, ders planını belirlememiştir, mezunun meslek tanımını, unvanını ya da yetkisini düzenlememiştir ve bu rehberdeki hiçbir kariyer ifadesi bu kanuna dayandırılmamıştır. Kanunun güncel hâli, yürürlük durumu ve değişiklik zinciri için kaynak listesindeki resmi adres esas alınmalıdır.

Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Kanun metni birbirinden farklı ifadeyle yazılmış üç ayrı okumayla çekilmiş, yalnızca en az iki okumada karakter düzeyinde aynı çıkan öğeler alıntılanmıştır; dördüncü okuma yapılmamıştır. Bu yöntemin kendi sınırı ayrıca kaydedilmelidir: üç okuma da aynı zaman aralığında yapıldığı ve okuma aracı aynı adres için yanıtı bir süre önbelleğe aldığı için okumalar büyük olasılıkla tek bir belge dönüşümü üzerinde çalışmıştır. Dolayısıyla okumalar arası mutabakat yalnızca okuma ve çıkarım hatasını eler, kaynağın metne dönüştürülmesi sırasında oluşmuş bir bozulmayı elemez; üçüncü maddenin B bendindeki düzensiz boşluk bunun doğrudan örneğidir ve üç okumada aynı görünmesi onu kaynakta böyle yazıldığının kanıtı yapmaz. Kanun adının üçüncü satırı yalnızca iki okumanın kesişiminde, yani birinci ve ikinci okumada doğrulanmıştır; üçüncü okuma aynı satırı sonuna bir dipnot rakamı kaynamış hâlde getirmiştir ve o varyant tek okumada kaldığı için alıntılanmamıştır, bu rehberde hiçbir yerde geçmemektedir. Künye satırlarının satır biçimi yalnızca ikinci ve üçüncü okumanın kesişiminde doğrulanmıştır; birinci okuma künye satırlarını kendi biçimlendirmesiyle yeniden yazdığı için satır biçiminde sayıma alınmamış, yalnızca değerlerde alınmıştır ve bu nedenle künye yukarıda satır olarak değil değer olarak verilmiştir. Beşinci maddenin ikinci paragrafı yalnızca ikinci ve üçüncü okumanın kesişiminde doğrulanmıştır; birinci okuma bu paragrafı hiç getirmemiştir. Madde numarası ile gövde arasındaki ayraç biçimi de yalnızca ikinci ve üçüncü okumanın kesişiminde doğrulanabilmiştir. Kanunun altıncı ve sonraki maddeleri hiçbir okumada istenmemiş ve getirilmemiştir; bu maddelerin varlığı ya da içeriği hakkında bu rehberde hiçbir malzeme ve hiçbir iddia yoktur. Dipnot gövdeleri alınmamıştır: bu belgede bir dipnot işaretinin varlığı yalnızca tek okumada görünmüş, gövdesi hiçbir okumada gelmemiştir ve dipnotun içeriği hakkında hiçbir iddia kurulmamıştır; kanunda dipnot bulunup bulunmadığı yönünde olumsuz bir iddia da kurulmamıştır. Erişim tarafında bir kayıt ayrıca gereklidir: bu kanun için önce tertip beş adresi denenmiş ve bu adres bulunamadı yanıtı vermiştir; ardından tertip üç adresi denenmiş ve belge oradan okunmuştur. Ölü olan yalnızca tertip beş adresidir; kanun numarası ölü değildir, kanun tertip üç adresinde canlıdır. Bulunamayan adres için hiçbir alternatif araç, ayna, arşiv ya da önbellek kullanılmamış ve o adres bir daha denenmemiştir. Aday seçimi tarafında da eksik bırakılanlar vardır: bu program için sıraya konulan ikinci ve üçüncü aday numaralar, yani 4736 ve 5466, hiç çekilmemiştir; birinci aday açıldığı ve konu örtüşmesi tuttuğu anda durulmuştur ve bu iki numara hakkında bu rehberde hiçbir künye, ad ya da madde iddiası yoktur. Yürürlük durumu, güncel kurum adları ve değişiklik zinciri araştırılmamıştır; kısaltma açılmamıştır. Taban puan, başarı sıralaması, kontenjan, maaş, ücret ve istihdam oranı hiç toplanmamıştır.

Bu programın somut örneği için iki ayrı üniversitenin yayımlanmış ders planı okundu. İki plan birleştirilmedi; ayrı ayrı sunuluyor ve aralarında ortak ya da farklı ders çıkarımı yapılmıyor.

Birinci kaynak Eskişehir Teknik Üniversitesi'nin ders bilgi sayfasıdır. Sayfa programı "Raylı Sistemler Elektrik ve Elektronik Programı" adıyla yayımlamaktadır; sayfa başlığı ikinci okumada birebir "Ulaştırma Meslek Yüksekokulu | Motorlu Araçlar ve Ulaştırma Teknolojileri Bölümü | Raylı Sistemler Elektrik ve Elektronik Programı | Dersler - AKTS Kredileri" olarak alıntılanmıştır. Sayfadaki adın sonu Programı sözcüğüyle biter, Teknolojisi sözcüğüyle bitmez; bu yazım farkı işaretlenmiş ve tek biçime getirilmemiştir. Üniversite adı ile birim adı sayfada yayımlanmıştır ve alan adından çıkarım değildir. Plan dört yarıyıl üzerine kuruludur ve yarıyıl başlıkları sayfada I. YARIYIL biçiminden IV. YARIYIL biçimine kadar yayımlanmıştır. Aşağıda geçen seçmeli dersler ve mesleki seçmeli dersler satırları tek tek ders adları değildir; sayfada toplu satır olarak yayımlanmışlardır ve o hâlleriyle aktarılmıştır.

Bu planın birinci yarıyılının dersleri İngilizce I, Matematik I, Raylı Sistem Bilgisi, İş Güvenliği, Teknolojinin Bilimsel İlkeleri I, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi I, Teknik Resim, Türk Dili I ve toplu satır olarak Mesleki Seçmeli Dersler biçiminde yayımlanmıştır. İlk yarıyıl raylı sistem bilgisini ve iş güvenliğini daha başta açar; bu, hattın üzerinde çalışılacak bir alanda anlamlı bir sıralamadır.

İkinci yarıyılın dersleri İngilizce II, Matematik II, Temel Bilgisayar Programlama, Raylı Sistem Trafiği, Teknolojinin Bilimsel İlkeleri II, Devre Analizi, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi II, Türk Dili II ve toplu satır olarak Seçmeli Dersler ile Mesleki Seçmeli Dersler biçiminde yayımlanmıştır. Bu yarıyıl devre analizini ve temel programlamayı raylı sistem trafiğiyle aynı dönemde bir araya getirir.

Üçüncü yarıyılın dersleri Enerji Tesisleri, Kent İçi Raylı Ulaşım Sistemleri I, Enerji Tesisleri, Elektrikli İşletme Tesisleri I, Haberleşme Teknolojisi, Elektronik ve toplu satır olarak Mesleki Seçmeli Dersler biçiminde yayımlanmıştır. Enerji Tesisleri adı bu yarıyılda sayfada iki ayrı satır olarak yayımlanmıştır ve iki okuma da bu adı iki kez bildirmiştir; bu nedenle burada da iki kez yazılmıştır ve tekilleştirilmemiştir.

Dördüncü yarıyılın dersleri Kent İçi Raylı Ulaşım Sistemleri II, Elektrikli İşletme Tesisleri II, Demiryolu Haberleşmesi, Santral Teknolojisi, Sinyal Tekniği, Staj ve toplu satır olarak Seçmeli Dersler ile Mesleki Seçmeli Dersler biçiminde yayımlanmıştır. Son yarıyıl bu planın en özgün dersini, yani sinyal tekniğini, demiryolu haberleşmesi ve santral teknolojisiyle birlikte stajın yanına koyar.

İkinci kaynak Karabük Üniversitesi Eskipazar Meslek Yüksekokulu'nun öğretim planı belgesidir. Belgede başlık satırı birebir "Raylı Sistemler Elektrik ve Elektronik Teknolojisi" biçimindedir; buna karşılık bu belgeye bağlantı veren program sayfasının başlığı "Raylı Sistemler Elektrik Elektronik Teknolojisi Programı (II. Öğretim)" biçimindedir, yani o sayfada ve bağlacı bulunmamaktadır. İki yazım yan yana bırakılmış ve tek biçime getirilmemiştir. Üniversite adı belgede yayımlanmıştır ve alan adından çıkarım değildir; birim ve bölüm adları da belgede yayımlanmıştır. Bu planın yarıyıl başlıkları belgede 1. Yarıyıl biçiminden 4. Yarıyıl biçimine kadar yayımlanmıştır.

Bu planın birinci yarıyılının dersleri Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi I, Matematik I, Elektronik, Elektrik Elektronik Ölçme Tekniği, Dijital Elektronik, Raylı Sistem Bilgisi, Türk Dili I ve Yabancı Dil I olarak yayımlanmıştır. Bu plan elektroniği ve ölçmeyi ilk dönemden başlatır; dijital elektroniğin ilk yarıyılda yer alması bu planın belirgin bir tercihidir.

İkinci yarıyılın dersleri Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi II, Raylı Sistem Trafiği, Matematik II, Elektrik Makinaları, DC Devre Analizi, Elektromekanik Kumanda Sistemleri, Staj, Türk Dili II ve Yabancı Dil II olarak yayımlanmıştır. Bu yarıyıl makine ve kumanda tarafını açar ve stajı erken bir döneme yerleştirir.

Üçüncü yarıyılın dersleri Mikrodenetleyiciler, Güç Elektroniği, Programlanabilir Kontrol Sistemleri, Enerji Tesisleri ve Staj (Mazeret) olarak yayımlanmıştır. Bu yarıyıl denetleyici ve güç elektroniği tarafını enerji tesisleriyle birleştirir.

Dördüncü yarıyılın dersleri Bitirme Projesi, Motor Kontrol Yöntemleri ve Elektrikli İşletme Tesisleri olarak yayımlanmıştır. Son yarıyıl bitirme projesini motor kontrolü ve işletme tesisleriyle birlikte kurar.

Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. İki kaynağın her biri birbirinden farklı ifadeyle yazılmış iki ayrı okumayla okunmuştur. Birinci kaynakta dört yarıyıl başlığı ve otuz dört satır iki okumada da aynı çıkmıştır; bu satırların altısı sayfada toplu seçmeli satırı olarak yayımlanmış olduğundan adı yazılı ders sayısı yirmi sekizdir. Hiçbir ders adı düşürülmemiştir. Bu kaynakta okumalar arasındaki tek fark toplu seçmeli satırlarında görülmüştür: birinci okuma bu satırları da dökmüş, ikinci okuma yeniden dökmemiştir; bu bir çelişki değil eksik dökme sayılmış, fark işaretlenmiş ve satırlar birinci okumadaki gibi bırakılmıştır. İkinci kaynakta dört yarıyıl başlığı ve yirmi beş ders adı iki okumada birebir aynı çıkmıştır; ders adlarında hiçbir fark bildirilmemiş ve hiçbir ders adı düşürülmemiştir. Öğretim düzeyi bakımından iki kaynak ayrışır ve bu ayrım açıkça yazılmalıdır. Birinci kaynakta düzey sayfada yazılıdır: iki okuma da düzeyi sayfadan okumuş, ikinci okuma yazımını tek sözcük ve boşluksuz biçimde bildirmiştir; bu kaynakta yarıyıl sayısından çıkarım yapılmamıştır. Buna karşılık ikinci kaynakta düzey sözcüğü belgede yazılı değildir: ikinci okuma bunu açıkça bildirmiş, birinci okuma ise ön lisans ifadesini belgeden alıntı olarak değil kendi yorumu olarak kullanmıştır. Bu rehber ikinci okumayı esas alır ve o belgede düzeyi bir çıkarım olarak işaretler; çıkarım, belgede yayımlanan meslek yüksekokulu ibaresine ve dört yarıyıllık plan yapısına dayanır ve o belgede düzeyin basılı olduğu iddia edilmemektedir. Üniversite adı iki kaynakta da sayfada yayımlanmıştır; hiçbirinde alan adından çıkarım yapılmamıştır. Seçmeli havuzları doldurulmamıştır: birinci kaynakta seçmeli dersler ve mesleki seçmeli dersler satırlarının altındaki tek tek ders adları sayfada yayımlanmadığı için burada yoktur ve tahmin edilmemiştir. Ders kodu, kredi, iş yükü ve teori ile uygulama saatleri sayfalarda yayımlanmış olsa bile toplanmamış ve bu rehberde hiçbir yerde verilmemiştir. Ders adları çevrilmemiş, kısaltmalar açılmamış, imla ve büyük ile küçük harf kullanımı sayfadaki hâliyle korunmuştur; bu nedenle bir ders adının parantezli eki ve bir başkasının kısaltmalı yazımı olduğu gibi bırakılmıştır. Sayfaların hiçbiri bir puan türü yayımlamamaktadır; bu rehberdeki puan türü bu sayfalara dayandırılmamıştır. Karışma riski ayrıca sınanmıştır: adres yapısı bu programın adını taşıdığı hâlde sayfada başka bir program adı yayımlayan bir üniversite kaydı, o başka program ayrı bir program olduğu için bu programın planı olarak kullanılmamıştır; ayrıca bir üniversitenin program sitesi açılmış ancak yarıyıl başlıklarıyla gruplanmış ders adı listesi yayımlamadığı için yalnızca yönlendirme amacıyla kullanılmıştır. Bu iki plan yalnızca iki üniversitenin planıdır ve öteki üniversitelerin planları için hiçbir şey söylemez.