Seracılık

Seracılık, bitkisel üretimin açık tarlada değil, iklimi kısmen ya da tamamen denetlenebilen bir örtü altında yapılmasıdır. Programın konusu da budur: bir örtü altı üretim biriminin nasıl kurulduğu, nasıl işletildiği ve içindeki bitkinin nasıl yetiştirildiği.

Açık tarlada üreticinin iklim üzerinde söz hakkı yoktur; sera ise iklimin bir bölümünü üreticinin denetimine verir. Sıcaklık, nem, ışık, karbondioksit ve havalandırma bir arada yönetildiğinde, bir bitkinin normalde yetişmediği bir mevsimde ya da yetişmediği bir bölgede üretim yapılabilir hale gelir. Bu denetimin bedeli ise yapı, enerji ve işgücü maliyetidir. Seracılığın teknik içeriği büyük ölçüde bu denge üzerine kuruludur: hangi denetim düzeyi, hangi bitki için, hangi maliyetle anlamlıdır.

Programın ikinci ayağı bitkinin kendisidir. Örtü altında en çok yetiştirilen ürün grupları sebzeler ve süs bitkileridir; bu iki grup programın ders planında ayrı ayrı ele alınır. Sebze tarafında yetiştirme tekniği, tohum ve fide, budama, döllenme ve hasat konuları; süs bitkisi tarafında ise kesme çiçek ve saksılı bitki üretimi konuları öne çıkar.

Üçüncü ayak, kapalı bir ortamın kendine özgü sorunlarıdır. Sera içi, dışarıdan yalıtılmış olduğu için nem ve sıcaklık koşulları bazı hastalık ve zararlıların lehine çalışır. Bu nedenle bitki koruma, örtü altı üretimde açık tarımdan farklı bir ağırlık taşır ve programda hem genel bitki koruma hem de doğrudan sebze ve süs bitkisi zararlıları ile hastalıkları üzerine dersler bulunur.

Dördüncü ayak yetiştirme ortamıdır. Örtü altı üretim toprakta yapılabildiği gibi topraksız ortamlarda da yapılabilir. Topraksız kültür, bitkinin kökünü toprak yerine su ya da inert bir ortam içinde besleyen bir üretim biçimidir ve programın ders planında ayrı bir ders olarak yer alır. Bu ders, seracılığı klasik tarla tarımından ayıran en belirgin başlıklardan biridir.

Program bir önlisans programıdır; iki yıl sürer ve mezununa teknikerlik düzeyinde bir yeterlik kazandırır. Bu rehberde aktarılan ders planı ve program bilgileri tek bir üniversitenin yayımladığı kaynaktan alınmıştır ve bütün üniversiteler için genelleştirilemez.

Seracılık, komşu programlarla karıştırılmaya çok açık bir alandır ve tercih aşamasında bu farkların bilinmesi gerekir.

Birinci fark düzey farkıdır. Seracılık bir önlisans programıdır; iki yıl sürer. [Bahçe bitkileri](/bolum/bahce-bitkileri) ise dört yıllık bir lisans programıdır ve ziraat mühendisliği derecesiyle sonuçlanır. İkisi aynı ürün gruplarıyla ilgilenebilir, ancak eğitim süresi, derinliği ve mezuniyette alınan unvan aynı değildir. Bu rehber hangi mezunun hangi kadroya atanabileceği konusunda hiçbir iddiada bulunmaz; bu ayrı bir mevzuat konusudur.

İkinci fark üretim ortamıdır. Seracılık örtü altı üretime odaklanır. [Tarla bitkileri](/bolum/tarla-bitkileri) açık alanda geniş ölçekli üretimle, [bahçe tarımı](/bolum/bahce-tarimi) ise meyve, sebze ve bağ üretiminin bahçe ölçeğiyle ilgilenir. Sera, bu alanların hepsinden farklı olarak bir yapı ve bir iklim denetim sistemi içerir.

Üçüncü fark, süs bitkisi tarafındadır. Seracılık planında süs bitkisi yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bulunur; ancak bu, alanın bir tasarım alanı olduğu anlamına gelmez. [Peyzaj mimarlığı](/bolum/peyzaj-mimarligi) bir tasarım disiplinidir ve dış mekân düzenlemesiyle ilgilenir. [Peyzaj ve süs bitkileri yetiştiriciliği](/bolum/peyzaj-ve-sus-bitkileri-yetistiriciligi) ise yetiştiricilik tarafına daha yakındır. Seracılık mezununun süs bitkisiyle ilişkisi üretim tarafındadır.

Dördüncü fark, koruma tarafındadır. [Bitki koruma](/bolum/bitki-koruma) hastalık ve zararlılarla mücadeleyi kendi başına bir lisans alanı olarak ele alır. Seracılıkta bitki koruma, örtü altı üretimin bir bileşeni olarak okutulur.

Beşinci fark, üretim biçiminin belgelendirilmesi tarafındadır. [Organik tarım](/bolum/organik-tarim) ayrı bir program olarak vardır ve organik üretimin bütününü konu edinir. Seracılık planında organik tarım bir ders olarak yer alır; bu, alanın tamamının organik üretime ayrıldığı anlamına gelmez.

Aşağıdaki bilgiler yalnızca Çukurova Üniversitesi'nin yayımladığı program sayfası ile ders planı sayfasından alınmıştır. Kaynakta program adı Seracılık, programın düzeyi Ön Lisans ve programın süresi 2 Yıl olarak yayımlanmıştır. Program Karaisalı Meslek Yüksekokulu bünyesinde yazılıdır; öğretim şekli Tam Zamanlı olarak belirtilmiştir. Kaynak, mezunların Tarım Teknikeri unvanını aldığını yazmaktadır. Kaynak sayfada yayımlanan toplam AKTS değeri bu rehbere bilerek alınmamıştır; bu sayfalarda ders kodu, kredi ve AKTS değeri aktarılmaz.

Kaynak, planı dört yarıyıl başlığı altında yayımlar: 1. Yarıyıl, 2. Yarıyıl, 3. Yarıyıl ve 4. Yarıyıl.

Birinci yarıyılda kaynakta şu dersler yazılıdır: Temel Bilgi Tek. Kullanım, Kimya, Botanik, Toprak Bilgisi, Tarımsal Ekoloji, Genel Seracılık, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi I, İngilizce I, Türk Dili I. Aynı yarıyılda seçmeli olarak İklim Bilgisi, Tarım Ekonomisi ve Pazarlama ile Üniversitede Yaşam Kültürü yazılıdır. Birinci ders adı kaynakta kısaltılmış biçimde yazılmıştır ve olduğu gibi bırakılmıştır.

İkinci yarıyılda kaynakta şu dersler yazılıdır: Bitki Besleme ve Gübreleme, Bitkisel üretim Tekniği, Tarım ve Çevre Kirliliği, Bitki Fizyolojisi, Uygulamalı Seracılık I, Genel Sebzecilik, Bitki Koruma, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi II, İngilizce II, Türk Dili II. Seçmeli olarak Sera Yapı Tekniği, Genetik ve Bitki Islahı ile Tarımsal Mekanizasyon yazılıdır. İkinci ders adındaki küçük harfli yazım kaynaktaki biçimidir ve düzeltilmemiştir.

Üçüncü yarıyılda kaynakta şu dersler yazılıdır: Seralarda Sebze Yetiştirme I, Uygulamalı Seracılık II, Sebze ve Süs Bitkileri Zarar., Endüstriye Dayalı Eğitim, Tarımda İş Güvenliği, Topraksız Kültür, Alan Dışı Seçmeli Ders. Seçmeli olarak Sera Ürünlerinin Depolanması, Seralarda İklimlendirme ile Seralarda Kesme Çiçek Yetiştiriciliği yazılıdır. Üçüncü ders adı kaynakta kısaltılmış olarak yazılıdır ve açılmamıştır.

Dördüncü yarıyılda kaynakta şu dersler yazılıdır: Bitirme Ödevi, Seralarda Sebze Yetiştirme II, Uygulamalı Seracılık III, Sebze ve Süs Bit. Hastalıkları, Organik Tarım, Seralarda Süs Bitkisi Yetiştiriciliği. Seçmeli olarak Tohumculuk Tekniği, Seralarda Sulama ve Drenaj ile Tarımsal Biyoteknoloji yazılıdır. Dördüncü ders adı yine kaynaktaki kısaltmasıyla bırakılmıştır.

Dördüncü yarıyıl listesinde adı ekranda tamamlanmadan kesilen bir ders daha bulunmaktadır. Bu dersin adı iki okumada da tam olarak görülemediği için bu rehbere hiç alınmamıştır; adı ve içeriği hakkında olumlu ya da olumsuz hiçbir iddiada bulunulmamaktadır.

Bu plan okunduğunda programın mantığı görünür hale gelir. Birinci yarıyıl temel bilimlerle ve alanın giriş dersiyle başlar; ikinci yarıyıl bitkiyi ve besleme ile korumayı ekler; üçüncü yarıyıl üretimi doğrudan sera içine taşır ve topraksız kültür ile iş güvenliğini getirir; dördüncü yarıyıl ise üretimi süs bitkisi tarafına genişletir ve bitirme ödeviyle kapanır. Uygulamalı Seracılık dersinin üç ayrı yarıyılda tekrar etmesi, programın uygulama ağırlığını gösterir. Endüstriye Dayalı Eğitim planda yazılıdır; süresi bu rehberde belirtilmemektedir.

Program bir meslek yüksekokulu programıdır ve önlisans mezunlarının lisans programlarına geçişi ayrı bir sınavla düzenlenir. Bu geçişin hangi lisans programlarını kapsadığı yıldan yıla değişir; tek geçerli kaynak ÖSYM'nin ilgili kılavuzudur.

Seracılık mezununun çalışma alanı, örtü altı üretimin yapıldığı her yerdir. Bu, tek bir işyeri tipiyle sınırlı değildir.

En doğrudan alan üretim işletmeleridir. Ticari ölçekte sebze ya da süs bitkisi üreten seralarda üretim planlaması, iklim denetimi, sulama ve gübreleme programının yürütülmesi, hastalık ve zararlı takibi ile hasat organizasyonu teknik personelin işidir. İşletmenin büyüklüğüne göre bu işler tek kişide toplanabilir ya da bölünebilir.

İkinci alan fide ve fidan üretimidir. Fide işletmeleri örtü altı koşullarda çalışır ve çimlenme, kök gelişimi, aşılama ve şaşırtma işlemlerinin denetimini gerektirir. Programın botanik, bitki fizyolojisi ve tohumculuk tekniği içeriği bu alana yakındır.

Üçüncü alan girdi ve ekipman tarafıdır. Sera yapı elemanları, sulama ve iklimlendirme ekipmanları, gübre ve bitki koruma ürünleri satan işletmeler, ürünü kullanacak üreticiye teknik olarak anlatabilecek personele ihtiyaç duyar. Bu alanda hem teknik bilgi hem de saha iletişimi gerekir.

Dördüncü alan kesme çiçek ve süs bitkisi üretimidir. Bu üretim biçimi kendi pazarına, kendi hasat ve muhafaza kurallarına sahiptir ve programın süs bitkisi dersleri bu tarafa bakar.

Beşinci alan, üretim sonrası aşamadır. Sera ürünlerinin depolanması dersi hasat sonrası muhafaza ve pazara hazırlık konularına açılır. Ürünün hangi koşulda ne kadar bekleyebileceği, üretimin kendisi kadar belirleyici olabilir.

Altıncı alan kendi işini kurmaktır. Seracılık, görece küçük ölçekte başlanabilen bir üretim biçimidir; ancak yatırım, enerji ve pazarlama tarafı hafife alınmayacak kadar belirleyicidir. Programın tarım ekonomisi ve pazarlama içeriği bu tarafa hazırlık sağlar.

Yedinci alan kamu ve kooperatif yapılarıdır. Tarımsal danışmanlık, üretici birlikleri ve kooperatifler teknik personel istihdam edebilir. Bu rehber hangi kurumda hangi kadronun bulunduğu ya da hangi atama şartının arandığı konusunda hiçbir iddiada bulunmaz.

Organik üretim yapan işletmeler ayrı bir başlıktır. Yukarıda aktarılan kanun, organik olduğu iddia edilen üretimin kontrol ve sertifikasyona tabi olduğunu gösterir. Bu düzenin içinde çalışmak isteyen bir mezunun, üretim tekniğinin yanında belgelendirme sürecini de tanıması gerekir.

Bu program, bitkiyle doğrudan uğraşmayı isteyen ve bunu bir ofis işine tercih eden öğrenci için uygundur. Sera içi çalışma sıcak, nemli ve fiziksel olarak yorucudur; üretim takvimi hafta sonu ya da tatil tanımaz. Bu koşulları baştan kabul etmeyen bir öğrenci için alan zorlayıcı olur.

Program, gözlem yapmayı seven öğrenciye uygundur. Bir bitkinin yaprağındaki renk değişimi, gövdesindeki zayıflama ya da yaprak altındaki bir iz, sorunun erken fark edilmesini sağlar. Bu beceri kitaptan çok tekrarla kazanılır.

Program, ölçmeye ve düzenli kayıt tutmaya yatkın öğrenciye uygundur. Sıcaklık, nem, sulama miktarı ve gübreleme programı kayıtsız yürütülemez. Uygulamalı Seracılık derslerinin üç yarıyıl boyunca sürmesi bu alışkanlığın kazandırılmasına dönüktür.

Program, iki yıllık bir eğitimden sonra üretimin içine girmeyi hedefleyen öğrenci için doğrudan bir yoldur. Buna karşılık ıslah, genetik ya da araştırma tarafına ilgi duyan ve akademik derinlik arayan bir öğrenci için lisans düzeyindeki alanlar daha uygun olabilir; [tarımsal biyoteknoloji](/bolum/tarimsal-biyoteknoloji) ve [toprak bilimi ve bitki besleme](/bolum/toprak-bilimi-ve-bitki-besleme) bu tarafta karşılaştırılabilir.

Ürünün üretimden sonraki yolculuğuna ilgi duyan öğrenci için [gıda teknolojisi](/bolum/gida-teknolojisi) ve [gıda kalite kontrolü ve analizi](/bolum/gida-kalite-kontrolu-ve-analizi); üretimin ekonomi ve pazar tarafına ilgi duyan öğrenci için [tarım ekonomisi](/bolum/tarim-ekonomisi); bitki türlerinin kendisine ilgi duyan öğrenci için [tıbbi ve aromatik bitkiler](/bolum/tibbi-ve-aromatik-bitkiler) karşılaştırılmaya değer.

Kimyasal maddelerle çalışmaktan rahatsız olan bir öğrencinin bunu baştan düşünmesi gerekir. Bitki koruma uygulamaları programın bir parçasıdır ve iş güvenliği dersi de bu nedenle plandadır.

Birinci not: Bu sayfada aktarılan ders planı tek bir üniversitenin yayımladığı plandır. Seracılık programı bulunan üniversiteler arasında ders adları, yarıyıl dağılımı ve uygulama ağırlığı belirgin biçimde farklılaşır. Tercih listesi yapılırken her programın kendi ders planı ayrı ayrı okunmalıdır.

İkinci not: Bu programda sera imkânı belirleyicidir. Kendi uygulama serası bulunan bir okul ile bulunmayan bir okul aynı eğitimi vermez. Uygulama serasının varlığı, büyüklüğü ve hangi üretim tiplerine uygun olduğu tanıtım metninden değil, mümkünse doğrudan sorularak öğrenilmelidir.

Üçüncü not: Programın bulunduğu bölgenin üretim deseni eğitimi etkiler. Örtü altı üretimin yoğun olduğu bir bölgedeki program, öğrencinin staj ve saha imkânları açısından farklı bir ortam sunar.

Dördüncü not: Bu rehberde 5262 sayılı kanunun yalnızca amaç maddesi, kapsam maddesi ve tanımlar maddesinin doğrulanmış bentleri aktarılmıştır. Kanunun okunmayan bölümleri hakkında hiçbir iddiada bulunulmamıştır. Kanunda geçen Bakanlık ifadesinin bugün hangi bakanlığa karşılık geldiği iddia edilmemiştir. Sertifikasyon ve kontrol kuruluşlarının yetkilendirme usulü incelenmemiştir.

Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.