Sivil Hava Ulaştırma İşletmeciliği

Sivil Hava Ulaştırma İşletmeciliği, bir uçuşun uçmadığı zamanlarda olan her şeyi konu alan iki yıllık bir ön lisans programıdır. Bu cümle programı en iyi anlatan tanımdır: uçağı uçuran kokpit ekibi ve kabinde hizmet veren ekip bu programın konusu değildir; bilet satışından check-in'e, bagaj yüklemesinden ramp koordinasyonuna, kargo kabulünden uçuş operasyon planlamasına kadar yer tarafında yürüyen işletme faaliyeti bu programın konusudur.

Program meslek yüksekokullarında yürütülür ve TYT puanıyla tercih edilir. İçerik iki koldan gelişir. Birinci kol havacılığa özgü teknik ve operasyonel bilgidir: temel uçak ve uçuş bilgisi, yer hizmetleri yönetimi, harekât ve performans, havacılık güvenliği, hava kargo taşımacılığı. İkinci kol işletmedir: havacılık işletmeciliğine giriş, havayolu pazarlaması, havayolu yönetimi, iletişim ve yolcu ilişkileri. Buna sektörün ortak dili olarak yoğun İngilizce ve havacılık İngilizcesi eklenir.

Havacılıkta İngilizcenin bu kadar öne çıkmasının bir sebebi var: sektörün terminolojisi, dokümantasyonu ve uluslararası iletişimi İngilizce üzerinden yürür. Ders planlarında dört yarıyıl boyunca İngilizce ve ayrıca ayrı bir Havacılık İngilizcesi dersi görülmesi bu yüzden bir süs değil, mesleğin gereğidir.

Bu iki program adı birbirine yakın durduğu için tercih listelerinde sık sık karıştırılıyor, oysa mesleki alanları neredeyse hiç örtüşmüyor.

[Sivil Havacılık Kabin Hizmetleri](/bolum/sivil-havacilik-kabin-hizmetleri) uçağın içinde, uçuş sırasında görev yapacak kabin ekibini hazırlar. Orada emniyet prosedürleri, ilk yardım, kabin servisi ve yolcu güvenliği merkezdedir ve mesleğe girişte sağlık ile boy gibi fiziki uygunluk şartları ile havacılık otoritesinin belge rejimi belirleyicidir. Sivil Hava Ulaştırma İşletmeciliği ise yerde çalışır: uçak kapıyı kapatmadan önce ve indikten sonra olan işleri yapar. Uçmak istiyorsanız yanlış programa bakıyorsunuz; havalimanının işletmesini merak ediyorsanız doğru programa bakıyorsunuz.

İkinci karışıklık lisans düzeyindeki [Havacılık Yönetimi](/bolum/havacilik-yonetimi) ile yaşanır. O program dört yıllık bir lisans programıdır ve konuya işletme ve yönetim üst perspektifinden bakar: havayolu ağ planlaması, filo yönetimi, havacılık ekonomisi. Bu program iki yıllıktır ve operasyonun kendisine odaklanır. İkisi arasındaki ilişki dikey bir ilişkidir: ön lisans mezunu, ÖSYM'nin ilgili yılın Dikey Geçiş Sınavı kılavuzunda yer alan programlar arasından uygun olan bir lisans programına geçiş yapabilir. Hangi programlara geçilebileceği her yıl kılavuzda yayımlanır; bu rehber liste vermiyor, çünkü liste değişebiliyor.

Üçüncü ayrım taşımacılığın diğer modlarıyladır. [Lojistik](/bolum/lojistik) ve [Uluslararası Ticaret ve Lojistik](/bolum/uluslararasi-ticaret-ve-lojistik) yükün bütün taşıma zincirini konu alır; hava kargo o zincirin bir halkasıdır. Bu program ise havaalanı merkezli çalışır ve yolcu tarafını da kapsar. Yolcuyla ilgilenen tarafta [Turizm ve Otel İşletmeciliği](/bolum/turizm-ve-otel-isletmeciligi) ile ortak bir hizmet kültürü vardır, ama havacılıkta hizmetin üzerine emniyet ve güvenlik mevzuatı biner; bu, işi turizmden ayıran temel farktır.

Aşağıdaki plan İstanbul Esenyurt Üniversitesinin yayımlanmış örgün ön lisans ders planından alınmıştır. Dört yarıyılın tamamı yayımlanmıştır. Ders adları ve seçmeli havuzları üniversiteden üniversiteye değişir.

Birinci yarıyıl: Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi I, Türk Dili I, İngilizce I, Temel Uçak ve Uçuş Bilgisi, Sivil Havacılığa Giriş, Yer Hizmetleri Yönetimi, Havacılık İşletmeciliğine Giriş, İletişim ve Yolcu İlişkileri.

İkinci yarıyıl: Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi II, Türk Dili II, Girişimcilik ve Kariyer Planlama, İngilizce II, Hava Kargo Taşımacılığı, program seçmeli dersi, meslek yüksekokulu ortak seçmeli dersi.

Üçüncü yarıyıl: Havacılık Güvenliği, İngilizce III, Harekat ve Performans, Yolcu Hizmetleri, program seçmeli dersi, ortak seçmeli ders.

Dördüncü yarıyıl: İngilizce IV, Havacılık İngilizcesi, Havayolu Pazarlaması, Havayolu Yönetimi, program seçmeli dersi, ortak seçmeli ders.

Bu planın üç özelliği dikkat çekiyor. Birincisi ilk yarıyılın ağırlığı: Temel Uçak ve Uçuş Bilgisi, Sivil Havacılığa Giriş ve Yer Hizmetleri Yönetimi aynı dönemde veriliyor. Program öğrenciyi hızlıca sektörün diline sokmayı hedefliyor. İkincisi dört yarıyıl kesintisiz İngilizce artı ayrı bir Havacılık İngilizcesi dersi. Üçüncüsü "Harekat ve Performans" dersi; bu ders yük kontrolü ve haberleşme hizmetinin teknik zeminidir ve yönetmeliğin saydığı hizmet türlerinden biriyle doğrudan eşleşir.

Aynı programın açıköğretim biçimi de mevcut ve müfredatı farklı bir ağırlık dağılımıyla kuruluyor. İstanbul Üniversitesi Açık ve Uzaktan Eğitim Fakültesinin yayımlanmış planında program dört dönemde şöyle ilerliyor: birinci sınıf güz döneminde Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi I, Bilgisayar Uygulamaları, Finansal Muhasebe, Hukukun Temel Kavramları, İşletme Yönetimi, Türk Dili I ve Yabancı Dil I; bahar döneminde Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi II, Depo Tasarımı ve Yönetimi, Pazarlama Yönetimi, Sivil Havacılık, Türk Dili II, Yabancı Dil II ve Yer Hizmetleri; ikinci sınıf güz döneminde Halkla İlişkiler, Havacılık Hukuku, Havalimanı Yönetimi, Lojistik Yönetimi, Müşteri İlişkileri Yönetimi ve Yolcu Hizmetleri; bahar döneminde Hava Trafik Kuralları ve Hizmetleri, Havacılık Güvenliği, Havacılık İşletmeciliği Terminolojisi, Havayolu Yönetimi, Rezervasyon ve Bilet Satış ile Satış Yönetimi ve Kişisel Satış.

Bu ikinci plan bilerek verildi, çünkü bir farkı gösteriyor: açıköğretim biçiminde işletme ve hukuk yükü daha ağır, örgün biçimde ise uçuş ve operasyon tarafı daha erken başlıyor. Açıköğretimde Havacılık Hukuku ve Hava Trafik Kuralları ve Hizmetleri gibi dersler ayrı ayrı yer alıyor. Tercih ederken bu iki biçimin aynı diplomayı verdiği ama farklı yollarla verdiği bilinmelidir; sahada tecrübe kazandıran laboratuvar, simülasyon ve staj imkânı örgün programın avantajıdır.

Birinci ve en doğrudan yol yer hizmetleri kuruluşlarıdır. Yönetmeliğin saydığı on bir hizmet türü bu alandaki iş çeşitliliğini gösterir: yolcu hizmetleri ve check-in, ramp ve bagaj operasyonu, yük kontrolü ve haberleşme, kargo ve posta, uçuş operasyon, temsil ile gözetim ve yönetim. Kariyer çoğunlukla bu türlerden birinde görevli olarak başlar ve süpervizörlük ile operasyon yöneticiliğine doğru ilerler. Yönetmeliğin yönetici pozisyonları için diploma değil yıl cinsinden tecrübe araması, ilerlemenin sahada geçirilen zamana bağlı olduğunu gösterir.

İkinci yol havayolu şirketlerinin yer teşkilatıdır. Rezervasyon ve bilet satış, yolcu hizmetleri, istasyon yönetimi, uçuş harekât merkezi ve kargo satış bu alandadır. Yönetmeliğin B grubu tanımı havayolunun kendi hizmetini kendisi vermesine imkân tanıdığı için, havayollarının doğrudan yer personeli istihdamı mevzuatta öngörülmüş bir yapıdır.

Üçüncü yol havalimanı işletmecileri ve terminal işletmeleridir. Terminal operasyonu, yolcu deneyimi, ticari alan yönetimi ve slot koordinasyonu bu tarafta yer alır. 2920 sayılı Kanun'un havaalanı işletmesini izne bağlaması bu alanı sıkı düzenlenmiş bir alan yapar.

Dördüncü yol hava kargo ve lojistik şirketleridir. Hava Kargo Taşımacılığı dersi ile Depo Tasarımı ve Yönetimi gibi derslerin planlarda bulunması bu yolun programın içinde düşünüldüğünü gösteriyor. Burada hava yük senedi ve gümrük süreçleri günlük iştir; hukuki temeli 2920 sayılı Kanun'un taşıma sözleşmesine ilişkin maddeleridir.

Beşinci yol kamu ve otorite tarafıdır. Sivil havacılık otoritesi, havaalanı işletmesinden sorumlu kamu kuruluşu ve ilgili bakanlık birimleri kendi ilanları ve merkezi sınav sonuçları üzerinden personel alır. Şartlar her ilanda yeniden belirlendiği için bu rehber sabit bir liste vermiyor.

Bu rehberde hiçbir pozisyon için maaş rakamı yok. Havacılıkta ücretler kuruma, vardiya ve fazla mesai düzenine, havalimanının ölçeğine ve yıla göre değişir; internette dolaşan sabit rakamlar çoğu zaman kaynağı belirsiz tahminlerdir.

Bu program vardiyalı çalışmaya hazır öğrenciye uygundur. Havalimanı gece de çalışır; yer hizmetleri operasyonu uçuş tarifesine göre kurulur, sekiz-beş düzenine göre değil. Düzenli ve sabit bir çalışma saati arıyorsanız bu alan sizi zorlayacaktır.

İkinci koşul baskı altında sakin kalabilmektir. Gecikme, hava koşulu, iptal ve bagaj kaybı bu mesleğin olağan olaylarıdır ve hepsi yolcu karşısında çözülür. Programın planında iletişim ve yolcu ilişkileri ile müşteri ilişkileri derslerinin bulunması tesadüf değil.

Üçüncü koşul İngilizceye yatırım yapma isteğidir. Yukarıda görüldüğü gibi ders planı dört yarıyıl boyunca İngilizce içerir ve üzerine havacılık İngilizcesi ekler. Dil öğrenmeye isteksiz bir öğrenci bu alanda hızla sınırlanır.

Dördüncü koşul kurallara uyma disiplinidir. Havacılık, emniyet ve güvenlik mevzuatının en yoğun olduğu sektörlerden biridir; prosedürün dışına çıkmak bu alanda yaratıcılık değil risktir.

Konuya yönetim ve strateji düzeyinden bakmak istiyorsanız lisans düzeyindeki [Havacılık Yönetimi](/bolum/havacilik-yonetimi), uçak içinde çalışmak istiyorsanız [Sivil Havacılık Kabin Hizmetleri](/bolum/sivil-havacilik-kabin-hizmetleri), yükün bütün zincirine ilgi duyuyorsanız [Lojistik](/bolum/lojistik), genel işletme tarafını merak ediyorsanız [İşletme Yönetimi](/bolum/isletme-yonetimi) programlarını karşılaştırmalı değerlendirebilirsiniz.

Birinci not: program adları benzeşiyor. "Sivil Hava Ulaştırma İşletmeciliği", "Sivil Havacılık Kabin Hizmetleri" ve lisans düzeyindeki "Havacılık Yönetimi" üç farklı programdır. Tercih listenizdeki programın adını, kodunu, süresini ve öğretim türünü ÖSYM kılavuzundan doğrulayın; bu programın hem örgün hem açıköğretim biçimi bulunuyor.

İkinci not: örgün ile açıköğretim arasındaki farkı bilerek seçin. Diploma aynı düzeydedir; ancak simülasyon, laboratuvar, havalimanı ziyareti ve staj imkânı örgün programda daha güçlü olur. Havacılıkta ilk işi bulmak büyük ölçüde staj ve saha temasıyla ilgilidir.

Üçüncü not: mevzuat diploma değil belge ve tecrübe soruyor. Yer hizmetleri mevzuatında yönetici pozisyonları için aranan şey yıl cinsinden iş tecrübesidir; ayrıca havalimanı içinde çalışmak giriş kartı ve güvenlik soruşturması gibi ayrı süreçleri gerektirir. Bu süreçlerin güncel şartlarını doğrudan otoritenin yayımladığı düzenlemelerden takip edin.

Dördüncü not: kaynağı doğrudan okuyun. Çerçeve kanun 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu, yer hizmetlerinin düzenlemesi ise Havalimanları/Havaalanları Yer Hizmetleri Yönetmeliğidir. Bu rehber, erişilen metinlerin doğrulanamayan kısımlarını bilerek yazmadı ve nedenini yukarıda söyledi.

Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.