Siber Güvenlik

Siber Güvenlik, bilgisayarların, sunucuların, ağların ve bunların üzerinde işlenen verinin izinsiz erişime, bozulmaya ve kullanılamaz hâle gelmeye karşı korunması işini konu alan iki yıllık bir ön lisans programıdır. Programın ayırt edici yanı, konusunun bir cihaz ya da bir yazılım değil, bir ilişki olmasıdır: saldıran ile savunan arasındaki ilişki. Bu nedenle alan, bir teknolojiyi öğrenip bitirmekle tamamlanmaz; öğrenilen her savunma yöntemi, ona karşı geliştirilen saldırı yöntemiyle birlikte anlam kazanır.

Alanın birinci ayağı sistem ve ağ bilgisidir. Bir işletim sisteminin kullanıcı ve yetki yapısı, dosya izinleri, süreç yönetimi; bir ağın adresleme mantığı, yönlendirme davranışı ve protokol katmanları bu ayağın konularıdır. Savunulacak şeyin nasıl çalıştığını bilmeyen bir kişi onu savunamaz. Bu yüzden alanın giriş dersleri güvenlik değil, sistemin kendisidir.

İkinci ayak programlama tarafıdır. Bir zafiyetin neden var olduğunu anlamak için kodun nasıl yazıldığını, girdinin nasıl doğrulandığını ya da doğrulanmadığını görmek gerekir. Ayrıca günlük işin büyük bölümü tekrar eden denetim işlemlerinden oluşur ve bu işlemler betiklerle otomatikleştirilir. Programlama burada bir yan beceri değil, mesleğin dili sayılır.

Üçüncü ayak saldırı ve savunma yöntemleridir. Bir sistemin zayıf noktalarının izinli biçimde aranması, elde edilen bulgunun raporlanması, saldırı yüzeyinin daraltılması ve olay sonrası izlerin okunması bu ayağın konularıdır. Bu tarafın öğretilme biçimi alanın etiğini de belirler: aynı bilgi izinle kullanıldığında meslek, izinsiz kullanıldığında suçtur ve bu ayrım teknik bir ayrım değil hukuki bir ayrımdır.

Dördüncü ayak veri ve kimlik tarafıdır. Verinin nerede durduğu, kimin eriştiği, nasıl yedeklendiği ve şifreleme ile nasıl korunduğu; kullanıcı kimliğinin nasıl doğrulandığı ve yetkinin nasıl sınırlandığı bu ayağın konularıdır. Pek çok olayın kökeninde bir yazılım açığı değil, gereğinden geniş verilmiş bir yetki bulunur.

Beşinci ayak izleme ve müdahale tarafıdır. Günlük kayıtların toplanması, anormal davranışın fark edilmesi, uyarı üretilmesi ve bir olay başladığında hangi adımın hangi sırayla atılacağı bu ayağın konularıdır. Bu taraf alanı bir refleks mesleğine dönüştürür; çünkü olay anında karar süresi kısadır ve yapılan her işlem kayda geçer.

Alan, [bilişim güvenliği teknolojisi](/bolum/bilisim-guvenligi-teknolojisi) ve [bilgi güvenliği teknolojisi](/bolum/bilgi-guvenligi-teknolojisi) ile en yakın komşularıdır; [bilgisayar programcılığı](/bolum/bilgisayar-programciligi) ile kod tarafını, [yönetim bilişim sistemleri](/bolum/yonetim-bilisim-sistemleri) ile kurumsal sistem tarafını paylaşır. Paylaşmak aynı olmak değildir; üçüncü başlık bu farkları açıyor.

En yakın alanlar [bilişim güvenliği teknolojisi](/bolum/bilisim-guvenligi-teknolojisi) ve [bilgi güvenliği teknolojisi](/bolum/bilgi-guvenligi-teknolojisi) programlarıdır. Bu üç program adı aynı işin farklı adlandırmaları gibi görünür ve pek çok noktada gerçekten örtüşür. Ayrım programın kendi ders planında aranmalıdır: bir plan ağ ve sistem tarafını, bir başkası yazılım tarafını, bir üçüncüsü kurumsal politika tarafını ağırlıklandırabilir. Bu nedenle bu üç ad arasındaki seçim, ad üzerinden değil plan üzerinden yapılmalıdır.

[Bilgisayar programcılığı](/bolum/bilgisayar-programciligi) ile ayrım amaç ayrımıdır. Orada asıl iş çalışan bir yazılım üretmektir; burada asıl iş bir yazılımın ya da sistemin nasıl çalışmayabileceğini görmektir. İki alanın programlama dersleri örtüşür, bakış açıları örtüşmez.

[Bilgisayar mühendisliği](/bolum/bilgisayar-muhendisligi) ve [yazılım mühendisliği](/bolum/yazilim-muhendisligi) ile ayrım düzey ayrımıdır. Onlar dört yıllık lisans programlarıdır ve kuramsal temeli daha geniş kurar. Bu program iki yılda uygulama becerisini merkeze alır; dikey geçiş yolu ise lisans tarafına açılan kapıdır.

[Bilişim sistemleri ve teknolojileri](/bolum/bilisim-sistemleri-ve-teknolojileri) ve [yönetim bilişim sistemleri](/bolum/yonetim-bilisim-sistemleri) ile ayrım öznededir. O programlar sistemin kurum içindeki yerini ve iş süreçleriyle ilişkisini merkeze alır; burada merkezde sistemin güvenliği vardır.

[Veri bilimi ve analitiği](/bolum/veri-bilimi-ve-analitigi) ile temas noktası kayıt analizidir; ancak orada amaç örüntüden bilgi üretmek, burada amaç örüntüden tehdit çıkarmaktır. [İstatistik](/bolum/istatistik) ve [matematik](/bolum/matematik) ile ilişki ise araç ilişkisidir.

[Özel güvenlik ve koruma](/bolum/ozel-guvenlik-ve-koruma) ile ayrım en nettir; o alan fiziksel güvenliği konu alır. [İş sağlığı ve güvenliği](/bolum/is-sagligi-ve-guvenligi) ile ayrım da benzerdir; ortak olan yalnızca risk yönetimi düşüncesidir. [Hukuk](/bolum/hukuk) ile temas noktası ise izin, delil ve sorumluluk kavramlarıdır; bu program hukuk eğitimi vermez.

Alanın birincil çalışma yeri kurumların bilgi işlem ve güvenlik birimleridir. Kamu kurumları, bankalar, telekomünikasyon şirketleri, sağlık kuruluşları ve büyük ölçekli ticari işletmeler bu birimleri kurar. Buradaki iş sistemlerin yapılandırılması, yetkilerin düzenlenmesi, yamaların uygulanması ve günlük kayıtların izlenmesidir.

İkinci yol izleme merkezleridir. Uyarıların toplandığı, sınıflandırıldığı ve gerektiğinde bir olay kaydına dönüştürüldüğü bu birimlerde çalışma düzeni vardiyalıdır. Burada asıl beceri, gürültü ile gerçek arasındaki ayrımı hızlı yapabilmektir; çünkü uyarıların büyük bölümü olay değildir.

Üçüncü yol hizmet sağlayıcı taraftır. Güvenlik hizmeti veren şirketler, sızma testi yapan ekipler ve danışmanlık kuruluşları mezunun çalışabileceği yerler arasındadır. Bu tarafta iş projeye bağlıdır ve raporlama becerisi teknik beceri kadar belirleyicidir; bulunan bir açık, anlaşılır biçimde yazılmadığında kapatılmaz.

Dördüncü yol sistem ve ağ yönetimi tarafıdır. Pek çok mezun mesleğe güvenlik uzmanı olarak değil, sistem ya da ağ sorumlusu olarak başlar ve güvenlik işini bu görevin içinden yürütür. Bu yol alanın en yaygın giriş kapısıdır.

Beşinci yol kurum içi farkındalık ve uyum tarafıdır. Kullanıcı eğitimleri, politika metinlerinin uygulanması, erişim kayıtlarının tutulması ve denetimlere hazırlık bu kapsamdadır. Lisans tamamlama yolu ise dikey geçişle açılır. Bu rehberde hiçbir pozisyon için maaş aralığı, istihdam oranı ya da iş bulma süresi verilmiyor.

Program, bir sistemin nasıl çalıştığını değil nasıl bozulabileceğini merak eden öğrenciye uygundur. Bu merak alanın motorudur; ancak yönü önemlidir. Aynı merakın izinsiz kullanıldığında suça dönüştüğünü baştan kabul etmeyen bir öğrenci için bu alan uygun değildir.

İkinci olarak alan sürekli öğrenme ister. Bugün öğrenilen bir savunma yöntemi birkaç yıl içinde yerini bir başkasına bırakabilir. Bir kez öğrenip uzun süre aynı bilgiyle çalışmak isteyen bir öğrenci bu alanda kendini yormuş bulur.

Üçüncü olarak alan kayıt tutma disiplini ister. Yapılan her işlem, alınan her izin ve bulunan her bulgu yazılı hâle getirilir. Yazmayı sevmeyen bir öğrenci için mesleğin bu tarafı sürekli bir zorlanma kaynağı olur.

Dördüncü olarak alan sabır ister. Bir açığın bulunması saatler, bir olayın çözülmesi günler sürebilir ve çoğu deneme sonuçsuz kalır. Hızlı sonuç bekleyen bir öğrenci için bu ritim yorucudur.

Beşinci olarak alan iki yılın kısa olduğunu bilen öğrenciye uygundur. Uygulama dersleri ikinci yılda yoğunlaşır ve staj dönemi hızla geçer. Kendi başına laboratuvar kurmayan, deneme yapmayan bir öğrenci mezun olduğunda gerçek bir sistem karşısında hazırlıksız kalır.

Birinci not: Program adı üniversiteler arasında farklı yazılabilir ve ders planları belirgin biçimde farklılaşır. Bazı planlar ağ ve sistem tarafını, bazıları yazılım güvenliğini, bazıları kurumsal politika tarafını ağırlıklandırır. Tercih listesi yapılırken her programın kendi ders planı ayrı ayrı okunmalıdır.

İkinci not: Bu alanda laboratuvar erişimi belirleyicidir. Yalıtılmış deneme ortamı kurulabilen, sanallaştırma altyapısı bulunan bir program ile yalnızca anlatım üzerinden ilerleyen bir program aynı eğitimi vermez. Uygulamanın hangi ortamda yürütüldüğü tanıtım metninden değil, mümkünse doğrudan sorularak öğrenilmelidir.

Üçüncü not: Programın bağlı olduğu birim de bakılmaya değer. Meslek yüksekokuluna bağlı bir program ile başka bir birime bağlı bir program arasında ders ağırlıkları ve uygulama imkânları farklılaşabilir.

Dördüncü not: Aynı işin farklı adlarına ilgi duyan öğrenci için [bilişim güvenliği teknolojisi](/bolum/bilisim-guvenligi-teknolojisi) ve [bilgi güvenliği teknolojisi](/bolum/bilgi-guvenligi-teknolojisi); yazılım üretme tarafına ilgi duyan öğrenci için [bilgisayar programcılığı](/bolum/bilgisayar-programciligi); lisans düzeyinde ilerlemek isteyen öğrenci için [bilgisayar mühendisliği](/bolum/bilgisayar-muhendisligi) ve [yazılım mühendisliği](/bolum/yazilim-muhendisligi); kurumsal sistem tarafına ilgi duyan öğrenci için [bilişim sistemleri ve teknolojileri](/bolum/bilisim-sistemleri-ve-teknolojileri) ve [yönetim bilişim sistemleri](/bolum/yonetim-bilisim-sistemleri); kayıt ve örüntü analizine ilgi duyan öğrenci için [veri bilimi ve analitiği](/bolum/veri-bilimi-ve-analitigi) ve [istatistik](/bolum/istatistik); donanım tarafına ilgi duyan öğrenci için [elektrik elektronik mühendisliği](/bolum/elektrik-elektronik-muhendisligi); fiziksel güvenlik tarafına ilgi duyan öğrenci için [özel güvenlik ve koruma](/bolum/ozel-guvenlik-ve-koruma); izin ve sorumluluk tarafına ilgi duyan öğrenci için [hukuk](/bolum/hukuk) karşılaştırılmaya değer yollar oluşturur.

Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.