Tıbbi Laboratuvar Teknikleri

Tıbbi Laboratuvar Teknikleri, hastalıkların teşhis ve takibi için gereken laboratuvar tetkiklerini yapan sağlık teknikeri yetiştiren iki yıllık bir ön lisans programıdır. Bursa Uludağ Üniversitesi'nin bilgi paketi programın amacını, sağlık kurum ve kuruluşlarında hastalıkların teşhis ve tedavisi için gereken tüm tetkikleri en kısa sürede yapabilecek, karşılaştığı sorunlara doğru çözüm üretebilecek, laboratuvar–çevre–insan sağlığı güvenlik kurallarına ve meslek etiğine uyan nitelikli teknikerler yetiştirmek olarak tanımlıyor.

İşin özü şudur: hasta örneği laboratuvara girdikten sonra sonucun doğru çıkması, büyük ölçüde bu programın mezunlarının yaptığı işin doğruluğuna bağlıdır. Bu yüzden program standart uygulama, kalite kontrolü ve biyogüvenlik üzerine kuruludur.

Bu mesleğin sınırları tahmine bırakılmamış; *Sağlık Meslek Mensupları ile Sağlık Hizmetlerinde Çalışan Diğer Meslek Mensuplarının İş ve Görev Tanımlarına Dair Yönetmelik* (Resmî Gazete: 22.05.2014, sayı 29007) ile tanımlanmıştır. Yönetmelikte tıbbi laboratuvar teknikerinin görevleri arasında şunlar sayılıyor:

• ›"numuneyi kabul eder. Numunelerin analizi için ön hazırlığını yapar"
• ›"Kan alma ünitesinde, kan alma işlemini yapar"
• ›"hekim tarafından istenilen deney, test ve analizleri yapar"
• ›"İnternal ve eksternal kalite kontrol çalışmalarını yapar"
• ›laboratuvar araç-gereçlerinin temizlik ve dezenfeksiyonunu sağlar

Aynı yönetmelikte ayrıca tıbbi laboratuvar ve patoloji teknikeri unvanı tanımlıdır; bu unvan yukarıdaki görevlere ek olarak patoloji laboratuvarı işlerini de kapsar.

Bu tanımın tercih açısından anlamı büyük: mesleğin ne yapıp ne yapmayacağı yazılı bir düzenlemeye bağlıdır. Test isteme ve sonucu yorumlama hekimin, testi standarda uygun biçimde yapma teknikerin sorumluluğundadır.

Anadolu Üniversitesi Yunus Emre Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu'nun Tıbbi Laboratuvar Teknikleri ders planı, iki yılın nasıl kurulduğunu net gösteriyor:

1. yarıyıl: Anatomi, Temel Kimya, Tıbbi Biyoloji ve Genetik, Laboratuvar Güvenliği, Temel Bilgi Teknolojisi, İngilizce I, Türk Dili I, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi I

2. yarıyıl: Fizyoloji, Temel Mikrobiyoloji, Temel Biyokimya, Klinik Mikrobiyoloji ve Uygulamaları, Temel Laboratuvar Uygulamaları I, İngilizce II, Türk Dili II, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi II

3. yarıyıl: Klinik Biyokimya ve Uygulamaları, Hematoloji, Parazitoloji, Serolojik Teknikler, Temel Laboratuvar Uygulamaları II, Deney Hayvanları ve Bakımı, Meslek Etiği

4. yarıyıl: Sitoloji, Patoloji, Mikroskopi ve Preparasyon Teknikleri, Tıbbi Laboratuvarlarda Biyogüvenlik, Halk Sağlığı, İlk Yardım, Sağlık Hizmetleri Yönetimi, Staj

Bu plandan üç şey okunuyor:

• ›Program kimya ve biyoloji ağırlıklıdır. Temel Kimya, Temel Biyokimya, Klinik Biyokimya, Mikrobiyoloji, Hematoloji, Parazitoloji zincirini sevmeden bu bölüm zorlayıcı olur.
• ›Güvenlik iki kez müfredatta: birinci yarıyılda Laboratuvar Güvenliği, son yarıyılda Tıbbi Laboratuvarlarda Biyogüvenlik. Enfeksiyöz materyalle çalışan bir meslek olduğu için bu vurgu yerinde.
• ›Uygulama ayrı ders olarak iki kez geçiyor (Temel Laboratuvar Uygulamaları I ve II) ve programın sonunda staj var. Yani laboratuvarda geçirilen süre zorunlu.

Uludağ Üniversitesi programı 121 AKTS ve dört yarıyıl olarak, stajı da içine alacak biçimde tanımlanmış.

Bursa Uludağ Üniversitesi mezunların çalışma alanını ayrıntılı sıralıyor: kamu ve özel sağlık kurumlarında biyokimya, mikrobiyoloji, histoloji, hematoloji, seroloji, patoloji, parazitoloji, nörofizyoloji ve odyoloji laboratuvarları; tüp bebek merkezleri ve kan bankaları. Ayrıca ilaç ve gıda sektörünün mikrobiyoloji araştırma birimleri ile üniversitelerin araştırma birimleri de sayılıyor; kamuya atama yolu ise KPSS üzerinden Sağlık Teknikeri kadrosu.

Buradan çıkan pratik sonuç: bu mesleğin istihdam alanı yalnızca hastane değildir. Özel laboratuvar zincirleri, kan bankaları, tüp bebek merkezleri, ilaç ve gıda firmalarının kalite ve mikrobiyoloji birimleri gerçek alternatiflerdir. Kamu tarafında ise atama KPSS'ye bağlıdır ve o yılın kadro sayısına göre değişir — bu nedenle burada atama şansı üzerine bir tahmin yürütmüyoruz.

Bu program ÖSYM'nin DGS ön lisans program listelerinde yer alır; mezunlar Dikey Geçiş Sınavı ile lisans programlarına geçebilir. Hangi lisans programlarına geçilebileceği her yıl DGS kılavuzunda ilan edildiği için burada liste vermiyoruz. DGS planlıyorsanız hedef programı o yılın kılavuzundan doğrulamanız gerekir; ÖSYM'nin ön lisans program kodlarında bu program birden fazla adla ("Tıbbi Laboratuvar", "Tıbbi Laboratuvar Teknikleri") listelenebildiği için kılavuzda kendi programınızın kodunu kontrol etmek önemlidir.

• ›Kimya ve biyolojiyi seven, laboratuvar ortamında çalışmayı isteyenler.
• ›Titiz ve prosedüre uyumlu çalışabilenler; bu meslekte hata payı doğrudan hasta sonucunu etkiler.
• ›Sağlık alanında iki yılda mesleğe girmek isteyenler.
• ›Hasta ile birebir bakım ilişkisinden çok, örnek ve cihazla çalışmayı tercih edenler. Ancak kan alma da görev tanımında olduğu için hastayla temas tümüyle ortadan kalkmıyor.

• ›Laboratuvar altyapısını sorun. Bu programda öğrencinin kendi eline cihaz alması gerekir; öğrenci başına düşen uygulama süresi belirleyicidir.
• ›Staj yapılacak hastane var mı? Üniversite hastanesi veya anlaşmalı eğitim-araştırma hastanesi olan bir program avantajlıdır.
• ›Program adına dikkat edin. ÖSYM listelerinde benzer adlı programlar bulunabilir; kayıt olacağınız programın tam adı ve kodu, sonraki DGS ve kadro başvurularında esas alınır.
• ›Vardiya gerçeğini hesaba katın. Hastane laboratuvarları 24 saat çalışır; nöbet ve vardiya bu mesleğin olağan parçasıdır.

Bu rehberde taban puan, başarı sıralaması veya maaş rakamı vermiyoruz; bunlar yıla, kuruma ve şehre göre değişir. Güncel kontenjan ve puan bilgisi için ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas kullanılmalıdır.